|

بایدها و نبایدهای اشتغال عمومی

آمیت بادوری .استاد بین‌المللی دانشگاه پاویا ایتالیا

مشکل بیکاری، مشکلي جهانی است که اغلب کشورهای دنیا به نوعی با آن درگیر هستند؛ ازجمله کشورهای ایران، چین و هند. بین رشد اشتغال و رشد تولید همواره ارتباط وجود دارد؛ لذا اولین درسی که از موضوع باید بگیریم این است که فقط ایجاد شغل برای رفع مشکل بیکاری و اشتغال کافی نیست. شاید بتوان از طریق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به شغل دست یافت؛ اما کافی نیست؛ لذا برای ایجاد اشتغال باید استراتژی و سیاست مشخص داشت؛ مثل کشورهای آمریکا و انگلیس که حتی در زمان بحران هم به ایجاد اشتغال پرداختند. بنابراین کشورهایی همانند هند هم باید از این تجربه استفاده کنند. اما کشورهایی همچون شوروی سابق و اروپای‌شرقی که از اقدامات فوری برای ایجاد اشتغال بهره بردند، تجربه شکست‌خورده‌ای را امتحان کردند؛ اما چیزی که مدنظر ماست، اشتغال مولد است.
در کشور هندوستان برنامه «اشتغال عمومی» به‌اجرا درآمد که از طریق ایجاد درآمد، عرضه و تقاضا افزایش پیدا می‌کند. مثل تولید کشاورزی؛ که از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی برنامه‌ای دارای اهمیت و پایدار است.
این برنامه از نظر اجرایی از طریق سیاست‌های تضمین اشتغال روستایی اجرا شده است؛ به‌طوری‌که هر شهروند هندی حق دارد یک شغل داشته باشد؛ اما براساس این برنامه، اشتغال در صورتی تضمین می‌شود که هرکس براساس حداقل مزد کار کند و براین‌اساس هم افراد می‌توانند شغل انتخاب کنند.
من اگرچه طرفدار اشتغال عمومی هستم؛ اما مزدی که بابت این طرح به افراد داده می‌شود پایین است. متقاضیان اصلی دراین‌میان نیازمندان شغل و افرادی هستندکه به نوعی سطح درآمدی پایینی دارند و به نوعی گرفتارند و برای این افراد که اغلب از فقرای جامعه هستند مزد بالایی تعیین نمی‌شود. به نظر می‌رسد نباید این طرح را به صورت جاه‌طلبانه در سراسر کشور اجرا کرد؛ بلکه دولت باید تصمیم بگیرد که آیا پول برای اجرای این برنامه کافی هست یا خیر؟ دستگاه‌های اجرایی به خوبی می‌توانند از عهده اجرای آن برآیند یا نه.
بحث انتخاب در اجرای این برنامه خیلی مهم است مثل انتخاب مناطق؛ براي مثال مناطقی که دچار خشکسالی شده‌اند باید در اولویت پروژه اشتغال عمومی باشند.
یکی از ابزارهایی که می‌توان بر اساس آن اعلام کرد که این برنامه به خوبی اجرا شده و موفق بوده یا خیر؟ میزان «مهاجرت» است. لذا در جاهایی که این برنامه ناموفق باشد، افراد برای انجام کارهای ساختمانی به استان‌های دیگر مهاجرت می‌کنند؛ اما این برنامه در کشور هند موفق بوده است.
مهاجرت‌های ناخواسته و برنامه‌ریزی‌نشده یکی از مشکلات اجتماعی هستند که برخی کشورها به نوعی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ چراکه هزینه‌های آن سه‌برابر برنامه اشتغال عمومی در همان منطقه است لذا باید تمهیداتی اندیشید که طرح اشتغال عمومی در مرکز یا مناطق محلی به اجرا درآید تا به‌این‌ترتیب از میزان هزینه‌های تحمیل‌شده کاست.
تقسیم کار و انتخاب مناطق محلی به صورت درست، در اجرای بهتر این برنامه بسیار مهم است و مشارکت مردم نیز دراین‌زمینه و اینکه بدانیم اولویت مردم چیست، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
مردم در این برنامه اولویت پروژه‌هایی که باید در منطقه‌شان اجرا شود را باید تعیین کنند. بدین‌ترتیب علاوه بر اینکه انگیزه آنها افزایش می‌یابد میزان مشارکت‌شان نیز زیاد می‌شود. اما برنامه‌ریزی برای زمان‌بندی بسیار مهم است و زمان اجرای پروژه‌ها نباید به درازا بکشد؛ چراکه زمانی که مردم پروژه‌ای را در اولویت قرار می‌دهند و دولت بودجه‌ای به آن اختصاص می‌دهد اگر پیشرفتی در این زمینه حاصل نشود، آن پروژه باید متوقف شود.
هزینه‌های مصرفی برای بخش‌های مختلف پروژه را نیز باید در نظر گرفت و در کنار آن، مي‌توان از طرح‌های نوآورانه همچون نگهداری از سالمندان، خدمات درمانی و دوره‌های آموزشی بهره برد. درعین‌حال باید پروژه‌های اشتغال عمومی را به سمت بهبود خدمات عمومی سوق داد چراکه در کشورهای صنعتی و اسکاندیناوی خیلی خوب جواب داده است.

مشکل بیکاری، مشکلي جهانی است که اغلب کشورهای دنیا به نوعی با آن درگیر هستند؛ ازجمله کشورهای ایران، چین و هند. بین رشد اشتغال و رشد تولید همواره ارتباط وجود دارد؛ لذا اولین درسی که از موضوع باید بگیریم این است که فقط ایجاد شغل برای رفع مشکل بیکاری و اشتغال کافی نیست. شاید بتوان از طریق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به شغل دست یافت؛ اما کافی نیست؛ لذا برای ایجاد اشتغال باید استراتژی و سیاست مشخص داشت؛ مثل کشورهای آمریکا و انگلیس که حتی در زمان بحران هم به ایجاد اشتغال پرداختند. بنابراین کشورهایی همانند هند هم باید از این تجربه استفاده کنند. اما کشورهایی همچون شوروی سابق و اروپای‌شرقی که از اقدامات فوری برای ایجاد اشتغال بهره بردند، تجربه شکست‌خورده‌ای را امتحان کردند؛ اما چیزی که مدنظر ماست، اشتغال مولد است.
در کشور هندوستان برنامه «اشتغال عمومی» به‌اجرا درآمد که از طریق ایجاد درآمد، عرضه و تقاضا افزایش پیدا می‌کند. مثل تولید کشاورزی؛ که از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی برنامه‌ای دارای اهمیت و پایدار است.
این برنامه از نظر اجرایی از طریق سیاست‌های تضمین اشتغال روستایی اجرا شده است؛ به‌طوری‌که هر شهروند هندی حق دارد یک شغل داشته باشد؛ اما براساس این برنامه، اشتغال در صورتی تضمین می‌شود که هرکس براساس حداقل مزد کار کند و براین‌اساس هم افراد می‌توانند شغل انتخاب کنند.
من اگرچه طرفدار اشتغال عمومی هستم؛ اما مزدی که بابت این طرح به افراد داده می‌شود پایین است. متقاضیان اصلی دراین‌میان نیازمندان شغل و افرادی هستندکه به نوعی سطح درآمدی پایینی دارند و به نوعی گرفتارند و برای این افراد که اغلب از فقرای جامعه هستند مزد بالایی تعیین نمی‌شود. به نظر می‌رسد نباید این طرح را به صورت جاه‌طلبانه در سراسر کشور اجرا کرد؛ بلکه دولت باید تصمیم بگیرد که آیا پول برای اجرای این برنامه کافی هست یا خیر؟ دستگاه‌های اجرایی به خوبی می‌توانند از عهده اجرای آن برآیند یا نه.
بحث انتخاب در اجرای این برنامه خیلی مهم است مثل انتخاب مناطق؛ براي مثال مناطقی که دچار خشکسالی شده‌اند باید در اولویت پروژه اشتغال عمومی باشند.
یکی از ابزارهایی که می‌توان بر اساس آن اعلام کرد که این برنامه به خوبی اجرا شده و موفق بوده یا خیر؟ میزان «مهاجرت» است. لذا در جاهایی که این برنامه ناموفق باشد، افراد برای انجام کارهای ساختمانی به استان‌های دیگر مهاجرت می‌کنند؛ اما این برنامه در کشور هند موفق بوده است.
مهاجرت‌های ناخواسته و برنامه‌ریزی‌نشده یکی از مشکلات اجتماعی هستند که برخی کشورها به نوعی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ چراکه هزینه‌های آن سه‌برابر برنامه اشتغال عمومی در همان منطقه است لذا باید تمهیداتی اندیشید که طرح اشتغال عمومی در مرکز یا مناطق محلی به اجرا درآید تا به‌این‌ترتیب از میزان هزینه‌های تحمیل‌شده کاست.
تقسیم کار و انتخاب مناطق محلی به صورت درست، در اجرای بهتر این برنامه بسیار مهم است و مشارکت مردم نیز دراین‌زمینه و اینکه بدانیم اولویت مردم چیست، از اهمیت بیشتری برخوردار است.
مردم در این برنامه اولویت پروژه‌هایی که باید در منطقه‌شان اجرا شود را باید تعیین کنند. بدین‌ترتیب علاوه بر اینکه انگیزه آنها افزایش می‌یابد میزان مشارکت‌شان نیز زیاد می‌شود. اما برنامه‌ریزی برای زمان‌بندی بسیار مهم است و زمان اجرای پروژه‌ها نباید به درازا بکشد؛ چراکه زمانی که مردم پروژه‌ای را در اولویت قرار می‌دهند و دولت بودجه‌ای به آن اختصاص می‌دهد اگر پیشرفتی در این زمینه حاصل نشود، آن پروژه باید متوقف شود.
هزینه‌های مصرفی برای بخش‌های مختلف پروژه را نیز باید در نظر گرفت و در کنار آن، مي‌توان از طرح‌های نوآورانه همچون نگهداری از سالمندان، خدمات درمانی و دوره‌های آموزشی بهره برد. درعین‌حال باید پروژه‌های اشتغال عمومی را به سمت بهبود خدمات عمومی سوق داد چراکه در کشورهای صنعتی و اسکاندیناوی خیلی خوب جواب داده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.