|

هرروز بیاید، در غم‌خانه گشاید

هادی خانیکی

سال‌ها پیش که بوم جنگ‌های خانمانسوز افغانستان، امان از مردم آن سامان بریده بود، استاد خلیل‌الله خلیلی، شاعر نام‌آور آن سامان در سوگ مردم خویش به استقبال نوروز نرفت و غمگنانه چنین سرود: ‏
گویید به نوروز که امسال نیاید / در کشور خونین‌کفنان ره نگشاید/ بلبل به چمن نغمه شادی نسراید/ خونین‌کفنان را لب پرخنده نشاید
بعدها «گلرخسار» شاعر خوش‌قریحه تاجیکستان در پاسخ، خوانشی دیگر را از آمدن عید گفت:
گویید به نوروز که نو نیست غم ما / از حسرت خونین‌کفنان چشم نم ما / از وحشت عاق پدران پشت خم ما / گویید به نوروز که هر روز بیاید
در این روایت، نوروز روزی برای زدودن غم است، از این‌رو باید بیاید و بماند و به انسان و جامعه، جان و توان زندگی بخشد: هرروز بیاید، در غم خانه گشاید / ز آیینه دل زنگ جراحت بزداید
بلبل الم ملت بیچاره سراید / گویید به نوروز که هرروز بیاید
نوروز روایت ایرانی چیرگی زندگی باز پیش‌روی ماست و بهار نیز دست‌اندرکار رمزگشایی از حیات است. با کدام‌یک از این دوتصویر شاعرانه روزی دیگر، فصلی دیگر و سالی دیگر را آغاز کنیم؟ در انبوه اندوه‌ها بمانیم و در پی «طفلی به نام شادی» که گم شده است، نوروز را ببینیم یا برای ازمیان‌بردن هردرد و غمی، با ساقی نوروزی بسازیم تا بتوانیم بنیاد غم را براندازیم. سرشت انسان و سرنوشت جامعه با تصویر دوم سازگارتر است. نوروز لحظه حال و حیات‌آوری است و از این لحظه نباید به غفلت گذشت، به گفته زنده‌یاد فریدون مشیری: ‏ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار/ گر نکوبی شیشه غم را به سنگ / هفت‌رنگش می‌شود هفتادرنگ
به قول مولوی: دور گردون ز موج عشق دان/‌گر نبودی عشق، بفسردی جهان
این‌همه را، بهار به رخ می‌کشد تا پژمردگی چیزی جز فسانه نباشد و انسان‌ها در حال‌واحوال «خود» و «طبیعت» قدری بیندیشند. در این روزها که به تعبیر استاد محمدرضا شفیعی‌کدکنی؛ ابر سحرگاهی اسفندماه، غم زد و بارید و برید و گسست... با شعر «تحویل» وی، سخن را پایان می‌دهم: ‏
ای ز تو تغییرِ حال و سال‌ها / حالِ ما را کُن تو خوشتر حال‌ها

سال‌ها پیش که بوم جنگ‌های خانمانسوز افغانستان، امان از مردم آن سامان بریده بود، استاد خلیل‌الله خلیلی، شاعر نام‌آور آن سامان در سوگ مردم خویش به استقبال نوروز نرفت و غمگنانه چنین سرود: ‏
گویید به نوروز که امسال نیاید / در کشور خونین‌کفنان ره نگشاید/ بلبل به چمن نغمه شادی نسراید/ خونین‌کفنان را لب پرخنده نشاید
بعدها «گلرخسار» شاعر خوش‌قریحه تاجیکستان در پاسخ، خوانشی دیگر را از آمدن عید گفت:
گویید به نوروز که نو نیست غم ما / از حسرت خونین‌کفنان چشم نم ما / از وحشت عاق پدران پشت خم ما / گویید به نوروز که هر روز بیاید
در این روایت، نوروز روزی برای زدودن غم است، از این‌رو باید بیاید و بماند و به انسان و جامعه، جان و توان زندگی بخشد: هرروز بیاید، در غم خانه گشاید / ز آیینه دل زنگ جراحت بزداید
بلبل الم ملت بیچاره سراید / گویید به نوروز که هرروز بیاید
نوروز روایت ایرانی چیرگی زندگی باز پیش‌روی ماست و بهار نیز دست‌اندرکار رمزگشایی از حیات است. با کدام‌یک از این دوتصویر شاعرانه روزی دیگر، فصلی دیگر و سالی دیگر را آغاز کنیم؟ در انبوه اندوه‌ها بمانیم و در پی «طفلی به نام شادی» که گم شده است، نوروز را ببینیم یا برای ازمیان‌بردن هردرد و غمی، با ساقی نوروزی بسازیم تا بتوانیم بنیاد غم را براندازیم. سرشت انسان و سرنوشت جامعه با تصویر دوم سازگارتر است. نوروز لحظه حال و حیات‌آوری است و از این لحظه نباید به غفلت گذشت، به گفته زنده‌یاد فریدون مشیری: ‏ای دریغ از ما اگر کامی نگیریم از بهار/ گر نکوبی شیشه غم را به سنگ / هفت‌رنگش می‌شود هفتادرنگ
به قول مولوی: دور گردون ز موج عشق دان/‌گر نبودی عشق، بفسردی جهان
این‌همه را، بهار به رخ می‌کشد تا پژمردگی چیزی جز فسانه نباشد و انسان‌ها در حال‌واحوال «خود» و «طبیعت» قدری بیندیشند. در این روزها که به تعبیر استاد محمدرضا شفیعی‌کدکنی؛ ابر سحرگاهی اسفندماه، غم زد و بارید و برید و گسست... با شعر «تحویل» وی، سخن را پایان می‌دهم: ‏
ای ز تو تغییرِ حال و سال‌ها / حالِ ما را کُن تو خوشتر حال‌ها

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.