بهرام شیردل، میهمان ویژه همایش «شهر ایدهآل»
بیستون چه شد؟
سحر رنجبر: «بهرام شیردل» متولد 1330 در تهران است. او در سال 1978 از دانشگاه تورنتو کانادا فارغالتحصیل شد و در سال 1982 دوره تخصصی معماری را در آکادمی هنری کرنبورگ در میشیگان آمریکا تحتنظر دانیال لیبسکیند گذراند. در سال 1376 با شرکت مهندسان مشاور شیردل و همکاران فعالیت خود را در تهران شروع کرد.
سبک طراحی آثار وی استفاده از دیاگرامهای هندسه فولد، دیاگرام آثار هنری و دیاگرام فرم بودن مرکز است.
ماهی که گذشت همایش «شهر ایدهآل» با مسوولیت انجمن معماری دانشگاه آزاد در تالار انتظار برگزار شد که میهمان ویژهاش بهرام شیردل بود.
امروزه شهر ایدهآل، شهری است که انسانها با شرایط بهتر و خرسندی بیشتری در آن زندگی کنند؛ شهری که انسانها را از گذشتههایشان جدا نکند، اما به گفته میهمان اصلی این مراسم، محل برگزاری و نحوه برگزاری آن، در ایدهآلبودن ناکام ماند.
«مهدی ملکیزاده» از استادان دعوتشده به همایش در این خصوص میگوید: «همایشهایی در این سطح که با حضور معماران برجستهای نظیر بهرام شیردل برگزار میشود نهتنها میتواند در ارتقای سطح علمی جامعه معماری کرمانشاه بهخصوص دانشجویان این رشته موثر باشد، بلکه میتواند کیفیت فضای زندگی شهروندی را ارتقا دهد، که متاسفانه از این فرصت آن طور که باید استفاده نشد، البته با برنامهریزی بهتر و هدفمندتر میتوانستیم ذهن کنجکاو و تشنه به علم دانشجویان معماری را سیراب کنیم.»
او همچنین درخصوص ارتباط عنوان همایش با موضوعات مطرح شده در آن بیان میکند: «عنوان همایش انتظاراتی را ایجاد کرده بود که برآورده نشد، اما نمیتوان گفت که عنوان و متن بهطورکامل و صددرصد با یکدیگر بیارتباط بودند چرا که در بحثهای مطرحشده، اشاراتی هرچند معدود به مصداقهای شهر ایدهآل مشاهده شد.»
شیردل به تهرانیبودنش میبالد و به تهران تعلق خاطر دارد، آنقدر که وقتی به او میگویند به اسمتان میخورد کرمانشاهی باشید، میگوید: «من یک تهرانی اصیلم و سند خانهام به 169 سال پیش در تهران بازمیگردد.» با این اوصاف هنگامی که از فضای شهری تهران سخن میگوید پراید را در تهران شهروندتر از خود میداند.
شیردل در میان پرسش و پاسخ میگوید: «قرار بود سوالات از سوی یکی از معماران گزینش شود که گفته شده ایشان به تهران رفتند»، حال بماند شخص نامبرده در تهران نیست و در محوطه سالن حضور داشت.
شیردل با حیرت از سوال پرسشکننده اول میگوید: «من حرف شما را متوجه نمیشوم.» البته او، سوال نامعلومی هم نمیپرسد به هر حال این شخص بدون گرفتن هیچ جوابی از سن پایین میرود. کسی که سوال دوم را میپرسد آنقدر صدایش پایین است که شیردل بلند میشود و میکروفن را در جای مناسبتری قرار میدهد و میگوید: «همانطور که گفتم من با دستانم کار میکنم.» و با تشویق حضار سر جایش مینشیند و پرسنده سوم ضمن اینکه شیردل میگوید: «من جواب شما را دادم»، میگوید: «من هم جوابی نگرفتم.»به نظر میرسد شیردل درباره چیزی صحبت میکند که مربوط به تخصص اوست و پرسیده نشده؟!
البته خودش هم حرفهای عجیبی میزند، مثلا یک معمار هیچوقت موزش را تا ته نمیخورد و سیگارش را تا ته نمیکشد!
بههرحال شیردل در این رابطه میگوید: «آیا من مستحق شنیدن یک سوال درست نیستم؟ این تقصیر هیچ یک از ما نیست. من با زبانی حرف میزنم که برای شما مفهوم نیست و برعکس، در نتیجه تعاملی و تحولی ایجاد نمیشود. من پدیدهای به نام معماری را میشناسم و همه هم قبول دارند ولی من واقعا نمیدانم درباره چه چیزی با من صحبت میکنید! من دوست دارم کسی از کارهای من انتقاد کند، کارها و حرفهایم را به چالش بکشد و کسی میتواند این کار را بکند که خودش علاقهمند به آن مبحث باشد.»
برای مصاحبه با او از پشت سن سالن اصلی به اتاق VIPمیرویم.
قبل از رسیدن به اتاق صدای شیردل شنیده میشود که میگوید: «نمیدانم معماران اینجا چه میکنند گویا فقط روغن کرمانشاهی میخورند و راه میروند.» او از اوضاع راضی نیست. به اتاق میرسیم، اتاق خالی با چند صندلی و یک میز. اتاقی که بهرام شیردل آن را بهخاطر طراحیاش به اتاق بازجویی تشبیه میکند و میگوید: «این چه فضایی است؟ این میز، این دیوارها، نور و... اینجا هیچ چیزش درست نیست، همه اینها باید طراحی شود البته احتمالا همه اینها بودهاند و کسی هم هزینه آنها را داده است. به نظر من این طراحی نیست کلاهبرداری است، خیلی راحت میگویم دروغ است.» ناگفته نماند «چیستا یثربی» داور جشنواره استانی تئاتر، پلاتو همین تالار انتظار را به خاطر طراحیاش آشویتس نامید!
ملکیزاده نیز درخصوص برگزاری همایش میگوید: «به غیر از بیهدفبودن مباحث میتوان به بینظمی همایش اشاره کرد که واکنش آقای شیردل نسبت به عوامل اجرایی را در پی داشت. از نکات دیگر میتوان به میهمانانی اشاره کرد که با در دست داشتن دعوتنامه، جایی برای نشستن نداشتند.
به علاوه میتوان به اتمام زودترازموعد اعلامشده اشاره کرد که نشان از بیبرنامگی همایش است.
ما مساله شهر را درست تشخیص دادیم، فرد مطلع را هم تقریبا صحیح تشخیص دادیم اما نمیدانستیم از ایشان چه میخواهیم. ایشان چندینمرتبه اشاره کردند یا من اشتباه آمدهام یا شما به اشتباه من را دعوت کردهاید. از نظر من حق با ایشان بود و مسوول سوءتفاهم پیشآمده مسوولان برگزاری همایش بودند.»
شیردل در مورد فضای آموزشی برای معماران میگوید: باید حداقل یک مدرسه معماری و یک نهاد معماری ایجاد کرد. اینکه معماری به صورت یک رشته در دانشگاه تدریس شود نتیجهاش همین است.
دانشگاه بستر مناسبی برای معماری نیست. معماری یک رشته حرفهای است که باید از معمار دیگری یاد گرفته شود. باید یک مدرسه معماری باشد و در آنجا مستقل حرفه معماری تدریس شود. اگر ما بخواهیم معماری فرق کند و منعطف شود همان مسالهای که «پیتر آیزنمن» آن را
weak form یا معماری منعطف مینامد. باید زنهای معمار این کار را انجام دهند. او میافزاید: «مردها همین هستند که هستند، اگر مایلید این حرفه متحول شود باید کسانی که در این حرفه هستند متحول و متفاوت شوند.»
وقتی از او درباره معماری کرمانشاه میپرسم:
با ابراز تاسف فراوان از نادیده گرفته شدن یک فضای بسیار مهم در کرمانشاه به نام پارک شیرین حرف میزند. او در بحث تخصصیاش درباره کرمانشاه میگوید: «تفکر ایجاد منوریل برای فضایی چون کرمانشاه مردود است و اصلا منوریل برای اینجا مناسب نیست.» او معتقد است، شهری با این فضای شهری پتانسیل و معیارهای لازم را برای داشتن منوریل ندارد.
او همچنین با تاسف به گذشتههای کرمانشاه اشاره میکند و میگوید: «من سالها پیش یکی، دو بار به کرمانشاه آمدم. در کرمانشاه هتلی به نام هتل بیستون بود. تا اندازهای ما به خاطر همین هتل به کرمانشاه میآمدیم. در واقع خود هتل یک مقصد بود اما متاسفانه این هتل دیگر نیست.»
او طراحی و فضای سنتی هتل بیستون را در خاطر دارد. «ما در هتل مینشستیم و چای مینوشیدیم ولی امروز من در هتل پنجستاره چای میخواستم و به من یک تیبگ لیپتون دادند، خاک اره. اینها را با فریاد برای روزنامه «شرق» میگویم. چرا باید ما به هتلی پنج ستاره برویم و تیبگ لیپتون بخوریم؟ مگر اینجا سرزمین ایران نیست؟ مگر ما چای لاهیجان نداریم؟ مگر چای لاهیجان بهترین چای دنیا نیست؟»
شیردل وقتی از هتل بیستون میگوید از جدایی از خاطرههایش حرف میزند اما مگر معماری تداوم خاطرهها نیست؟ او بعد از چند سال میآید و میبیند هیچ کدام از آنها وجود ندارند. «آن هتل بیستون با آن طراحی چه شد؟ چرا وقتی من را به عنوان یک معمار به شهرتان دعوت میکنید نباید در هتلی که دوست دارم بنشینم و چای بنوشم؟ آیا این توقع زیادی است؟ لیپتون دیگه چیه؟
سحر رنجبر: «بهرام شیردل» متولد 1330 در تهران است. او در سال 1978 از دانشگاه تورنتو کانادا فارغالتحصیل شد و در سال 1982 دوره تخصصی معماری را در آکادمی هنری کرنبورگ در میشیگان آمریکا تحتنظر دانیال لیبسکیند گذراند. در سال 1376 با شرکت مهندسان مشاور شیردل و همکاران فعالیت خود را در تهران شروع کرد.
سبک طراحی آثار وی استفاده از دیاگرامهای هندسه فولد، دیاگرام آثار هنری و دیاگرام فرم بودن مرکز است.
ماهی که گذشت همایش «شهر ایدهآل» با مسوولیت انجمن معماری دانشگاه آزاد در تالار انتظار برگزار شد که میهمان ویژهاش بهرام شیردل بود.
امروزه شهر ایدهآل، شهری است که انسانها با شرایط بهتر و خرسندی بیشتری در آن زندگی کنند؛ شهری که انسانها را از گذشتههایشان جدا نکند، اما به گفته میهمان اصلی این مراسم، محل برگزاری و نحوه برگزاری آن، در ایدهآلبودن ناکام ماند.
«مهدی ملکیزاده» از استادان دعوتشده به همایش در این خصوص میگوید: «همایشهایی در این سطح که با حضور معماران برجستهای نظیر بهرام شیردل برگزار میشود نهتنها میتواند در ارتقای سطح علمی جامعه معماری کرمانشاه بهخصوص دانشجویان این رشته موثر باشد، بلکه میتواند کیفیت فضای زندگی شهروندی را ارتقا دهد، که متاسفانه از این فرصت آن طور که باید استفاده نشد، البته با برنامهریزی بهتر و هدفمندتر میتوانستیم ذهن کنجکاو و تشنه به علم دانشجویان معماری را سیراب کنیم.»
او همچنین درخصوص ارتباط عنوان همایش با موضوعات مطرح شده در آن بیان میکند: «عنوان همایش انتظاراتی را ایجاد کرده بود که برآورده نشد، اما نمیتوان گفت که عنوان و متن بهطورکامل و صددرصد با یکدیگر بیارتباط بودند چرا که در بحثهای مطرحشده، اشاراتی هرچند معدود به مصداقهای شهر ایدهآل مشاهده شد.»
شیردل به تهرانیبودنش میبالد و به تهران تعلق خاطر دارد، آنقدر که وقتی به او میگویند به اسمتان میخورد کرمانشاهی باشید، میگوید: «من یک تهرانی اصیلم و سند خانهام به 169 سال پیش در تهران بازمیگردد.» با این اوصاف هنگامی که از فضای شهری تهران سخن میگوید پراید را در تهران شهروندتر از خود میداند.
شیردل در میان پرسش و پاسخ میگوید: «قرار بود سوالات از سوی یکی از معماران گزینش شود که گفته شده ایشان به تهران رفتند»، حال بماند شخص نامبرده در تهران نیست و در محوطه سالن حضور داشت.
شیردل با حیرت از سوال پرسشکننده اول میگوید: «من حرف شما را متوجه نمیشوم.» البته او، سوال نامعلومی هم نمیپرسد به هر حال این شخص بدون گرفتن هیچ جوابی از سن پایین میرود. کسی که سوال دوم را میپرسد آنقدر صدایش پایین است که شیردل بلند میشود و میکروفن را در جای مناسبتری قرار میدهد و میگوید: «همانطور که گفتم من با دستانم کار میکنم.» و با تشویق حضار سر جایش مینشیند و پرسنده سوم ضمن اینکه شیردل میگوید: «من جواب شما را دادم»، میگوید: «من هم جوابی نگرفتم.»به نظر میرسد شیردل درباره چیزی صحبت میکند که مربوط به تخصص اوست و پرسیده نشده؟!
البته خودش هم حرفهای عجیبی میزند، مثلا یک معمار هیچوقت موزش را تا ته نمیخورد و سیگارش را تا ته نمیکشد!
بههرحال شیردل در این رابطه میگوید: «آیا من مستحق شنیدن یک سوال درست نیستم؟ این تقصیر هیچ یک از ما نیست. من با زبانی حرف میزنم که برای شما مفهوم نیست و برعکس، در نتیجه تعاملی و تحولی ایجاد نمیشود. من پدیدهای به نام معماری را میشناسم و همه هم قبول دارند ولی من واقعا نمیدانم درباره چه چیزی با من صحبت میکنید! من دوست دارم کسی از کارهای من انتقاد کند، کارها و حرفهایم را به چالش بکشد و کسی میتواند این کار را بکند که خودش علاقهمند به آن مبحث باشد.»
برای مصاحبه با او از پشت سن سالن اصلی به اتاق VIPمیرویم.
قبل از رسیدن به اتاق صدای شیردل شنیده میشود که میگوید: «نمیدانم معماران اینجا چه میکنند گویا فقط روغن کرمانشاهی میخورند و راه میروند.» او از اوضاع راضی نیست. به اتاق میرسیم، اتاق خالی با چند صندلی و یک میز. اتاقی که بهرام شیردل آن را بهخاطر طراحیاش به اتاق بازجویی تشبیه میکند و میگوید: «این چه فضایی است؟ این میز، این دیوارها، نور و... اینجا هیچ چیزش درست نیست، همه اینها باید طراحی شود البته احتمالا همه اینها بودهاند و کسی هم هزینه آنها را داده است. به نظر من این طراحی نیست کلاهبرداری است، خیلی راحت میگویم دروغ است.» ناگفته نماند «چیستا یثربی» داور جشنواره استانی تئاتر، پلاتو همین تالار انتظار را به خاطر طراحیاش آشویتس نامید!
ملکیزاده نیز درخصوص برگزاری همایش میگوید: «به غیر از بیهدفبودن مباحث میتوان به بینظمی همایش اشاره کرد که واکنش آقای شیردل نسبت به عوامل اجرایی را در پی داشت. از نکات دیگر میتوان به میهمانانی اشاره کرد که با در دست داشتن دعوتنامه، جایی برای نشستن نداشتند.
به علاوه میتوان به اتمام زودترازموعد اعلامشده اشاره کرد که نشان از بیبرنامگی همایش است.
ما مساله شهر را درست تشخیص دادیم، فرد مطلع را هم تقریبا صحیح تشخیص دادیم اما نمیدانستیم از ایشان چه میخواهیم. ایشان چندینمرتبه اشاره کردند یا من اشتباه آمدهام یا شما به اشتباه من را دعوت کردهاید. از نظر من حق با ایشان بود و مسوول سوءتفاهم پیشآمده مسوولان برگزاری همایش بودند.»
شیردل در مورد فضای آموزشی برای معماران میگوید: باید حداقل یک مدرسه معماری و یک نهاد معماری ایجاد کرد. اینکه معماری به صورت یک رشته در دانشگاه تدریس شود نتیجهاش همین است.
دانشگاه بستر مناسبی برای معماری نیست. معماری یک رشته حرفهای است که باید از معمار دیگری یاد گرفته شود. باید یک مدرسه معماری باشد و در آنجا مستقل حرفه معماری تدریس شود. اگر ما بخواهیم معماری فرق کند و منعطف شود همان مسالهای که «پیتر آیزنمن» آن را
weak form یا معماری منعطف مینامد. باید زنهای معمار این کار را انجام دهند. او میافزاید: «مردها همین هستند که هستند، اگر مایلید این حرفه متحول شود باید کسانی که در این حرفه هستند متحول و متفاوت شوند.»
وقتی از او درباره معماری کرمانشاه میپرسم:
با ابراز تاسف فراوان از نادیده گرفته شدن یک فضای بسیار مهم در کرمانشاه به نام پارک شیرین حرف میزند. او در بحث تخصصیاش درباره کرمانشاه میگوید: «تفکر ایجاد منوریل برای فضایی چون کرمانشاه مردود است و اصلا منوریل برای اینجا مناسب نیست.» او معتقد است، شهری با این فضای شهری پتانسیل و معیارهای لازم را برای داشتن منوریل ندارد.
او همچنین با تاسف به گذشتههای کرمانشاه اشاره میکند و میگوید: «من سالها پیش یکی، دو بار به کرمانشاه آمدم. در کرمانشاه هتلی به نام هتل بیستون بود. تا اندازهای ما به خاطر همین هتل به کرمانشاه میآمدیم. در واقع خود هتل یک مقصد بود اما متاسفانه این هتل دیگر نیست.»
او طراحی و فضای سنتی هتل بیستون را در خاطر دارد. «ما در هتل مینشستیم و چای مینوشیدیم ولی امروز من در هتل پنجستاره چای میخواستم و به من یک تیبگ لیپتون دادند، خاک اره. اینها را با فریاد برای روزنامه «شرق» میگویم. چرا باید ما به هتلی پنج ستاره برویم و تیبگ لیپتون بخوریم؟ مگر اینجا سرزمین ایران نیست؟ مگر ما چای لاهیجان نداریم؟ مگر چای لاهیجان بهترین چای دنیا نیست؟»
شیردل وقتی از هتل بیستون میگوید از جدایی از خاطرههایش حرف میزند اما مگر معماری تداوم خاطرهها نیست؟ او بعد از چند سال میآید و میبیند هیچ کدام از آنها وجود ندارند. «آن هتل بیستون با آن طراحی چه شد؟ چرا وقتی من را به عنوان یک معمار به شهرتان دعوت میکنید نباید در هتلی که دوست دارم بنشینم و چای بنوشم؟ آیا این توقع زیادی است؟ لیپتون دیگه چیه؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.