دکتر نسیبه حیدری؛ متخصص زنانوزایمان روایت کرد:
از تحصیل در تهران تا ویزیت در کابل
شبنم رحمتی
در کابل برق بیشتر از تهران قطع میشود و خانم دکتر برای گفتوگوی تازه با ما از طریق وایبر مشکل دارد. شارژ موبایلش مدام رو به اتمام است و در هر وعده که حرف میزنیم تنها میتواند به چند سوال کوتاه پاسخ دهد اما از یاد نمیبرد که تکرار کند «هیچ خاطره بدی از ایران، مدرسه، معلمها و همکلاسیهایم ندارم. هیچوقت حس نکردم در آنجا مهاجرم.»
او اینروزها در افغانستان است و به گفته خودش به کشورش بازگشته تا به زنان سرزمینش خدمت کند. هرچند تاکنون موفق نشده در بیمارستانی مشغول به کار شود.
شرق: «عبدالسلام» پدر «مروِنا» میگفت «مردم این ملک، افغانها را برای کارهای سخت میخواهند و مانند انسانهای درجهدوم با آنها رفتار میکنند.» چنانکه وقتی شنید صابر، کارگر ایرانی عاشق دختر نوجوان او شده با حالتی پریشان که شاید ناشی از نفرت از جامعه پناهدهنده است، فریاد برآورد که «عاشق چی دختر ما شدهاند؟ عاشق بیچارگی و پریشانی او؟!» (دیالوگ فیلم چندمترمکعب عشق)
صرفنظر از اینکه چه عواملی به شکلگیری چنین نگرشی دامن زده و رفتار ما ایرانیها در برابر مهاجران افغانستانی معلول چه عوامل و سیاستهایی است، اینروزها با نسل جوانی از مهاجران افغان روبهرو هستیم که در ایران به دنیا آمدهاند و باوجود بحران هویتی که گاه با آن روبهرو هستند، مانند بسیاری از جوانان ایرانی عطش تحصیل و رفتن به دانشگاه را دارند؛ گرچه این علاقه گاه بهخاطر مشکلات مالی، مخالفت خانوادهها با ادامه تحصیل فرزندانشان و مشکلاتی که بعضا در محیط زندگی با آن مواجه میشوند، در حد آرزو باقی میماند، اما هستند جوانانی که با وجود این مسایل، از فرصتی که در ایران در اختیارشان قرار گرفته، استفاده میکنند و در مسیر خود پیش میروند؛ روندی که به احتمال زیاد در نهایت برخی نگرشهای غلط را تغییر خواهد داد.
نام: نسیبه
نام خانوادگی: حیدری
نام پدر: محمدعلی
نام مادر: لیلا
سن: 32ساله
محل تولد: مشهد
تابعیت: افغانستان
شغل: متخصص زنانوزایمان
خانوادهاش از موج اول مهاجرت انبوه افغانها به ایران بودهاند. بهدنبال حمله شوروی به افغانستان در سال1979، پدر نسیبه که یککشاورز بوده، مانند صدهزار هموطن دیگرش، بههمراه همسر و دختر کوچکش از روستای کوچکی در قندهار افغانستان به سمت ایران آمدند. آنها چندینروز در کوهها، رودخانهها و کویرها با پایپیاده راه رفتند تا در نهایت با ورود به ایران و اخذ پناهندگی در شهر مشهد سکنی گزیدند؛ جایی که نسیبه در سال1360 در آنجا بهدنیا آمد. نسیبه با خانوادهاش تا سن 9سالگی در مشهد زندگی کرد ولی بهخاطر اینکه پدرش بتواند به کار کشاورزی بپردازد، این شهر را به مقصد آبسرد دماوند ترک کردند. از همان ابتدا که به مدرسه رفت، شاگرد درسخوانی بود و بهراحتی جای خود را در دل معلمان و همکلاسیهایش باز کرد. پس از پایان دوره دبیرستان در کنکور سراسری شرکت کرد و توانست با رتبه خوبی در رشته موردعلاقهاش قبول شود. تهران را به مقصد یزد برای دوران هفتساله تحصیل در رشته پزشکی ترک کرد. پس از شرکت در امتحان تخصصی در رشته زنانوزایمان، در دانشگاه شهیدبهشتی پذیرفته شد و اکنون یکسالی است که کار در این عرصه را آغاز کرده است. نسیبه حیدری در قالب
طرح مشترک کمیساریای عالی پناهندگان سازمانملل، اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور و وزارت بهداشت، در درمانگاه یغمایی محله دولتآباد شهرری مشغول به کار بود، روزانه تعدادی از زنان ایرانی و اتباع افغانستانی را معالجه میکرد و طبق این طرح، معالجه زنان افغان را بهصورت رایگان انجام میگرفت. او که از همان ابتدا با توجه به آمار قابلتوجه مرگومیر زنان در کشورش، علاقه داشته که در رشته زنانوزایمان تحصیل کند، در مورد نحوه اقامت خود و خانوادهاش در ایران میگوید: «پدرومادرم برای زندگی در ایران کارت آمایشی داشتند ولی من برای تحصیل و کسب ویزای کار، کارت آمایشیام را تبدیل به گذرنامه کردم و سالبهسال آن را تمدید میکردم.»
نسیبه سهخواهر و دوبرادر دارد و در مورد وضعیت خانوادهاش میگوید: «پدرم 64سال دارد و شغلش کشاورزی است؛ گرچه اکنون به دلیل وضعیت جسمیاش چندان نمیتواند فعالیت کند. مادرم خانهدار است. در مشهد که بودیم، به نهضت سوادآموزی رفت و تا پنجم ابتدایی تحصیل کرد ولی بعد از آن، شرایط، اجازه ادامه تحصیل را به او نداد.»
پدرومادر نسیبه که فاقد تحصیلات بودند، آرزو داشتند فرزندانشان در این عرصه موفق باشند و حتی از نان شبشان کنار میگذاشتند تا خرج تحصیل آنان را بدهند. «خواهرم سال آخر داروسازی در دانشگاه شهیدبهشتی است. یکی از برادرانم هم دانشجوی علومسیاسی در همین دانشگاه است. برادر کوچکترم در مقطع پیشدانشگاهی و خواهر کوچکترم در سالدوم دبیرستان مشغول به تحصیل است. البته خواهر بزرگم ادامه تحصیل نداد و ازدواج کرد.» نسیبهخاطرات خوبی از دوران تحصیل در مدرسه دارد: «از نظر برخورد معلمان و دانشآموزان مشکلی نداشتم چون درسم خوب بود و بهراحتی مورد پذیرش قرار میگرفتم. در این دوران احساس نکردم که بین من که یکدانشآموز افغان هستم با یک دانشآموز ایرانی ازسوی معلمان تفاوتی وجود دارد. حتی در مدرسه ابتدایی، معلمها به من شاگرد میدادند تا در زمینه تحصیلی به آنان کمک کنم؛ البته در دوران تحصیل در دانشگاه در ابتدا موضوع کمی متفاوت بود. هنگامی که به دانشگاه شیخ صدوق یزد رفتم، چون در آنجا تعداد افغانها کم بود، در سال اول و دوم دانشگاه، همکلاسیهایم که عمدتا یزدی، اصفهانی و شیرازی بودند، چندان با من ارتباط برقرار نمیکردند و حتی گاه
که سلام میکردم جوابم را نمیدادند. پدرومادرم تاکید میکردند که از این موضوع ناراحت نشوم و خودم هم تلاش میکردم که از برخوردهایی که میشود دلسرد نشوم. گرچه برخی دانشجویان هموطنم را میدیدم که وقتی یکاستاد یا بعضی از همکلاسیهایشان نسبت به آنها بهخاطر عدم آگاهی یا تصورات غلط موضعگیری منفی میکنند ناراحت یا دلسرد میشوند ولی من هدفم کاملا مشخص بود و سعی میکردم به این موانع که باعث بیانگیزگیام میشد چندان توجه نکنم. وقتی به مرور زمان شناخت من و همکلاسیهایم از یکدیگر بیشتر شد و ارتباط بیشتری بین ما به وجود آمد، نگاه آنان نیز متفاوت شد. آنان میگفتند که پدرومادرمان از بچگی به ما تلقین کردهاند که افغانها خوب نیستند. تصور ذهنی ما کاملا در این ارتباط منفی بود ولی تو دید ما را عوض کردی. اکنون من با بسیاری از آنان رابطهای صمیمانه دارم.»در کشور افغانستان براساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی، تعداد مرگومیر مادران در هنگام زایمان بهعلت کمبود امکانات بهداشتی و ازدواج زودهنگام دختران، نسبت به سایر کشورها بسیار بالاست. نسیبه با علم به این موضوع، برای کسب تخصص، رشته زنانوزایمان را انتخاب کرد و به دانشگاه
شهیدبهشتی رفت.
«میزان مرگومیر مادران در افغانستان بسیار بالاست و من بسیار میشنیدم که فلان خانم هموطنم در سن بسیار کم بهخاطر نبود متخصص زنان و محرومیتهای بهداشتی، سر زا مرده است. من احساس میکردم باید در این رابطه اقدامی انجام شود و براساس همین باور تلاش کردم که در این رشته تحصیل کنم تا اگر یکروزی به کشورم برگشتم، بتوانم به آنان کمک کنم؛ گرچه هدف کلی من خدمتکردن است و چندان فرقی نمیکند در کجا و به چه کسانی کمک کنم.»
این پزشک جوان افغانستانی درباره بازگشت به افغانستان، اظهار میکند: «این دیدگاه را از همان ابتدا داشتم که به افغانستان برگردم ولی شرایط برای بازگشتن ما امکانپذیر نبود. حملات انتحاری در آنجا زیاد بود و برای من بهعنوان پزشک خانم، امنیت چندانی وجود نداشت. مشکل دیگری نیز در این ارتباط وجود داشت که بحث مدرک بود. تایید مدرک من از سوی دولت و وزارت بهداشت افغانستان و تبدیل آن، تقریبا یکسال زمان میبرد. گرچه مهمترین مساله در این زمینه، امنیت جانی و مالی است و اینها درمجموع موجب میشود انگیزه ما برای بازگشت کم شود. خیلی از بچههای افغانستان که در ایران تحصیل کردهاند، دوست دارند به کشورشان برگردند، چراکه در ایران بهخاطر اشباع رشتههای مختلف تحصیلی، پیداکردن شغل بهویژه برای اتباع خارجی، کار سختی است.»
از قدیم در رسانهها یا از اطرفیان شنیدهایم برخی از افغانهای سنتی ساکن ایران صرفنظر از مسایل مالی، از نظر فرهنگی و بینشی چندان تمایلی برای تحصیل فرزندانشان بهویژه دختران در مدارس ایران ندارند؛ روایتی شبیه به آنچه نسیبه بازگو میکند: «برخی از خانوادههای افغان که در اطراف ما زندگی میکردند به فرزندانشان اجازه نمیدادند ادامه تحصیل بدهند، چون میترسیدند این ادامه تحصیل باعث شود دید فرزندانشان تغییر کند یا اعتقادی برخلاف اعتقاد خانواده پیدا کنند و محیط، اثر منفی روی آنان بگذارد. وقتی ما به مدرسه میرفتیم، برخی از آنها به خانواده ما اعتراض میکردند که چرا اجازه ادامه تحصیل به فرزندانتان میدهید؟ در منطقهای که ما زندگی میکردیم، مقطع پیشدانشگاهی وجود نداشت. بین خانه ما تا نزدیکترین مرکز پیشدانشگاهیای که من در آنجا تحصیل میکردم، حدود نیمساعت راه بود. در آن موقع اطرافیان به پدرومادرم خرده میگرفتند که چرا چنین اجازهای میدهید؟ زمانی هم که دانشگاه قبول شدم، در ابتدا برخی از این خانوادهها به پدرومادرم میگفتند با چه جراتی به دخترتان اجازه میدهید به چنین مسافت دوری سفر کند؟ آنها یکفرهنگ سنتی دارند
و تعصبشان روی دختران خیلی زیاد است، ولی وقتی وارد دانشگاه شدم کمکم برایشان تبدیل به یک الگو شدم و خانوادههای بیشتری تشویق شدند که بچههایشان را به مدرسه بفرستند تا درس بخوانند و بهاینترتیب دیدگاه مثبتی در این ارتباط ایجاد شد؛ بهطوریکه بسیاری از بچههای این خانوادهها به دانشگاه رفتند و در رشتههای مختلف ازجمله رشتههای مهندسی درس خواندند.»
این پزشک جوان افغانستانی که بیماران او اتباع ایرانی و افغانستان بودند، در مورد واکنش مراجعهکنندگان هموطنش در هنگام مواجههشان با او و مشکلاتی که آنها داشتند، چنین روایت میکند: «آنها وقتی میدیدند با یکپزشک افغان روبهرو هستند، خوشحال میشدند؛ چراکه در برخی از مواقع این بیماران بهخاطر لهجهای که داشتند نمیتوانستند منظورشان را بهخوبی به یکپزشک ایرانی منتقل کنند، ولی من با لهجه خودشان صحبت میکردم و بههمینخاطر احساس راحتی بیشتری میکردند. مشکل بسیاری از بیماران افغانی که به من مراجعه میکردند، مشکل مالی بود و برای درمانشان پیگیری منظمی ندارند که این موضوع هم به فقر مالی برمیگردد. مثلا یک بار یکمریض افغان داشتم که در هفته سیاُم بارداری بود. قند دوران بارداریاش 360شده بود که باید تحتدرمان انسولین قرار میگرفت و آب دور بچهاش خیلی زیاد شده بود، ولی این خانم بهدلیل فقر مالی بههیچوجه حاضر نبود در بیمارستان بستری شود. درحالحاضر نیز باوجود اینکه طرح تحول سلامت اجرا شده، هزینههای درمان برای آندسته از اتباع افغانستان که بیمه ندارند بیشتر شده و این، کار را برای آنها سخت کرده است. آنها هم دوست
دارند به بهداشتشان اهمیت بدهند، اما بهخاطر مشکلات مالی پیگیر درمانشان نمیشوند.»
نسیبه حیدری چندیپیش در اولین «نشست نخبگان پناهنده، نخبهپروری و رسالت آنان در بازسازی افغانستان»، که در کرج برگزار شد طی سخنانی اعلام کرد «طبق آمار وزارت علوم، 13هزار دانشجوی افغان در ایران تحصیل میکنند و تاکنون تعداد زیادی فارغالتحصیل شدهاند». وقتی از او میپرسم با توجه به این آمار، چرا نخبگان افغان حاضر در ایران، برای تغییر برخی از ذهنیتهایی که در ارتباط با مهاجران افغان وجود دارد، اقدامی نمیکنند؟ در پاسخ میگوید: «اقداماتی در این زمینه درحال انجام است؛ برای مثال اخیرا یکسری همایشها از سوی اداره اتباع وزارت کشور با همکاری کمیساریای عالی در راستای شناسایی نخبگان افغان، مشکلات آنها و استفاده از ظرفیت آنها برگزار شده که امیدوارم اینگونه اقدامات باعث معرفی هرچهبیشتر نخبگان افغان در جامعه ایران و تغییر برخی از دیدگاههای غلط شود.»
دغدغه نسیبه، مانند خیلی دیگر از جوانان ایرانی و افغانستانی، تحصیل در دانشگاه و اشتغال است؛ گرچه او معتقد است وضعیت افغانها در این زمینه به مراتب بدتر است: «درحالحاضر 30 پزشک متخصص افغان از دانشگاههای ایران فارغالتحصیل شدهاند و 150نفر در رشتههای پیراپزشکی تحصیل کردهاند، ولی بهنوعی بلاتکلیف هستند. از طرفی امکان بازگشت به افغانستان برای آنها وجود ندارد و از سوی دیگر وضعیت شغلیشان باثبات نیست، درحالیکه این افراد از امکانات همین کشور استفاده کردهاند و درس خواندهاند و دوست دارند از توانایی و ظرفیتهایشان استفاده شود.»
در کابل برق بیشتر از تهران قطع میشود و خانم دکتر برای گفتوگوی تازه با ما از طریق وایبر مشکل دارد. شارژ موبایلش مدام رو به اتمام است و در هر وعده که حرف میزنیم تنها میتواند به چند سوال کوتاه پاسخ دهد اما از یاد نمیبرد که تکرار کند «هیچ خاطره بدی از ایران، مدرسه، معلمها و همکلاسیهایم ندارم. هیچوقت حس نکردم در آنجا مهاجرم.»
او اینروزها در افغانستان است و به گفته خودش به کشورش بازگشته تا به زنان سرزمینش خدمت کند. هرچند تاکنون موفق نشده در بیمارستانی مشغول به کار شود.
شرق: «عبدالسلام» پدر «مروِنا» میگفت «مردم این ملک، افغانها را برای کارهای سخت میخواهند و مانند انسانهای درجهدوم با آنها رفتار میکنند.» چنانکه وقتی شنید صابر، کارگر ایرانی عاشق دختر نوجوان او شده با حالتی پریشان که شاید ناشی از نفرت از جامعه پناهدهنده است، فریاد برآورد که «عاشق چی دختر ما شدهاند؟ عاشق بیچارگی و پریشانی او؟!» (دیالوگ فیلم چندمترمکعب عشق)
صرفنظر از اینکه چه عواملی به شکلگیری چنین نگرشی دامن زده و رفتار ما ایرانیها در برابر مهاجران افغانستانی معلول چه عوامل و سیاستهایی است، اینروزها با نسل جوانی از مهاجران افغان روبهرو هستیم که در ایران به دنیا آمدهاند و باوجود بحران هویتی که گاه با آن روبهرو هستند، مانند بسیاری از جوانان ایرانی عطش تحصیل و رفتن به دانشگاه را دارند؛ گرچه این علاقه گاه بهخاطر مشکلات مالی، مخالفت خانوادهها با ادامه تحصیل فرزندانشان و مشکلاتی که بعضا در محیط زندگی با آن مواجه میشوند، در حد آرزو باقی میماند، اما هستند جوانانی که با وجود این مسایل، از فرصتی که در ایران در اختیارشان قرار گرفته، استفاده میکنند و در مسیر خود پیش میروند؛ روندی که به احتمال زیاد در نهایت برخی نگرشهای غلط را تغییر خواهد داد.
نام: نسیبه
نام خانوادگی: حیدری
نام پدر: محمدعلی
نام مادر: لیلا
سن: 32ساله
محل تولد: مشهد
تابعیت: افغانستان
شغل: متخصص زنانوزایمان
خانوادهاش از موج اول مهاجرت انبوه افغانها به ایران بودهاند. بهدنبال حمله شوروی به افغانستان در سال1979، پدر نسیبه که یککشاورز بوده، مانند صدهزار هموطن دیگرش، بههمراه همسر و دختر کوچکش از روستای کوچکی در قندهار افغانستان به سمت ایران آمدند. آنها چندینروز در کوهها، رودخانهها و کویرها با پایپیاده راه رفتند تا در نهایت با ورود به ایران و اخذ پناهندگی در شهر مشهد سکنی گزیدند؛ جایی که نسیبه در سال1360 در آنجا بهدنیا آمد. نسیبه با خانوادهاش تا سن 9سالگی در مشهد زندگی کرد ولی بهخاطر اینکه پدرش بتواند به کار کشاورزی بپردازد، این شهر را به مقصد آبسرد دماوند ترک کردند. از همان ابتدا که به مدرسه رفت، شاگرد درسخوانی بود و بهراحتی جای خود را در دل معلمان و همکلاسیهایش باز کرد. پس از پایان دوره دبیرستان در کنکور سراسری شرکت کرد و توانست با رتبه خوبی در رشته موردعلاقهاش قبول شود. تهران را به مقصد یزد برای دوران هفتساله تحصیل در رشته پزشکی ترک کرد. پس از شرکت در امتحان تخصصی در رشته زنانوزایمان، در دانشگاه شهیدبهشتی پذیرفته شد و اکنون یکسالی است که کار در این عرصه را آغاز کرده است. نسیبه حیدری در قالب
طرح مشترک کمیساریای عالی پناهندگان سازمانملل، اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور و وزارت بهداشت، در درمانگاه یغمایی محله دولتآباد شهرری مشغول به کار بود، روزانه تعدادی از زنان ایرانی و اتباع افغانستانی را معالجه میکرد و طبق این طرح، معالجه زنان افغان را بهصورت رایگان انجام میگرفت. او که از همان ابتدا با توجه به آمار قابلتوجه مرگومیر زنان در کشورش، علاقه داشته که در رشته زنانوزایمان تحصیل کند، در مورد نحوه اقامت خود و خانوادهاش در ایران میگوید: «پدرومادرم برای زندگی در ایران کارت آمایشی داشتند ولی من برای تحصیل و کسب ویزای کار، کارت آمایشیام را تبدیل به گذرنامه کردم و سالبهسال آن را تمدید میکردم.»
نسیبه سهخواهر و دوبرادر دارد و در مورد وضعیت خانوادهاش میگوید: «پدرم 64سال دارد و شغلش کشاورزی است؛ گرچه اکنون به دلیل وضعیت جسمیاش چندان نمیتواند فعالیت کند. مادرم خانهدار است. در مشهد که بودیم، به نهضت سوادآموزی رفت و تا پنجم ابتدایی تحصیل کرد ولی بعد از آن، شرایط، اجازه ادامه تحصیل را به او نداد.»
پدرومادر نسیبه که فاقد تحصیلات بودند، آرزو داشتند فرزندانشان در این عرصه موفق باشند و حتی از نان شبشان کنار میگذاشتند تا خرج تحصیل آنان را بدهند. «خواهرم سال آخر داروسازی در دانشگاه شهیدبهشتی است. یکی از برادرانم هم دانشجوی علومسیاسی در همین دانشگاه است. برادر کوچکترم در مقطع پیشدانشگاهی و خواهر کوچکترم در سالدوم دبیرستان مشغول به تحصیل است. البته خواهر بزرگم ادامه تحصیل نداد و ازدواج کرد.» نسیبهخاطرات خوبی از دوران تحصیل در مدرسه دارد: «از نظر برخورد معلمان و دانشآموزان مشکلی نداشتم چون درسم خوب بود و بهراحتی مورد پذیرش قرار میگرفتم. در این دوران احساس نکردم که بین من که یکدانشآموز افغان هستم با یک دانشآموز ایرانی ازسوی معلمان تفاوتی وجود دارد. حتی در مدرسه ابتدایی، معلمها به من شاگرد میدادند تا در زمینه تحصیلی به آنان کمک کنم؛ البته در دوران تحصیل در دانشگاه در ابتدا موضوع کمی متفاوت بود. هنگامی که به دانشگاه شیخ صدوق یزد رفتم، چون در آنجا تعداد افغانها کم بود، در سال اول و دوم دانشگاه، همکلاسیهایم که عمدتا یزدی، اصفهانی و شیرازی بودند، چندان با من ارتباط برقرار نمیکردند و حتی گاه
که سلام میکردم جوابم را نمیدادند. پدرومادرم تاکید میکردند که از این موضوع ناراحت نشوم و خودم هم تلاش میکردم که از برخوردهایی که میشود دلسرد نشوم. گرچه برخی دانشجویان هموطنم را میدیدم که وقتی یکاستاد یا بعضی از همکلاسیهایشان نسبت به آنها بهخاطر عدم آگاهی یا تصورات غلط موضعگیری منفی میکنند ناراحت یا دلسرد میشوند ولی من هدفم کاملا مشخص بود و سعی میکردم به این موانع که باعث بیانگیزگیام میشد چندان توجه نکنم. وقتی به مرور زمان شناخت من و همکلاسیهایم از یکدیگر بیشتر شد و ارتباط بیشتری بین ما به وجود آمد، نگاه آنان نیز متفاوت شد. آنان میگفتند که پدرومادرمان از بچگی به ما تلقین کردهاند که افغانها خوب نیستند. تصور ذهنی ما کاملا در این ارتباط منفی بود ولی تو دید ما را عوض کردی. اکنون من با بسیاری از آنان رابطهای صمیمانه دارم.»در کشور افغانستان براساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی، تعداد مرگومیر مادران در هنگام زایمان بهعلت کمبود امکانات بهداشتی و ازدواج زودهنگام دختران، نسبت به سایر کشورها بسیار بالاست. نسیبه با علم به این موضوع، برای کسب تخصص، رشته زنانوزایمان را انتخاب کرد و به دانشگاه
شهیدبهشتی رفت.
«میزان مرگومیر مادران در افغانستان بسیار بالاست و من بسیار میشنیدم که فلان خانم هموطنم در سن بسیار کم بهخاطر نبود متخصص زنان و محرومیتهای بهداشتی، سر زا مرده است. من احساس میکردم باید در این رابطه اقدامی انجام شود و براساس همین باور تلاش کردم که در این رشته تحصیل کنم تا اگر یکروزی به کشورم برگشتم، بتوانم به آنان کمک کنم؛ گرچه هدف کلی من خدمتکردن است و چندان فرقی نمیکند در کجا و به چه کسانی کمک کنم.»
این پزشک جوان افغانستانی درباره بازگشت به افغانستان، اظهار میکند: «این دیدگاه را از همان ابتدا داشتم که به افغانستان برگردم ولی شرایط برای بازگشتن ما امکانپذیر نبود. حملات انتحاری در آنجا زیاد بود و برای من بهعنوان پزشک خانم، امنیت چندانی وجود نداشت. مشکل دیگری نیز در این ارتباط وجود داشت که بحث مدرک بود. تایید مدرک من از سوی دولت و وزارت بهداشت افغانستان و تبدیل آن، تقریبا یکسال زمان میبرد. گرچه مهمترین مساله در این زمینه، امنیت جانی و مالی است و اینها درمجموع موجب میشود انگیزه ما برای بازگشت کم شود. خیلی از بچههای افغانستان که در ایران تحصیل کردهاند، دوست دارند به کشورشان برگردند، چراکه در ایران بهخاطر اشباع رشتههای مختلف تحصیلی، پیداکردن شغل بهویژه برای اتباع خارجی، کار سختی است.»
از قدیم در رسانهها یا از اطرفیان شنیدهایم برخی از افغانهای سنتی ساکن ایران صرفنظر از مسایل مالی، از نظر فرهنگی و بینشی چندان تمایلی برای تحصیل فرزندانشان بهویژه دختران در مدارس ایران ندارند؛ روایتی شبیه به آنچه نسیبه بازگو میکند: «برخی از خانوادههای افغان که در اطراف ما زندگی میکردند به فرزندانشان اجازه نمیدادند ادامه تحصیل بدهند، چون میترسیدند این ادامه تحصیل باعث شود دید فرزندانشان تغییر کند یا اعتقادی برخلاف اعتقاد خانواده پیدا کنند و محیط، اثر منفی روی آنان بگذارد. وقتی ما به مدرسه میرفتیم، برخی از آنها به خانواده ما اعتراض میکردند که چرا اجازه ادامه تحصیل به فرزندانتان میدهید؟ در منطقهای که ما زندگی میکردیم، مقطع پیشدانشگاهی وجود نداشت. بین خانه ما تا نزدیکترین مرکز پیشدانشگاهیای که من در آنجا تحصیل میکردم، حدود نیمساعت راه بود. در آن موقع اطرافیان به پدرومادرم خرده میگرفتند که چرا چنین اجازهای میدهید؟ زمانی هم که دانشگاه قبول شدم، در ابتدا برخی از این خانوادهها به پدرومادرم میگفتند با چه جراتی به دخترتان اجازه میدهید به چنین مسافت دوری سفر کند؟ آنها یکفرهنگ سنتی دارند
و تعصبشان روی دختران خیلی زیاد است، ولی وقتی وارد دانشگاه شدم کمکم برایشان تبدیل به یک الگو شدم و خانوادههای بیشتری تشویق شدند که بچههایشان را به مدرسه بفرستند تا درس بخوانند و بهاینترتیب دیدگاه مثبتی در این ارتباط ایجاد شد؛ بهطوریکه بسیاری از بچههای این خانوادهها به دانشگاه رفتند و در رشتههای مختلف ازجمله رشتههای مهندسی درس خواندند.»
این پزشک جوان افغانستانی که بیماران او اتباع ایرانی و افغانستان بودند، در مورد واکنش مراجعهکنندگان هموطنش در هنگام مواجههشان با او و مشکلاتی که آنها داشتند، چنین روایت میکند: «آنها وقتی میدیدند با یکپزشک افغان روبهرو هستند، خوشحال میشدند؛ چراکه در برخی از مواقع این بیماران بهخاطر لهجهای که داشتند نمیتوانستند منظورشان را بهخوبی به یکپزشک ایرانی منتقل کنند، ولی من با لهجه خودشان صحبت میکردم و بههمینخاطر احساس راحتی بیشتری میکردند. مشکل بسیاری از بیماران افغانی که به من مراجعه میکردند، مشکل مالی بود و برای درمانشان پیگیری منظمی ندارند که این موضوع هم به فقر مالی برمیگردد. مثلا یک بار یکمریض افغان داشتم که در هفته سیاُم بارداری بود. قند دوران بارداریاش 360شده بود که باید تحتدرمان انسولین قرار میگرفت و آب دور بچهاش خیلی زیاد شده بود، ولی این خانم بهدلیل فقر مالی بههیچوجه حاضر نبود در بیمارستان بستری شود. درحالحاضر نیز باوجود اینکه طرح تحول سلامت اجرا شده، هزینههای درمان برای آندسته از اتباع افغانستان که بیمه ندارند بیشتر شده و این، کار را برای آنها سخت کرده است. آنها هم دوست
دارند به بهداشتشان اهمیت بدهند، اما بهخاطر مشکلات مالی پیگیر درمانشان نمیشوند.»
نسیبه حیدری چندیپیش در اولین «نشست نخبگان پناهنده، نخبهپروری و رسالت آنان در بازسازی افغانستان»، که در کرج برگزار شد طی سخنانی اعلام کرد «طبق آمار وزارت علوم، 13هزار دانشجوی افغان در ایران تحصیل میکنند و تاکنون تعداد زیادی فارغالتحصیل شدهاند». وقتی از او میپرسم با توجه به این آمار، چرا نخبگان افغان حاضر در ایران، برای تغییر برخی از ذهنیتهایی که در ارتباط با مهاجران افغان وجود دارد، اقدامی نمیکنند؟ در پاسخ میگوید: «اقداماتی در این زمینه درحال انجام است؛ برای مثال اخیرا یکسری همایشها از سوی اداره اتباع وزارت کشور با همکاری کمیساریای عالی در راستای شناسایی نخبگان افغان، مشکلات آنها و استفاده از ظرفیت آنها برگزار شده که امیدوارم اینگونه اقدامات باعث معرفی هرچهبیشتر نخبگان افغان در جامعه ایران و تغییر برخی از دیدگاههای غلط شود.»
دغدغه نسیبه، مانند خیلی دیگر از جوانان ایرانی و افغانستانی، تحصیل در دانشگاه و اشتغال است؛ گرچه او معتقد است وضعیت افغانها در این زمینه به مراتب بدتر است: «درحالحاضر 30 پزشک متخصص افغان از دانشگاههای ایران فارغالتحصیل شدهاند و 150نفر در رشتههای پیراپزشکی تحصیل کردهاند، ولی بهنوعی بلاتکلیف هستند. از طرفی امکان بازگشت به افغانستان برای آنها وجود ندارد و از سوی دیگر وضعیت شغلیشان باثبات نیست، درحالیکه این افراد از امکانات همین کشور استفاده کردهاند و درس خواندهاند و دوست دارند از توانایی و ظرفیتهایشان استفاده شود.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.