مهدی سالاری کارگردان برگزیده جشنواره استانی
تئاتر را جدی نمیگیرند
محمد حبیبیان
یکی از کارگردانهای خلاق تئاتر کرمانشاه مهدی سالاری است که تئاتر را از سال 1379 شروع کرده و تاکنون دوبار به جشنواره فجر رفته و برای اجرای چندین نمایش جوایز فراوانی دریافت کرده است. مهدی سالاری امسال با نمایش «بیتلها» نوشته «محمد چرمشیر» در جشنواره استانی شرکت کرد و از استانی به منطقهای و فجر راه یافت. سالاری متولد 19آذر سال 60 است.
تئاتر را چگونه آغاز کردید؟
از پشت صحنه کار تئاتر را آغاز کردم، یکی، دو سال پشت صحنه کار کردم و بعد با دوستانم گروهی تشکیل دادیم. اولین کارم سال 80 یا 81بود. نمایش «ج» مثل جنگل.
چرا تئاتر را برگزیدید؟
سوال مشکلی است، نمیخواهم دچار کلیگویی شوم. یک میلی بود که از سینما ایجاد شد با دیدن فیلم. کمکم متوجه شدم که چیزی هم به نام تئاتر وجود دارد.
مگر در مدرسه کار تئاتر نمیکردید؟
چرا. از سال سوم رفتهرفته با تئاتر آشنا شدم.
تئاتر کارکردن آن زمان راحت بود یا حالا؟
مشکلاتی که در آن زمان بود، امروز هم هست، هنوز مردم از اجراهای تئاتر در شهر ما بیخبر هستند، تئاتر باید از سن دبستان به بچهها آموزش داده شود.
در این مورد چه کسانی را مقصر میدانید؟
مشکل، سازوکار تئاتر در کشور است که اصولا برای هنر تئاتر موقعیتی قایل نیست. تئاتر هنری است که راحت از کنارش گذشتند. سالهاست وانمود میکنند تئاتر برایشان جدی است. اما درواقع نه تئاتر برایشان جدی است و نه هنرمندان تئاتر.
چرا نمایش بیتلها را برای اجرا انتخاب کردید؟
اولینبار که متن را خواندم، حس خوبی در من ایجاد کرد. هر وقت متنی را برای اجرا انتخاب میکنم به این توجه نمیکنم که متن میخواهد چه معنا و مفهومی را منتقل کند، اول به حسی که نمایشنامه به من میدهد توجه میکنم، بعد این حس مرا به سمت مفاهیم میبرد.
در انتخاب متن چقدر به تماشاگر میاندیشید؟
صددرصد. تماشاگر برای من خیلی مهم است. ابتدا خودم را جای تماشاگر میگذارم، بعد به این فکر میکنم که آیا نمایشنامه حوصله تماشاگر را سر نمیبرد و در تمام طول تمرین با همین حس پیش میروم. همیشه سعی میکنم کاری را با صداقت به انجام برسانم.
خلاصهای از داستان نمایشنامه را بفرمایید؟
چهار نفر خانم در شرایطی دارند زندگی میکنند که نه اجتماع خیلی آنها را میپذیرد و نه اینکه خانمها حاضر میشوند، شرایط جامعه را پذیرا باشند. در نمایشنامه رابطه این آدمها و رابطهای که با گذشته همدیگر دارند، تحلیل میشود. در واقع یک حس ناامیدی در کل این شخصیتها وجود دارد.
کمی هم راجع به ریتم اجرا بفرمایید.
من از لحظهای که روخوانی را شروع میکنم، به یک چیز بسیار اهمیت میدهم و آن همان چیزی است که «پیتر بروک» اسمش را گذاشته «اهریمنی به نام ملال» و میگوید: همیشه از این اهریمن «ملال» بترسید و در تمام مدت اجرا از روخوانی گرفته تا آخرین اجرا، مراقبم که لحظهای پرت در نمایش نباشد. در واقع ضرباهنگ و ایجازی که در بازیها هست، در حرکت هست و تمپویی که اصطلاحا تمپوی درونی بازیگر و ضرباهنگ کلی کار را میدهد. برایم مهم است.
پرسوناژهای نمایش «بیتلها» از طبقه متوسط، نوجوان و بهاصطلاح فرنگیها «تینایجرند». با پوزش برای من تماشاگر باورپذیر نبود که اینها اینگونه باشند.
حقیقتش در تحلیل طبقه متوسط در ایران خیلی اتفاقنظر وجود ندارد، در واقع آن دختری که خانه مجردی دارد و بقیه دخترهای دیگر پیش او میآیند، تنها زندگی میکند. اینها طبقه متوسط هستند اما نه متوسط به بالا، اینها دخترانی هستند که از خانواده به دور هستند، خودشان خانواده دارند، اما مجردی زندگی میکنند.
بسیار خب، این زندگی چگونه از سوی خانوادههای سنتی آنها تحمل میشود؟
اتفاقا حرف مهم همین است. این شیوه زندگی از سوی خانوادههایشان قابل تحمل نیست و حرف نمایشنامه هم همین است. اینها از سوی خانواده مواخذه میشوند که چرا به این خانه مجردی رفت و آمد میکنند و حرف نمایش هم همین است.
چه نهاد یا ارگانی برای این نمایش از شما حمایت کرد؟
خیلی شفاف عرض کنم، هیچکس. انجمن نمایش که اساسا پولی ندارد. در جشنواره استانی هم مبلغ مختصری به ما دادند که واقعا گفتنش مایه خجالت است.
دستمزد بازیگران چی؟
مبلغ ناچیزی به بازیگران دادم. این مبلغ آنقدر کم است که نمیشود اسمش را دستمزد گذاشت. بازیگرها خیلی زحمت کشیدند، پول ناچیزی هم که به آنها دادم فقط میخواستم قدرشناس زحماتشان باشم. همین.
خودتان از کجا امرارمعاش میکنید؟
من شغل دیگری ندارم، فقط کار تئاتر میکنم. زندگی من همینجوری با روزمرهگی میگذرد.
مخارج رفتن به «جشنواره فجر» را چگونه تهیه میکنید؟
من بارها گفتهام که از حالا به فکر رفتن ما باشید، تا این لحظه پولی برای رفتن ما درنظرنگرفتهاند.
برای جشنواره منطقهای چطور به مشهد رفتید؟
پس از طیکردن راههای فراوان و پارهکردن هفت کفشآهنی در آخرین لحظه ماشینی برای ما جور کردند.
مخارج توی راه چطور؟
مدیرکل ارشاد از روی دلسوزی مبلغی به ما داد. رییس انجمن نمایش هم در آخرین لحظه ماشینی برای ما فراهم کرد. میخواهم بگویم اصولا سازوکاری در بین نبود و نیست که خود را موظف بدانند که از این گروه حمایت کنند. خود من تا آخرین لحظه دنبال پیداکردن ماشین بودم.
در حالی که وظیفه شما نیست؟
به هیچوجه، من روزهای آخر رییس شورای شهر را در تالار انتظار دیدم، مشکلم را با او در میان گذاشتم، ایشان قول داد که از ما حمایت کند. نامهای نوشتم و فردای آن روز رفتم دفتر شورای شهر، یکی از اعضای شورا گفت این نامه را باید ببرید شهرداری، شهرداری دو دستگاه «ون» دارد. رفتیم شهرداری پیش رییس دفتر شهردار، گفت: شما باید قبلا وقت میگرفتید. گفتم: از شورای شهر آمدهام، نامه دارم. نامه را خواند و گفت: حتما، آقای شهردار به خواسته شما رسیدگی میکند. شهردار عاشق کار فرهنگی است! بعد گفت شما تشریف ببرید. شماره تلفن بدهید زنگ میزنم. 24ساعت تمام در انتظار زنگ ایشان به سر بردم، خبری نشد. زنگ نزد روز بعد خودم رفتم. منشی گفت: متاسفانه، آقای شهردار با خواسته شما موافقت نفرمودند. برگشتم شورای شهر و قرار شد روز بعد ساعت 9صبح یکی از اعضای شورای شهر با من همراه شود تا به اتفاق برویم پیش شهردار. قرارمان دفتر شهردار بود. من تا ساعت 12:30 در شهرداری منتظر این آقا شدم، آمد ولی هیچ توجهی به من نکرد و انگار نه انگار من آدمم یا دیروز با او قرار گذاشتهام. آخرش دوباره خواستهام را به منشی شهردار گفتم. او گفت: باباجان ماشین چه، شهرداری
ماشینی نداره که به تو بده. خلاصه برگشتم شورای شهر که این بار یکی از اعضای شورا گفت تقاضای کتبی شما باید برود شورا و تصویب شود و 10، 15روز طول میکشد تا جواب بدهند، خلاصه دست از پا درازتر برگشتم منزل.
با تمام این برخوردهایی که با شمای هنرمند شده باز هم شما به فجر رفتید و برای کرمانشاه افتخار آفریدید.
طی این سالها برخوردهای زشت بسیاری از سوی ادارهها و مسوولان با من شده. اما این برخورد توهین و تحقیرآمیز شهرداری و شورای شهر را هیچ وقت فراموش نمیکنم. پرسش من از این آقایان این است که آیا در قبال فعالیتهای فرهنگی و هنری مسوول هستید یا نه؟ سوال من این است آیا شهرداری برای فعالیتهای فرهنگی بودجهای در اختیار دارد یا نه. اگر دارد، پس کجا هزینه میشود چرا ما نمیبینیم. رفتن ما تا مشهد چقدر هزینه برای شهرداری داشت که نه تنها کمکی نکردند بلکه تحقیر هم شدم.
و سخن پایانی با مسوولان و پیشکسوتان؟
از پیشکسوتان همان انتظارات کلاسیک را میتوان داشت حمایت معنوی از جوانان. از مسوولان؟ هیچی، هیچ انتظاری از آنها ندارم.
یکی از کارگردانهای خلاق تئاتر کرمانشاه مهدی سالاری است که تئاتر را از سال 1379 شروع کرده و تاکنون دوبار به جشنواره فجر رفته و برای اجرای چندین نمایش جوایز فراوانی دریافت کرده است. مهدی سالاری امسال با نمایش «بیتلها» نوشته «محمد چرمشیر» در جشنواره استانی شرکت کرد و از استانی به منطقهای و فجر راه یافت. سالاری متولد 19آذر سال 60 است.
تئاتر را چگونه آغاز کردید؟
از پشت صحنه کار تئاتر را آغاز کردم، یکی، دو سال پشت صحنه کار کردم و بعد با دوستانم گروهی تشکیل دادیم. اولین کارم سال 80 یا 81بود. نمایش «ج» مثل جنگل.
چرا تئاتر را برگزیدید؟
سوال مشکلی است، نمیخواهم دچار کلیگویی شوم. یک میلی بود که از سینما ایجاد شد با دیدن فیلم. کمکم متوجه شدم که چیزی هم به نام تئاتر وجود دارد.
مگر در مدرسه کار تئاتر نمیکردید؟
چرا. از سال سوم رفتهرفته با تئاتر آشنا شدم.
تئاتر کارکردن آن زمان راحت بود یا حالا؟
مشکلاتی که در آن زمان بود، امروز هم هست، هنوز مردم از اجراهای تئاتر در شهر ما بیخبر هستند، تئاتر باید از سن دبستان به بچهها آموزش داده شود.
در این مورد چه کسانی را مقصر میدانید؟
مشکل، سازوکار تئاتر در کشور است که اصولا برای هنر تئاتر موقعیتی قایل نیست. تئاتر هنری است که راحت از کنارش گذشتند. سالهاست وانمود میکنند تئاتر برایشان جدی است. اما درواقع نه تئاتر برایشان جدی است و نه هنرمندان تئاتر.
چرا نمایش بیتلها را برای اجرا انتخاب کردید؟
اولینبار که متن را خواندم، حس خوبی در من ایجاد کرد. هر وقت متنی را برای اجرا انتخاب میکنم به این توجه نمیکنم که متن میخواهد چه معنا و مفهومی را منتقل کند، اول به حسی که نمایشنامه به من میدهد توجه میکنم، بعد این حس مرا به سمت مفاهیم میبرد.
در انتخاب متن چقدر به تماشاگر میاندیشید؟
صددرصد. تماشاگر برای من خیلی مهم است. ابتدا خودم را جای تماشاگر میگذارم، بعد به این فکر میکنم که آیا نمایشنامه حوصله تماشاگر را سر نمیبرد و در تمام طول تمرین با همین حس پیش میروم. همیشه سعی میکنم کاری را با صداقت به انجام برسانم.
خلاصهای از داستان نمایشنامه را بفرمایید؟
چهار نفر خانم در شرایطی دارند زندگی میکنند که نه اجتماع خیلی آنها را میپذیرد و نه اینکه خانمها حاضر میشوند، شرایط جامعه را پذیرا باشند. در نمایشنامه رابطه این آدمها و رابطهای که با گذشته همدیگر دارند، تحلیل میشود. در واقع یک حس ناامیدی در کل این شخصیتها وجود دارد.
کمی هم راجع به ریتم اجرا بفرمایید.
من از لحظهای که روخوانی را شروع میکنم، به یک چیز بسیار اهمیت میدهم و آن همان چیزی است که «پیتر بروک» اسمش را گذاشته «اهریمنی به نام ملال» و میگوید: همیشه از این اهریمن «ملال» بترسید و در تمام مدت اجرا از روخوانی گرفته تا آخرین اجرا، مراقبم که لحظهای پرت در نمایش نباشد. در واقع ضرباهنگ و ایجازی که در بازیها هست، در حرکت هست و تمپویی که اصطلاحا تمپوی درونی بازیگر و ضرباهنگ کلی کار را میدهد. برایم مهم است.
پرسوناژهای نمایش «بیتلها» از طبقه متوسط، نوجوان و بهاصطلاح فرنگیها «تینایجرند». با پوزش برای من تماشاگر باورپذیر نبود که اینها اینگونه باشند.
حقیقتش در تحلیل طبقه متوسط در ایران خیلی اتفاقنظر وجود ندارد، در واقع آن دختری که خانه مجردی دارد و بقیه دخترهای دیگر پیش او میآیند، تنها زندگی میکند. اینها طبقه متوسط هستند اما نه متوسط به بالا، اینها دخترانی هستند که از خانواده به دور هستند، خودشان خانواده دارند، اما مجردی زندگی میکنند.
بسیار خب، این زندگی چگونه از سوی خانوادههای سنتی آنها تحمل میشود؟
اتفاقا حرف مهم همین است. این شیوه زندگی از سوی خانوادههایشان قابل تحمل نیست و حرف نمایشنامه هم همین است. اینها از سوی خانواده مواخذه میشوند که چرا به این خانه مجردی رفت و آمد میکنند و حرف نمایش هم همین است.
چه نهاد یا ارگانی برای این نمایش از شما حمایت کرد؟
خیلی شفاف عرض کنم، هیچکس. انجمن نمایش که اساسا پولی ندارد. در جشنواره استانی هم مبلغ مختصری به ما دادند که واقعا گفتنش مایه خجالت است.
دستمزد بازیگران چی؟
مبلغ ناچیزی به بازیگران دادم. این مبلغ آنقدر کم است که نمیشود اسمش را دستمزد گذاشت. بازیگرها خیلی زحمت کشیدند، پول ناچیزی هم که به آنها دادم فقط میخواستم قدرشناس زحماتشان باشم. همین.
خودتان از کجا امرارمعاش میکنید؟
من شغل دیگری ندارم، فقط کار تئاتر میکنم. زندگی من همینجوری با روزمرهگی میگذرد.
مخارج رفتن به «جشنواره فجر» را چگونه تهیه میکنید؟
من بارها گفتهام که از حالا به فکر رفتن ما باشید، تا این لحظه پولی برای رفتن ما درنظرنگرفتهاند.
برای جشنواره منطقهای چطور به مشهد رفتید؟
پس از طیکردن راههای فراوان و پارهکردن هفت کفشآهنی در آخرین لحظه ماشینی برای ما جور کردند.
مخارج توی راه چطور؟
مدیرکل ارشاد از روی دلسوزی مبلغی به ما داد. رییس انجمن نمایش هم در آخرین لحظه ماشینی برای ما فراهم کرد. میخواهم بگویم اصولا سازوکاری در بین نبود و نیست که خود را موظف بدانند که از این گروه حمایت کنند. خود من تا آخرین لحظه دنبال پیداکردن ماشین بودم.
در حالی که وظیفه شما نیست؟
به هیچوجه، من روزهای آخر رییس شورای شهر را در تالار انتظار دیدم، مشکلم را با او در میان گذاشتم، ایشان قول داد که از ما حمایت کند. نامهای نوشتم و فردای آن روز رفتم دفتر شورای شهر، یکی از اعضای شورا گفت این نامه را باید ببرید شهرداری، شهرداری دو دستگاه «ون» دارد. رفتیم شهرداری پیش رییس دفتر شهردار، گفت: شما باید قبلا وقت میگرفتید. گفتم: از شورای شهر آمدهام، نامه دارم. نامه را خواند و گفت: حتما، آقای شهردار به خواسته شما رسیدگی میکند. شهردار عاشق کار فرهنگی است! بعد گفت شما تشریف ببرید. شماره تلفن بدهید زنگ میزنم. 24ساعت تمام در انتظار زنگ ایشان به سر بردم، خبری نشد. زنگ نزد روز بعد خودم رفتم. منشی گفت: متاسفانه، آقای شهردار با خواسته شما موافقت نفرمودند. برگشتم شورای شهر و قرار شد روز بعد ساعت 9صبح یکی از اعضای شورای شهر با من همراه شود تا به اتفاق برویم پیش شهردار. قرارمان دفتر شهردار بود. من تا ساعت 12:30 در شهرداری منتظر این آقا شدم، آمد ولی هیچ توجهی به من نکرد و انگار نه انگار من آدمم یا دیروز با او قرار گذاشتهام. آخرش دوباره خواستهام را به منشی شهردار گفتم. او گفت: باباجان ماشین چه، شهرداری
ماشینی نداره که به تو بده. خلاصه برگشتم شورای شهر که این بار یکی از اعضای شورا گفت تقاضای کتبی شما باید برود شورا و تصویب شود و 10، 15روز طول میکشد تا جواب بدهند، خلاصه دست از پا درازتر برگشتم منزل.
با تمام این برخوردهایی که با شمای هنرمند شده باز هم شما به فجر رفتید و برای کرمانشاه افتخار آفریدید.
طی این سالها برخوردهای زشت بسیاری از سوی ادارهها و مسوولان با من شده. اما این برخورد توهین و تحقیرآمیز شهرداری و شورای شهر را هیچ وقت فراموش نمیکنم. پرسش من از این آقایان این است که آیا در قبال فعالیتهای فرهنگی و هنری مسوول هستید یا نه؟ سوال من این است آیا شهرداری برای فعالیتهای فرهنگی بودجهای در اختیار دارد یا نه. اگر دارد، پس کجا هزینه میشود چرا ما نمیبینیم. رفتن ما تا مشهد چقدر هزینه برای شهرداری داشت که نه تنها کمکی نکردند بلکه تحقیر هم شدم.
و سخن پایانی با مسوولان و پیشکسوتان؟
از پیشکسوتان همان انتظارات کلاسیک را میتوان داشت حمایت معنوی از جوانان. از مسوولان؟ هیچی، هیچ انتظاری از آنها ندارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.