|

کاش دستمان خالی نباشد

گیسو فغفوری

صحنه‌های انفجار بودای بامیان پس از سال‌ها در خاطرمان مانده است، مهم نیست تهرانی و مشهدی هستیم یا کابلی و قندهاری. وقتی آن نشانه سالیان قدیم را نابود می‌کردند آن را دیدیم و در پس ذهنمان قرار دادیم. نمی‌دانستیم و فراموش کرده بودیم در سال٢٠١٥ هم این اتفاق می‌تواند بیفتد و داعش با پیروانی از قلب اروپا در کنار هم جمع شوند و به تخریب شهر باستانی «هرتا» در صدکیلومتری جنوب‌غربی موصل مربوط به هفت‌قرن پیش از میلاد بپردازند و با افتخار فراوان ویدئوهای آن را منتشر کنند.
در پس ذهن همه ما گروهی به نام طالبان آخر، عقب‌ماندگی و تحجر بودند با نام دینی که بسیار دوستش داریم. در ابتدای ظهور طالبان به‌عنوان دانشجو از اتفاقاتی که می‌افتاد حیرت‌زده بودیم و باور نمی‌کردیم همین آمدوشد به محل درس، می‌شود گناهی بزرگ برای دختران هم‌سن‌وسال همسایه که شاید جانشان را از دست بدهند. ما نمی‌دانستیم چه کنیم جز اعتراض جلوی در سازمان‌ملل یا رفتاری مشابه آن، ولی مگر طالبان آن زمان اطلاعی از رسانه و خبر داشتند یا اصلا برایشان مهم بود. دخترانی که بسیار بودند و هرروز خبری دردناک از سختی‌هایی که برایشان پیش می‌آمد می‌شنیدیم. اینکه چگونه باید به پستو‌ها رانده شوند و در برقع‌ها پیچیده شوند و چگونه به کنیزی برده شوند.
اما آنان قوی‌تر از ما شنوندگان بودند و راه خود را پیدا می‌کردند، اگر می‌خواستند. پستوهای تاریک، کلاس درسشان می‌شد و برقع‌ها می‌شد پوششی برای مبارزه‌هاشان. عده‌ای دیگر هم بودند که از شوهر و پسر خود کتک می‌خوردند.
زمان که می‌گذشت طالبان فراموش نمی‌شد، اما خبر جنایت‌ها عادی‌تر می‌شد. این‌گونه بود که ما شدیم شاهد این سختی‌ها در فیلم‌هایی که مدام جایزه می‌گرفتند؛ از پزشکی که فقط از رنگ‌و‌رو، بیماری را حدس می‌زد تا دختری که آرزوی بزرگ نماینده مجلس‌شدن را داشت و گنجینه‌اش کفش پاشنه‌بلند سفید عروسی بود.
ما میزبانان خوبی برای همسایگانمان بودیم و نبودیم. برخی از ما یک جانی بزرگ مانند بیجه را به آنها نسبت دادیم. ما حتی به نویسندگان خوبشان که در کشورمان فارسی می‌نوشتند هم زیاد احترام نگذاشتیم. ما یادمان رفته بود که ما، این نژاد پاک آریایی، هم در کشورهای اروپایی مهاجر مزاحم محسوب می‌شویم. وقتی زمان گذشت، وقتی بن‌لادن در یک عملیات شبانه کشته شد، وقتی راه افغانستان باز شد، صف زیاد همسایگان را دیدم که برای رفتن به کشور خودشان بی‌تاب بودند. حالا آنها دوست داشتند سریع‌تر بروند و زندگی و خانه خود را دوباره بسازند. هرچند ما باز هم یادمان رفت که با آنان مهربان باشیم و ماجرای «صفه» اصفهان پیش آمد. باز جای شکرش باقی بود که همه مثل هم نبودیم و آدم‌هایی مثل اصغر فرهادی برنده اسکار و به‌دنبال او مانی حقیقی و نیکی کریمی نیز این کار را محکوم کردند. حتی اصغر فرهادی همان سال برای کودکان افغانستانی در مدرسه‌ای در تهران کارگاهی دوستانه برگزار کرد.
حالا پس از همه این سال‌ها بازهم دانسته‌هایمان اندک است با اینکه افغانستان سریع‌تر از بسیاری کشورها به سوی دموکراسی می‌رود. نمونه‌اش تعداد زیاد زنان روزنامه‌نگار و خبرنگاری است که چندوقت پیش به «شرق» آمده بودند و از روزنامه‌ دیدن کردند. آنان هم اتحادیه روزنامه‌نگاری و خبرنگاری دارند و هم مصونیت. آنها آزادترند. با مفاهیمی همچون توقیف آشنا نیستند، مگر اینکه خبر دروغ منتشر کنند و ما هنوز نمی‌دانیم که باید به آنها افغان بگوییم یا افغانستانی و ما هنوز پر از کبر و غروریم و مدام یادمان می‌رود حس دوستی و همسایگی را به شکل بهتری نشان دهیم.
حالا داعش آمده است و روی طالبان را سفید کرده است و ما نظاره‌گر روزهای خوش افغانستان در این روزها و روزهای بعد هستیم. کاش دستمان زیاد خالی نباشد.

صحنه‌های انفجار بودای بامیان پس از سال‌ها در خاطرمان مانده است، مهم نیست تهرانی و مشهدی هستیم یا کابلی و قندهاری. وقتی آن نشانه سالیان قدیم را نابود می‌کردند آن را دیدیم و در پس ذهنمان قرار دادیم. نمی‌دانستیم و فراموش کرده بودیم در سال٢٠١٥ هم این اتفاق می‌تواند بیفتد و داعش با پیروانی از قلب اروپا در کنار هم جمع شوند و به تخریب شهر باستانی «هرتا» در صدکیلومتری جنوب‌غربی موصل مربوط به هفت‌قرن پیش از میلاد بپردازند و با افتخار فراوان ویدئوهای آن را منتشر کنند.
در پس ذهن همه ما گروهی به نام طالبان آخر، عقب‌ماندگی و تحجر بودند با نام دینی که بسیار دوستش داریم. در ابتدای ظهور طالبان به‌عنوان دانشجو از اتفاقاتی که می‌افتاد حیرت‌زده بودیم و باور نمی‌کردیم همین آمدوشد به محل درس، می‌شود گناهی بزرگ برای دختران هم‌سن‌وسال همسایه که شاید جانشان را از دست بدهند. ما نمی‌دانستیم چه کنیم جز اعتراض جلوی در سازمان‌ملل یا رفتاری مشابه آن، ولی مگر طالبان آن زمان اطلاعی از رسانه و خبر داشتند یا اصلا برایشان مهم بود. دخترانی که بسیار بودند و هرروز خبری دردناک از سختی‌هایی که برایشان پیش می‌آمد می‌شنیدیم. اینکه چگونه باید به پستو‌ها رانده شوند و در برقع‌ها پیچیده شوند و چگونه به کنیزی برده شوند.
اما آنان قوی‌تر از ما شنوندگان بودند و راه خود را پیدا می‌کردند، اگر می‌خواستند. پستوهای تاریک، کلاس درسشان می‌شد و برقع‌ها می‌شد پوششی برای مبارزه‌هاشان. عده‌ای دیگر هم بودند که از شوهر و پسر خود کتک می‌خوردند.
زمان که می‌گذشت طالبان فراموش نمی‌شد، اما خبر جنایت‌ها عادی‌تر می‌شد. این‌گونه بود که ما شدیم شاهد این سختی‌ها در فیلم‌هایی که مدام جایزه می‌گرفتند؛ از پزشکی که فقط از رنگ‌و‌رو، بیماری را حدس می‌زد تا دختری که آرزوی بزرگ نماینده مجلس‌شدن را داشت و گنجینه‌اش کفش پاشنه‌بلند سفید عروسی بود.
ما میزبانان خوبی برای همسایگانمان بودیم و نبودیم. برخی از ما یک جانی بزرگ مانند بیجه را به آنها نسبت دادیم. ما حتی به نویسندگان خوبشان که در کشورمان فارسی می‌نوشتند هم زیاد احترام نگذاشتیم. ما یادمان رفته بود که ما، این نژاد پاک آریایی، هم در کشورهای اروپایی مهاجر مزاحم محسوب می‌شویم. وقتی زمان گذشت، وقتی بن‌لادن در یک عملیات شبانه کشته شد، وقتی راه افغانستان باز شد، صف زیاد همسایگان را دیدم که برای رفتن به کشور خودشان بی‌تاب بودند. حالا آنها دوست داشتند سریع‌تر بروند و زندگی و خانه خود را دوباره بسازند. هرچند ما باز هم یادمان رفت که با آنان مهربان باشیم و ماجرای «صفه» اصفهان پیش آمد. باز جای شکرش باقی بود که همه مثل هم نبودیم و آدم‌هایی مثل اصغر فرهادی برنده اسکار و به‌دنبال او مانی حقیقی و نیکی کریمی نیز این کار را محکوم کردند. حتی اصغر فرهادی همان سال برای کودکان افغانستانی در مدرسه‌ای در تهران کارگاهی دوستانه برگزار کرد.
حالا پس از همه این سال‌ها بازهم دانسته‌هایمان اندک است با اینکه افغانستان سریع‌تر از بسیاری کشورها به سوی دموکراسی می‌رود. نمونه‌اش تعداد زیاد زنان روزنامه‌نگار و خبرنگاری است که چندوقت پیش به «شرق» آمده بودند و از روزنامه‌ دیدن کردند. آنان هم اتحادیه روزنامه‌نگاری و خبرنگاری دارند و هم مصونیت. آنها آزادترند. با مفاهیمی همچون توقیف آشنا نیستند، مگر اینکه خبر دروغ منتشر کنند و ما هنوز نمی‌دانیم که باید به آنها افغان بگوییم یا افغانستانی و ما هنوز پر از کبر و غروریم و مدام یادمان می‌رود حس دوستی و همسایگی را به شکل بهتری نشان دهیم.
حالا داعش آمده است و روی طالبان را سفید کرده است و ما نظاره‌گر روزهای خوش افغانستان در این روزها و روزهای بعد هستیم. کاش دستمان زیاد خالی نباشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.