نوروز بهانهای برای دوستی
زیرک فهیم . ویراستار اخبار ولایتی آژانس خبری پژواک
در تاریخ جهان مناسبتهایی همانند اینروزها وجود دارد که ملتها تلاش میکنند از آن بهمنظور نزدیکی با سایر ملتها استفاده کنند. در اینچنین فرصتهایی کشورها بهمنظور گسترش فرهنگشان، با سایر کشورها و نهادهای فرهنگی ارتباط برقرار میکنند تا بتوانند در فضایی مناسب همزیستی مسالمتآمیز و صمیمانه را با همدیگر فراهم کنند.
آریاییهای قدیم نیز به مناسبت همین روز - روز نوروز- از روز اول هرسال بهعنوان نماد فرهنگی و رسوم تاریخی مشترک کشورهای آسیای میانه تجلیل میکردند. براساس روایتها، در میان پیشینیان و عصر حاضر در ارتباط با نوروز اختلافنظر وجود دارد، اما در این زمینه که مراسم نوروز تنها روز تاریخی پیشینیان کشورهای آسیایمیانه همانند افغانستان، ایران، هند و پاکستان است، اتفاقنظر وجود دارد. شروع روز اول سال شمسی در مقایسه با پیشینه تاریخی آن و مناطق جغرافیایی با تغییرات همراه بوده است، باوجود آن، اینروز در میان کشورهای یادشده هرسال باشکوه و جلال ویژهای تجلیل میشود. براساس اسناد تاریخی موجود همانند: متون اوستا، تحقیق ماللهند، منطقه البروج، التفهیم فی صناعه التنجیم و عبدالحی ابنضحاک گردیزیی در اثر مشهورش زینالاخبار از این روز یاد شده است. در زمان آریاییها، در قلمرو حاکمیت آنها، اینروز از سوی مرد و زن بهصورت مشترک و انفرادی تجلیل میشد، اما ازآنپس در مناطق مختلف جغرافیایی با تغییراتی همراه بوده است. در گذشتهها این مراسم از توجه پادشاهان و فرماندهان نیز بهدور نبوده است. نوروز از زمان هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان،
سلجوقیان، خوارزمشاهیان، تیموریان، هوتکیان، ابدالیان تابهحال با مناسبتهای جداگانه، هرازگاهی تجلیل شده است.
جشن نوروز
نورز در متون اوستایی مشهورتر از سایر جشنها بوده و از آن بهنام جشن «سامانه» یاد شده است؛ در زمان سلطنت احمدشاهبابا به نامهای جشن «شالمیار» و جشن دهقان (کشاورز) نیز شناخته شد. فضل ولی هیله من، در مقالهاش به زمینه پیشنیه تاریخی این نامگذاری اشاره کرده مینویسد، زمانیکه احمدشاهبابا بر لشگر شهر لاهور غالب شد، بعد از آن چندروزی را در این شهر در منطقه «شالمیار» سپردی کرد. سردار برخوردارخان بزرگ و رهبر قوم احکزو خطاب به احمدشاهبابا گفت، ازآنجاییکه زمینهایمان در قندهار همه شالی هستند و جایی جداگانه برای سپریکردن مراسم روز نوروز نداریم، بنابراین هرمنطقهای را شما مشخص کنید، در آنجا سال جدید را سپری خواهیم کرد. احمدشاهبابا نهتنها برای قوم «احکزو»، بلکه برای تمام مردم افغانستان در ارغنداب قندهار، نزدیک زیارتگاه بابا ولیصاحب در منطقه «مرنجان» را بهعنوان جایی برای تجلیل از سال نو و یا برگزاری جشن «شالمیار» اعلام کرد که در این جشن از زابلستان، هلمند، کاکرستان، پشین، کویتی، گلستان، فراه، ارزگان و شماری از مردم مناطق دیگر برای سپردی کردن جشن «شالیمار» گرد هم آمدند، چادرهایشان را در باغها پهن، گوسفندان را
ذبح و مراسم سرور و شادمانی به پا کردند. از شکوهداشت روز نوروز برای اولینبار ابوالقاسم فردوسی، شاعر نامدار، در شاهنامه مرد مقدس آریایی پادشاه یما جمشیدی یادآوری کرده است:
برجمشید گوهر افشاندند
مر آن روز را روز نو خواندند
چنین جشن فرخ از آن روزگار
بمانده از آن خسروان یادگار
تاریخدانان در ارتباط با علت بزرگداشت اینروز دلایل مختلف دارند. به گفته آنان، پیشدادی هوشنگ و کیخسرو در این روز متولد شدهاند. تهمورث در این روز بر دیوها غالب شده است. فریدون در روز اول سال جدید قدرتش را به نوه خود واگذار کرد. زردشت در این روز از سوی اهورا مزدا مامور تبلیغ دین زردشت شد. جمشید در این روز به قدرت رسید و گشتاسب در این روز قانون مزدیسنا را تصویب کرد.
چگونگی برگزاری جشن نوروز
برگزاری جشن نورز در افغانستان در مقایسه با کشورهای منطقه در بعضی موارد تفاوت دارد. در افغانستان این جشن به شاخههای مختلف انشعاب یافته است؛ همانند جشن سال جدید، جشن دهقان و جشن معارف.
جشن سال جدید
نحوه برگزاری جشن سال جدید در مقایسه با پیشینه تاریخی آن تفاوت زیادی دارد، اما درکل در تمام دوران، یعنی از گذشته تابهامروز، روز اول سال جدید ماه حمل (فروردین) بهنام روز نوروز، بزرگ داشته میشود. اینروز با تاثر از پیشینه تاریخی خود منجربه چهارگردهمایی بزرگ میشود؛ همانند، جشن گل سرخ مزار شریف، مراسم سخی کابل، ننگرهار و قندهار که مردم در آن مراسم سخی بیرقی را به یاد حضرتعلی(ع) بر افراشته میکنند. در زیارتگاه روضه شریف مزار، در روز اول هرسال تحت عنوان میله گل سرخ را برافراشته میکنند که صدهاهزارنفر از ولایات مختلف افغانستان در این زیارتگاه جمع میشوند. حدود چندسال است که مقامات نیز در این مکان حضور بههمرسانیده و به مشکلات مردم گوش فراداده و همراه با تبریکگفتن سال جدید از کارها و برنامههای آیندهشان به مردم توضیح میدهند. برافراشتن علم چندسالی است که با تشریفات ویژه دولتی و همراه با خواندن سرود ملی انجام میشود. مردم در این همایش به انواع سرگرمیهای سنتی نیز میپردازند که -بزکشی سرگرمی سنتی مربوطبه مردم شمال افغانستان- مهمترین سرگرمی این جشن است که منجربه کشاندن مردم از مناطق دوردست افغانستان به
این ولایت میشود.
اهداف سیاسی و اجتماعی
در سطح جهانی شماری از کشورهای جهان و سازمانهای منطقهای با هدف چنین مناسبتهایی دور هم جمع شده و بعدا بهگونهای سالم و مبتنیبر منافع مشترک برای رسیدن به اهداف صلحآمیز تلاش میکنند، در میدان رقابت مثبت به کارزار پرداخته و با یادبود از نوروز رسیدن به اهداف مشترک را آروز میکنند. حامد کرزی، رییسجمهور پیشین افغانستان، دوسال قبل در برگزاری مراسم جشن نوروز در تاجیکستان، به سران کشورهای شرکتکننده وعده سپرد در سال آینده(1393) از این جشن در کابل تجلیل به عمل خواهد آمد. همزمان با آن حکومت برای آمادگی از این جشن کار در منطقه «پغمان» را سال گذشته آغاز کرد که شخص رییسجمهور خود بر آن نظارت میکرد، اما بعدا بنابر بعضی مشکلات، برگزاری این جشن در محوطه ارگ ریاستجمهوری تدارک دیده شد که روسایجمهور ایران، تاجیکستان، ترکمنستان و شماری دیگر از کشورهای منطقه در آن حضور داشتند. بعد از بهرسمیتشناختن این جشن در سال1388 از سوی کشورهای دوست، این مراسم برای اولینبار در سالهای1389 و1390 در ایران و بعدا در تاجیکستان و ترکمنستان تجلیل شد. ثبت نوروز بهعنوان جشن فرهنگی مشترک از سوی کشورهای دوست و منطقه و بزرگداشت دورهای این
روز از سوی کشورهای منطقه و دیدار سران کشورها به بهانه این روز، این زمینه را فراهم میکند که دوستیها تقویت،مشکلات،بررسی و گسترش روابط با یکدیگر امکانپذیر شود.
در تاریخ جهان مناسبتهایی همانند اینروزها وجود دارد که ملتها تلاش میکنند از آن بهمنظور نزدیکی با سایر ملتها استفاده کنند. در اینچنین فرصتهایی کشورها بهمنظور گسترش فرهنگشان، با سایر کشورها و نهادهای فرهنگی ارتباط برقرار میکنند تا بتوانند در فضایی مناسب همزیستی مسالمتآمیز و صمیمانه را با همدیگر فراهم کنند.
آریاییهای قدیم نیز به مناسبت همین روز - روز نوروز- از روز اول هرسال بهعنوان نماد فرهنگی و رسوم تاریخی مشترک کشورهای آسیای میانه تجلیل میکردند. براساس روایتها، در میان پیشینیان و عصر حاضر در ارتباط با نوروز اختلافنظر وجود دارد، اما در این زمینه که مراسم نوروز تنها روز تاریخی پیشینیان کشورهای آسیایمیانه همانند افغانستان، ایران، هند و پاکستان است، اتفاقنظر وجود دارد. شروع روز اول سال شمسی در مقایسه با پیشینه تاریخی آن و مناطق جغرافیایی با تغییرات همراه بوده است، باوجود آن، اینروز در میان کشورهای یادشده هرسال باشکوه و جلال ویژهای تجلیل میشود. براساس اسناد تاریخی موجود همانند: متون اوستا، تحقیق ماللهند، منطقه البروج، التفهیم فی صناعه التنجیم و عبدالحی ابنضحاک گردیزیی در اثر مشهورش زینالاخبار از این روز یاد شده است. در زمان آریاییها، در قلمرو حاکمیت آنها، اینروز از سوی مرد و زن بهصورت مشترک و انفرادی تجلیل میشد، اما ازآنپس در مناطق مختلف جغرافیایی با تغییراتی همراه بوده است. در گذشتهها این مراسم از توجه پادشاهان و فرماندهان نیز بهدور نبوده است. نوروز از زمان هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان،
سلجوقیان، خوارزمشاهیان، تیموریان، هوتکیان، ابدالیان تابهحال با مناسبتهای جداگانه، هرازگاهی تجلیل شده است.
جشن نوروز
نورز در متون اوستایی مشهورتر از سایر جشنها بوده و از آن بهنام جشن «سامانه» یاد شده است؛ در زمان سلطنت احمدشاهبابا به نامهای جشن «شالمیار» و جشن دهقان (کشاورز) نیز شناخته شد. فضل ولی هیله من، در مقالهاش به زمینه پیشنیه تاریخی این نامگذاری اشاره کرده مینویسد، زمانیکه احمدشاهبابا بر لشگر شهر لاهور غالب شد، بعد از آن چندروزی را در این شهر در منطقه «شالمیار» سپردی کرد. سردار برخوردارخان بزرگ و رهبر قوم احکزو خطاب به احمدشاهبابا گفت، ازآنجاییکه زمینهایمان در قندهار همه شالی هستند و جایی جداگانه برای سپریکردن مراسم روز نوروز نداریم، بنابراین هرمنطقهای را شما مشخص کنید، در آنجا سال جدید را سپری خواهیم کرد. احمدشاهبابا نهتنها برای قوم «احکزو»، بلکه برای تمام مردم افغانستان در ارغنداب قندهار، نزدیک زیارتگاه بابا ولیصاحب در منطقه «مرنجان» را بهعنوان جایی برای تجلیل از سال نو و یا برگزاری جشن «شالمیار» اعلام کرد که در این جشن از زابلستان، هلمند، کاکرستان، پشین، کویتی، گلستان، فراه، ارزگان و شماری از مردم مناطق دیگر برای سپردی کردن جشن «شالیمار» گرد هم آمدند، چادرهایشان را در باغها پهن، گوسفندان را
ذبح و مراسم سرور و شادمانی به پا کردند. از شکوهداشت روز نوروز برای اولینبار ابوالقاسم فردوسی، شاعر نامدار، در شاهنامه مرد مقدس آریایی پادشاه یما جمشیدی یادآوری کرده است:
برجمشید گوهر افشاندند
مر آن روز را روز نو خواندند
چنین جشن فرخ از آن روزگار
بمانده از آن خسروان یادگار
تاریخدانان در ارتباط با علت بزرگداشت اینروز دلایل مختلف دارند. به گفته آنان، پیشدادی هوشنگ و کیخسرو در این روز متولد شدهاند. تهمورث در این روز بر دیوها غالب شده است. فریدون در روز اول سال جدید قدرتش را به نوه خود واگذار کرد. زردشت در این روز از سوی اهورا مزدا مامور تبلیغ دین زردشت شد. جمشید در این روز به قدرت رسید و گشتاسب در این روز قانون مزدیسنا را تصویب کرد.
چگونگی برگزاری جشن نوروز
برگزاری جشن نورز در افغانستان در مقایسه با کشورهای منطقه در بعضی موارد تفاوت دارد. در افغانستان این جشن به شاخههای مختلف انشعاب یافته است؛ همانند جشن سال جدید، جشن دهقان و جشن معارف.
جشن سال جدید
نحوه برگزاری جشن سال جدید در مقایسه با پیشینه تاریخی آن تفاوت زیادی دارد، اما درکل در تمام دوران، یعنی از گذشته تابهامروز، روز اول سال جدید ماه حمل (فروردین) بهنام روز نوروز، بزرگ داشته میشود. اینروز با تاثر از پیشینه تاریخی خود منجربه چهارگردهمایی بزرگ میشود؛ همانند، جشن گل سرخ مزار شریف، مراسم سخی کابل، ننگرهار و قندهار که مردم در آن مراسم سخی بیرقی را به یاد حضرتعلی(ع) بر افراشته میکنند. در زیارتگاه روضه شریف مزار، در روز اول هرسال تحت عنوان میله گل سرخ را برافراشته میکنند که صدهاهزارنفر از ولایات مختلف افغانستان در این زیارتگاه جمع میشوند. حدود چندسال است که مقامات نیز در این مکان حضور بههمرسانیده و به مشکلات مردم گوش فراداده و همراه با تبریکگفتن سال جدید از کارها و برنامههای آیندهشان به مردم توضیح میدهند. برافراشتن علم چندسالی است که با تشریفات ویژه دولتی و همراه با خواندن سرود ملی انجام میشود. مردم در این همایش به انواع سرگرمیهای سنتی نیز میپردازند که -بزکشی سرگرمی سنتی مربوطبه مردم شمال افغانستان- مهمترین سرگرمی این جشن است که منجربه کشاندن مردم از مناطق دوردست افغانستان به
این ولایت میشود.
اهداف سیاسی و اجتماعی
در سطح جهانی شماری از کشورهای جهان و سازمانهای منطقهای با هدف چنین مناسبتهایی دور هم جمع شده و بعدا بهگونهای سالم و مبتنیبر منافع مشترک برای رسیدن به اهداف صلحآمیز تلاش میکنند، در میدان رقابت مثبت به کارزار پرداخته و با یادبود از نوروز رسیدن به اهداف مشترک را آروز میکنند. حامد کرزی، رییسجمهور پیشین افغانستان، دوسال قبل در برگزاری مراسم جشن نوروز در تاجیکستان، به سران کشورهای شرکتکننده وعده سپرد در سال آینده(1393) از این جشن در کابل تجلیل به عمل خواهد آمد. همزمان با آن حکومت برای آمادگی از این جشن کار در منطقه «پغمان» را سال گذشته آغاز کرد که شخص رییسجمهور خود بر آن نظارت میکرد، اما بعدا بنابر بعضی مشکلات، برگزاری این جشن در محوطه ارگ ریاستجمهوری تدارک دیده شد که روسایجمهور ایران، تاجیکستان، ترکمنستان و شماری دیگر از کشورهای منطقه در آن حضور داشتند. بعد از بهرسمیتشناختن این جشن در سال1388 از سوی کشورهای دوست، این مراسم برای اولینبار در سالهای1389 و1390 در ایران و بعدا در تاجیکستان و ترکمنستان تجلیل شد. ثبت نوروز بهعنوان جشن فرهنگی مشترک از سوی کشورهای دوست و منطقه و بزرگداشت دورهای این
روز از سوی کشورهای منطقه و دیدار سران کشورها به بهانه این روز، این زمینه را فراهم میکند که دوستیها تقویت،مشکلات،بررسی و گسترش روابط با یکدیگر امکانپذیر شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.