|

نگاهی به وضعیت فعلی هنر موسیقی استان قزوین

سعید عاشقی

خمش از سخن‌گزاری، تو مگر قدم نداری؟
تو اگر بزرگواری، چه اسیر تنگنایی؟ «مولانا»
به راستی، انسان وقتی حقیقت را فهمید باید از آن پیروی کند و نباید حقیقت را نادیده انگارد... اما حقیقت چیست؟ حق چه و محقق کیست؟ و آیا کسی یا چیزی، امری که حقیقت باشد، چگونه می‌تواند نادیده گرفته شود و از درون‌مایه و اصالت خود عاری گردد!؟
به گمانم چند سطر بالا پیش درآمد مناسبی باشد برای پرداختن به وضعیت فعلی هنر موسیقی استان قزوین. هنری که وقتی پای ساز و آواز و صحنه و اجرا در میان است حالش خوب‌تر و کوکش سازتر و زخم زخمه‌هایش نیز التیام‌بخش‌تر است تا هنگامی که میان ساز و آواز و ابراز، توقفی و تقیدی حادث می‌شود و ناگزیر صورت معادله تغییر می‌یابد!
نغمه و شعر و ملودی و تحریر و تشویق جایش را به حرف و همهمه می‌دهد. بی‌هیچ میزانی از سکوت و درنگ...!
به عبارتی شاید همه چیز از ریتم می‌افتد. درست مثل ساعتی که عقربه‌هایش را از دست داده است، چرا که ریتم مبنای حرکت است و حرکت عامل و امکانی که سکون و ایستایی را بهتر از هر واژه و امکانی تعریف و تشخص می‌بخشد. و اما طی ماه‌های اخیر، بحث و گفتگو و چالش پیرامون موسیقی قزوین از رنگ و لعاب و تب و تاب و التهاباتی دیگر برخوردار بود.
از جشنواره ششم گرفته تا انتخاب یک- دو گروه صحبت سفر به بلادی دیگر...
از همایش و گردهمایی 26 دی ماه و ضرورت بازنگری در انتخابات انجمن موسیقی و توجه به برخی اصول دموکراتیک اندیشی و مشارکت (که منجر به ایجاد فرصتی برای دیالوگ و بیان دغدغه‌های طیفی از منتقدین و دلواپسان و صاحب نظران موسیقی استان گردید) و همچنین طرح مباحث و نقطه نظرات و پیشنهادات مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی که در جای خود حایز اهمیت و قابل تامل بود.
و در ادامه برگزاری دو کنسرت با رویکرد استانی «گروه پایکوبان» و خارج از استان «گروه رستاک» پس از مدت‌ها، که به هر تقدیر مثل هر اتفاق و رخدادهایی از این دست از حاشیه‌هایی هم برخوردار بود، اما حاشیه‌هایی که انگار قرار بود بر متن غالب گردند (و صد البته می‌دانید و می‌دانم که یکی از خصیصه‌های مهم دنیای مدرن و پسامدرن، همین غلبه حواشی بر متن است) لیکن حاشیه‌ها و فرایندهایی که از یک شبکه پلی فونیک (چندصدایی) به یک پژواک شفاف و رسا، جامع و مبتنی بر وحدت رویه مبدل گردد، نه آنکه به مثابه تک مضراب‌هایی در مقام و دستگاه «هر گاه و چندگاه و هیچ‌گاه و...» و در نهایت جز شکاف و تخریب و افسوس، دستاوردی بر جای نگذارد.
از سویی اظهارنظرات بعضا شخصی و یک‌سویه در فضاها و شبکه‌های معمول و مرسوم اجتماعی در قالب مصاحبه و گزارش و تحلیل و تحریف (اعم از اغراق و افراط و اصرار بر ایهام و ابهام آفرینی از سوی برخی از اهالی رسانه) که بیشتر انتظار می‌رفت نقشی دلسوزانه و میانجی‌گرانه را ایفا نمایند تا بلکه با واکاوی شرایط موجود و واقعیت‌های دستخوش تحریف بتوانیم از دل تهدیدات نیز به فرصتی مطلوب و حتی حداقلی در این حیطه دست یابیم.
همه و همه در شکل گیری فضای نامطلوب و غیرهنراندیشانه و هنرمندانه وضعیت موسیقی اکنون قزوین موثر بوده و متاسفانه چشم‌اندازی عبوس و یاس‌برانگیز را برای شهر اقبال و عارف و جناب و... رقم زده‌اند.
علاوه بر موارد فوق (اگرچه قلبا تمایلی به ابراز این نکته ندارم) ولی نمیتوان از گسست ایجاد شده و چالش‌های میان مهم‌ترین رکن بدنه دولت در استان با مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز اشارتی نکرد.
عدم همسویی و تعامل لازم و کمرنگ بودن نقش نظارتی- حمایتی و حتی رهنمودی نماینده و مقام ارشد استان در معادلاتی از این دست، بدون شک خود یکی از عوامل مهم در پیدایش برخی از خلاها، ضعف‌ها و حاشیه‌های پیش‌آمده محسوب می‌گردد که جا دارد در این خصوص تدبیری اتخاذ گردد.
امروزه هنرمندان برجسته‌ای از این شهر را می‌شناسیم که در سطح کلان حرف‌هایی بسیار برای گفتن دارند و در اغلب ژانرها و انواع علم و هنر، به ویژه موسیقی اعم از پژوهش و تحقیق و تدریس، نوازندگی، اجرا و ابداع‌ ساز و تولید، آهنگسازی و خلق موسیقی متن، تولید آلبوم‌های ارزشمند در موسیقی ایرانی، پاپ، مقامی، کوبه‌ای و... شناخته شده و اثرگذار بوده‌اند. با این همه اما، آنچه که بیش از دستاوردها حایز اهمیت است، رسیدن به نقطه‌ای از درک و دریافت هنر، هنراندیشی و شناخت از حقیقت است که علاوه بر ارتقای سطح علمی و مهارت و تکنیک و اجرا و دیگر مباحث بیرونی، نیم‌نگاهی نیز به تعالی و افزایش سطوح اخلاقی- معنوی و معرفتی خویش داشته باشیم تا در مواجهه با هجمه‌ها و کاستی‌ها و جریاناتی که همواره ما را از اصالت خود دور می‌سازند، با دیدی منصفانه، منعطف و مبتنی بر دوستی که شایسته هنر و هنرمندی باشد، واکنش نشان دهیم.
پرواضح است که راه‌یابی یک یا چند گروه به جشنواره یا جشنواره‌ها، کسب مقام اول یا چندم، دریافت یا عدم دریافت لوح تقدیر و تشویق و... اعزام به فلان و بهمان کشور، چاپ پوستر با عکس یا بدون عکس بانوان، تیتر فلان نشریه یا... مسایل مهم و قابل بحثی هستند، لیکن از اینها مهم‌تر چگونگی رصد کردن، تحلیل، نقد و بررسی و ابراز این نظرات و دغدغه‌هاست و اگر یک هنرمند که قرار است با هنر خود به تعالی وکمال انسانی دست یابد، نتواند از جانب انصاف و احسان و نیک‌اندیشی و خرد و عرف و آموزه‌های دینی متاثر از اجتماع به تبیین خود بپردازد، شکلی از ابتذال روح و هنر خویش را در نیاز و اصرار بر محق بودن به معرض نمایش گذاشته است.
ما آدم‌های این زمانی بیش از هر وقت دیگر به مهربانی و دوست داشتن و دوست داشته شدن نیازمندیم.
در پایان این مجال بیایید باری دیگر از صمیم دل مکاشفه روباه و شازده کوچولو را مرور کنیم:
«روباه گفت: تو فقط از چیزی می‌توانی سر در بیاوری که اهل‌اش کرده باشی»

خمش از سخن‌گزاری، تو مگر قدم نداری؟
تو اگر بزرگواری، چه اسیر تنگنایی؟ «مولانا»
به راستی، انسان وقتی حقیقت را فهمید باید از آن پیروی کند و نباید حقیقت را نادیده انگارد... اما حقیقت چیست؟ حق چه و محقق کیست؟ و آیا کسی یا چیزی، امری که حقیقت باشد، چگونه می‌تواند نادیده گرفته شود و از درون‌مایه و اصالت خود عاری گردد!؟
به گمانم چند سطر بالا پیش درآمد مناسبی باشد برای پرداختن به وضعیت فعلی هنر موسیقی استان قزوین. هنری که وقتی پای ساز و آواز و صحنه و اجرا در میان است حالش خوب‌تر و کوکش سازتر و زخم زخمه‌هایش نیز التیام‌بخش‌تر است تا هنگامی که میان ساز و آواز و ابراز، توقفی و تقیدی حادث می‌شود و ناگزیر صورت معادله تغییر می‌یابد!
نغمه و شعر و ملودی و تحریر و تشویق جایش را به حرف و همهمه می‌دهد. بی‌هیچ میزانی از سکوت و درنگ...!
به عبارتی شاید همه چیز از ریتم می‌افتد. درست مثل ساعتی که عقربه‌هایش را از دست داده است، چرا که ریتم مبنای حرکت است و حرکت عامل و امکانی که سکون و ایستایی را بهتر از هر واژه و امکانی تعریف و تشخص می‌بخشد. و اما طی ماه‌های اخیر، بحث و گفتگو و چالش پیرامون موسیقی قزوین از رنگ و لعاب و تب و تاب و التهاباتی دیگر برخوردار بود.
از جشنواره ششم گرفته تا انتخاب یک- دو گروه صحبت سفر به بلادی دیگر...
از همایش و گردهمایی 26 دی ماه و ضرورت بازنگری در انتخابات انجمن موسیقی و توجه به برخی اصول دموکراتیک اندیشی و مشارکت (که منجر به ایجاد فرصتی برای دیالوگ و بیان دغدغه‌های طیفی از منتقدین و دلواپسان و صاحب نظران موسیقی استان گردید) و همچنین طرح مباحث و نقطه نظرات و پیشنهادات مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی که در جای خود حایز اهمیت و قابل تامل بود.
و در ادامه برگزاری دو کنسرت با رویکرد استانی «گروه پایکوبان» و خارج از استان «گروه رستاک» پس از مدت‌ها، که به هر تقدیر مثل هر اتفاق و رخدادهایی از این دست از حاشیه‌هایی هم برخوردار بود، اما حاشیه‌هایی که انگار قرار بود بر متن غالب گردند (و صد البته می‌دانید و می‌دانم که یکی از خصیصه‌های مهم دنیای مدرن و پسامدرن، همین غلبه حواشی بر متن است) لیکن حاشیه‌ها و فرایندهایی که از یک شبکه پلی فونیک (چندصدایی) به یک پژواک شفاف و رسا، جامع و مبتنی بر وحدت رویه مبدل گردد، نه آنکه به مثابه تک مضراب‌هایی در مقام و دستگاه «هر گاه و چندگاه و هیچ‌گاه و...» و در نهایت جز شکاف و تخریب و افسوس، دستاوردی بر جای نگذارد.
از سویی اظهارنظرات بعضا شخصی و یک‌سویه در فضاها و شبکه‌های معمول و مرسوم اجتماعی در قالب مصاحبه و گزارش و تحلیل و تحریف (اعم از اغراق و افراط و اصرار بر ایهام و ابهام آفرینی از سوی برخی از اهالی رسانه) که بیشتر انتظار می‌رفت نقشی دلسوزانه و میانجی‌گرانه را ایفا نمایند تا بلکه با واکاوی شرایط موجود و واقعیت‌های دستخوش تحریف بتوانیم از دل تهدیدات نیز به فرصتی مطلوب و حتی حداقلی در این حیطه دست یابیم.
همه و همه در شکل گیری فضای نامطلوب و غیرهنراندیشانه و هنرمندانه وضعیت موسیقی اکنون قزوین موثر بوده و متاسفانه چشم‌اندازی عبوس و یاس‌برانگیز را برای شهر اقبال و عارف و جناب و... رقم زده‌اند.
علاوه بر موارد فوق (اگرچه قلبا تمایلی به ابراز این نکته ندارم) ولی نمیتوان از گسست ایجاد شده و چالش‌های میان مهم‌ترین رکن بدنه دولت در استان با مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز اشارتی نکرد.
عدم همسویی و تعامل لازم و کمرنگ بودن نقش نظارتی- حمایتی و حتی رهنمودی نماینده و مقام ارشد استان در معادلاتی از این دست، بدون شک خود یکی از عوامل مهم در پیدایش برخی از خلاها، ضعف‌ها و حاشیه‌های پیش‌آمده محسوب می‌گردد که جا دارد در این خصوص تدبیری اتخاذ گردد.
امروزه هنرمندان برجسته‌ای از این شهر را می‌شناسیم که در سطح کلان حرف‌هایی بسیار برای گفتن دارند و در اغلب ژانرها و انواع علم و هنر، به ویژه موسیقی اعم از پژوهش و تحقیق و تدریس، نوازندگی، اجرا و ابداع‌ ساز و تولید، آهنگسازی و خلق موسیقی متن، تولید آلبوم‌های ارزشمند در موسیقی ایرانی، پاپ، مقامی، کوبه‌ای و... شناخته شده و اثرگذار بوده‌اند. با این همه اما، آنچه که بیش از دستاوردها حایز اهمیت است، رسیدن به نقطه‌ای از درک و دریافت هنر، هنراندیشی و شناخت از حقیقت است که علاوه بر ارتقای سطح علمی و مهارت و تکنیک و اجرا و دیگر مباحث بیرونی، نیم‌نگاهی نیز به تعالی و افزایش سطوح اخلاقی- معنوی و معرفتی خویش داشته باشیم تا در مواجهه با هجمه‌ها و کاستی‌ها و جریاناتی که همواره ما را از اصالت خود دور می‌سازند، با دیدی منصفانه، منعطف و مبتنی بر دوستی که شایسته هنر و هنرمندی باشد، واکنش نشان دهیم.
پرواضح است که راه‌یابی یک یا چند گروه به جشنواره یا جشنواره‌ها، کسب مقام اول یا چندم، دریافت یا عدم دریافت لوح تقدیر و تشویق و... اعزام به فلان و بهمان کشور، چاپ پوستر با عکس یا بدون عکس بانوان، تیتر فلان نشریه یا... مسایل مهم و قابل بحثی هستند، لیکن از اینها مهم‌تر چگونگی رصد کردن، تحلیل، نقد و بررسی و ابراز این نظرات و دغدغه‌هاست و اگر یک هنرمند که قرار است با هنر خود به تعالی وکمال انسانی دست یابد، نتواند از جانب انصاف و احسان و نیک‌اندیشی و خرد و عرف و آموزه‌های دینی متاثر از اجتماع به تبیین خود بپردازد، شکلی از ابتذال روح و هنر خویش را در نیاز و اصرار بر محق بودن به معرض نمایش گذاشته است.
ما آدم‌های این زمانی بیش از هر وقت دیگر به مهربانی و دوست داشتن و دوست داشته شدن نیازمندیم.
در پایان این مجال بیایید باری دیگر از صمیم دل مکاشفه روباه و شازده کوچولو را مرور کنیم:
«روباه گفت: تو فقط از چیزی می‌توانی سر در بیاوری که اهل‌اش کرده باشی»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.