احزاب و جایگاه آنها در توسعه مدنی و سیاسی ایران
غلامرضا تجدد .رئیس سابق کانون وکلای دادگستری قزوین و عضو اصلی کانون وکلای دادگستری قزوین
نوشتار امروز در خصوص احزاب که یکی از شاخصه های دموکراسی نوین و حکومت داری مطلوب می باشد، جزء مباحث چالش بر انگیز در تاریخ سیاسی ایران است.مروری بر تاریخ سیاسی کشورمان در عصر معاصر و خاستگاه و عملکرد احزاب به عنوان یک نهاد ساختاری در حکومت های مردم سالار ، با کارکردهای متنوع اعم از سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیر گذار بر جامعه مدنی در ابعاد خرد و کلان آن گویای فرازو فرود های قابل تأمل و تعمقی در ظهور و افول آنها و سپهر فعالیت های حرفه ای احزاب در پهنه ملی و گستره بین المللی است.
باید پذیرفت که در اواخر سلطنت قاجار و با انقلاب مشروطه ، حضور مردم در قدرت با تشکیل مجلس مشروطه شکل اولیه خود را گرفت و با کودتای رضا خان و با توجه به بنیان سلطنت پهلوی وادعای مدرنیته وی، مقدمات تکثیر گرایی، داعیه هایی برای تحزب و شکل گیری کارکردهای احزاب در کشور شکل گرفت گرچه با توجه به فلسفه کودتا در حکومت پادشاهی پهلوی و نقش استعمار در شکل گیری آن تحزب معنی واقعی خود را پیدا نکرد و اساساً حزب دستاویزی شد برای بهره برداری سود گرانه حکومت بدون در نظر گرفتن منافع ملی و بدون توجه به عدم سنخیت دیکتاتوری با مردم سالاری و دموکراسی.
با آغاز پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی فعالیت احزاب در کشور گرچه در کمیت گسترش یافت؛ اما به دلیل عدم پایبندی احزاب موجود به قانون و نداشتن منافع و اساسنامه مشخص این حزب ها از مسیر قانونی خارج شدند.
ماهیت احزاب دریچه ای برای نفوذ در نهاد قدرت و بازی سیاسی و اصولاً میزانی برای احراز نقش مردم در قدرت و محکی برای تعیین میزان مردم سالاری و شناخت حکومت داری مطلوب است چرا که اعضای یک حزب اصولاً گروهی هستند دارای بینش یکسان سیاسی که به خاطر افکار نزدیک ، از بینش مشترک گروهی خود که در قالب مرامنامه بوده حمایت می کنند و از محسنات آن این است که حزب پاسخگوی حمایت هایی است که از اصحاب قدرت پیش از رسیدن به قدرت کرده است.
نتیجه بحث آن که حزب یک وابستگی ذاتی با حکومت های مردم سالار و دموکراتیک دارد و مردم سالاری بدون تحزب نه پذیرفتنی و نه باور کردنی است.چنان که احزاب در توسعه مدنی و سیاسی کشور یک جایگاه ساختاری و غیر قابل انکار دارند که با ارائه کارکردهای مختلف می تواند موجب توسعه واقعی سیاسی و اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی در تمام ابعاد گردد .
نوشتار امروز در خصوص احزاب که یکی از شاخصه های دموکراسی نوین و حکومت داری مطلوب می باشد، جزء مباحث چالش بر انگیز در تاریخ سیاسی ایران است.مروری بر تاریخ سیاسی کشورمان در عصر معاصر و خاستگاه و عملکرد احزاب به عنوان یک نهاد ساختاری در حکومت های مردم سالار ، با کارکردهای متنوع اعم از سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیر گذار بر جامعه مدنی در ابعاد خرد و کلان آن گویای فرازو فرود های قابل تأمل و تعمقی در ظهور و افول آنها و سپهر فعالیت های حرفه ای احزاب در پهنه ملی و گستره بین المللی است.
باید پذیرفت که در اواخر سلطنت قاجار و با انقلاب مشروطه ، حضور مردم در قدرت با تشکیل مجلس مشروطه شکل اولیه خود را گرفت و با کودتای رضا خان و با توجه به بنیان سلطنت پهلوی وادعای مدرنیته وی، مقدمات تکثیر گرایی، داعیه هایی برای تحزب و شکل گیری کارکردهای احزاب در کشور شکل گرفت گرچه با توجه به فلسفه کودتا در حکومت پادشاهی پهلوی و نقش استعمار در شکل گیری آن تحزب معنی واقعی خود را پیدا نکرد و اساساً حزب دستاویزی شد برای بهره برداری سود گرانه حکومت بدون در نظر گرفتن منافع ملی و بدون توجه به عدم سنخیت دیکتاتوری با مردم سالاری و دموکراسی.
با آغاز پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی فعالیت احزاب در کشور گرچه در کمیت گسترش یافت؛ اما به دلیل عدم پایبندی احزاب موجود به قانون و نداشتن منافع و اساسنامه مشخص این حزب ها از مسیر قانونی خارج شدند.
ماهیت احزاب دریچه ای برای نفوذ در نهاد قدرت و بازی سیاسی و اصولاً میزانی برای احراز نقش مردم در قدرت و محکی برای تعیین میزان مردم سالاری و شناخت حکومت داری مطلوب است چرا که اعضای یک حزب اصولاً گروهی هستند دارای بینش یکسان سیاسی که به خاطر افکار نزدیک ، از بینش مشترک گروهی خود که در قالب مرامنامه بوده حمایت می کنند و از محسنات آن این است که حزب پاسخگوی حمایت هایی است که از اصحاب قدرت پیش از رسیدن به قدرت کرده است.
نتیجه بحث آن که حزب یک وابستگی ذاتی با حکومت های مردم سالار و دموکراتیک دارد و مردم سالاری بدون تحزب نه پذیرفتنی و نه باور کردنی است.چنان که احزاب در توسعه مدنی و سیاسی کشور یک جایگاه ساختاری و غیر قابل انکار دارند که با ارائه کارکردهای مختلف می تواند موجب توسعه واقعی سیاسی و اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی در تمام ابعاد گردد .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.