|

کرمانشاه؛ جهانی در یک مرز

استان تاریخی کرمانشاه آثاری از روزگار مجد و عظمت ایران را در سینه کوه‌ها و پهن دشت‌های خود حفظ کرده است. کرمانشاه در میان رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد و به دلیل وضعیت آب و هوایی معتدل و کوهستانی و وجود پناهگاه‌ها و غارهای طبیعی همواره مورد توجه انسان‌های عصر سنگ بوده است. این منطقه از اولین زیستگاه‌های انسان‌های اولیه به شمار می رفته و یکی از مراکز مهم جمعیتی در دوره‌های تمدنی پیش از تاریخ و از مناطق بسیار غنی و مهم در ایران و غرب آسیا محسوب می شده است. مردم کرمانشاه در دوران باستان بسیاری از نخستین های تاریخ را به نام خود ثبت کرده اند. نخستین انسان هایی که در حدود 9 هزار سال پیش با گرم شدن زمین غارنشینی را ترک کرده و به زندگی یکجا نشینی روی آورده و نخستین روستای خاورمیانه را در دوران نوسنگی به وجود آورده‌اند. ساکنان این بوم نخستین خشت خام را تولید کرده و در ساخت خانه از آن استفاده کرده‌اند. شواهد تاریخی و آثار بدست آمده از آن دوران دال بر این است که اختراع نخستین سفال و فعالیت‌های صنعتی نیز به نام مردم این مرز و بوم ثبت شده است. در هزاره چهارم پیش از میلاد کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی بوده و بازرگانان آن با بازرگانان شوشی و بین النهرینی به دادوستد و مبادله کالا مبادرت می ورزیدند. در دوره هخامنشی با عبور جاده شاهی که یک رشته ان اکباتان را به بابل وصل می‌کرد بر رونق و آبادانی این منطقه افزود. نقش برجسته‌های بیستون بیانگر این موضوع است که بیستون یکی از مراکز مهم دوره اشکانی محسوب می شده. اما کرمانشاه در دوره ساسانی به علت نزدیکی به تیسفون پایتخت شاهان ساسانی بیش از دوره های قبل از اعتبار و رونق برخوردار بوده است زیرا شاهان ساسانی ایام تابستان را در قصرهای ییلاقی که در این منطقه بنا کرده بودند می گذراندند. طوری که خسرو پرویز اول در نواحی طاقبستان قصرهایی ساخته و از پادشاهان آن روزگار پذیرایی کرده است. کرمانشاه در دوره های مختلف نام‌های متعددی داشته و در قدیمی‌ترین شکل خود در دوران باستان، آن را با نام الیپی می‌خواندند اما در دوران هخامنشیان از کرمانشاه با نام های کامبادن، کارمیسن، کرمینشان، کارمیشن، کرمیسن یاد می شده است. در دوره اسلامی کرمانشاه مورد حمله اعراب قرار گرفت و با لشکرکشی آن‌ها ویران شد و به مرور زمان آن شکوه و عظمت باستانی اش که شاهان ایرانی به آن داده بودن را از دست داد. در این دوران اعراب نام کرمانشاه را نیز به قرمیسن تغییر دادند که بعدها با نام کرمانشاهان وکرمانشاه خوانده شد. در دوره صفویه کرمانشاه تحت تسلط حکومت درآمد اما این دوره دوره ای همراه با آرامش و ترقی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای کرمانشاه بود. در عصر افشاریه کرمانشاه از لحاظ نظامی اهمیت خاصی پیدا کرد و به دلیل وجود توپخانه نادری مورد توجه قدرت طلبان بسیاری قرار گرفت و در نهایت کریم خان زند کرمانشاه را تحت سلطه خود درآورد و در دوران قاجار از لحاظ سیاسی و اجتماعی مورد توجه حکومت قرار گرفت و به رشد و شکوفایی رسید و دوباره چهره شهری خود را پیدا کرد و توانست بار دیگر به صحنه تجارت جهانی و اقتصادی تبدیل شود. کرمانشاه در جنبش مشروطه نقش پررنگی را بر عهده داشته است. پس از استقرار مشروطه، اختلاف نظرهای سیاسی، منجر به پیدایش احزاب سیاسی مختلفی چون حزب دموکرات و حزب اعتدالیون در این شهر شد. در گیر و دار جنگ جهانی اول و دوم به تصرف نیروهای بیگانه درآمد و پس از پایان جنگ از نیروهای بیگانه تخلیه شد.
کرمانشاه در دوران انقلاب اسلامی نیز از پایگاه های مهم به شمار می‌رفت اما پررنگ ترین نقش خود را در جنگ بین ایران و عراق ایفا کرد و در این دوران متحمل خسارات بسیاری شد و شهدای بسیاری را به این مرز و بوم تقدیم کرد. و اما کرمانشاه امروزی با مساحت(25009) کیلومتر مربع و جمعیت(1945227) نفر، بزرگترین استان کردنشین ایران است که از شمال به استان کردستان، از جنوب به استان لرستان و ایلام، از شرق به استان همدان و از غرب با کشور عراق همجوار است و بیش از 330 کیلومتر با مرز مشترک با کشور عراق دارد. برخی از بزرگترین ایل‌‌های کرد ایران نظیر ایل کلهر، ایل زنگنه، ایل گوران، ایل سنجابی، ایل جمهور، ایل قلخانی و ایل زوله در استان کرمانشاه زندگی می‌کنند. گویش های گوناگون کردی مانند: کلهری،جافی، لکی، سورانی، ژاورویی، بالاجوبی، اورامی و گوران از رایج‌ترین گونه‌های گویشی در استان کرمانشاه هستند. اما مردم شهر کرمانشاه بیشتر به زبان کردی و فارسی کرمانشاهی صحبت می‌کنند. استان کرمانشاه از دیدگاه مذهبی نیز دارای گوناگونی فراوانی است و پیروان کیش های شیعه، سنی، یارسان، نعمت اللهی، یهودی، مسیحی، ارمنی، آشوری و بهایی در کنار هم زندگی می کنند. بزرگان زیادی در حوزه ادبیات، هنر، تاریخ و سیاست از این دیار برخاسته‌اند. بزرگانی همچون ابوحنیفه دینوری گیاه شناس، ستاره شناس، ریاضیدان و مورخ قرن نهم میلادی، میرزا محمدخان کلهر از نستعلیق نویسان برجسته ایران، یارمحمدخان کرمانشاهی از مبارزان انقلابی جنبش مشروطه، میرزا باقرخان خسروی نویسنده اولین رمان مدرن فارسی، ابواقاسم لاهوتی شاعر و فعال سیاسی- انقلابی،علی محمد افغانی نویسنده، شامی کرمانشاهی شاعر بلندآوازه کرد زبان، علی اشرف درویشیان از نویسندگان سرشناس ایرانی، مرحوم مهدی فرح پور روزنامه نگار و از شخصیت‌های فرهنگی، نصرت الله نویدی داستان نویس و نمایشنامه نویس بیستونی، معینی کرمانشاهی و پوران درخشنده کارگردان مطرح سینمای ایران. کرمانشاه در حوزه موسیقی هم نقش پررنگی داشته و چهره های نامداری چون کیهان کلهر نوازنده چیره دست کمانچه، شهرام ناظری شوالیه آواز ایران، استاد حشمت الله لرنژاد و نوازنده برجسته تنبور زنده‌یاد علی اکبر مرادی را در دامان خود پرورانده است. پهلوانانی چون پهلوان حسین گلزار، پهلوان علی آقا جاویددان و پهلوان و قهرمان جهان محمد حسین لطفی در دامان مادران این خاک پرورش یافته‌اند.

استان تاریخی کرمانشاه آثاری از روزگار مجد و عظمت ایران را در سینه کوه‌ها و پهن دشت‌های خود حفظ کرده است. کرمانشاه در میان رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد و به دلیل وضعیت آب و هوایی معتدل و کوهستانی و وجود پناهگاه‌ها و غارهای طبیعی همواره مورد توجه انسان‌های عصر سنگ بوده است. این منطقه از اولین زیستگاه‌های انسان‌های اولیه به شمار می رفته و یکی از مراکز مهم جمعیتی در دوره‌های تمدنی پیش از تاریخ و از مناطق بسیار غنی و مهم در ایران و غرب آسیا محسوب می شده است. مردم کرمانشاه در دوران باستان بسیاری از نخستین های تاریخ را به نام خود ثبت کرده اند. نخستین انسان هایی که در حدود 9 هزار سال پیش با گرم شدن زمین غارنشینی را ترک کرده و به زندگی یکجا نشینی روی آورده و نخستین روستای خاورمیانه را در دوران نوسنگی به وجود آورده‌اند. ساکنان این بوم نخستین خشت خام را تولید کرده و در ساخت خانه از آن استفاده کرده‌اند. شواهد تاریخی و آثار بدست آمده از آن دوران دال بر این است که اختراع نخستین سفال و فعالیت‌های صنعتی نیز به نام مردم این مرز و بوم ثبت شده است. در هزاره چهارم پیش از میلاد کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی بوده و بازرگانان آن با بازرگانان شوشی و بین النهرینی به دادوستد و مبادله کالا مبادرت می ورزیدند. در دوره هخامنشی با عبور جاده شاهی که یک رشته ان اکباتان را به بابل وصل می‌کرد بر رونق و آبادانی این منطقه افزود. نقش برجسته‌های بیستون بیانگر این موضوع است که بیستون یکی از مراکز مهم دوره اشکانی محسوب می شده. اما کرمانشاه در دوره ساسانی به علت نزدیکی به تیسفون پایتخت شاهان ساسانی بیش از دوره های قبل از اعتبار و رونق برخوردار بوده است زیرا شاهان ساسانی ایام تابستان را در قصرهای ییلاقی که در این منطقه بنا کرده بودند می گذراندند. طوری که خسرو پرویز اول در نواحی طاقبستان قصرهایی ساخته و از پادشاهان آن روزگار پذیرایی کرده است. کرمانشاه در دوره های مختلف نام‌های متعددی داشته و در قدیمی‌ترین شکل خود در دوران باستان، آن را با نام الیپی می‌خواندند اما در دوران هخامنشیان از کرمانشاه با نام های کامبادن، کارمیسن، کرمینشان، کارمیشن، کرمیسن یاد می شده است. در دوره اسلامی کرمانشاه مورد حمله اعراب قرار گرفت و با لشکرکشی آن‌ها ویران شد و به مرور زمان آن شکوه و عظمت باستانی اش که شاهان ایرانی به آن داده بودن را از دست داد. در این دوران اعراب نام کرمانشاه را نیز به قرمیسن تغییر دادند که بعدها با نام کرمانشاهان وکرمانشاه خوانده شد. در دوره صفویه کرمانشاه تحت تسلط حکومت درآمد اما این دوره دوره ای همراه با آرامش و ترقی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برای کرمانشاه بود. در عصر افشاریه کرمانشاه از لحاظ نظامی اهمیت خاصی پیدا کرد و به دلیل وجود توپخانه نادری مورد توجه قدرت طلبان بسیاری قرار گرفت و در نهایت کریم خان زند کرمانشاه را تحت سلطه خود درآورد و در دوران قاجار از لحاظ سیاسی و اجتماعی مورد توجه حکومت قرار گرفت و به رشد و شکوفایی رسید و دوباره چهره شهری خود را پیدا کرد و توانست بار دیگر به صحنه تجارت جهانی و اقتصادی تبدیل شود. کرمانشاه در جنبش مشروطه نقش پررنگی را بر عهده داشته است. پس از استقرار مشروطه، اختلاف نظرهای سیاسی، منجر به پیدایش احزاب سیاسی مختلفی چون حزب دموکرات و حزب اعتدالیون در این شهر شد. در گیر و دار جنگ جهانی اول و دوم به تصرف نیروهای بیگانه درآمد و پس از پایان جنگ از نیروهای بیگانه تخلیه شد.
کرمانشاه در دوران انقلاب اسلامی نیز از پایگاه های مهم به شمار می‌رفت اما پررنگ ترین نقش خود را در جنگ بین ایران و عراق ایفا کرد و در این دوران متحمل خسارات بسیاری شد و شهدای بسیاری را به این مرز و بوم تقدیم کرد. و اما کرمانشاه امروزی با مساحت(25009) کیلومتر مربع و جمعیت(1945227) نفر، بزرگترین استان کردنشین ایران است که از شمال به استان کردستان، از جنوب به استان لرستان و ایلام، از شرق به استان همدان و از غرب با کشور عراق همجوار است و بیش از 330 کیلومتر با مرز مشترک با کشور عراق دارد. برخی از بزرگترین ایل‌‌های کرد ایران نظیر ایل کلهر، ایل زنگنه، ایل گوران، ایل سنجابی، ایل جمهور، ایل قلخانی و ایل زوله در استان کرمانشاه زندگی می‌کنند. گویش های گوناگون کردی مانند: کلهری،جافی، لکی، سورانی، ژاورویی، بالاجوبی، اورامی و گوران از رایج‌ترین گونه‌های گویشی در استان کرمانشاه هستند. اما مردم شهر کرمانشاه بیشتر به زبان کردی و فارسی کرمانشاهی صحبت می‌کنند. استان کرمانشاه از دیدگاه مذهبی نیز دارای گوناگونی فراوانی است و پیروان کیش های شیعه، سنی، یارسان، نعمت اللهی، یهودی، مسیحی، ارمنی، آشوری و بهایی در کنار هم زندگی می کنند. بزرگان زیادی در حوزه ادبیات، هنر، تاریخ و سیاست از این دیار برخاسته‌اند. بزرگانی همچون ابوحنیفه دینوری گیاه شناس، ستاره شناس، ریاضیدان و مورخ قرن نهم میلادی، میرزا محمدخان کلهر از نستعلیق نویسان برجسته ایران، یارمحمدخان کرمانشاهی از مبارزان انقلابی جنبش مشروطه، میرزا باقرخان خسروی نویسنده اولین رمان مدرن فارسی، ابواقاسم لاهوتی شاعر و فعال سیاسی- انقلابی،علی محمد افغانی نویسنده، شامی کرمانشاهی شاعر بلندآوازه کرد زبان، علی اشرف درویشیان از نویسندگان سرشناس ایرانی، مرحوم مهدی فرح پور روزنامه نگار و از شخصیت‌های فرهنگی، نصرت الله نویدی داستان نویس و نمایشنامه نویس بیستونی، معینی کرمانشاهی و پوران درخشنده کارگردان مطرح سینمای ایران. کرمانشاه در حوزه موسیقی هم نقش پررنگی داشته و چهره های نامداری چون کیهان کلهر نوازنده چیره دست کمانچه، شهرام ناظری شوالیه آواز ایران، استاد حشمت الله لرنژاد و نوازنده برجسته تنبور زنده‌یاد علی اکبر مرادی را در دامان خود پرورانده است. پهلوانانی چون پهلوان حسین گلزار، پهلوان علی آقا جاویددان و پهلوان و قهرمان جهان محمد حسین لطفی در دامان مادران این خاک پرورش یافته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.