|

کتاب هنر

شمایل‌نگاری هنر

در بین نمایش‌نامه‌ها و فیلم‌نامه‌هایی که هم‌زمان با نمایشگاه کتاب امسال منتشر شده‌اند، چند اثر قابل‌توجه دیده می‌شود که البته تعداد این آثار در برابر تمام کتاب‌های این حوزه که در مدت اخیر به چاپ رسیده‌اند، اقلیتی معنادارند.
«خیاط»، از اسلاومیر مروژک و «دام»، از تادئوش روژه‌ویچ هردو با ترجمه محمدرضا خاکی در نشر بیدگل منتشر شده‌اند و همچنین دو نمایش‌نامه از جان کلود کریه نیز در کتابی با عنوان «تراس و روال عادی»، با ترجمه اصغر نوری در همین نشر به چاپ رسیده است. در روزهای اخیر فیلم‌نامه‌ای از روبر برسون با عنوان «موشت» با ترجمه شیرین شیبان توسط نشر مرکز منتشر شد. روبر برسون از مهم‌ترین فیلم‌سازان فرانسوی قرن بیستم است و بسیاری از منتقدان، «موشت» را شاهکار او می‌دانند. این فیلم در سال 1967 و براساس داستانی از ژرژ برنانوس با عنوان «داستان جدید موشت» ساخته شد. کتابی که با عنوان «موشت» به فارسی منتشر شده، در اصل ترجمه‌ای است از شماره 80 نشریه لاوان‌سن‌سینما که در آوریل 1968 منتشر شده بود. این نشریه فرانسوی از سال 1961 سالانه 10 شماره منتشر می‌کند و هر شماره‌اش به یک فیلم، کارگردان یا جریانی اثرگذار در سینما اختصاص دارد. روبر برسون 13 فیلم بلند ساخته و همچنین کتابی با عنوان «یادداشت‌هایی در باب سینماتوگرافی» از او منتشر شده است. «یک محکوم به مرگ گریخته است»، «پول»، «فرشته‌های گناه»، «ناگهان بالتازار»، «جیب‌بر» و... از جمله‌ فیلم‌های روبر برسون هستند. در بین نمایش‌نامه‌هایی که در مدت اخیر ترجمه و منتشر شده‌اند، نمایش‌نامه‌ای از تی.‌اس.الیوت هم دیده می‌شود. «منشی رازدار» تی‌.اس‌.الیوت را معصومه بوذری به فارسی برگردانده و نشر قطره آن را به چاپ رسانده است. اگرچه شاید عمده شهرت الیوت به‌واسطه شعرهایش باشد، اما او به‌عنوان منتقد ادبی و نمایش‌نامه‌نویس نیز آثاری قابل‌توجه نوشته است. رد جهان شعری الیوت در نمایش‌نامه‌های او نیز دیده می‌شود و «منشی رازدار» نیز دارای لحنی شعرگونه است. در این نمایش‌نامه، الیوت خواننده را در حالتی انتظارگونه نگه می‌دارد و به هویت دیریاب انسان می‌پردازد. اما در بین دیگر فیلم‌نامه‌هایی که در مدت اخیر ترجمه و منتشر شده‌اند، آثاری از فدریکو فلینی و اینگمار برگمان هم وجود دارد. سه فیلم‌نامه مشهور فلینی در کتابی با عنوان «ولگردها و دو فیلم‌نامه دیگر» توسط غلامرضا صراف ترجمه شده‌اند و نشر مروارید این کتاب را به چاپ رسانده است. «کلاهبردار» و «وسوسه‌های دکتر آنتونیو» دو فیلم‌نامه دیگر این کتابند و همچنین در پایان کتاب سه گفت‌وگوی نسبتا مفصل با فلینی ترجمه شده‌اند. اما کمی پیش‌تر از انتشار این کتاب، سه فیلم‌نامه از اینگمار برگمان نیز در کتابی با عنوان «جادوگر و دو فیلم‌نامه دیگر» با ترجمه صراف و توسط نشر مروارید به بازار کتاب عرضه شد؛ به‌جز «جادوگر» که عنوان کتاب برگرفته از آن است، «مهر هفتم» و «توت‌فرنگی‌های وحشی» دو فیلم‌نامه دیگر این کتابند و هر سه از آثار مشهور برگمان به‌شمار می‌روند. در بخش پایانی این کتاب، نقدی بر هریک از فیلم‌نامه‌های حاضر در آن نیز ترجمه و منتشر شده است. «مهر هفتم: فیلم به‌مثابه شمایل‌نگاری» از نورمن ان‌. ‌هالند، «درونمایه‌های عاطفی در توت‌فرنگی‌های وحشی» از ریچارد ‌ای بلیک و «جادوگر: یافتن سرچشمه‌ها»، عناوین نقدهایی هستند که در این کتاب به چاپ رسیده‌اند. «موبایل مرد مرده» نمایش‌نامه‌ای است از سارا رول که این کتاب نیز در روزهای برگزاری نمایشگاه کتاب با ترجمه دلارا نوشین در نشر قطره به چاپ رسیده است. این نمایش‌نامه به مسئله تکنولوژی در زندگی مدرن و در مواجهه با انسان جهان معاصر پرداخته است. سارا رول در این نمایش‌نامه تصویری کمیک از جهان دیجیتال به دست داده است. اما در بین نمایش‌نامه‌های ایرانی که در مدت اخیر به چاپ رسیده‌اند، می‌توان نمایش‌نامه‌ای از حمید امجد با عنوان «سه‌خواهر و دیگران» را نام برد. همان‌طور که از عنوان این نمایش‌نامه هم برمی‌آید، امجد این اثر را با توجه به «سه‌خواهر» چخوف نوشته و البته در این نمایش‌نامه ارجاعاتی به برخی دیگر از آثار چخوف و نیز شکسپیر شده است. «سه‌خواهر و دیگران» را نشر نیلا منتشر کرده است. در مدت اخیر چند نمایش‌نامه از بهرام بیضایی نیز در نشر روشنگران و مطالعات زنان تجدیدچاپ شده‌اند که «ندبه» و «سلطان مار» و «لیلا دختر ادریس» از آن جمله‌اند. اما در حوزه تئوری تئاتر و سینما نیز چند اثر شاخص در این مدت منتشر شده‌اند. «تاریخ‌های تئاتر» عنوان کتابی است مفصل که همان‌طور که از عنوانش هم برمی‌آید، به تاریخ تئاتر جهان مربوط است. این کتاب توسط جمعی از نویسندگان نوشته شده که همگی از استادان تئاتر در دانشگاه‌های معتبر غربی‌اند و مهدی نصراله‌زاده این اثر را به فارسی ترجمه کرده و نشر بیدگل هم آن را به چاپ رسانده است. فیلیپ بی. ‌زاریلی (استاد عمل اجرا در گروه درام دانشگاه آکستر انگلستان)، بروس مک‌کوناچی (رئیس گروه هنرهای تئاتر دانشگاه پیتسبرگ آمریکا)،‌گری جی‌ویلیامز (استاد بازنشسته درام در دانشگاه کاتولیک آمریکا) و کارول فیشر سورگنفرای (استاد رشته تئاتر در یو‌سی‌ال‌ای) نویسندگان «تاریخ‌های تئاتر»اند. این کتاب از اجرا و تئاتر در دوره پیش از سال ١٧٠٠ شروع می‌شود و تا تئاتر در جهان امروز پیش می‌آید. اما اهمیت این کتاب به‌جز پرداختن به دوره‌های مختلف تکامل تئاتر، در ایده محوری و روشنی است که نویسندگانش داشته‌اند و از این حیث این اثر چیزی فراتر از مروری صرف بر تاریخ تئاتر است. کتاب شاخص دیگری که در حوزه نظریه سینما در مدت اخیر منتشر شده، اثری است از دادلی اندرو با عنوان «آنچه سینما هست!» که مجید اخگر آن را به فارسی برگردانده و توسط نشر بیدگل منتشر شده است. «آنچه سینما هست!» طرح مجدد و به‌روزشده‌ای است از پروژه آندره بازن درباره سینما؛ آندره بازن نظریه‌پرداز معتبر فرانسوی است و ایده‌های او در باب سینما از اهمیتی خاص برخوردارند. اندرو که مدرس دانشگاه ییل و از نظریه‌پردازان مشهور سینماست، در این کتاب کوشیده از پی تحولات برآمده از رسانه‌های نو و تصویرپردازی دیجیتال، بار دیگر به پرسش از امکانات و معنای سینما در هزاره جدید بپردازد. اندرو در این کتاب «تلاش دارد نظریه رئالیستی بازن را از دام تنگ‌نظری‌ها و ذات‌گرایی منسوب به آن نجات دهد و روایتی انعطاف‌پذیر از آن ارائه دهد که قابلیت هم‌سخنی با تحولات جدید سینما را دارد، اما در‌عین‌حال امکان موضع‌گیری در قبال رویکردهایی را به ما می‌بخشد که، همسو با تحولات اخیر، گاه پیوند سینما و امر واقعی را از اساس نادیده می‌گیرند و آن را در تصویرپردازی دست‌کاری‌شده و نوعی انیمیشن واقع‌نما تحلیل می‌برند». اندرو مباحث کتاب را نه در شکلی انتزاعی بلکه به‌واسطه فیلم‌های مهم تاریخ سینما و به‌خصوص سینمای فرانسه پیش می‌برد و در این بین به نقدهای شکل‌گرفته درباره این فیلم‌ها از جمله مباحث دوره‌های مختلف نشریه کایه‌دو‌سینما توجه داشته است. البته کتاب نقطه محوری خود را بر دو فیلم قرار داده و رابطه‌ای معنادار میان آنها برقرار کرده؛ یکی فیلم «چهارصد ضربه» فرانسوا تروفو و دیگری «سرگذشت شگفت‌انگیز املی پولن»، از ژان‌ پیر ژونه.

در بین نمایش‌نامه‌ها و فیلم‌نامه‌هایی که هم‌زمان با نمایشگاه کتاب امسال منتشر شده‌اند، چند اثر قابل‌توجه دیده می‌شود که البته تعداد این آثار در برابر تمام کتاب‌های این حوزه که در مدت اخیر به چاپ رسیده‌اند، اقلیتی معنادارند.
«خیاط»، از اسلاومیر مروژک و «دام»، از تادئوش روژه‌ویچ هردو با ترجمه محمدرضا خاکی در نشر بیدگل منتشر شده‌اند و همچنین دو نمایش‌نامه از جان کلود کریه نیز در کتابی با عنوان «تراس و روال عادی»، با ترجمه اصغر نوری در همین نشر به چاپ رسیده است. در روزهای اخیر فیلم‌نامه‌ای از روبر برسون با عنوان «موشت» با ترجمه شیرین شیبان توسط نشر مرکز منتشر شد. روبر برسون از مهم‌ترین فیلم‌سازان فرانسوی قرن بیستم است و بسیاری از منتقدان، «موشت» را شاهکار او می‌دانند. این فیلم در سال 1967 و براساس داستانی از ژرژ برنانوس با عنوان «داستان جدید موشت» ساخته شد. کتابی که با عنوان «موشت» به فارسی منتشر شده، در اصل ترجمه‌ای است از شماره 80 نشریه لاوان‌سن‌سینما که در آوریل 1968 منتشر شده بود. این نشریه فرانسوی از سال 1961 سالانه 10 شماره منتشر می‌کند و هر شماره‌اش به یک فیلم، کارگردان یا جریانی اثرگذار در سینما اختصاص دارد. روبر برسون 13 فیلم بلند ساخته و همچنین کتابی با عنوان «یادداشت‌هایی در باب سینماتوگرافی» از او منتشر شده است. «یک محکوم به مرگ گریخته است»، «پول»، «فرشته‌های گناه»، «ناگهان بالتازار»، «جیب‌بر» و... از جمله‌ فیلم‌های روبر برسون هستند. در بین نمایش‌نامه‌هایی که در مدت اخیر ترجمه و منتشر شده‌اند، نمایش‌نامه‌ای از تی.‌اس.الیوت هم دیده می‌شود. «منشی رازدار» تی‌.اس‌.الیوت را معصومه بوذری به فارسی برگردانده و نشر قطره آن را به چاپ رسانده است. اگرچه شاید عمده شهرت الیوت به‌واسطه شعرهایش باشد، اما او به‌عنوان منتقد ادبی و نمایش‌نامه‌نویس نیز آثاری قابل‌توجه نوشته است. رد جهان شعری الیوت در نمایش‌نامه‌های او نیز دیده می‌شود و «منشی رازدار» نیز دارای لحنی شعرگونه است. در این نمایش‌نامه، الیوت خواننده را در حالتی انتظارگونه نگه می‌دارد و به هویت دیریاب انسان می‌پردازد. اما در بین دیگر فیلم‌نامه‌هایی که در مدت اخیر ترجمه و منتشر شده‌اند، آثاری از فدریکو فلینی و اینگمار برگمان هم وجود دارد. سه فیلم‌نامه مشهور فلینی در کتابی با عنوان «ولگردها و دو فیلم‌نامه دیگر» توسط غلامرضا صراف ترجمه شده‌اند و نشر مروارید این کتاب را به چاپ رسانده است. «کلاهبردار» و «وسوسه‌های دکتر آنتونیو» دو فیلم‌نامه دیگر این کتابند و همچنین در پایان کتاب سه گفت‌وگوی نسبتا مفصل با فلینی ترجمه شده‌اند. اما کمی پیش‌تر از انتشار این کتاب، سه فیلم‌نامه از اینگمار برگمان نیز در کتابی با عنوان «جادوگر و دو فیلم‌نامه دیگر» با ترجمه صراف و توسط نشر مروارید به بازار کتاب عرضه شد؛ به‌جز «جادوگر» که عنوان کتاب برگرفته از آن است، «مهر هفتم» و «توت‌فرنگی‌های وحشی» دو فیلم‌نامه دیگر این کتابند و هر سه از آثار مشهور برگمان به‌شمار می‌روند. در بخش پایانی این کتاب، نقدی بر هریک از فیلم‌نامه‌های حاضر در آن نیز ترجمه و منتشر شده است. «مهر هفتم: فیلم به‌مثابه شمایل‌نگاری» از نورمن ان‌. ‌هالند، «درونمایه‌های عاطفی در توت‌فرنگی‌های وحشی» از ریچارد ‌ای بلیک و «جادوگر: یافتن سرچشمه‌ها»، عناوین نقدهایی هستند که در این کتاب به چاپ رسیده‌اند. «موبایل مرد مرده» نمایش‌نامه‌ای است از سارا رول که این کتاب نیز در روزهای برگزاری نمایشگاه کتاب با ترجمه دلارا نوشین در نشر قطره به چاپ رسیده است. این نمایش‌نامه به مسئله تکنولوژی در زندگی مدرن و در مواجهه با انسان جهان معاصر پرداخته است. سارا رول در این نمایش‌نامه تصویری کمیک از جهان دیجیتال به دست داده است. اما در بین نمایش‌نامه‌های ایرانی که در مدت اخیر به چاپ رسیده‌اند، می‌توان نمایش‌نامه‌ای از حمید امجد با عنوان «سه‌خواهر و دیگران» را نام برد. همان‌طور که از عنوان این نمایش‌نامه هم برمی‌آید، امجد این اثر را با توجه به «سه‌خواهر» چخوف نوشته و البته در این نمایش‌نامه ارجاعاتی به برخی دیگر از آثار چخوف و نیز شکسپیر شده است. «سه‌خواهر و دیگران» را نشر نیلا منتشر کرده است. در مدت اخیر چند نمایش‌نامه از بهرام بیضایی نیز در نشر روشنگران و مطالعات زنان تجدیدچاپ شده‌اند که «ندبه» و «سلطان مار» و «لیلا دختر ادریس» از آن جمله‌اند. اما در حوزه تئوری تئاتر و سینما نیز چند اثر شاخص در این مدت منتشر شده‌اند. «تاریخ‌های تئاتر» عنوان کتابی است مفصل که همان‌طور که از عنوانش هم برمی‌آید، به تاریخ تئاتر جهان مربوط است. این کتاب توسط جمعی از نویسندگان نوشته شده که همگی از استادان تئاتر در دانشگاه‌های معتبر غربی‌اند و مهدی نصراله‌زاده این اثر را به فارسی ترجمه کرده و نشر بیدگل هم آن را به چاپ رسانده است. فیلیپ بی. ‌زاریلی (استاد عمل اجرا در گروه درام دانشگاه آکستر انگلستان)، بروس مک‌کوناچی (رئیس گروه هنرهای تئاتر دانشگاه پیتسبرگ آمریکا)،‌گری جی‌ویلیامز (استاد بازنشسته درام در دانشگاه کاتولیک آمریکا) و کارول فیشر سورگنفرای (استاد رشته تئاتر در یو‌سی‌ال‌ای) نویسندگان «تاریخ‌های تئاتر»اند. این کتاب از اجرا و تئاتر در دوره پیش از سال ١٧٠٠ شروع می‌شود و تا تئاتر در جهان امروز پیش می‌آید. اما اهمیت این کتاب به‌جز پرداختن به دوره‌های مختلف تکامل تئاتر، در ایده محوری و روشنی است که نویسندگانش داشته‌اند و از این حیث این اثر چیزی فراتر از مروری صرف بر تاریخ تئاتر است. کتاب شاخص دیگری که در حوزه نظریه سینما در مدت اخیر منتشر شده، اثری است از دادلی اندرو با عنوان «آنچه سینما هست!» که مجید اخگر آن را به فارسی برگردانده و توسط نشر بیدگل منتشر شده است. «آنچه سینما هست!» طرح مجدد و به‌روزشده‌ای است از پروژه آندره بازن درباره سینما؛ آندره بازن نظریه‌پرداز معتبر فرانسوی است و ایده‌های او در باب سینما از اهمیتی خاص برخوردارند. اندرو که مدرس دانشگاه ییل و از نظریه‌پردازان مشهور سینماست، در این کتاب کوشیده از پی تحولات برآمده از رسانه‌های نو و تصویرپردازی دیجیتال، بار دیگر به پرسش از امکانات و معنای سینما در هزاره جدید بپردازد. اندرو در این کتاب «تلاش دارد نظریه رئالیستی بازن را از دام تنگ‌نظری‌ها و ذات‌گرایی منسوب به آن نجات دهد و روایتی انعطاف‌پذیر از آن ارائه دهد که قابلیت هم‌سخنی با تحولات جدید سینما را دارد، اما در‌عین‌حال امکان موضع‌گیری در قبال رویکردهایی را به ما می‌بخشد که، همسو با تحولات اخیر، گاه پیوند سینما و امر واقعی را از اساس نادیده می‌گیرند و آن را در تصویرپردازی دست‌کاری‌شده و نوعی انیمیشن واقع‌نما تحلیل می‌برند». اندرو مباحث کتاب را نه در شکلی انتزاعی بلکه به‌واسطه فیلم‌های مهم تاریخ سینما و به‌خصوص سینمای فرانسه پیش می‌برد و در این بین به نقدهای شکل‌گرفته درباره این فیلم‌ها از جمله مباحث دوره‌های مختلف نشریه کایه‌دو‌سینما توجه داشته است. البته کتاب نقطه محوری خود را بر دو فیلم قرار داده و رابطه‌ای معنادار میان آنها برقرار کرده؛ یکی فیلم «چهارصد ضربه» فرانسوا تروفو و دیگری «سرگذشت شگفت‌انگیز املی پولن»، از ژان‌ پیر ژونه.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.