|

آوارگان بی‌خورشید

محمدهادی محمدی . نامزد جایزه کریستین آندرسن

سال‌ها پیش به سبب رنجی که از برخوردهای برخی از مردم با پناهندگان افغان می‌بردم، رمانی برای نوجوانان نوشتم به نام «آواره بی‌خورشید» که سرگذشت یک پسرک افغانستانی بود. او رانده شده از سرزمین خود بامیان به ایران بود. در دنیای کودکی و زندگی در روستای خود زمین و آسمان با او و مردم دیگر، تا هنگامی که زخم طالبان بر تنشان بنشیند، مهربان بودند. در این میان مهربانی خورشید که او را مامه خورشید (مادر خورشید) می‌نامیدند او را ستاره مهربانی‌ها کرده بود. داغ و آتش جنگ که همه افغانستان را دربرگرفته بود، در فرجام خود به روستای آنها می‌رسد و پسرک که بومان نام دارد، همراه با گروهی از مردم آن سرزمین با رنجی جانکاه راه ایران را پیش می‌گیرند و در نهایت در کشتزاری پیرامون تهران به کار سرگرم می‌شوند. دنیای بومان، دنیای کوچک و غریبی است. همه‌اش کار و کار و کار است و تنها ساعتی از غروب و شب اگر به دنبال خرید نان نمی‌رفت، سرگرم زدن تاری می‌شد که با پیت حلبی روغن و چوب‌دستی و چند سیم آن را ساخته بود. در کنار آن هم با بلدرچین‌هایی که در کشتزار اسیر کرده بودند، مسابقه آوازخوانی این پرندگان را برگزار می‌کردند. رنج کار یک سو و رنج برخوردهای نامهربانانه‌ای که با او در هنگام رفتن به روستا و خرید نان می‌شد، سوی دیگر زندگی او را می‌ساخت. بومان همیشه فکر می‌کرد چرا خورشید ایران مانند مامه خورشیدشان با او و دیگر کودکان افغانی مهربان نیست. سرانجام نامهربانی‌ها چنان تند می‌شود که او تصمیم می‌گیرد یکه و تنها راه آمده به ایران را برگردد و دوباره در پرتو مهربانی‌های مامه خورشید میهن‌شان افغانستان زندگی کند. که البته کامیاب نمی‌شود و سرانجام به اردوگاه پناهندگان می‌رسد.
بیان چکیده‌ای کوتاه از این رمان را با خاطره‌ای دیگر از سوئد پیوند می‌دهم. سال‌ها پیش که برای سفرهای فرهنگی به آنجا می‌رفتم در یکی از این سفرها با دوستی ایرانی درباره این کتاب به گفت‌وگو نشستیم. علت گفت‌وگو این بود که چهره دیگری از مردم میهنم را می‌دیدم که این‌بار به‌عنوان مهاجر، حق و حقوق خود را در سوئد با آن همه امکانات هنوز کامل نمی‌دانستند و از کمبودها یا تبعیض‌ها می‌نالیدند. بحث به اینجا کشید که پناهندگی یک اصل جهان‌شمول است که در هر زمان ممکن است انسان‌ها را درگیر کند؛ پس چرا ما که اینقدر خوب با حقوق پناهندگی در کشورهای پیشرفته آشنا هستیم، از حقوق پناهندگان افغان به‌ویژه کودکان آنها زبانمان الکن مانده است؟ روی سخنم با دولت نیست، زیرا در میان آنها مخاطبی شنوا نیافته‌ام. روی سخنم با بخش فرادست‌تر و تحصیلکرده جامعه است که بیش از 40سال است از نیروی کار این پناهنده‌گان بهره می‌برند، در خانه یا کارخانه، در کشتزار یا ویلای شخصی آنها را به کار می‌گمارند، اما برای وضعیت آموزشی آنها هیچ کاری نمی‌کنند. اگر راه مدرسه برای این کودکان بسته بود، می‌توانستیم با آموزش خصوصی و در گروه‌های کوچک آنها را از سواد بهره‌مند کنیم. اکنون زمان آن است که ما پی به مسوولیت مدنی خود ببریم و به‌عنوان شخص از حقوق این مردم و به‌ویژه حق آموزش کودکان آنها دفاع کنیم و هرجا راه را بسته دیدیم با کمک از سازمان‌های غیردولتی یا حتی دولتی راه آموزش و پناهندگی آبرومندانه را برای آنها فراهم کنیم. پناهندگی یک وضعیت ناگزیر است، اما درک از پناهندگی و حقوق پناهندگان مسوولیتی مدنی و یک امر فرهنگی و آموزش‌دادنی است که مانند همیشه آموزش‌وپرورش در آن نقش اول را دارد.

سال‌ها پیش به سبب رنجی که از برخوردهای برخی از مردم با پناهندگان افغان می‌بردم، رمانی برای نوجوانان نوشتم به نام «آواره بی‌خورشید» که سرگذشت یک پسرک افغانستانی بود. او رانده شده از سرزمین خود بامیان به ایران بود. در دنیای کودکی و زندگی در روستای خود زمین و آسمان با او و مردم دیگر، تا هنگامی که زخم طالبان بر تنشان بنشیند، مهربان بودند. در این میان مهربانی خورشید که او را مامه خورشید (مادر خورشید) می‌نامیدند او را ستاره مهربانی‌ها کرده بود. داغ و آتش جنگ که همه افغانستان را دربرگرفته بود، در فرجام خود به روستای آنها می‌رسد و پسرک که بومان نام دارد، همراه با گروهی از مردم آن سرزمین با رنجی جانکاه راه ایران را پیش می‌گیرند و در نهایت در کشتزاری پیرامون تهران به کار سرگرم می‌شوند. دنیای بومان، دنیای کوچک و غریبی است. همه‌اش کار و کار و کار است و تنها ساعتی از غروب و شب اگر به دنبال خرید نان نمی‌رفت، سرگرم زدن تاری می‌شد که با پیت حلبی روغن و چوب‌دستی و چند سیم آن را ساخته بود. در کنار آن هم با بلدرچین‌هایی که در کشتزار اسیر کرده بودند، مسابقه آوازخوانی این پرندگان را برگزار می‌کردند. رنج کار یک سو و رنج برخوردهای نامهربانانه‌ای که با او در هنگام رفتن به روستا و خرید نان می‌شد، سوی دیگر زندگی او را می‌ساخت. بومان همیشه فکر می‌کرد چرا خورشید ایران مانند مامه خورشیدشان با او و دیگر کودکان افغانی مهربان نیست. سرانجام نامهربانی‌ها چنان تند می‌شود که او تصمیم می‌گیرد یکه و تنها راه آمده به ایران را برگردد و دوباره در پرتو مهربانی‌های مامه خورشید میهن‌شان افغانستان زندگی کند. که البته کامیاب نمی‌شود و سرانجام به اردوگاه پناهندگان می‌رسد.
بیان چکیده‌ای کوتاه از این رمان را با خاطره‌ای دیگر از سوئد پیوند می‌دهم. سال‌ها پیش که برای سفرهای فرهنگی به آنجا می‌رفتم در یکی از این سفرها با دوستی ایرانی درباره این کتاب به گفت‌وگو نشستیم. علت گفت‌وگو این بود که چهره دیگری از مردم میهنم را می‌دیدم که این‌بار به‌عنوان مهاجر، حق و حقوق خود را در سوئد با آن همه امکانات هنوز کامل نمی‌دانستند و از کمبودها یا تبعیض‌ها می‌نالیدند. بحث به اینجا کشید که پناهندگی یک اصل جهان‌شمول است که در هر زمان ممکن است انسان‌ها را درگیر کند؛ پس چرا ما که اینقدر خوب با حقوق پناهندگی در کشورهای پیشرفته آشنا هستیم، از حقوق پناهندگان افغان به‌ویژه کودکان آنها زبانمان الکن مانده است؟ روی سخنم با دولت نیست، زیرا در میان آنها مخاطبی شنوا نیافته‌ام. روی سخنم با بخش فرادست‌تر و تحصیلکرده جامعه است که بیش از 40سال است از نیروی کار این پناهنده‌گان بهره می‌برند، در خانه یا کارخانه، در کشتزار یا ویلای شخصی آنها را به کار می‌گمارند، اما برای وضعیت آموزشی آنها هیچ کاری نمی‌کنند. اگر راه مدرسه برای این کودکان بسته بود، می‌توانستیم با آموزش خصوصی و در گروه‌های کوچک آنها را از سواد بهره‌مند کنیم. اکنون زمان آن است که ما پی به مسوولیت مدنی خود ببریم و به‌عنوان شخص از حقوق این مردم و به‌ویژه حق آموزش کودکان آنها دفاع کنیم و هرجا راه را بسته دیدیم با کمک از سازمان‌های غیردولتی یا حتی دولتی راه آموزش و پناهندگی آبرومندانه را برای آنها فراهم کنیم. پناهندگی یک وضعیت ناگزیر است، اما درک از پناهندگی و حقوق پناهندگان مسوولیتی مدنی و یک امر فرهنگی و آموزش‌دادنی است که مانند همیشه آموزش‌وپرورش در آن نقش اول را دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.