نوروز؛ سایه نیاکان
در اسطورههای قوم کرد، نوروز و داستان پیدایش آن به داستان کیومرث و ستیزش با اهریمن مربوط می شود. کیومرث با اهریمن که مدعی پادشاهی بر جهان بود، به ستیز بر میخیزد و به سپاهیانش فرمان میدهد که اگر پیروز شدند بر قله کوهها و بر فراز تپههای بلند آتش بیافروزند. کیومرث بر اهریمن چیره گشته و آتشها بر فراز کوهها برپا میشوند. بنا به روایتی پیروزی کیومرث بر اهریمن10 روز پیش از نوروز امروزی است. فرمانروا فرمان میدهد آتش را ده شبانه روز برپا نگه دارند.
در افسانهای دیگر مبنای عیدنوروز را پیروزی کاوه بر ضحاک میدانند. افروختن آتش در عید نوروز رسمی است دیرینه و مردم سالیان سال در ایام عید نوروز با فروختن آتش این روز را گرامی میداشتند. این رسم دیرین البته ارتباطی به مراسم چهارشنبه سوری ندارد.
در مناطق کردنشین مراسم دیگری در بهار انجام میشد از جمله مراسم «میر نوروزی» و «کوسه گردی» که این مراسم نیز مدتی است به فراموشی سپرده شده.
مراسم کوسهگردی به این شکل بوده که جوانان دورهم جمع شده و به قید قرعه یکی را به عنوان کوسه انتخاب میکردند، لباس خاصی به او پوشانده و صورتش را به شکل مضحکی نقاشی میکردند و به اوسیمایی دلقکانه میدادند. جوان ها به همراهی کو سه به در خانهها میرفتند و با سازهایی مثل سرنا، دهل و دف به اجرای موسیقی محلی میپرداختند کوسه نیز با پایکوبی آنها را همراهی کرده و از مردم تقاضای هدیه میکردند. کوسه لباس مضحکی پوشیده و ریش انبوهی از پشم گوسفند می گذاشت، کلاهی بلند و شاخ بر سر میکرد و زنگولهای بر گردن خود میآویخت که همگی نشان از باورهایی دارند که روزگاری در میان مردم رواج داشته است.
(میرمیرین) یا امیر بهاری نیز از آیین های قدیمی این قوم است. در این مراسم که درحقیقت نوعی نقد از حکام زورگو و مستبد بوده سیمایی مضحک از فرمانروا می ساختند و برای مدت کوتاهی به شکل کمیک و مسخره او را فرمانروا میکردند.
همچنین رسم بوده با شروع سال، کودکان با شادی و پایکوبی به خانههای همسایه ها رفته و از آنها با خواندن شعری طلب هدیه میکردند. هدایا بیشتر خوراکی و غالبا از شیرینی ها ویا آجیل شب عید بود. کودکان هدایای به دست آمده را بین خود قسمت کرده و با شادی میخوردند.
هریک ازمراسم عید نوروز دارای مفهومی است که ریشه در فرهنگ شفاهی و اسطوره ها دارد. یکی از این مراسم فراموش شده مراسمی است که در روزششم فروردین اجرا می شد. ششم فروردین روز زمین بوده است. در این روز مردها ایستاده و پشت به زنها میکردند و زنها با لباس در آب میپریدند و به عنوان نماد باروری و زندگی با آب پیوند میخوردند.
یکی دیگر از آیینهای کهن و ازیاد رفته آیین قربانی دادن برای خاک است. در این مراسم گاو یا گوسفندی را کنار رود یا چشمهای برده قربانی میکردند و خونش را در آب میریختند تا خون قربانی به آب قوت بدهد یا از طریق ریختن خون قربانی به خاک، نیروی مضاعف به آن داده شود.
کاشتن سبزه عید هم در حقیقت برای تحریک زمین به سبز شدن است و مردم با کاشتن سبزه از زمین تقاضای سبزی و طراوت دارند. روبان قرمز دور سبزه نیز نماد خورشید است و مردم برای سبزیهایشان تقاضای نور میکنند و مراسمهایی از این دست که امروزه به دست فراموشی سپرده شده و تقریبا هیچ یک دیگر برگزار نمی شوند، عمدتا در ستایش زندگی و باوری بودند و سرشار از آرزوهای زیبا برای انسان ها. ریشه در آغاز آفرینش داشتند و حتی صحبت از هر کدام به انسان نیرویی اسطوره ای می دهد. اما افسوس که دیگر این آیین ها تنها به نام هایی در کتاب ها تبدیل شده اند و دیگر در هیچ جا برپا نمی شوند و به همراه نیاکانمان به دیار فراموشی رفتند تا تنها یادی گنگ باشند در خاطر ما.
در اسطورههای قوم کرد، نوروز و داستان پیدایش آن به داستان کیومرث و ستیزش با اهریمن مربوط می شود. کیومرث با اهریمن که مدعی پادشاهی بر جهان بود، به ستیز بر میخیزد و به سپاهیانش فرمان میدهد که اگر پیروز شدند بر قله کوهها و بر فراز تپههای بلند آتش بیافروزند. کیومرث بر اهریمن چیره گشته و آتشها بر فراز کوهها برپا میشوند. بنا به روایتی پیروزی کیومرث بر اهریمن10 روز پیش از نوروز امروزی است. فرمانروا فرمان میدهد آتش را ده شبانه روز برپا نگه دارند.
در افسانهای دیگر مبنای عیدنوروز را پیروزی کاوه بر ضحاک میدانند. افروختن آتش در عید نوروز رسمی است دیرینه و مردم سالیان سال در ایام عید نوروز با فروختن آتش این روز را گرامی میداشتند. این رسم دیرین البته ارتباطی به مراسم چهارشنبه سوری ندارد.
در مناطق کردنشین مراسم دیگری در بهار انجام میشد از جمله مراسم «میر نوروزی» و «کوسه گردی» که این مراسم نیز مدتی است به فراموشی سپرده شده.
مراسم کوسهگردی به این شکل بوده که جوانان دورهم جمع شده و به قید قرعه یکی را به عنوان کوسه انتخاب میکردند، لباس خاصی به او پوشانده و صورتش را به شکل مضحکی نقاشی میکردند و به اوسیمایی دلقکانه میدادند. جوان ها به همراهی کو سه به در خانهها میرفتند و با سازهایی مثل سرنا، دهل و دف به اجرای موسیقی محلی میپرداختند کوسه نیز با پایکوبی آنها را همراهی کرده و از مردم تقاضای هدیه میکردند. کوسه لباس مضحکی پوشیده و ریش انبوهی از پشم گوسفند می گذاشت، کلاهی بلند و شاخ بر سر میکرد و زنگولهای بر گردن خود میآویخت که همگی نشان از باورهایی دارند که روزگاری در میان مردم رواج داشته است.
(میرمیرین) یا امیر بهاری نیز از آیین های قدیمی این قوم است. در این مراسم که درحقیقت نوعی نقد از حکام زورگو و مستبد بوده سیمایی مضحک از فرمانروا می ساختند و برای مدت کوتاهی به شکل کمیک و مسخره او را فرمانروا میکردند.
همچنین رسم بوده با شروع سال، کودکان با شادی و پایکوبی به خانههای همسایه ها رفته و از آنها با خواندن شعری طلب هدیه میکردند. هدایا بیشتر خوراکی و غالبا از شیرینی ها ویا آجیل شب عید بود. کودکان هدایای به دست آمده را بین خود قسمت کرده و با شادی میخوردند.
هریک ازمراسم عید نوروز دارای مفهومی است که ریشه در فرهنگ شفاهی و اسطوره ها دارد. یکی از این مراسم فراموش شده مراسمی است که در روزششم فروردین اجرا می شد. ششم فروردین روز زمین بوده است. در این روز مردها ایستاده و پشت به زنها میکردند و زنها با لباس در آب میپریدند و به عنوان نماد باروری و زندگی با آب پیوند میخوردند.
یکی دیگر از آیینهای کهن و ازیاد رفته آیین قربانی دادن برای خاک است. در این مراسم گاو یا گوسفندی را کنار رود یا چشمهای برده قربانی میکردند و خونش را در آب میریختند تا خون قربانی به آب قوت بدهد یا از طریق ریختن خون قربانی به خاک، نیروی مضاعف به آن داده شود.
کاشتن سبزه عید هم در حقیقت برای تحریک زمین به سبز شدن است و مردم با کاشتن سبزه از زمین تقاضای سبزی و طراوت دارند. روبان قرمز دور سبزه نیز نماد خورشید است و مردم برای سبزیهایشان تقاضای نور میکنند و مراسمهایی از این دست که امروزه به دست فراموشی سپرده شده و تقریبا هیچ یک دیگر برگزار نمی شوند، عمدتا در ستایش زندگی و باوری بودند و سرشار از آرزوهای زیبا برای انسان ها. ریشه در آغاز آفرینش داشتند و حتی صحبت از هر کدام به انسان نیرویی اسطوره ای می دهد. اما افسوس که دیگر این آیین ها تنها به نام هایی در کتاب ها تبدیل شده اند و دیگر در هیچ جا برپا نمی شوند و به همراه نیاکانمان به دیار فراموشی رفتند تا تنها یادی گنگ باشند در خاطر ما.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.