|

سلام، دوست افغان من!

احمد پورنجاتی . نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی

مهرماه سال1351 خورشیدی، نخستین‌بار بود که با یک شهروند افغانستانی دوست می‌شدم؛ ترم اول تحصیل در دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه تهران. من از شهرستان آمده بودم و تهران، پایتخت آن سال‌های کشورم ایران، در نظرم شهری بزرگ و پرهیاهو بود و از شما چه پنهان، اندکی بیگانه! آدم است دیگر، گاه حتی در بزرگ‌ترین شهر کشور خودش نیز، شاید برای نخستین‌بار، احساس غربت و تنهایی کند. آن‌روز برای انتخاب واحد درسی به اتاق مدیر آموزش دانشکده رفته بودم. جوانی خوش‌سیما و ‌تروتمیز و مرتب، دوگام به‌سوی من آمد. هماهنگی رنگ طوسی کت‌وشلوار و کراواتش هنوز در خاطرم مانده و با آهنگ صدای مردانه‌اش: «درود بر شما. من... هستم از افغانستان. هم‌دوره شما در دانشکده»کمی جا خوردم. نه از اینکه کسی از کشوری دیگر برای تحصیل به دانشگاه تهران آمده است. فراوان بودند آن‌سال‌ها دانشجویان بورسیه از کشورهای گوناگون، از مصر، لبنان، کویت، شرق‌آسیا در رشته‌های گروه پزشکی و فنی‌ومهندسی و حتی از برخی کشورهای اروپایی برای تحصیل در رشته‌های ادبیات فارسی و فلسفه در دانشگاه تهران. شگفتی من از احساس نوعی یگانگی و خویشاوندی بود در ضرب‌آهنگ واژه‌ها و پیوند نگاه‌ها، با آن دانشجوی افغانستانی که در همان چندلحظه آشنایی، در همان یک‌جمله کوتاه، تمام وجودم را فراگرفت. آن لحن و لهجه شیرین پارسی‌اش؛ با رنگ‌وبوی رهاوردی از «خراسان تاریخی، از هرات و بلخ»؛ انگاری داشتم با «شهید بلخی» با «بیدل دهلوی» با «احمد جامی» و از همه مهم‌تر، با «فردوسی» سخن می‌گفتم. جوانه احساس خویشاوندی من و آن جوان افغانستانی، از همان روزهای دوستی با هم‌کلاسی خوش‌پوش افغانم، شکفته شد. دوست افغانستانی من، اکنون سالیان سال است که با دانشنامه دکترای دندان‌پزشکی از دانشگاه تهران، از ایران به سرزمین خود بازگشت، اما هرگز آهنگ نوای خویشاوندی پارسی‌اش از گوش و دل من بیرون نرفته است. ریشه‌های مشترک، نمی‌توانند به ساقه‌ها و میوه‌های خود بی‌اعتنا باشند. درست است که افغانستان نام کشوری 200ساله است اما، جای‌جای این سرزمین رنگارنگ، با نام‌ها و نشانه‌های آشنا، در همه فرهنگ و ادبیات و تاریخ مشترک «من و آن دوست افغان»‌ام همچون شیر و شکر آمیخته و جاری شده است. کابل، زابل، سمنگان، بلخ، البرزکوه، معبد نوبهار، نیمروز و هیرمند و بسیاری نام‌ها که هزارسال پیش‌از‌این در شاهنامه‌فردوسی از آنها یادشده، حکایت «شناسنامه مشترک» من و دوست افغانستانی من است، بی‌گمان! من آن‌گاه که در کتابخانه شخصی‌ام به‌سراغ شاهنامه می‌روم، برایم «دکتر اسلامی‌ندوشن»، «دکتر محمدجعفر محجوب»، «دکتر حمیدیان»، «دکتر محمد بقایی‌ماکان»، «دکتر میرجلال‌الدین کزازی»- همه ایرانی- به‌خاطر کوشش‌هاشان برای پژوهش در شاهنامه، به‌همان اندازه گرامی و ارجمندند که «احمدعلی کهزاد»، «غلام‌فاروق نیلاب‌رحیمی»، «عبدالحی حبیبی»، «عبدالرحمن محمودی»، «محمدحیدر ژوبل»، «رازق رویین»، «عبدالرزاق فرهادی» و «محمدیونس طغیان‌ساکایی» که همه افغانستانی‌اند. این است که من، هیچ‌گاه افغان‌ها را در کشورم ایران، بیگانه ندانسته‌ام. مهاجرت ناخواسته و برخاسته از نابسامانی‌های سیاسی، همواره در همه‌جای جهان، گریبان شهروندان بسیاری از کشورهای آسیب‌دیده از جنگ و ناامنی و خشونت را گرفته است. مردمان ما نیز در دوران جنگ تجاوزکارانه عراق با ایران، طعم تلخ و ناگوار مهاجرت ناخواسته را چشیده‌اند.
داوری ناسزاوار و غیرمنصفانه‌ای است اگر کسی ادعا کند همه یا بیشتر ایرانیان از حضور مهاجران افغان در ایران، ناخرسند بوده‌اند یا آنها را میهمان ناخوانده و مزاحم دانسته‌اند و آنها را دوست نمی‌داشته‌اند. این دوناداوری درواقع دوروی یک‌سکه است: «نفی خویشاوندی تاریخی، فرهنگی «ایرانی و افغان.»باید به هیچ‌کس، اجازه دهیم به شناسنامه و شجره‌نامه مشترک ما داغ باطله بزند. من و دوست افغان، گرچه از فرسنگ‌ها فاصله، در همه فرازوفرودهای آن سال‌های سخت، همواره از حال هم باخبر بوده‌ایم و برای یکدیگر غمگساری کرده‌ایم؛ ایران من، ایران او نیز بوده است و افغانستان او، افغانستان من نیز، پس چرا اینک که هم اینجا و هم آنجا، چشم‌انداز‌های درخشان‌تری نسبت‌به گذشته‌های تلخ، پیش‌روی ماست، دستان یکدیگر را به مهر و یاری، نفشاریم؟! آه، که چه حس غریب و حسرت‌انگیزی در درونم شعله‌کشان است، اینک برای سفر به دیار دامنه‌‌های «البرزکوه» در ولایت بلخ، برای گلگشت در سمنگان، مزارشریف، قندهار و کوچه‌پس‌کوچه‌های کابل و هم‌سفرشدن با جاری «هیرمند» خروشان! نوروز سال1394 خورشیدی را به پاس عهد دیرین با خویشاوندان تاریخی و فرهنگی‌ام، با مردمان سخت‌کوش و بافرهنگ افغانستانی و با آن دوست هم‌کلاسی دوران دانشکده‌ام، «دکتر...»، سرآغاز فصلی تازه می‌کنم برای سلام دوباره به شمایان: خجسته‌باد روزگارتان، دوستان افغان من!

مهرماه سال1351 خورشیدی، نخستین‌بار بود که با یک شهروند افغانستانی دوست می‌شدم؛ ترم اول تحصیل در دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه تهران. من از شهرستان آمده بودم و تهران، پایتخت آن سال‌های کشورم ایران، در نظرم شهری بزرگ و پرهیاهو بود و از شما چه پنهان، اندکی بیگانه! آدم است دیگر، گاه حتی در بزرگ‌ترین شهر کشور خودش نیز، شاید برای نخستین‌بار، احساس غربت و تنهایی کند. آن‌روز برای انتخاب واحد درسی به اتاق مدیر آموزش دانشکده رفته بودم. جوانی خوش‌سیما و ‌تروتمیز و مرتب، دوگام به‌سوی من آمد. هماهنگی رنگ طوسی کت‌وشلوار و کراواتش هنوز در خاطرم مانده و با آهنگ صدای مردانه‌اش: «درود بر شما. من... هستم از افغانستان. هم‌دوره شما در دانشکده»کمی جا خوردم. نه از اینکه کسی از کشوری دیگر برای تحصیل به دانشگاه تهران آمده است. فراوان بودند آن‌سال‌ها دانشجویان بورسیه از کشورهای گوناگون، از مصر، لبنان، کویت، شرق‌آسیا در رشته‌های گروه پزشکی و فنی‌ومهندسی و حتی از برخی کشورهای اروپایی برای تحصیل در رشته‌های ادبیات فارسی و فلسفه در دانشگاه تهران. شگفتی من از احساس نوعی یگانگی و خویشاوندی بود در ضرب‌آهنگ واژه‌ها و پیوند نگاه‌ها، با آن دانشجوی افغانستانی که در همان چندلحظه آشنایی، در همان یک‌جمله کوتاه، تمام وجودم را فراگرفت. آن لحن و لهجه شیرین پارسی‌اش؛ با رنگ‌وبوی رهاوردی از «خراسان تاریخی، از هرات و بلخ»؛ انگاری داشتم با «شهید بلخی» با «بیدل دهلوی» با «احمد جامی» و از همه مهم‌تر، با «فردوسی» سخن می‌گفتم. جوانه احساس خویشاوندی من و آن جوان افغانستانی، از همان روزهای دوستی با هم‌کلاسی خوش‌پوش افغانم، شکفته شد. دوست افغانستانی من، اکنون سالیان سال است که با دانشنامه دکترای دندان‌پزشکی از دانشگاه تهران، از ایران به سرزمین خود بازگشت، اما هرگز آهنگ نوای خویشاوندی پارسی‌اش از گوش و دل من بیرون نرفته است. ریشه‌های مشترک، نمی‌توانند به ساقه‌ها و میوه‌های خود بی‌اعتنا باشند. درست است که افغانستان نام کشوری 200ساله است اما، جای‌جای این سرزمین رنگارنگ، با نام‌ها و نشانه‌های آشنا، در همه فرهنگ و ادبیات و تاریخ مشترک «من و آن دوست افغان»‌ام همچون شیر و شکر آمیخته و جاری شده است. کابل، زابل، سمنگان، بلخ، البرزکوه، معبد نوبهار، نیمروز و هیرمند و بسیاری نام‌ها که هزارسال پیش‌از‌این در شاهنامه‌فردوسی از آنها یادشده، حکایت «شناسنامه مشترک» من و دوست افغانستانی من است، بی‌گمان! من آن‌گاه که در کتابخانه شخصی‌ام به‌سراغ شاهنامه می‌روم، برایم «دکتر اسلامی‌ندوشن»، «دکتر محمدجعفر محجوب»، «دکتر حمیدیان»، «دکتر محمد بقایی‌ماکان»، «دکتر میرجلال‌الدین کزازی»- همه ایرانی- به‌خاطر کوشش‌هاشان برای پژوهش در شاهنامه، به‌همان اندازه گرامی و ارجمندند که «احمدعلی کهزاد»، «غلام‌فاروق نیلاب‌رحیمی»، «عبدالحی حبیبی»، «عبدالرحمن محمودی»، «محمدحیدر ژوبل»، «رازق رویین»، «عبدالرزاق فرهادی» و «محمدیونس طغیان‌ساکایی» که همه افغانستانی‌اند. این است که من، هیچ‌گاه افغان‌ها را در کشورم ایران، بیگانه ندانسته‌ام. مهاجرت ناخواسته و برخاسته از نابسامانی‌های سیاسی، همواره در همه‌جای جهان، گریبان شهروندان بسیاری از کشورهای آسیب‌دیده از جنگ و ناامنی و خشونت را گرفته است. مردمان ما نیز در دوران جنگ تجاوزکارانه عراق با ایران، طعم تلخ و ناگوار مهاجرت ناخواسته را چشیده‌اند.
داوری ناسزاوار و غیرمنصفانه‌ای است اگر کسی ادعا کند همه یا بیشتر ایرانیان از حضور مهاجران افغان در ایران، ناخرسند بوده‌اند یا آنها را میهمان ناخوانده و مزاحم دانسته‌اند و آنها را دوست نمی‌داشته‌اند. این دوناداوری درواقع دوروی یک‌سکه است: «نفی خویشاوندی تاریخی، فرهنگی «ایرانی و افغان.»باید به هیچ‌کس، اجازه دهیم به شناسنامه و شجره‌نامه مشترک ما داغ باطله بزند. من و دوست افغان، گرچه از فرسنگ‌ها فاصله، در همه فرازوفرودهای آن سال‌های سخت، همواره از حال هم باخبر بوده‌ایم و برای یکدیگر غمگساری کرده‌ایم؛ ایران من، ایران او نیز بوده است و افغانستان او، افغانستان من نیز، پس چرا اینک که هم اینجا و هم آنجا، چشم‌انداز‌های درخشان‌تری نسبت‌به گذشته‌های تلخ، پیش‌روی ماست، دستان یکدیگر را به مهر و یاری، نفشاریم؟! آه، که چه حس غریب و حسرت‌انگیزی در درونم شعله‌کشان است، اینک برای سفر به دیار دامنه‌‌های «البرزکوه» در ولایت بلخ، برای گلگشت در سمنگان، مزارشریف، قندهار و کوچه‌پس‌کوچه‌های کابل و هم‌سفرشدن با جاری «هیرمند» خروشان! نوروز سال1394 خورشیدی را به پاس عهد دیرین با خویشاوندان تاریخی و فرهنگی‌ام، با مردمان سخت‌کوش و بافرهنگ افغانستانی و با آن دوست هم‌کلاسی دوران دانشکده‌ام، «دکتر...»، سرآغاز فصلی تازه می‌کنم برای سلام دوباره به شمایان: خجسته‌باد روزگارتان، دوستان افغان من!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.