|

کلاهی که زمین نمی‌ماند

بهناز شیربانی

«حتی اگر به اندازه این پکولم برای من در افغانستان جا باشد، بازهم تا آخر ایستاده شده و خواهم جنگید. مبارزه می‌کنم». این بخشی از صحبت‌های قهرمان ملی افغانستان «احمد شاه‌مسعود» در جنگ با ارتش سرخ شوروی است، قهرمان دلیر افغانستان که صحبت‌های بسیاری از او نقل می‌شود.
مردی که جدا از ویژگی‌های شخصیتی، ویژگی‌های ظاهری متفاوتی نیز داشت و شاید او را با گذاشتن کلاه «پکول» که همیشه آن را برسر داشت و به یک‌طرف متمایل بود بیشتر به‌خاطر می‌آوریم.
کلاهی که به‌شدت در کشورهای افغانستان و پاکستان طرفدار دارد و سال‌هاست که به‌عنوان پوشش مردمان این سرزمین شناخته می‌شود. کلاهی از الیاف طبیعی که تنها یک پوشش محسوب نمی‌شود بلکه تاریخچه و شناسنامه‌ای در پس آن وجود دارد و حتی بسیاری از مردمان این خطه با این کلاه معرفی می‌شوند و حالا مدتی است که این کلاه مرزهای کشورش را پشت‌سر گذاشته و شهرت جهانی پیدا کرده است.
نگاهی به کلاه‌های معروف دنیا
با نگاهی به سیر تحولات تاریخی کشورها به‌خوبی می‌توان این نکته را متوجه شد که کلاه صرفا جنبه پوشش نداشته و گاهی می‌توان تحولات فرهنگی کشورها را در آن دید. در بسیاری از کشورها کلاه به‌دلیل محافظت، به دلیل دینی، ایمنی یا مد استفاده شده یا می‌شود.
«کلاه پهلوی»
مردان ایرانی تا قبل از ظهور اسلام اغلب کلاه برسر می‌گذاشتند و بعد از اسلام عمامه را به کلاه ترجیح دادند. کلاه پهلوی نیز از جمله کلاه‌هایی است که در ایران اسم و رسم بسیاری دارد، کلاهی گرد و لبه‌دارکه به دستور رضاشاه، تمامی اتباع ایران باید آن را به سر می‌گذاشتند و رفته‌رفته به‌صورت ضرورتی اجتناب‌ناپذیر درآمد.
«فز»
این کلاه استوانه‌ای‌شکل در قرن ۱۷میلادی در کشور مراکش برای اولین‌بار تولید شد. این کلاه قرمزرنگ با یک آویز مشکی بر بالای خود به‌سرعت در کشورهای مختلف طرفداران زیادی را پیدا کرد. امپراتوری عثمانی، کشورهای مسلمان‌نشین جنوب شرق آسیا و بعضی از ساکنان اروپایی از این کلاه استفاده می‌کنند. امروزه نیز این کلاه همچنان در کشورهای مختلف، به‌ویژه کشورهای عربی و اسلامی طرفداران خاص خود را دارد.
Bowler
این کلاه در قرن۱۹میلادی و اوایل قرن‌بیستم در کشور انگلستان مورد استفاده قرار می‌گرفت. نکته جالب در مورد این کلاه این بود که در اکثر نقاط انگلستان به‌غیراز شهر لندن به‌سرکردن این کلاه به این معنا بود که شما یک‌گارسون یا مستخدم در رستوران‌ها یا خانه‌های اشرافی هستید. در شهر لندن به‌سرکردن این کلاه این معنی را داشت که شما احتمالا یک‌وکیل، بانک‌دار یا فعال بازار بورس هستید.
«کلاه بره»
این کلاه به‌صورت سنتی در کشور فرانسه تولید می‌شده است و به‌نوعی یکی از نمادهای این کشور به حساب می‌آید. از دوران جنگ‌دوم‌جهانی به این طرف، کلاه بره به‌عنوان نشانه نیروهای نظامی ویژه به‌کار می‌رود و عمدتا این نیروها از کلاه‌های بره که به کلاه کج نیز معروف است استفاده می‌کنند. امروزه مردان و زنان بسیاری نیز از این کلاه در رفت‌وآمدهای روزمره خود استفاده می‌کنند.
Som b rero
عاشقان فیلم‌های وسترن مسلما با این کلاه آشنایی دارند. این کلاه حصیری مخصوص بومیان کشور مکزیک بوده و برای حفاظت‌کردن سر و صورت این افراد از آفتاب‌های شدید آن منطقه به‌کار می‌رود. این کلاه دارای طول نسبتا زیادی ا ست و روی صورت شخص را می‌پوشاند.
Top H at
این کلاه به‌نوعی برای سال‌ها به‌عنوان کلاه آداب‌دانی در جهان غرب به حساب می‌آمد و معمولا توسط مردان در مراسم‌ بسیار رسمی به‌سر گذاشته می‌شد. این کلاه اولین‌بار در دوران ریاست‌جمهوری آبراهام لینکلن، رییس‌جمهور آمریکا، مورد استفاده واقع شد. تا سال‌های میانی قرن‌بیستم نیز این کلاه مورد استفاده بسیاری از ثروتمندان و اشخاص سیاسی قرار می‌گرفت.
«کلاه کابوی»
این کلاه شاید با نام‌هایی همچون گاوچرانی، اسب، غرب وحشی، اسلحه و سینمای وسترن گره خورده باشد. کلاه گاوچرانی با شکل خاص خود از قرن۱۷ و ۱۸ به‌این‌سو عمدتا توسط گاوداران در بخش‌های غربی آمریکا به‌سر گذاشته می‌شود و به‌نوعی به نمادی از فرهنگ و تاریخ بخشی از آمریکا تبدیل شده است. استفاده از این کلاه در بسیاری از فیلم‌های معروف آمریکایی شهرت جهانی بسیاری داشت، تاجایی‌که نمادی از سینمای وسترن به حساب می‌آید.
کلاهی که از مرزهای کشورش گذشت
اما بی‌شک اتفاق ویژه‌ای که مدتی است از افغانستان به کشور ما راه پیدا کرده است. استفاده از کلاه «پکول» در پوشش بسیاری از جوانان ایرانی است؛ کلاهی که هنرمندان نسبت‌به استفاده از آن اقبال بیشتری نشان می‌دهند. پوشاک «تن درست» به‌عنوان تنها فروشگاهی در ایران که به عرضه پوشاکی با الیاف طبیعی شهرت دارد، تنها فروشگاه عرضه و فروش «پکول» است. یکی از فروشندگان این فروشگاه بزرگ در پاسخ به این پرسش «شرق» که به نظر او به چه دلیل استقبال از این کلاه در ایران رواج پیدا کرده است، گفت: «به‌هرحال این کلاه از الیاف طبیعی درست شده است که قطعا مردم از این جنس استقبال بیشتری می‌کنند. علاوه‌بر اینکه فرم متفاوتی دارد و برای افراد خاص‌پسند گزینه مناسبی است.»
این فروشنده که خودش گاهی از فروش خوب این کلاه حیرت می‌کند، می‌گوید: «حقیقتا دو یا سه‌روز پس از آوردن حجم زیادی از این کلاه به فروشگاه تمامی آن فروخته می‌شود و گاهی خودمان هم از این استقبال تعجب می‌کنیم و طیف وسیعی از هنرمندان از خریداران این محصول هستند.
چنددقیقه‌ای از صحبت با فروشنده این فروشگاه نمی‌گذرد که مرد جوانی به‌سمت قفسه کلاه‌های «پکول» می‌رود و آن را مقابل آینه امتحان می‌کند. نظرش را درباره این کلاه می‌پرسم. او می‌گوید: «مدلش را دوست دارم و به‌نظرم کلاه خاصی است. سر دوستانم دیدم و آدرس این فروشگاه را به من دادند و فکر می‌کنم با سرکردن آن می‌توان کمی متفاوت‌تر بود. علاوه‌بر اینکه دوام خوبی دارد و الیافش طبیعی است.»
اما حقیقتا دلیل استقبال هنرمندان از این کلاه خاص چیست؟ «میلاد خرمن‌بیز»، از هنرمندان عرصه تئاتر، در پاسخ به این پرسش به نکته جالبی اشاره می‌کند. او می‌گوید: «اگر دقیق‌تر به این کلاه نگاه کنیم شاید بتوانیم این اتفاق را این‌طور تعبیر کنیم که شاید پدربزرگان ما نیز در سالیان بسیار دور به‌شیوه‌ای که کلاه «پکول» بر سر گذاشته می‌شود، کلاه می‌گذاشتند. از سوی دیگر هنرمندان ما خیلی تابع مد روز دنیا نیستند و قطعا همه ما به این موضوع قایلیم که بسیاری از مدهای مطرح دنیا از شیوه لباس‌پوشیدن هنرمندان نشات می‌گیرد.»
او می‌گوید: «به‌هرحال ریشه‌های فرهنگی کشور ما و افغانستان شباهت‌هایی دارد و قطعا ترویج استفاده از این کلاه سنتی را باید به فال نیک گرفت، چراکه کشورها هرچه‌بیشتر به اصل خودشان توجه می‌کنند و به‌جای پیروی از مدهای رایج، سعی می‌کنند از فرهنگ و اصل خودشان وام بگیرند و از نظر من گره‌خوردن دوفرهنگ افغانستان و ایران با استفاده از این کلاه بسیار زیباست. این کلاه سنتی و اصیل حالا دیگر جایش را میان جوانان ایرانی باز کرده است. بعضی از جوانان در کافه‌های پاریس هم پکول بر سر می‌گذارند و شاید در آینده‌ای نه‌چندان‌دور این کلاه شهرت جهانی پیدا کند و راهش را به دیگر کشورها نیز باز کند.

«حتی اگر به اندازه این پکولم برای من در افغانستان جا باشد، بازهم تا آخر ایستاده شده و خواهم جنگید. مبارزه می‌کنم». این بخشی از صحبت‌های قهرمان ملی افغانستان «احمد شاه‌مسعود» در جنگ با ارتش سرخ شوروی است، قهرمان دلیر افغانستان که صحبت‌های بسیاری از او نقل می‌شود.
مردی که جدا از ویژگی‌های شخصیتی، ویژگی‌های ظاهری متفاوتی نیز داشت و شاید او را با گذاشتن کلاه «پکول» که همیشه آن را برسر داشت و به یک‌طرف متمایل بود بیشتر به‌خاطر می‌آوریم.
کلاهی که به‌شدت در کشورهای افغانستان و پاکستان طرفدار دارد و سال‌هاست که به‌عنوان پوشش مردمان این سرزمین شناخته می‌شود. کلاهی از الیاف طبیعی که تنها یک پوشش محسوب نمی‌شود بلکه تاریخچه و شناسنامه‌ای در پس آن وجود دارد و حتی بسیاری از مردمان این خطه با این کلاه معرفی می‌شوند و حالا مدتی است که این کلاه مرزهای کشورش را پشت‌سر گذاشته و شهرت جهانی پیدا کرده است.
نگاهی به کلاه‌های معروف دنیا
با نگاهی به سیر تحولات تاریخی کشورها به‌خوبی می‌توان این نکته را متوجه شد که کلاه صرفا جنبه پوشش نداشته و گاهی می‌توان تحولات فرهنگی کشورها را در آن دید. در بسیاری از کشورها کلاه به‌دلیل محافظت، به دلیل دینی، ایمنی یا مد استفاده شده یا می‌شود.
«کلاه پهلوی»
مردان ایرانی تا قبل از ظهور اسلام اغلب کلاه برسر می‌گذاشتند و بعد از اسلام عمامه را به کلاه ترجیح دادند. کلاه پهلوی نیز از جمله کلاه‌هایی است که در ایران اسم و رسم بسیاری دارد، کلاهی گرد و لبه‌دارکه به دستور رضاشاه، تمامی اتباع ایران باید آن را به سر می‌گذاشتند و رفته‌رفته به‌صورت ضرورتی اجتناب‌ناپذیر درآمد.
«فز»
این کلاه استوانه‌ای‌شکل در قرن ۱۷میلادی در کشور مراکش برای اولین‌بار تولید شد. این کلاه قرمزرنگ با یک آویز مشکی بر بالای خود به‌سرعت در کشورهای مختلف طرفداران زیادی را پیدا کرد. امپراتوری عثمانی، کشورهای مسلمان‌نشین جنوب شرق آسیا و بعضی از ساکنان اروپایی از این کلاه استفاده می‌کنند. امروزه نیز این کلاه همچنان در کشورهای مختلف، به‌ویژه کشورهای عربی و اسلامی طرفداران خاص خود را دارد.
Bowler
این کلاه در قرن۱۹میلادی و اوایل قرن‌بیستم در کشور انگلستان مورد استفاده قرار می‌گرفت. نکته جالب در مورد این کلاه این بود که در اکثر نقاط انگلستان به‌غیراز شهر لندن به‌سرکردن این کلاه به این معنا بود که شما یک‌گارسون یا مستخدم در رستوران‌ها یا خانه‌های اشرافی هستید. در شهر لندن به‌سرکردن این کلاه این معنی را داشت که شما احتمالا یک‌وکیل، بانک‌دار یا فعال بازار بورس هستید.
«کلاه بره»
این کلاه به‌صورت سنتی در کشور فرانسه تولید می‌شده است و به‌نوعی یکی از نمادهای این کشور به حساب می‌آید. از دوران جنگ‌دوم‌جهانی به این طرف، کلاه بره به‌عنوان نشانه نیروهای نظامی ویژه به‌کار می‌رود و عمدتا این نیروها از کلاه‌های بره که به کلاه کج نیز معروف است استفاده می‌کنند. امروزه مردان و زنان بسیاری نیز از این کلاه در رفت‌وآمدهای روزمره خود استفاده می‌کنند.
Som b rero
عاشقان فیلم‌های وسترن مسلما با این کلاه آشنایی دارند. این کلاه حصیری مخصوص بومیان کشور مکزیک بوده و برای حفاظت‌کردن سر و صورت این افراد از آفتاب‌های شدید آن منطقه به‌کار می‌رود. این کلاه دارای طول نسبتا زیادی ا ست و روی صورت شخص را می‌پوشاند.
Top H at
این کلاه به‌نوعی برای سال‌ها به‌عنوان کلاه آداب‌دانی در جهان غرب به حساب می‌آمد و معمولا توسط مردان در مراسم‌ بسیار رسمی به‌سر گذاشته می‌شد. این کلاه اولین‌بار در دوران ریاست‌جمهوری آبراهام لینکلن، رییس‌جمهور آمریکا، مورد استفاده واقع شد. تا سال‌های میانی قرن‌بیستم نیز این کلاه مورد استفاده بسیاری از ثروتمندان و اشخاص سیاسی قرار می‌گرفت.
«کلاه کابوی»
این کلاه شاید با نام‌هایی همچون گاوچرانی، اسب، غرب وحشی، اسلحه و سینمای وسترن گره خورده باشد. کلاه گاوچرانی با شکل خاص خود از قرن۱۷ و ۱۸ به‌این‌سو عمدتا توسط گاوداران در بخش‌های غربی آمریکا به‌سر گذاشته می‌شود و به‌نوعی به نمادی از فرهنگ و تاریخ بخشی از آمریکا تبدیل شده است. استفاده از این کلاه در بسیاری از فیلم‌های معروف آمریکایی شهرت جهانی بسیاری داشت، تاجایی‌که نمادی از سینمای وسترن به حساب می‌آید.
کلاهی که از مرزهای کشورش گذشت
اما بی‌شک اتفاق ویژه‌ای که مدتی است از افغانستان به کشور ما راه پیدا کرده است. استفاده از کلاه «پکول» در پوشش بسیاری از جوانان ایرانی است؛ کلاهی که هنرمندان نسبت‌به استفاده از آن اقبال بیشتری نشان می‌دهند. پوشاک «تن درست» به‌عنوان تنها فروشگاهی در ایران که به عرضه پوشاکی با الیاف طبیعی شهرت دارد، تنها فروشگاه عرضه و فروش «پکول» است. یکی از فروشندگان این فروشگاه بزرگ در پاسخ به این پرسش «شرق» که به نظر او به چه دلیل استقبال از این کلاه در ایران رواج پیدا کرده است، گفت: «به‌هرحال این کلاه از الیاف طبیعی درست شده است که قطعا مردم از این جنس استقبال بیشتری می‌کنند. علاوه‌بر اینکه فرم متفاوتی دارد و برای افراد خاص‌پسند گزینه مناسبی است.»
این فروشنده که خودش گاهی از فروش خوب این کلاه حیرت می‌کند، می‌گوید: «حقیقتا دو یا سه‌روز پس از آوردن حجم زیادی از این کلاه به فروشگاه تمامی آن فروخته می‌شود و گاهی خودمان هم از این استقبال تعجب می‌کنیم و طیف وسیعی از هنرمندان از خریداران این محصول هستند.
چنددقیقه‌ای از صحبت با فروشنده این فروشگاه نمی‌گذرد که مرد جوانی به‌سمت قفسه کلاه‌های «پکول» می‌رود و آن را مقابل آینه امتحان می‌کند. نظرش را درباره این کلاه می‌پرسم. او می‌گوید: «مدلش را دوست دارم و به‌نظرم کلاه خاصی است. سر دوستانم دیدم و آدرس این فروشگاه را به من دادند و فکر می‌کنم با سرکردن آن می‌توان کمی متفاوت‌تر بود. علاوه‌بر اینکه دوام خوبی دارد و الیافش طبیعی است.»
اما حقیقتا دلیل استقبال هنرمندان از این کلاه خاص چیست؟ «میلاد خرمن‌بیز»، از هنرمندان عرصه تئاتر، در پاسخ به این پرسش به نکته جالبی اشاره می‌کند. او می‌گوید: «اگر دقیق‌تر به این کلاه نگاه کنیم شاید بتوانیم این اتفاق را این‌طور تعبیر کنیم که شاید پدربزرگان ما نیز در سالیان بسیار دور به‌شیوه‌ای که کلاه «پکول» بر سر گذاشته می‌شود، کلاه می‌گذاشتند. از سوی دیگر هنرمندان ما خیلی تابع مد روز دنیا نیستند و قطعا همه ما به این موضوع قایلیم که بسیاری از مدهای مطرح دنیا از شیوه لباس‌پوشیدن هنرمندان نشات می‌گیرد.»
او می‌گوید: «به‌هرحال ریشه‌های فرهنگی کشور ما و افغانستان شباهت‌هایی دارد و قطعا ترویج استفاده از این کلاه سنتی را باید به فال نیک گرفت، چراکه کشورها هرچه‌بیشتر به اصل خودشان توجه می‌کنند و به‌جای پیروی از مدهای رایج، سعی می‌کنند از فرهنگ و اصل خودشان وام بگیرند و از نظر من گره‌خوردن دوفرهنگ افغانستان و ایران با استفاده از این کلاه بسیار زیباست. این کلاه سنتی و اصیل حالا دیگر جایش را میان جوانان ایرانی باز کرده است. بعضی از جوانان در کافه‌های پاریس هم پکول بر سر می‌گذارند و شاید در آینده‌ای نه‌چندان‌دور این کلاه شهرت جهانی پیدا کند و راهش را به دیگر کشورها نیز باز کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.