|

نقدی بر آثار حامد حسن‌زاده

تصویرگر اقلیت تنها

کارگاهی نیمه‌تاریک در شهر کابل که در‌و‌دیوار آن مملو است از روح هیولاهای انسان‌نما و پرتره‌های عجیب و هم‌زمان در گوشه‌و‌کنار آن کتاب‌های شعر شاعران فارسی و قدیمی‌ترین و به‌روز‌ترین کتب ادبیات جهان به چشم می‌خورد، محل کار حامد حسن‌زاده است. حسن‌زاده نقاش و مجسمه‌ساز افغانستانی کارهای خود را رئالیسم نو می‌داند و در هنر به دنبال هویت شخصی خود است. وی مانند پیکاسو که انتزاع‌گرایی را پاسخگوی احساساتش نمی‌دانست خود را نقاش فیگوراتیو می‌داند؛ چرا که همیشه دغدغه‌اش انسان بوده است. وی که در کابل به دنیا آمده و با رخداد بحران‌های داخلی ناچار به مهاجرت به ایران شده، پس از بازگشت به کشور، انسان افغانستانی، نگرانی و دغدغه اصلی‌اش شده است. انسان افغانستانی‌ای که با خود درگیر است و میان سنت و مدرنیته درمانده و امیدی به رهایی ندارد. او به تماشای اقلیت تنهایی نشسته که به دنبال فرار از انواع تعصبات هستند، تعصباتی که چون بافت‌های ضخیم برخی مردم را در خود پیچانده، مردمی که هرچه بیشتر تلاش می‌کنند بیشتر در می‌مانند.
حامد با تماشای اقلیت تنها به این نتیجه می‌رسد که آنها به جای یافتن راه‌حل، وضعیت بد‌تری پیش‌رو دارند و آدم‌ها دیگر آدم‌های سابق نیستند و درحال مسخ‌شدن به هیولا و انسان‌نماهایی هستند که هر روز از هویت انسانی‌شان دور‌تر می‌شوند.
در عین حالی که از این روند راضی نیستند اما دچار انفعال‌اند. حامد حسن‌زاده نمایشگر این انفعال است؛ در نقاشی‌های وی انسان‌هایی خلق شده‌اند که اگرچه چشم دارند اما نمی‌بینند و اجزایی چون شاخ که خصوصیت کاملا حیوانی است در آنها ظاهر شده و رنج دورنی‌شان در غالب ضجه‌های بلند از تابلوهای نقاشی به گوش می‌رسد.
در آثار حسن‌زاده شلوغی‌ای به چشم می‌خورد که هیچ نوری به آن تابانده نشده است و کارهای وی به مرور زمان و به‌تدریج کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر شده است و خاکستری‌های مختلف و سیاهی‌های موجود در نقاشی‌ها در اثر تغییر برداشت او از جامعه و مردم چشمگیرتر شده و رنگ‌های گرم درحال محو‌شدن هستند. حامد حسن‌زاده در بیان هنری هیچ محدودیتی برای خود قایل نیست و خود را تنها نقاش نمی‌داند؛ او عکاس، فیلم‌ساز و مجسمه‌ساز نیز هست و از طریق مواد مختلفی چون چوب، پارچه و سیم به بیان احساسات خود می‌پردازد.
وی نه‌تنها نگران انسان افغانستانی که نگران تمام بشریت است، بشری که در عصر خود دچار تشنج شدید شده و چون کلافی سردرگم هر لحظه هیولای جدیدی را به دنیا تقدیم می‌کند. مخاطب نباید توقعی جز دیدن رنج و ترس و تنهایی شدید در آثار او داشته باشد؛ وی همچون گوستو کوربه نویسنده مانیفست رئالیسم در قرن۱۹ در فرانسه‌ای که جامعه و هنرمندان همه درگیر خدایان، فرشتگان و قدیسان بودند، در پاسخ به اینکه چرا از فرشتگان نقاشی نمی‌کشد و او پاسخ داد: «شما به من فرشته را نشان دهید، من حتما می‌کشم» می‌گوید: «من به‌عنوان یک‌نقاش افغانستانی اگر چیزی جز هیولا می‌دیدم آن را به تصویر می‌کشیدم.»
او ادامه می‌دهد که تا مدت‌ها نظاره‌گر هیولا‌ها بوده است و در این اواخر احساس می‌کند که دیگر تنها به تماشای هیولا‌ها ننشسته بلکه خود نیز تبدیل به یک‌هیولا شده است. به‌نظر می‌آید تفکر حامد حسن‌زاده نقطه انکسار نسل خود از نسل پیش است و حامد یکی از آغازگران این انکسار، خود حامل هیولایی است که روحش را از درون می‌خورد.

کارگاهی نیمه‌تاریک در شهر کابل که در‌و‌دیوار آن مملو است از روح هیولاهای انسان‌نما و پرتره‌های عجیب و هم‌زمان در گوشه‌و‌کنار آن کتاب‌های شعر شاعران فارسی و قدیمی‌ترین و به‌روز‌ترین کتب ادبیات جهان به چشم می‌خورد، محل کار حامد حسن‌زاده است. حسن‌زاده نقاش و مجسمه‌ساز افغانستانی کارهای خود را رئالیسم نو می‌داند و در هنر به دنبال هویت شخصی خود است. وی مانند پیکاسو که انتزاع‌گرایی را پاسخگوی احساساتش نمی‌دانست خود را نقاش فیگوراتیو می‌داند؛ چرا که همیشه دغدغه‌اش انسان بوده است. وی که در کابل به دنیا آمده و با رخداد بحران‌های داخلی ناچار به مهاجرت به ایران شده، پس از بازگشت به کشور، انسان افغانستانی، نگرانی و دغدغه اصلی‌اش شده است. انسان افغانستانی‌ای که با خود درگیر است و میان سنت و مدرنیته درمانده و امیدی به رهایی ندارد. او به تماشای اقلیت تنهایی نشسته که به دنبال فرار از انواع تعصبات هستند، تعصباتی که چون بافت‌های ضخیم برخی مردم را در خود پیچانده، مردمی که هرچه بیشتر تلاش می‌کنند بیشتر در می‌مانند.
حامد با تماشای اقلیت تنها به این نتیجه می‌رسد که آنها به جای یافتن راه‌حل، وضعیت بد‌تری پیش‌رو دارند و آدم‌ها دیگر آدم‌های سابق نیستند و درحال مسخ‌شدن به هیولا و انسان‌نماهایی هستند که هر روز از هویت انسانی‌شان دور‌تر می‌شوند.
در عین حالی که از این روند راضی نیستند اما دچار انفعال‌اند. حامد حسن‌زاده نمایشگر این انفعال است؛ در نقاشی‌های وی انسان‌هایی خلق شده‌اند که اگرچه چشم دارند اما نمی‌بینند و اجزایی چون شاخ که خصوصیت کاملا حیوانی است در آنها ظاهر شده و رنج دورنی‌شان در غالب ضجه‌های بلند از تابلوهای نقاشی به گوش می‌رسد.
در آثار حسن‌زاده شلوغی‌ای به چشم می‌خورد که هیچ نوری به آن تابانده نشده است و کارهای وی به مرور زمان و به‌تدریج کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر شده است و خاکستری‌های مختلف و سیاهی‌های موجود در نقاشی‌ها در اثر تغییر برداشت او از جامعه و مردم چشمگیرتر شده و رنگ‌های گرم درحال محو‌شدن هستند. حامد حسن‌زاده در بیان هنری هیچ محدودیتی برای خود قایل نیست و خود را تنها نقاش نمی‌داند؛ او عکاس، فیلم‌ساز و مجسمه‌ساز نیز هست و از طریق مواد مختلفی چون چوب، پارچه و سیم به بیان احساسات خود می‌پردازد.
وی نه‌تنها نگران انسان افغانستانی که نگران تمام بشریت است، بشری که در عصر خود دچار تشنج شدید شده و چون کلافی سردرگم هر لحظه هیولای جدیدی را به دنیا تقدیم می‌کند. مخاطب نباید توقعی جز دیدن رنج و ترس و تنهایی شدید در آثار او داشته باشد؛ وی همچون گوستو کوربه نویسنده مانیفست رئالیسم در قرن۱۹ در فرانسه‌ای که جامعه و هنرمندان همه درگیر خدایان، فرشتگان و قدیسان بودند، در پاسخ به اینکه چرا از فرشتگان نقاشی نمی‌کشد و او پاسخ داد: «شما به من فرشته را نشان دهید، من حتما می‌کشم» می‌گوید: «من به‌عنوان یک‌نقاش افغانستانی اگر چیزی جز هیولا می‌دیدم آن را به تصویر می‌کشیدم.»
او ادامه می‌دهد که تا مدت‌ها نظاره‌گر هیولا‌ها بوده است و در این اواخر احساس می‌کند که دیگر تنها به تماشای هیولا‌ها ننشسته بلکه خود نیز تبدیل به یک‌هیولا شده است. به‌نظر می‌آید تفکر حامد حسن‌زاده نقطه انکسار نسل خود از نسل پیش است و حامد یکی از آغازگران این انکسار، خود حامل هیولایی است که روحش را از درون می‌خورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.