مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان:
نوروز جشن همگرایی
رنگین دادفرسپنتا
با ایجاد دولتهای ملی معاصر، از متن تمدنهای مشترک در بسیاری از مناطق دنیا، جداییها و گسستهای بسیاری سر بلند کردند. بسیاری از تمدنهای کهنسال نیز از گزند چنین آسیبهای در امان نماندند. قرائت تاریخی در بیشتر این کشورها بهگونهای بوده است که گویا مرزهای ثابت سیاسی قلمروهای ملت- دولتهای کنونی، همان مرزهای تاریخی تمدنی بودهاند. این سوءتفاهم در برداشت امروزیها از گذشتههای مشترک، اغلب، با تعبیرهای ناسیونالیستی همراه بوده است که نهتنها به نزدیکیها و همسوییها کمک نکرده، بلکه موجب عمیقترشدن جداییها و افتراق شده است. تقریبا تمام دولتهای معاصر حوزه تمدنی ما از چنین برداشت مصدومی از تاریخ و تمدن مشترک در عذاباند. طبیعی است که با درنظرگرفتن توان اقتصادی، سیاسی و ایدئولوژیهای منسجم ناسیونالیستی برخی از این کشورها بیشتر و برخی کمتر چنین رویکردی از تاریخ و تمدن مشترک را در سیاست خارجی و برداشتهای تاریخی خود بهنمایش میگذارند.
تعدادی از کشورهایی که امروز در جغرافیای آسیای میانه و خاورمیانه قرار دارند، وارثان یکتمدن بزرگ مشترک هستند. تمدنی که پیش از دوران اسلامی و بعد از آن جایگاه بسیار بااهمیتی در جهان داشته است. مردمان این حوزه اگرچه امروز با زبانهای گوناگون سخن میگویند و دارای مرزهای ملی هستند، اما از نظر فرهنگی و تاریخی مشترکات فراوانی دارند. اوج شکوفایی این تمدن مشترک را میتوان در تاریخ باشکوه مشترک مردمان این حوزه تمدنی مشاهده کرد. میراثداران این تمدن بزرگ امروزه در دولتهایی ملی با مرزهای ثابت زندگی میکنند و دارای استقلال و نظامهای سیاسی گوناگون هستند.
یکی از واقعیتهای جهان معاصر این است که دولتهای ملی، بهویژه دولتهای روبهتوسعه، به تنهایی نمیتوانند از موضوع سیاستها و گفتمانهای جهانی به عامل یا بازیگر فعال در فعلوانفعالات سیاسی، امنیتی و اقتصادی ارتقا یابند؛ این یکواقعیت است، چه در تبلور و تکوین سیاستهای ملی بازتاب بیابد یا از نظر دور بماند. ازاینرو همکاریها و همگراییهای منطقهای باید به ستونهای استوار سیاستهای دولتهای مناطق گوناگون ارتقا بیابند. طبیعی است که تحقق چنین همگراییای در میان کشورهای دارای مشترکات و همسوییهای تمدنی و نزدیکی جغرافیایی آسانتر است.
با درنظر داشت، ملزومات همگرایی منطقهای و فراهمآوری زمینههای تحقق آن و احیای نمادهای مشترک تمدنی دارای اهمیتی ویژه است و نوروز یکی از این نمادهای مشترک است. در سال2006 میلادی سران دولتهای افغانستان، ایران و تاجیکستان در اعلامیه مشترکشان بر تجلیل از این جشن باستانی در هر سهکشور تاکید کردند، حتی وزرایخارجه سهکشور (من در آن زمان وزیر خارجه جمهوریاسلامیافغانستان بودم) روی متن یکتوافقنامه برای ایجاد تلویزیون مشترک و برپایی نوروز باستانی به تناوب در یکی از این کشورها توافق کردند. در اینجا نمیخواهم به موانعی که بر سرراه تحقق پروژه تلویزیون مشترک وجود داشت بپردازم، اما در مورد برپایی نوروز میخواهم اشارهای داشته باشم؛ برپایی نوروز از منظر من در آن زمان بیشتر برای فراهمآوری نزدیکی بیشتر میان سهکشور تاجیکستان، افغانستان و ایران بهمنظور تحقق همگرایی منطقهای، دارای اهمیت استراتژیک و فرهنگی بود. من بر این باور بودم که مشترکات میان این سهکشور بیشتر از مشترکات میان تمام دیگر کشورهای حوزه نوروزی است. ازاینرو باید از نزدیکترینها با درنظر داشت آرمان تحقق همگرایی منطقهای میان کشورهای مستقل آغاز کرد،
اما بعدها به دلیل وجود انتظارات سیاسی گوناگون، این حوزه گسترش یافت و بیشتر کشورهای حوزه نوروزی به برگزارکنندگان نوروز باستانی پیوستند. واقعیت این است که در سالهای پسین همهساله نوروز را با شکوهمندی در یکی از کشورهای حوزه نوروزی جشن میگیریم. کابل سال گذشته میهماندار نمایندگان حوزه نوروزی بود، اما آنچه در آغاز بهعنوان جشن تمدنی سهکشور برای تقویت همگرایی میان آنها و بهخصوص بهمنظور نزدیکی مردم و فرهنگیان و برای راهاندازی یکگفتمان میان پاسداران تمدن مشترک درنظر بود، تقلیل یافت به جشنهای دولتی با سخنرانیها و پیامهای بسیار سیاسی سران کشورهای حوزه نوروزی، به دور از مردم و به دور از آن نشاط و شوری که باید به نزدیکی مردم کمک میکرد. نوروز ماندگارترین نماد تمدنی سرزمینهای ماست. مردم همهساله، بهخصوص در کشورهای افغانستان، ایران و تاجیکستان این عید ماندگار را جشن میگیرند و این در درازنای تاریخ کهن ما چنین بوده است و در آینده نیز چنین خواهد بود. نوروز باستانی، عید کهنسال مردم سرزمینهای منطقه، رستاخیر سبز طبیعت را به مردم ایران و افغانستان و همه دلبستگان این عید باستانی تبریک میگویم.
با ایجاد دولتهای ملی معاصر، از متن تمدنهای مشترک در بسیاری از مناطق دنیا، جداییها و گسستهای بسیاری سر بلند کردند. بسیاری از تمدنهای کهنسال نیز از گزند چنین آسیبهای در امان نماندند. قرائت تاریخی در بیشتر این کشورها بهگونهای بوده است که گویا مرزهای ثابت سیاسی قلمروهای ملت- دولتهای کنونی، همان مرزهای تاریخی تمدنی بودهاند. این سوءتفاهم در برداشت امروزیها از گذشتههای مشترک، اغلب، با تعبیرهای ناسیونالیستی همراه بوده است که نهتنها به نزدیکیها و همسوییها کمک نکرده، بلکه موجب عمیقترشدن جداییها و افتراق شده است. تقریبا تمام دولتهای معاصر حوزه تمدنی ما از چنین برداشت مصدومی از تاریخ و تمدن مشترک در عذاباند. طبیعی است که با درنظرگرفتن توان اقتصادی، سیاسی و ایدئولوژیهای منسجم ناسیونالیستی برخی از این کشورها بیشتر و برخی کمتر چنین رویکردی از تاریخ و تمدن مشترک را در سیاست خارجی و برداشتهای تاریخی خود بهنمایش میگذارند.
تعدادی از کشورهایی که امروز در جغرافیای آسیای میانه و خاورمیانه قرار دارند، وارثان یکتمدن بزرگ مشترک هستند. تمدنی که پیش از دوران اسلامی و بعد از آن جایگاه بسیار بااهمیتی در جهان داشته است. مردمان این حوزه اگرچه امروز با زبانهای گوناگون سخن میگویند و دارای مرزهای ملی هستند، اما از نظر فرهنگی و تاریخی مشترکات فراوانی دارند. اوج شکوفایی این تمدن مشترک را میتوان در تاریخ باشکوه مشترک مردمان این حوزه تمدنی مشاهده کرد. میراثداران این تمدن بزرگ امروزه در دولتهایی ملی با مرزهای ثابت زندگی میکنند و دارای استقلال و نظامهای سیاسی گوناگون هستند.
یکی از واقعیتهای جهان معاصر این است که دولتهای ملی، بهویژه دولتهای روبهتوسعه، به تنهایی نمیتوانند از موضوع سیاستها و گفتمانهای جهانی به عامل یا بازیگر فعال در فعلوانفعالات سیاسی، امنیتی و اقتصادی ارتقا یابند؛ این یکواقعیت است، چه در تبلور و تکوین سیاستهای ملی بازتاب بیابد یا از نظر دور بماند. ازاینرو همکاریها و همگراییهای منطقهای باید به ستونهای استوار سیاستهای دولتهای مناطق گوناگون ارتقا بیابند. طبیعی است که تحقق چنین همگراییای در میان کشورهای دارای مشترکات و همسوییهای تمدنی و نزدیکی جغرافیایی آسانتر است.
با درنظر داشت، ملزومات همگرایی منطقهای و فراهمآوری زمینههای تحقق آن و احیای نمادهای مشترک تمدنی دارای اهمیتی ویژه است و نوروز یکی از این نمادهای مشترک است. در سال2006 میلادی سران دولتهای افغانستان، ایران و تاجیکستان در اعلامیه مشترکشان بر تجلیل از این جشن باستانی در هر سهکشور تاکید کردند، حتی وزرایخارجه سهکشور (من در آن زمان وزیر خارجه جمهوریاسلامیافغانستان بودم) روی متن یکتوافقنامه برای ایجاد تلویزیون مشترک و برپایی نوروز باستانی به تناوب در یکی از این کشورها توافق کردند. در اینجا نمیخواهم به موانعی که بر سرراه تحقق پروژه تلویزیون مشترک وجود داشت بپردازم، اما در مورد برپایی نوروز میخواهم اشارهای داشته باشم؛ برپایی نوروز از منظر من در آن زمان بیشتر برای فراهمآوری نزدیکی بیشتر میان سهکشور تاجیکستان، افغانستان و ایران بهمنظور تحقق همگرایی منطقهای، دارای اهمیت استراتژیک و فرهنگی بود. من بر این باور بودم که مشترکات میان این سهکشور بیشتر از مشترکات میان تمام دیگر کشورهای حوزه نوروزی است. ازاینرو باید از نزدیکترینها با درنظر داشت آرمان تحقق همگرایی منطقهای میان کشورهای مستقل آغاز کرد،
اما بعدها به دلیل وجود انتظارات سیاسی گوناگون، این حوزه گسترش یافت و بیشتر کشورهای حوزه نوروزی به برگزارکنندگان نوروز باستانی پیوستند. واقعیت این است که در سالهای پسین همهساله نوروز را با شکوهمندی در یکی از کشورهای حوزه نوروزی جشن میگیریم. کابل سال گذشته میهماندار نمایندگان حوزه نوروزی بود، اما آنچه در آغاز بهعنوان جشن تمدنی سهکشور برای تقویت همگرایی میان آنها و بهخصوص بهمنظور نزدیکی مردم و فرهنگیان و برای راهاندازی یکگفتمان میان پاسداران تمدن مشترک درنظر بود، تقلیل یافت به جشنهای دولتی با سخنرانیها و پیامهای بسیار سیاسی سران کشورهای حوزه نوروزی، به دور از مردم و به دور از آن نشاط و شوری که باید به نزدیکی مردم کمک میکرد. نوروز ماندگارترین نماد تمدنی سرزمینهای ماست. مردم همهساله، بهخصوص در کشورهای افغانستان، ایران و تاجیکستان این عید ماندگار را جشن میگیرند و این در درازنای تاریخ کهن ما چنین بوده است و در آینده نیز چنین خواهد بود. نوروز باستانی، عید کهنسال مردم سرزمینهای منطقه، رستاخیر سبز طبیعت را به مردم ایران و افغانستان و همه دلبستگان این عید باستانی تبریک میگویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.