به کتاب که شلیک نمیکنند
احمد غلامی
غرق خواندن کتاب بودم که انگار زمین را شوت کردند و از مدار خارج شد. زمین چرخید و چرخید و از خورشید دور شد. همه فریاد میزدند و میافتادند توی فضا و معلق میشدند. آدمها دیگر آدم نبودند و هرکس حروف الفبای خودش بود. زمین مثل کتابی بود که خدا تکانش میداد و حروف الفبا از توی آن میریخت بیرون و هرکس فقط اسمی بود که دور خودش میچرخید: حروف الفبای انگلیسی، فارسی، آلمانی. بعد معلوم شد که اصلا آدم نبودهایم، حروف بودهایم. حروف یک کتاب که کنار هم چیده شده، و شده بودند آدم. باورش سخت بود. اما بود دیگر. ما فقط قصه بودیم، آدمهای داستانِ خدا که توی کتابِ زمین بودیم و اصلا دردها و رنجهایی که کشیده بودیم تا بزرگ شویم و درس بخوانیم و انقلاب کنیم و بجنگیم، همهاش داستان بود. نه جنگ بود نه صلح. نه عشق بود نه نفرت. همه ما هویتمان را از دست داده بودیم و شده بودیم یک مشت حروف بهدردنخور. یاد دختری افتادم که عاشقش بودم و هرکاری میکردم به او نمیرسیدم. حالا خیلی خوشحال شدم که دختری وجود نداشت. او فقط یکی از آدمهای داستان خدا بود که الان تبدیل شده بود به حروف، مثل دیگران. بیجان و معلق توی هوا.
خمپاره که زدند عبداللهی گفت: «دست بردار... این کتاب لعنتی رو بذار کنار...». «ابلهِ» داستایفسکی را میخواندم توی حفره روباه که رفته بودیم گشتی. عبداللهی گفت: «مگه تو یه کیلومتری دشمن، کسی کتاب میخونه...» کتابم را با روزنامه جلد کرده بودم تا عنوانش دیده نشود. اسم کتاب خیلی تابلو بود. اگر بچههای تهران میدیدند حتما گیر میدادند و اسمم را میگذاشتند «ابله».
آفتاب میزد توی مخمان. عبداللهی با دوربین خط دشمن را نگاه میکرد. گفتم: «چیزی میبینی؟» گفت: «فقط نگهبانهاشون رو.» کتاب را علامت زدم و گذاشتم زیر زانویم و دوربین را گرفتم جلو چشمهایم. یکدفعه خودم را کشیدم عقب. دشمن پشت لنزهایم بود. آنقدر که ترسیدم و فکر کردم دارد مرا میبیند. عبداللهی خندید و گفت: «حالا باورت شد چقدر به دشمن نزدیکیم...». دوباره از توی دوربین زل زدم. دلم میخواست اتیکت روی لباس عراقی را بخوانم. گفتم: «کاش میدونستم اسمش چیه...»
عبداللهی گفت: «چه فرقی میکنه. تو جبهه اسم مهم نیست، لباس مهمه. لباس ما رنگش خاکییه، اونا سبز تیره. اگه دیدی شلیک کن. فکر کن داری به یه چوبرختی شلیک میکنی». نشستم و کتاب «ابله» را باز کردم تا بخوانم. عبداللهی گفت: «ایبابا بازم آدم نشدی!» راستش کتاب نمیخواندم، حواسم پرت شده بود. دلم میخواست اسم سرباز عراقی را بدانم. گفتم: «اسمش چیه؟» گفت: «آفتاب خورده توی کلهت. کلاه آهنیت رو دربیار.» خودش کلاهآهنی را از سرم برداشت. یککم از آب قمقمه ریخت روی سرم. آب رفت پشت گردنم. بدنم مورمور شد. عبداللهی گفت: «دو ساعت دیگه مونده». جوابش را ندادم. زمین که شوت شد یکی از حروف من هنوز چسبیده بود روی زمین و کنده نمیشد. زمین چرخ میخورد، میگشت و تند از کنار منظومههای شمسی میگذشت و آخرین حرف فامیلی مرا با خودش میبرد. مادرم گفت: «اگه حروف اسمت کامل نباشه تا ابد توی برزخی... برو دنبال «ی».» زمین تند میرفت. عبداللهی گفت: «جناب سروان آفتاب زده تو مخش، هذیون میگه...» صدای بیسیم میآمد. مادرم گفت: «نکیر و منکر اسمت رو صدا میزنن، اگه جواب ندی برزخی میشی...».
زمین توپ نبود که شوتش کنند. زمین کتاب بود. کتاب آدمها. فضا پر از حروف شده بود. بعد دیدم خورشید دارد تاریک میشود. نیمی از خورشید توی تاریکی بود. انگار کسی قرآن میخواند: «اذا الشمس کورت.» حروف توی فضا به رقص درآمده بودند: «سرود زهره به رقص آورد مسیحا را».
عبداللهی گفت: «جناب سروان زده به سرش... حشیش؟ نه قربان، اهل سیگارم نیست. چند تا خمپاره زدند دور و برمون، گمونم موجی شده...» گفتم: «من «ی» نمیخوام. نکیر و منکر هم بیاد، میگم کار خداست. تازه خودشون بهتر میدونن. خدا قصهش رو تموم کرده، گناه من چیه... ».
عبداللهی بیسیم را میاندازد روی کولش، اسلحهام را هم میاندازد دور گردنش و میرود زیر شانهام و میگوید: «یا علی...» کتاب ابله میافتد روی زمین. میخواهم بگویم، عبداللهی کتاب، کتابم را بردار... حروف کتاب توی هوا چرخ میزنند. مثل قاصدکهایی که باد با خودش میبرد. داستایفسکی که حالا فقط حروف است دنبال «شاهزاده میشکین» میرود و فریاد میزند: «باور نکن... تو قصه نیستی... کجا میری...». داستایفسکی هنوز باورش نشده خودش هم قصه است. قصه خدا. حروفش کامل است. اگر بمیرد نکیر و منکر زود او را میشناسند و کارش زود تمام میشود. عبداللهی گفت: «پاشو، گور بابای کتاب... با یه تیر نفلهش کردم. الان اینجا رو خمپارهبارون میکنن...». میخواستم بگویم، عبداللهی آدم که به کتاب شلیک نمیکند، شلیک هم کند، کتاب که نمیمیرد، فقط حروفش به هم میریزد... ولی نگفتم. گفتم: «راستی اسمش چی بود؟» گفت: «اسم کی؟» گفتم: «اسم سربازه...» گفت: «کدوم... من چه میدونم، نزده بودمش الان با تیربار سوراخ سوراخمون کرده بود». گفتم: «اسمش چی بود؟» گفت: «مگه کتابه که اسمش رو بدونم!» تا این را شنیدم، یاد کتابم افتادم. گفتم: «عبداللهی تو رو خدا کتابم رو
بردار...». گفت: «ابله رو میگی...» حرفی نزدم تو راه فکر میکردم عبداللهی از کجا اسم کتابم را میدانست. هرچی فکر کردم به جایی نرسیدم. حروف عبداللهی داشت ما را با خودش میکشید. پدرم گفت: «ولش کن... اگه اینه که ککش هم نمیگزه...». به مادرم گفتم: «مادر جون ناراحت نباش. اگه نکیر و منکر اومد «ی» عبداللهی رو ازش قرض میگیرم، بچه باحالیه...». عبداللهی گفت: «باحال خودتی، وظیفهمه... همسنگریم رفیق... بالاخره ما خودمون هم یه زمان اهل کتاب بودیم...». عبداللهی نفسنفس میزد. گفت: «اینجا دیگه امنه. بمون برم کمک بیارم...» دوید. بعد دور شد... بعد معلق شد... حروف عبداللهی پاشید توی فضا... من تنها توی فضا، بدون جاذبه زمین معلق بودم.
غرق خواندن کتاب بودم که انگار زمین را شوت کردند و از مدار خارج شد. زمین چرخید و چرخید و از خورشید دور شد. همه فریاد میزدند و میافتادند توی فضا و معلق میشدند. آدمها دیگر آدم نبودند و هرکس حروف الفبای خودش بود. زمین مثل کتابی بود که خدا تکانش میداد و حروف الفبا از توی آن میریخت بیرون و هرکس فقط اسمی بود که دور خودش میچرخید: حروف الفبای انگلیسی، فارسی، آلمانی. بعد معلوم شد که اصلا آدم نبودهایم، حروف بودهایم. حروف یک کتاب که کنار هم چیده شده، و شده بودند آدم. باورش سخت بود. اما بود دیگر. ما فقط قصه بودیم، آدمهای داستانِ خدا که توی کتابِ زمین بودیم و اصلا دردها و رنجهایی که کشیده بودیم تا بزرگ شویم و درس بخوانیم و انقلاب کنیم و بجنگیم، همهاش داستان بود. نه جنگ بود نه صلح. نه عشق بود نه نفرت. همه ما هویتمان را از دست داده بودیم و شده بودیم یک مشت حروف بهدردنخور. یاد دختری افتادم که عاشقش بودم و هرکاری میکردم به او نمیرسیدم. حالا خیلی خوشحال شدم که دختری وجود نداشت. او فقط یکی از آدمهای داستان خدا بود که الان تبدیل شده بود به حروف، مثل دیگران. بیجان و معلق توی هوا.
خمپاره که زدند عبداللهی گفت: «دست بردار... این کتاب لعنتی رو بذار کنار...». «ابلهِ» داستایفسکی را میخواندم توی حفره روباه که رفته بودیم گشتی. عبداللهی گفت: «مگه تو یه کیلومتری دشمن، کسی کتاب میخونه...» کتابم را با روزنامه جلد کرده بودم تا عنوانش دیده نشود. اسم کتاب خیلی تابلو بود. اگر بچههای تهران میدیدند حتما گیر میدادند و اسمم را میگذاشتند «ابله».
آفتاب میزد توی مخمان. عبداللهی با دوربین خط دشمن را نگاه میکرد. گفتم: «چیزی میبینی؟» گفت: «فقط نگهبانهاشون رو.» کتاب را علامت زدم و گذاشتم زیر زانویم و دوربین را گرفتم جلو چشمهایم. یکدفعه خودم را کشیدم عقب. دشمن پشت لنزهایم بود. آنقدر که ترسیدم و فکر کردم دارد مرا میبیند. عبداللهی خندید و گفت: «حالا باورت شد چقدر به دشمن نزدیکیم...». دوباره از توی دوربین زل زدم. دلم میخواست اتیکت روی لباس عراقی را بخوانم. گفتم: «کاش میدونستم اسمش چیه...»
عبداللهی گفت: «چه فرقی میکنه. تو جبهه اسم مهم نیست، لباس مهمه. لباس ما رنگش خاکییه، اونا سبز تیره. اگه دیدی شلیک کن. فکر کن داری به یه چوبرختی شلیک میکنی». نشستم و کتاب «ابله» را باز کردم تا بخوانم. عبداللهی گفت: «ایبابا بازم آدم نشدی!» راستش کتاب نمیخواندم، حواسم پرت شده بود. دلم میخواست اسم سرباز عراقی را بدانم. گفتم: «اسمش چیه؟» گفت: «آفتاب خورده توی کلهت. کلاه آهنیت رو دربیار.» خودش کلاهآهنی را از سرم برداشت. یککم از آب قمقمه ریخت روی سرم. آب رفت پشت گردنم. بدنم مورمور شد. عبداللهی گفت: «دو ساعت دیگه مونده». جوابش را ندادم. زمین که شوت شد یکی از حروف من هنوز چسبیده بود روی زمین و کنده نمیشد. زمین چرخ میخورد، میگشت و تند از کنار منظومههای شمسی میگذشت و آخرین حرف فامیلی مرا با خودش میبرد. مادرم گفت: «اگه حروف اسمت کامل نباشه تا ابد توی برزخی... برو دنبال «ی».» زمین تند میرفت. عبداللهی گفت: «جناب سروان آفتاب زده تو مخش، هذیون میگه...» صدای بیسیم میآمد. مادرم گفت: «نکیر و منکر اسمت رو صدا میزنن، اگه جواب ندی برزخی میشی...».
زمین توپ نبود که شوتش کنند. زمین کتاب بود. کتاب آدمها. فضا پر از حروف شده بود. بعد دیدم خورشید دارد تاریک میشود. نیمی از خورشید توی تاریکی بود. انگار کسی قرآن میخواند: «اذا الشمس کورت.» حروف توی فضا به رقص درآمده بودند: «سرود زهره به رقص آورد مسیحا را».
عبداللهی گفت: «جناب سروان زده به سرش... حشیش؟ نه قربان، اهل سیگارم نیست. چند تا خمپاره زدند دور و برمون، گمونم موجی شده...» گفتم: «من «ی» نمیخوام. نکیر و منکر هم بیاد، میگم کار خداست. تازه خودشون بهتر میدونن. خدا قصهش رو تموم کرده، گناه من چیه... ».
عبداللهی بیسیم را میاندازد روی کولش، اسلحهام را هم میاندازد دور گردنش و میرود زیر شانهام و میگوید: «یا علی...» کتاب ابله میافتد روی زمین. میخواهم بگویم، عبداللهی کتاب، کتابم را بردار... حروف کتاب توی هوا چرخ میزنند. مثل قاصدکهایی که باد با خودش میبرد. داستایفسکی که حالا فقط حروف است دنبال «شاهزاده میشکین» میرود و فریاد میزند: «باور نکن... تو قصه نیستی... کجا میری...». داستایفسکی هنوز باورش نشده خودش هم قصه است. قصه خدا. حروفش کامل است. اگر بمیرد نکیر و منکر زود او را میشناسند و کارش زود تمام میشود. عبداللهی گفت: «پاشو، گور بابای کتاب... با یه تیر نفلهش کردم. الان اینجا رو خمپارهبارون میکنن...». میخواستم بگویم، عبداللهی آدم که به کتاب شلیک نمیکند، شلیک هم کند، کتاب که نمیمیرد، فقط حروفش به هم میریزد... ولی نگفتم. گفتم: «راستی اسمش چی بود؟» گفت: «اسم کی؟» گفتم: «اسم سربازه...» گفت: «کدوم... من چه میدونم، نزده بودمش الان با تیربار سوراخ سوراخمون کرده بود». گفتم: «اسمش چی بود؟» گفت: «مگه کتابه که اسمش رو بدونم!» تا این را شنیدم، یاد کتابم افتادم. گفتم: «عبداللهی تو رو خدا کتابم رو
بردار...». گفت: «ابله رو میگی...» حرفی نزدم تو راه فکر میکردم عبداللهی از کجا اسم کتابم را میدانست. هرچی فکر کردم به جایی نرسیدم. حروف عبداللهی داشت ما را با خودش میکشید. پدرم گفت: «ولش کن... اگه اینه که ککش هم نمیگزه...». به مادرم گفتم: «مادر جون ناراحت نباش. اگه نکیر و منکر اومد «ی» عبداللهی رو ازش قرض میگیرم، بچه باحالیه...». عبداللهی گفت: «باحال خودتی، وظیفهمه... همسنگریم رفیق... بالاخره ما خودمون هم یه زمان اهل کتاب بودیم...». عبداللهی نفسنفس میزد. گفت: «اینجا دیگه امنه. بمون برم کمک بیارم...» دوید. بعد دور شد... بعد معلق شد... حروف عبداللهی پاشید توی فضا... من تنها توی فضا، بدون جاذبه زمین معلق بودم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.