ارتش و انقلاب
سیدمحمود علیزادهطباطبایی . همافر سابق نیروی هوایی
آمریکا برای تجهیز ارتش ایران، ابتدا دست به اصلاحاتی برای تثبیت حکومت زد. با اجرای این اصلاحات که بهعنوان انقلاب سفید معروف شد مخالفان سازمانیافته حکومت را که حزب توده و تشکلهای مذهبی بودند تا اندازه زیادی کاهش داد. ارتش شاهنشاهی ایران که از ابتدای تاسیس در دوران رضاشاه جهت تامین نظم و امنیت داخلی سازماندهی شده بود، ماموریت خود را در سرکوب نهضت جنگل، نهضت خراسان، شورشهای جنوب و مرکز کشور و سرکوب ایلات و عشایر بهخوبی به انجام رسانیده بود. در جنگ جهانی دوم برخلاف میل رضاشاه حتی یکروز در مقابل نیروهای بیگانه مقاومت نکرد. بعد از سقوط رضاشاه، متفقین محمدرضا را به حکومت رساندند ولی دودهه طول کشید تا اوضاع داخلی کشور تثبیت شود. از ابتدای دهه40 اداره مستشاری ستاد بزرگ ارتشتاران در مقابل درخواستهای مکرر شاه برای تجهیز ارتش طی نامهای از ستاد بزرگ ارتشتاران خواست که استراتژی نظامی را تنظیم و جهت تامین نیازهای نظامی به اداره مستشاری ارسال کنند. ستاد در پاسخ اعلام میکند اداره مستشاری میتواند استراتژی نظامی را از بیانات اعلیحضرت که در کتابهای «ماموریت برای وطنم» و «انقلاب سفید» منتشر شده بیرون بیاورد که در
پاسخ، اداره مستشاری اعلام میکند ستاد بایستی استراتژی را تنظیم و به تصویب شاه برساند، در نهایت آن طوری که اسناد ستاد ارتش نشان میدهد اداره مستشاری استراتژی نظامی را برمبنای نیازهای دفاعی آمریکا تنظیم میکند و در این استراتژی ترکیبی از نیروهای هوایی ایران، دریایی پاکستان و زمینی ترکیه ماموریت اجرای عملیات تاخیری در مقابل دسترسی شوروی به آبهای آزاد را برعهده میگیرند.
تجهیز هوانیروز و نیروی هوایی ایران به تکنولوژی روز دنیا از اواسط دهه40 شروع میشود. تا آن زمان اداره فنی تجهیزات نظامی برعهده درجهدارانی بود که با تحصیلات سیکل اول متوسطه دورههای آموزشی را طی کرده بودند. اداره تجهیزات پیشرفته نظامی نیاز بهحداقل پایه تحصیلی دیپلم داشت، برای این منظور اداره مستشاری تصمیم گرفت افرادی را با پایه تحصیلی دیپلم و طی دوره دوساله آموزشهای فنی در داخل یا خارج کشور برای اداره تجهیزات نظامی پیشرفته به کار گیرد. این گروه که از سال1346 همزمان با ورود هواپیمای فانتوم به استخدام ارتش درآمدند و با عنوان کمکمهندس وارد سیستم نظامی ارتش شدند با مقاومت سیستم نظامی مواجه شدند و حضور افراد غیرنظامی در سیستم نظامی قابلتحمل نبود بنابراین در سال1347 تصمیم گرفته شد این گروه با لباس نظامی و با عنوان همافر دورههای فنی را طی کنند و در رده افسران و درجهداران قرار گیرند. این گروه نه افسر بودند و نه درجهدار، حضور این افراد که دورههای عالی فنی را در داخل و خارج کشور طی کرده بودند از همان ابتدا با مشکل مواجه شد. این گروه که از نظر دانش فنی آموزشهای روز را دیده بودند، خود را برتر از افسران فنی و
افسران دانشکده افسری میدانستند و فقط خود را با خلبانان که آنها دورههای آموزشی را در خارج از کشور دیده بودند قابل مقایسه میدانستند. سیستم سلسلهمراتبی ارتش تحمل مقاومت این گروه را نداشت و برخوردهای انضباطی از همان ابتدای تشکیل این گروه در نیروی هوایی و سپس هوانیروز رو به گسترش بود. برخوردهای انضباطی باعث انسجام این قشر در سطح نیروی هوایی شد و مقاومت سازمانیافته همافران از ابتدای دهه50 بهصورت گسترده در نیروی هوایی خودنمایی میکرد. من شخصا در سال1349 وارد نیروی هوایی شدم. دوستان ردههای بالاتر از همان ابتدا به ما القا میکردند که شما برتر از افسران جزء هستید و به پایینتر از افسران ارشد نباید احترام نظامی بگذارید. پس از فارغالتحصیلی و ورود به قسمتهای فنی ملاحظه میشد که در راس همه قسمتهای فنی افسران جزء فنی یا افسران دانشکده افسری هستند که از نظر علمی بهمراتب پایینتر از ما هستند. همین امر باعث میشد که مقاومت و انسجام گروهی بیشتر شود و ارتباط سازمانی بین همافران در سرتاسر کشور بهصورت گسترده ولی غیرملموس ایجاد شده بود. هرازچندگاهی علایم این انسجام ظاهر میشد. اگر برخورد نامناسبی در اقصینقاط کشور با
یکنفر همافر میشد، اعتراض عمومی در سرتاسر کشور ظاهر میشد.
حرکت عمومی مردم در سال1356 با استقبال گسترده همافران در داخل نیروی هوایی مواجه شد. همافران که بهدلیل تبعیض ناروا در داخل سلسلهمراتب ارتش بهشدت آزرده بودند از همان ابتدا بهصورت گسترده و با وجود مخالفت ارتش در دورههای شبانه دانشگاه وارد شدند و گروه کثیری از همافران موفق شدند در رشتههای مختلف دانشگاهی فارغالتحصیل شوند، حضور همافران در محیطهای دانشگاهی موجب انتقال تجربههای انقلابی و دیدگاههای سیاسی به داخل ارتش شده بود.
اعتراضها در سال56 در داخل ارتش ابتدا بهصورت عدم حضور در سالن غذاخوری به بهانه جدایی سالن غذاخوری افسران و همافران شروع شد. این مقاومت که بهصورت مقاومت منفی بود، ضداطلاعات را بهصورت جدی با مشکل مواجه کرده بود چون نمیتوانستند بگویند چرا در سالن غذاخوری حاضر نمیشوید. ولی حکومت متوجه شده بود این عدم حضور معنادار است. با شروع درگیریها بعد از چهلم شهدای قم و درگیریها در تبریز و اصفهان و اعلام حکومت نظامی، حضور همافران در راهپیماییها با لباس نظامی بهصورت چشمگیری افزایش پیدا کرد و طرح شعارهای مردم در داخل پایگاههای نیروی هوایی بهصورت شعارنویسی حتی روی هواپیماها و دیوارهای پایگاهها شروع شد. حکومت مجبور شد واحدهای حکومت نظامی را در داخل پایگاههای نظامی مستقر کند. واحدهای گارد شاهنشاهی که در داخل پایگاههای هوایی مستقر میشوند ابتدا رفتاری تند با پرسنل نیروی هوایی داشتند و حاضر به صحبت با ما هم نبودند ولی پس از یکی،دوهفته حضور کاملا هماهنگ میشدند و حکومت مجبور میشد بهصورت دورهای این واحدهای گارد را جابهجا کند.
قبل از فرار شاه در 26دیماه سال57، گروه زیادی از همافران از پایگاه مهرآباد و قصرفیروزه و ستاد نیروی هوایی در منزل آیتالله طالقانی حضور پیدا کردیم و دوستان صراحتا اعلام کردند امکان خرابکاری در هواپیمای شاهین وجود دارد و میتوانیم با اقدامات خود هواپیمای شاه را ساقط کنیم، آیتالله طالقانی با این کار مخالفت کردند ولی تاکید کردند شما باید یک کار بزرگ انجام دهید. از منزل آیتالله طالقانی به طرف دانشگاه تهران حرکت کردیم، نرسیده به میدان فردوسی با واحد گارد مواجه شدیم که قصد متفرقکردن ما را داشتند. بچهها خیلیخوب مقاومت کردند و حتی واحد گارد را تهدید کردیم که اگر کوچکترین آسیبی به همافران برسد، منازل گارد را بمباران میکنیم. اگرچه این تهدید عملی نبود ولی بهشدت پرسنل گارد به وحشت افتاده بودند.
حضور گسترده همافران و سایر پرسنل نیروی هوایی در تظاهرات خیابانی ادامه داشت. اوایل بهمنماه بود که من خبردار شدم کمیته استقبال از امامخمینی(ره) قرار است تشکیل شود. یکی از دوستان از من دعوت کرد با لباس نظامی در کمیته حضور پیدا کنم. کارت شناسایی برای من صادر شد و من از روز دوازدهم بهمن که کمیته تشکیل شد، در روابطعمومی کمیته استقبال حضور داشتم و با ارتباطی که با مسوولان انقلاب داشتم اخبار و اطلاعات داخل ارتش را منتقل میکردم.
حضور گسترده پرسنل نیروی هوایی در میان مردم مورد استقبال مسوولان انقلاب بود. پس توصیه خاصی وجود نداشت. مرتب همافران بهصورت گروهی و انفرادی برای ملاقات با امام در مدرسه علوی، ولی عمدتا با لباس غیرنظامی حضور پیدا میکردند.
روز نوزدهم بهمن همافران از سرتاسر کشور در محل مدرسه رفاه و علوی حضور پیدا کرده بودند و لباسهای نظامیشان داخل ساکها بود. آن روز کار بزرگی که آیتالله طالقانی توصیه کرده بودند، با انسجامی که همافران در سرتاسر کشور داشتند شکل گرفت. همافران در داخل منازل اطراف لباسهای نظامیشان را پوشیدند و در داخل حیاط، مدرسه علوی حضور پیدا و آمادگی خود را برای ملاقات با امام اعلام کردند ولی اعلام شد امروز امام ملاقات ندارند. اصرار دوستان به مسوولان انقلاب باعث شد امام برای اولینبار برنامه خود را تغییر دهند و ملاقات انجام شد. حضور منسجم همافران و رژه باشکوهی که در حضور امام انجام شد، همه را شوقزده کرده بود. انتشار عکس رژه و تکذیب ستاد ارتش و تایید امام، سران ارتش را به وحشت انداخت. همان شب یعنی شب بیستم بهمنماه تلویزیون که پیشتر بهدست انقلابیون افتاده بود، فیلم ورود امام به کشور را پخش کرد. انتشار فیلم در داخل آسایشگاه هنرجویان همافری با عکسالعمل مشتاقانه پرسنل و صلوات آنان مواجه شد. واحد گارد مستقر در مرکز آموزشهای هوایی عکسالعمل نشان میدهد و با لوله تانک وارد آسایشگاه میشود، هنرجویان به واحدهای گارد حمله
میکنند و درگیری در داخل مرکز آموزشهای نیروی هوایی آغاز میشود.
نزدیک نیمههای شب بود که من از طرف کمیته استقبال برای بررسی موضوع به مرکز آموزشها رفتم و ملاحظه کردم مردم با هدایت آقای هادی غفاری جلو در مرکز آموزشها اجتماع کردهاند و مانع حرکت واحدهای حکومت نظامی به داخل پایگاه نیروی هوایی شده بودند و واحدهای حکومت نظامی را مجبور به فرار کرده بودند. مقاومت ادامه داشت و نزدیکیهای صبح بود که اسلحهخانه مرکز آموزشها بهدست مردم افتاد و از صبح روز بیستم بهمن حمله به کلانتریها توسط پرسنل نیروی هوایی و مردمی که مسلح شده بودند آغاز شد. بعدازظهر روز بیستم بهمن بود که ساعت حکومت نظامی 4 بعدازظهر اعلام شد. امام مردم را به حضور در خیابانها فراخواندهاند و شب بیستویکم بهمن حمله به پادگانها شروع شد و ارتش بدون هیچگونه مقاومتی در مقابل مردم تسلیم شد. در طول یکروز عملیات نظامی یعنی بیستویکم بهمن حتی یک گلوله توپ یا تانک یا تیربار یا حتی سلاحهای سبک شلیک نشد و تعداد شهدای مردم در روز بیستویکم بهمن شاید به چنددهنفر هم نرسید.
بعدازظهر روز بیستویکم بهمن بود که از ستاد بزرگ ارتشتاران با کمیته استقبال تماس گرفتند. در آنطرف خط، رییس ستاد ارتش بود و ملتمسانه گفت ستاد ارتش در محاصره نیروهای انقلاب قرار گرفته و تقاضا داشت آنها را نجات بدهیم. من به اتفاق دکتر یزدی و سرهنگ توکلی و یکنفر دیگر با اتومبیل پیکان من بهطرف ستاد ارتش حرکت کردیم. گرچه صدای تیراندازی در خیابانها میآمد ولی هیچ نیروی نظامیای در خیابانها حضور نداشت. به چهارراه قصر رسیدیم. گروهی کمتر از 200نفر اطراف ستاد ارتش مشغول تیراندازی بیهدف بودند. دکتر یزدی را شناختند و استقبال کردند. درِ ستاد را زدیم، در باز شد، وارد محوطه ستاد شدیم، فرماندهان در زیرزمین ستاد در اتاق جنگ حضور داشتند. به آن محل رفتیم. دکتر یزدی به جانشین رییس ستاد گفت با واحدهای نظامی در سرتاسر کشور تماس بگیرند و پادگانها را تحویل مردم بدهند. این تماسها تا نزدیکی سحر به طول انجامید و بدون هیچگونه مقاومتی واحدهای نظامی تا صبح 22بهمن تحویل مردم شد. نزدیک سحر بود که جانشین رییس ستاد اعلام کرد چندنفر میهمان خارجی داریم، با آنها چهکار کنیم؟ دکتر یزدی به من که تنها فرد مسلح گروه بودم گفتند برو آنها را
بیاور. به اتاق مجاور رفتم حدود 30نفر نظامی آمریکایی بودند؛ وحشتزده به من گفتند با ما چهکار میکنید؟ گفتم محاکمه نظامی و اعدام انقلابی، یک ژنرال خانم که در بین آنها حضور داشت از حال رفت و به زمین خورد. یکنفر که همراه ما بود و فکر میکنم از مجاهدینخلق بود، اصرار داشت که همانجا آمریکاییها را به رگبار ببندیم. من قبول نکردم و گفتم تصمیم در این مورد با ما نیست و باید مسوولان انقلاب تصمیم بگیرند. این گروه را به دفتر فرماندهی هدایت کردیم. آنجا سوال را تکرار کردند. آقای دکتر یزدی گفتند میتوانیم شما را به سفارت، منزل خودتان یا کمیته استقبال ببریم، آنها گفتند ما ترجیح میدهیم به سفارت برویم. قرار شد به اتفاق به طرف سفارت برویم. آنها زودتر از درِ ستاد خارج شدند. وقتی ما از ستاد خارج شدیم، دیدیم مردم آنها را کف خیابان خوابانیدهاند. ما را شناختند آنها را تحویل ما دادند. قبل از طلوع آفتاب بود که به سفارت رسیدیم. آقای سولیوان جلو در سفارت آمد و آنها را تحویل گرفت.
صبح بیستودوم بهمن سرود پیروزی انقلاب نواخته شد. ارتش چندروز قبل بیطرفی خود را اعلام کرده بود. اگر ارتش کمترین مقابلهای را با مردم داشت و اگر ارتش از سلاحهای سنگین در مقابل مردم استفاده میکرد، پیروزی انقلاب با زحمت امکانپذیر میشد. چرا ارتش مقاومت نکرد؟ از اولین روزهای مقابله ارتش با مردم، گروههای سیاسی اصرار به مقابله مسلحانه با ارتش داشتند ولی امام از روز اول تاکید داشتند که ارتش متعلق به مردم است و برادری ارتش و مردم را به نظامیان القا میکردند. محبت امام و انقلاب در دل خانواده نظامیان نفوذ کرده بود. خاطره شیرینی از این ارتباط عاطفی دارم. روزهای اول پیروزی انقلاب بود. یکی از همافرانی که رییس بازرسی فنی نیروی هوایی بود به انجمن اسلامی مراجعه کرد و نامهای از امام آورده بود. او اینگونه توضیح داد که اوایل آبانماه سال57 من که در خانههای سازمانی ارتش زندگی میکردم، دیدم فرزند پنجسالهام شعار مرگ بر شاه میدهد. به همسرم گفتم اینجا محیط نظامی است و عوامل ضداطلاعات حضور دارند، جلو بچه را بگیر. همسرم نمیپذیرفت، میگفت ما همسایهها را میشناسیم همه مورد اعتماد هستند. من برای قانعکردن همسرم گفتم ببین من
مامور ضداطلاعات هستم، همسرم که بیش از 10سال بود با هم زندگی میکردیم و کوچکترین مشکلی نداشتیم و سهفرزند هم داشتیم، آب دهان بهصورت من انداخت و منزل را ترک کرد. من هرچه اصرار کردم فایده نداشت تا انقلاب پیروز شد. همسرم گفت فقط در صورتی که امام بپذیرند که تو عنصر نامطلوبی نیستی حاضرم به زندگی برگردم. من به هر طریقی بود، به امام دسترسی پیدا کردم و ماجرا را برای ایشان تعریف کردم. امام زیر نامه وی نوشته بودند: «همافران نور چشم ما هستند، مواظب شیاطین باشید.» انجمن اسلامی موضوع را بررسی کرد و دیدیم وی صرفا در زمینه مسایل فنی گزارش میداده و همسرش را به زندگی برگرداندیم. هدایت امام اینچنین در دل ارتش و خانواده نظامیان اثرگذار بود که ارتش مقتدر شاهنشاهی را بدون هیچ مقاومتی تسخیر کرد.
آمریکا برای تجهیز ارتش ایران، ابتدا دست به اصلاحاتی برای تثبیت حکومت زد. با اجرای این اصلاحات که بهعنوان انقلاب سفید معروف شد مخالفان سازمانیافته حکومت را که حزب توده و تشکلهای مذهبی بودند تا اندازه زیادی کاهش داد. ارتش شاهنشاهی ایران که از ابتدای تاسیس در دوران رضاشاه جهت تامین نظم و امنیت داخلی سازماندهی شده بود، ماموریت خود را در سرکوب نهضت جنگل، نهضت خراسان، شورشهای جنوب و مرکز کشور و سرکوب ایلات و عشایر بهخوبی به انجام رسانیده بود. در جنگ جهانی دوم برخلاف میل رضاشاه حتی یکروز در مقابل نیروهای بیگانه مقاومت نکرد. بعد از سقوط رضاشاه، متفقین محمدرضا را به حکومت رساندند ولی دودهه طول کشید تا اوضاع داخلی کشور تثبیت شود. از ابتدای دهه40 اداره مستشاری ستاد بزرگ ارتشتاران در مقابل درخواستهای مکرر شاه برای تجهیز ارتش طی نامهای از ستاد بزرگ ارتشتاران خواست که استراتژی نظامی را تنظیم و جهت تامین نیازهای نظامی به اداره مستشاری ارسال کنند. ستاد در پاسخ اعلام میکند اداره مستشاری میتواند استراتژی نظامی را از بیانات اعلیحضرت که در کتابهای «ماموریت برای وطنم» و «انقلاب سفید» منتشر شده بیرون بیاورد که در
پاسخ، اداره مستشاری اعلام میکند ستاد بایستی استراتژی را تنظیم و به تصویب شاه برساند، در نهایت آن طوری که اسناد ستاد ارتش نشان میدهد اداره مستشاری استراتژی نظامی را برمبنای نیازهای دفاعی آمریکا تنظیم میکند و در این استراتژی ترکیبی از نیروهای هوایی ایران، دریایی پاکستان و زمینی ترکیه ماموریت اجرای عملیات تاخیری در مقابل دسترسی شوروی به آبهای آزاد را برعهده میگیرند.
تجهیز هوانیروز و نیروی هوایی ایران به تکنولوژی روز دنیا از اواسط دهه40 شروع میشود. تا آن زمان اداره فنی تجهیزات نظامی برعهده درجهدارانی بود که با تحصیلات سیکل اول متوسطه دورههای آموزشی را طی کرده بودند. اداره تجهیزات پیشرفته نظامی نیاز بهحداقل پایه تحصیلی دیپلم داشت، برای این منظور اداره مستشاری تصمیم گرفت افرادی را با پایه تحصیلی دیپلم و طی دوره دوساله آموزشهای فنی در داخل یا خارج کشور برای اداره تجهیزات نظامی پیشرفته به کار گیرد. این گروه که از سال1346 همزمان با ورود هواپیمای فانتوم به استخدام ارتش درآمدند و با عنوان کمکمهندس وارد سیستم نظامی ارتش شدند با مقاومت سیستم نظامی مواجه شدند و حضور افراد غیرنظامی در سیستم نظامی قابلتحمل نبود بنابراین در سال1347 تصمیم گرفته شد این گروه با لباس نظامی و با عنوان همافر دورههای فنی را طی کنند و در رده افسران و درجهداران قرار گیرند. این گروه نه افسر بودند و نه درجهدار، حضور این افراد که دورههای عالی فنی را در داخل و خارج کشور طی کرده بودند از همان ابتدا با مشکل مواجه شد. این گروه که از نظر دانش فنی آموزشهای روز را دیده بودند، خود را برتر از افسران فنی و
افسران دانشکده افسری میدانستند و فقط خود را با خلبانان که آنها دورههای آموزشی را در خارج از کشور دیده بودند قابل مقایسه میدانستند. سیستم سلسلهمراتبی ارتش تحمل مقاومت این گروه را نداشت و برخوردهای انضباطی از همان ابتدای تشکیل این گروه در نیروی هوایی و سپس هوانیروز رو به گسترش بود. برخوردهای انضباطی باعث انسجام این قشر در سطح نیروی هوایی شد و مقاومت سازمانیافته همافران از ابتدای دهه50 بهصورت گسترده در نیروی هوایی خودنمایی میکرد. من شخصا در سال1349 وارد نیروی هوایی شدم. دوستان ردههای بالاتر از همان ابتدا به ما القا میکردند که شما برتر از افسران جزء هستید و به پایینتر از افسران ارشد نباید احترام نظامی بگذارید. پس از فارغالتحصیلی و ورود به قسمتهای فنی ملاحظه میشد که در راس همه قسمتهای فنی افسران جزء فنی یا افسران دانشکده افسری هستند که از نظر علمی بهمراتب پایینتر از ما هستند. همین امر باعث میشد که مقاومت و انسجام گروهی بیشتر شود و ارتباط سازمانی بین همافران در سرتاسر کشور بهصورت گسترده ولی غیرملموس ایجاد شده بود. هرازچندگاهی علایم این انسجام ظاهر میشد. اگر برخورد نامناسبی در اقصینقاط کشور با
یکنفر همافر میشد، اعتراض عمومی در سرتاسر کشور ظاهر میشد.
حرکت عمومی مردم در سال1356 با استقبال گسترده همافران در داخل نیروی هوایی مواجه شد. همافران که بهدلیل تبعیض ناروا در داخل سلسلهمراتب ارتش بهشدت آزرده بودند از همان ابتدا بهصورت گسترده و با وجود مخالفت ارتش در دورههای شبانه دانشگاه وارد شدند و گروه کثیری از همافران موفق شدند در رشتههای مختلف دانشگاهی فارغالتحصیل شوند، حضور همافران در محیطهای دانشگاهی موجب انتقال تجربههای انقلابی و دیدگاههای سیاسی به داخل ارتش شده بود.
اعتراضها در سال56 در داخل ارتش ابتدا بهصورت عدم حضور در سالن غذاخوری به بهانه جدایی سالن غذاخوری افسران و همافران شروع شد. این مقاومت که بهصورت مقاومت منفی بود، ضداطلاعات را بهصورت جدی با مشکل مواجه کرده بود چون نمیتوانستند بگویند چرا در سالن غذاخوری حاضر نمیشوید. ولی حکومت متوجه شده بود این عدم حضور معنادار است. با شروع درگیریها بعد از چهلم شهدای قم و درگیریها در تبریز و اصفهان و اعلام حکومت نظامی، حضور همافران در راهپیماییها با لباس نظامی بهصورت چشمگیری افزایش پیدا کرد و طرح شعارهای مردم در داخل پایگاههای نیروی هوایی بهصورت شعارنویسی حتی روی هواپیماها و دیوارهای پایگاهها شروع شد. حکومت مجبور شد واحدهای حکومت نظامی را در داخل پایگاههای نظامی مستقر کند. واحدهای گارد شاهنشاهی که در داخل پایگاههای هوایی مستقر میشوند ابتدا رفتاری تند با پرسنل نیروی هوایی داشتند و حاضر به صحبت با ما هم نبودند ولی پس از یکی،دوهفته حضور کاملا هماهنگ میشدند و حکومت مجبور میشد بهصورت دورهای این واحدهای گارد را جابهجا کند.
قبل از فرار شاه در 26دیماه سال57، گروه زیادی از همافران از پایگاه مهرآباد و قصرفیروزه و ستاد نیروی هوایی در منزل آیتالله طالقانی حضور پیدا کردیم و دوستان صراحتا اعلام کردند امکان خرابکاری در هواپیمای شاهین وجود دارد و میتوانیم با اقدامات خود هواپیمای شاه را ساقط کنیم، آیتالله طالقانی با این کار مخالفت کردند ولی تاکید کردند شما باید یک کار بزرگ انجام دهید. از منزل آیتالله طالقانی به طرف دانشگاه تهران حرکت کردیم، نرسیده به میدان فردوسی با واحد گارد مواجه شدیم که قصد متفرقکردن ما را داشتند. بچهها خیلیخوب مقاومت کردند و حتی واحد گارد را تهدید کردیم که اگر کوچکترین آسیبی به همافران برسد، منازل گارد را بمباران میکنیم. اگرچه این تهدید عملی نبود ولی بهشدت پرسنل گارد به وحشت افتاده بودند.
حضور گسترده همافران و سایر پرسنل نیروی هوایی در تظاهرات خیابانی ادامه داشت. اوایل بهمنماه بود که من خبردار شدم کمیته استقبال از امامخمینی(ره) قرار است تشکیل شود. یکی از دوستان از من دعوت کرد با لباس نظامی در کمیته حضور پیدا کنم. کارت شناسایی برای من صادر شد و من از روز دوازدهم بهمن که کمیته تشکیل شد، در روابطعمومی کمیته استقبال حضور داشتم و با ارتباطی که با مسوولان انقلاب داشتم اخبار و اطلاعات داخل ارتش را منتقل میکردم.
حضور گسترده پرسنل نیروی هوایی در میان مردم مورد استقبال مسوولان انقلاب بود. پس توصیه خاصی وجود نداشت. مرتب همافران بهصورت گروهی و انفرادی برای ملاقات با امام در مدرسه علوی، ولی عمدتا با لباس غیرنظامی حضور پیدا میکردند.
روز نوزدهم بهمن همافران از سرتاسر کشور در محل مدرسه رفاه و علوی حضور پیدا کرده بودند و لباسهای نظامیشان داخل ساکها بود. آن روز کار بزرگی که آیتالله طالقانی توصیه کرده بودند، با انسجامی که همافران در سرتاسر کشور داشتند شکل گرفت. همافران در داخل منازل اطراف لباسهای نظامیشان را پوشیدند و در داخل حیاط، مدرسه علوی حضور پیدا و آمادگی خود را برای ملاقات با امام اعلام کردند ولی اعلام شد امروز امام ملاقات ندارند. اصرار دوستان به مسوولان انقلاب باعث شد امام برای اولینبار برنامه خود را تغییر دهند و ملاقات انجام شد. حضور منسجم همافران و رژه باشکوهی که در حضور امام انجام شد، همه را شوقزده کرده بود. انتشار عکس رژه و تکذیب ستاد ارتش و تایید امام، سران ارتش را به وحشت انداخت. همان شب یعنی شب بیستم بهمنماه تلویزیون که پیشتر بهدست انقلابیون افتاده بود، فیلم ورود امام به کشور را پخش کرد. انتشار فیلم در داخل آسایشگاه هنرجویان همافری با عکسالعمل مشتاقانه پرسنل و صلوات آنان مواجه شد. واحد گارد مستقر در مرکز آموزشهای هوایی عکسالعمل نشان میدهد و با لوله تانک وارد آسایشگاه میشود، هنرجویان به واحدهای گارد حمله
میکنند و درگیری در داخل مرکز آموزشهای نیروی هوایی آغاز میشود.
نزدیک نیمههای شب بود که من از طرف کمیته استقبال برای بررسی موضوع به مرکز آموزشها رفتم و ملاحظه کردم مردم با هدایت آقای هادی غفاری جلو در مرکز آموزشها اجتماع کردهاند و مانع حرکت واحدهای حکومت نظامی به داخل پایگاه نیروی هوایی شده بودند و واحدهای حکومت نظامی را مجبور به فرار کرده بودند. مقاومت ادامه داشت و نزدیکیهای صبح بود که اسلحهخانه مرکز آموزشها بهدست مردم افتاد و از صبح روز بیستم بهمن حمله به کلانتریها توسط پرسنل نیروی هوایی و مردمی که مسلح شده بودند آغاز شد. بعدازظهر روز بیستم بهمن بود که ساعت حکومت نظامی 4 بعدازظهر اعلام شد. امام مردم را به حضور در خیابانها فراخواندهاند و شب بیستویکم بهمن حمله به پادگانها شروع شد و ارتش بدون هیچگونه مقاومتی در مقابل مردم تسلیم شد. در طول یکروز عملیات نظامی یعنی بیستویکم بهمن حتی یک گلوله توپ یا تانک یا تیربار یا حتی سلاحهای سبک شلیک نشد و تعداد شهدای مردم در روز بیستویکم بهمن شاید به چنددهنفر هم نرسید.
بعدازظهر روز بیستویکم بهمن بود که از ستاد بزرگ ارتشتاران با کمیته استقبال تماس گرفتند. در آنطرف خط، رییس ستاد ارتش بود و ملتمسانه گفت ستاد ارتش در محاصره نیروهای انقلاب قرار گرفته و تقاضا داشت آنها را نجات بدهیم. من به اتفاق دکتر یزدی و سرهنگ توکلی و یکنفر دیگر با اتومبیل پیکان من بهطرف ستاد ارتش حرکت کردیم. گرچه صدای تیراندازی در خیابانها میآمد ولی هیچ نیروی نظامیای در خیابانها حضور نداشت. به چهارراه قصر رسیدیم. گروهی کمتر از 200نفر اطراف ستاد ارتش مشغول تیراندازی بیهدف بودند. دکتر یزدی را شناختند و استقبال کردند. درِ ستاد را زدیم، در باز شد، وارد محوطه ستاد شدیم، فرماندهان در زیرزمین ستاد در اتاق جنگ حضور داشتند. به آن محل رفتیم. دکتر یزدی به جانشین رییس ستاد گفت با واحدهای نظامی در سرتاسر کشور تماس بگیرند و پادگانها را تحویل مردم بدهند. این تماسها تا نزدیکی سحر به طول انجامید و بدون هیچگونه مقاومتی واحدهای نظامی تا صبح 22بهمن تحویل مردم شد. نزدیک سحر بود که جانشین رییس ستاد اعلام کرد چندنفر میهمان خارجی داریم، با آنها چهکار کنیم؟ دکتر یزدی به من که تنها فرد مسلح گروه بودم گفتند برو آنها را
بیاور. به اتاق مجاور رفتم حدود 30نفر نظامی آمریکایی بودند؛ وحشتزده به من گفتند با ما چهکار میکنید؟ گفتم محاکمه نظامی و اعدام انقلابی، یک ژنرال خانم که در بین آنها حضور داشت از حال رفت و به زمین خورد. یکنفر که همراه ما بود و فکر میکنم از مجاهدینخلق بود، اصرار داشت که همانجا آمریکاییها را به رگبار ببندیم. من قبول نکردم و گفتم تصمیم در این مورد با ما نیست و باید مسوولان انقلاب تصمیم بگیرند. این گروه را به دفتر فرماندهی هدایت کردیم. آنجا سوال را تکرار کردند. آقای دکتر یزدی گفتند میتوانیم شما را به سفارت، منزل خودتان یا کمیته استقبال ببریم، آنها گفتند ما ترجیح میدهیم به سفارت برویم. قرار شد به اتفاق به طرف سفارت برویم. آنها زودتر از درِ ستاد خارج شدند. وقتی ما از ستاد خارج شدیم، دیدیم مردم آنها را کف خیابان خوابانیدهاند. ما را شناختند آنها را تحویل ما دادند. قبل از طلوع آفتاب بود که به سفارت رسیدیم. آقای سولیوان جلو در سفارت آمد و آنها را تحویل گرفت.
صبح بیستودوم بهمن سرود پیروزی انقلاب نواخته شد. ارتش چندروز قبل بیطرفی خود را اعلام کرده بود. اگر ارتش کمترین مقابلهای را با مردم داشت و اگر ارتش از سلاحهای سنگین در مقابل مردم استفاده میکرد، پیروزی انقلاب با زحمت امکانپذیر میشد. چرا ارتش مقاومت نکرد؟ از اولین روزهای مقابله ارتش با مردم، گروههای سیاسی اصرار به مقابله مسلحانه با ارتش داشتند ولی امام از روز اول تاکید داشتند که ارتش متعلق به مردم است و برادری ارتش و مردم را به نظامیان القا میکردند. محبت امام و انقلاب در دل خانواده نظامیان نفوذ کرده بود. خاطره شیرینی از این ارتباط عاطفی دارم. روزهای اول پیروزی انقلاب بود. یکی از همافرانی که رییس بازرسی فنی نیروی هوایی بود به انجمن اسلامی مراجعه کرد و نامهای از امام آورده بود. او اینگونه توضیح داد که اوایل آبانماه سال57 من که در خانههای سازمانی ارتش زندگی میکردم، دیدم فرزند پنجسالهام شعار مرگ بر شاه میدهد. به همسرم گفتم اینجا محیط نظامی است و عوامل ضداطلاعات حضور دارند، جلو بچه را بگیر. همسرم نمیپذیرفت، میگفت ما همسایهها را میشناسیم همه مورد اعتماد هستند. من برای قانعکردن همسرم گفتم ببین من
مامور ضداطلاعات هستم، همسرم که بیش از 10سال بود با هم زندگی میکردیم و کوچکترین مشکلی نداشتیم و سهفرزند هم داشتیم، آب دهان بهصورت من انداخت و منزل را ترک کرد. من هرچه اصرار کردم فایده نداشت تا انقلاب پیروز شد. همسرم گفت فقط در صورتی که امام بپذیرند که تو عنصر نامطلوبی نیستی حاضرم به زندگی برگردم. من به هر طریقی بود، به امام دسترسی پیدا کردم و ماجرا را برای ایشان تعریف کردم. امام زیر نامه وی نوشته بودند: «همافران نور چشم ما هستند، مواظب شیاطین باشید.» انجمن اسلامی موضوع را بررسی کرد و دیدیم وی صرفا در زمینه مسایل فنی گزارش میداده و همسرش را به زندگی برگرداندیم. هدایت امام اینچنین در دل ارتش و خانواده نظامیان اثرگذار بود که ارتش مقتدر شاهنشاهی را بدون هیچ مقاومتی تسخیر کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.