|

بررسی وضعیت مطبوعات کرمانشاه در گفت‌وگو با محمد شیریان:

مطالبه عمومی یعنی درد مشترک

سحر رنجبر

محمدحسین شیریان در سال 1335 در شهر کرمانشاه متولد شد. وی کارشناس پژوهشگری علوم اجتماعی و روزنامه‌نگاری است. نخستین اثر نوشتاری‌اش یک داستان کوتاه بود که سال 1385 در مجله فرهنگی و هنری سه رش به چاپ رسید. او در همین سال نویسندگی در رادیو و تلویزیون کرمانشاه را تجربه کرد. از سال 1368 مقالات اجتماعی و آثار پژوهشی او در نشریات ادواری و استانی کشور، چند سمینار و دانشگاه منتشر شده است. مدتی نیز مدیر هفته‌نامه «شهروند» است. شیریان نخستین روزنامه‌نگار و پژوهشگر کرمانشاهی است که «تاریخ مطبوعات استان کرمانشاه» از سال 1324ه. ق/ 1285 تا 1391 ه. ش را در سطح وسیعی معرفی کرده است.

می‌خواهیم با تحلیل شما از شرایط روزنامه‌نگاری کرمانشاه شروع کنیم؟ اوضاع روزنامه‌نگاری شهرمان را چطور می‌بینید؟
در کرمانشاه از نظر تعداد، امتیازات زیادی برای انتشار نشریات داده شده و در میان آنها کسانی هستند که در حد حرفه‌ای کار می‌کنند اما تعدادشان از انگشتان یک دست تجاوز نمی‌کند. اینها با وجود برخی ایرادات به هر حال یادداشت دارند، سرمقاله دارند و حداقل‌های حرفه‌ای را رعایت می‌کنند. اما بیشتر نشریات متاسفانه اصلا نمی‌دانند باید اینها را داشته باشند یا نه؟ اخبارشان همه کپی از اینترنت است، نه منبع دارد، نه کار تولیدی دارند. برخی از نشریات متاسفانه چاپ نازلی دارند که به مخاطب آسیب می‌رساند و برای خواندن مشکل دارد.
این ضعف را ناشی از عوامل سخت‌افزاری (امکانات) می‌دانید یا نرم‌افزاری (نیروی انسانی)؟
در بحث سخت‌افزار یا چاپ چون در کرمانشاه چاپخانه‌ای نداریم که بتوان به آن اتکا کرد بیشتر نشریات ما در همدان چاپ می‌شود. من برای اداره ارشاد یک کار کارشناسی کردم و به آنها گفتم که چه اتفاقی در حال وقوع است. باید چه کار کنیم. یک آسیب‌شناسی حرفه‌ای کردم که ما کجا قرار داریم و باید کجا باشیم. ما در 104سال پیش وضعیت روزنامه‌نگاری بهتری داشتیم. من متن روزنامه‌ای را که سال1392 قمری چاپ شده در کتاب خود آورده‌ام که نشان می‌دهد ما مطالبات بیشتری داشتیم.
چرا؟
یکی از دلایلش مربوط به نزدیکی به تاریخ مشروطیت است. بعد از نهضت مشروطیت که آزادی مطبوعاتی بیشتر شد، آنها کارهای همدیگر را می‌خواندند و یاد می‌گرفتند. خاطرم هست در کتابم هم بخشی آورده‌ام که روزنامه حبل‌المتین از طریق هندوستان به کرمانشاه می‌آمده‌است. برخی گزارش‌های چاپ‌شده در نشریات کرمانشاه در آن دوره بسیار درخشان است. در حالی که نه دانشگاه و نه تحصیلات مرتبط با روزنامه‌نگاری وجود داشته است.
بعد از صد سال چه اتفاقی افتاده است که دیگر گزارش آن شکلی نداریم؟
ما فقط مصرف‌کننده شده‌ایم. به جای آنکه مطالعه کنیم، کار کنیم، یاد بگیریم و آموزش ببینیم خیلی راحت کپی می‌کنیم. البته این شکل نه فقط در کرمانشاه بلکه در تمام ایران وجود دارد. استاندار کرمانشاه در نمایشگاه مطبوعات از من پرسید ما چه رتبه‌ای داریم؟ گفتم اینکه ما از نظر تعداد در چه رتبه‌ای هستیم مهم نیست، چون آن عدد است، کیفیت مهم است، متنی که ما منتشر می‌کنیم چقدر اهمیت دارد، چقدر تاثیر اجتماعی دارد؟ چقدر به مردم کمک می‌کند؟
الان این‌طوری نیست؟
خیلی کم شده، فقط همین نشریاتی که گفتم تعدادشان از انگشتان یک دست‌کمتر است دارند به اینها می‌پردازند.
اولویت را در آموزش روزنامه‌نگاری می‌دانید یا تاسیس چاپ‌خانه؟
این قابل انکار نیست که ما حتی یک چاپخانه مدرن در کرمانشاه نداریم. پرمخاطب‌ترین روزنامه کرمانشاه هم در تهران چاپ می‌شود. این نشان می‌دهد که از نظر سخت‌افزاری در چه جایگاهی قرار داریم. متاسفانه اغلب نشریات کرمانشاه از عکس صفحه اول گرفته تا متن را، از جاهای دیگر کپی می‌کنند. البته تعداد انگشت‌شماری هم هستند که کار خوب انجام می‌دهند و انسان‌های فرهیخته‌ای مدیریت آن نشریات را بر عهده دارند. این افراد سال‌ها تجربه کسب کرده‌اند و تجربه حرفه‌ای زیادی داشته‌اند.
تجربه حرفه‌ای در کجا؟ مثلا آموزش روزنامه‌نگاری دیده‌اند؟
بله، آموزش دیده‌اند. شاید حدود 16، 17 سال است که کار می‌کنند. به قول سید فرید قاسمی تجربه خیلی بااهمیت‌تر از آموزش است. ما در برخی از کلاس‌های روزنامه‌نگاری ممکن است چند نکته‌ مشخصی یاد بگیریم اما در عمل وقتی با این صفحات رو‌به‌رو می‌شویم که چطور اینها را تولید کنیم و تولید به شکلی باشد که در مخاطب تاثیر داشته باشد، اینجاست که به تجربه ارزشمندی تبدیل می‌شود.
شکل دیگری که در برخی نشریات دیده می‌شود، مخدوش شدن مرز خبر و آگهی است.
متاسفانه در کرمانشاه به‌دلیل مسایل مالی برخی نشریات به آگهی‌دهندگان وابسته می‌شوند و آسیب اینجا خود را نشان می‌دهد که وابسته به ادارات می‌شوند و دیگر نمی‌توانند آن ادارات را نقد کنند. مثلا اگر نقدی از فلان نهاد چاپ کنند ممکن است هفته بعد آن نهاد به آنها آگهی ندهد و آنها ناچارند که آن اداره را تبلیغ کنند تا درآمد نشریه را حفظ کنند. این آسیب بزرگی برای روزنامه‌نگاری است.
اما همه روزنامه‌های دنیا متکی به آگهی هستند، چرا اینجا آگهی به چنین وضعیتی تبدیل شده است؟
این را باید خودشان پاسخ بدهند. من فقط به‌عنوان یک ناظر یا یک مخاطب بیرونی، وقتی روزنامه‌ها را ورق می‌زنم، وابستگی آنها را به آگهی حس می‌کنم. روزنامه ناگزیر از چاپ آگهی است. اما نباید نگاه آگهی‌دهنده بر آن غالب باشد. در جاهای دیگر تحریریه روزنامه‌ها مستقل‌اند. اما متاسفانه در برخی نشریات ما آگاهی‌های لازم که باعث ‌شود مرز بخش تبلیغات و بازرگانی با تحریریه مشخص باشد، وجود ندارد.
منظور من متن است، ممکن است در جایی آگهی تیتر باشد؟
برای روشن‌شدن منظور خود یک مثال می‌زنم. بعضی جاها می‌بینیم تبلیغ یک شرکت ساختمانی تیتر اول شده‌است، یا یک طرح یا پروژه دردست‌ساخت به‌عنوان خبر در صفحه اول برجسته شده درحالی‌که شخصی و آگهی است. الان خیلی از نشریات به دلایل مالی تیراژ کمی دارند.
اما در برخی از پرتیراژترین نشریات کرمانشاه هم رپرتاژ آگهی بسیار پررنگ است.
مردم به‌خاطر آگهی این نشریات را نمی‌خرند، بلکه ذایقه آنها نزول کرده و به آن عادت کرده‌اند. این نشریات حتی ممکن است سر چهارراه‌ها هم به فروش بروند در حالی‌که افرادی آنها را می‌خرند که اصلا در روزنامه آگهی ندارند. درواقع همان شیوه سعادت ایران را پیش گرفته، برعکس روزنامه آریا را داریم که 1325 چاپ می‌شد. من دوسال‌ونیم قبل از فوتشان با ایشان مصاحبه کردم، حدود 15سال پیش، خب تمام کتاب‌های منتشر شده در ایران که به تاریخ روزنامه‌نگاری پرداخته‌اند یک جمله دارند که این نشریه برای آگهی‌های دولتی چاپ شده درحالی‌که اصلا این‌طور نبود.
در این اتفاق چقدر خبرنگاران مقصرند، چقدر مدیران و مسوولان؟ منظورم مخدوش شدن مرز میان ویزیتور و خبرنگار، تفکیک مرز آگهی‌بگیرها و خبرنگاران است.
متاسفانه این مرزها قاطی شده، من بارها دیده‌ام سوالی از مسوولی پرسیده می‌شود و معلوم است مصاحبه‌کننده اطلاعات و مطالعه‌ای در آن زمینه نداشته، اینها آگهی‌بگیرند و اجازه ندارند وارد عرصه تحریریه شوند، باید کار مستقل خود را انجام دهند. ولی اینجا به‌علت اینکه نمی‌توانند کارمند داشته باشند و حقوق و بیمه بدهند، این اتفاق افتاده
هنگام ثبت‌نام خانه مطبوعات متوجه شدیم یکی از نشریات تعداد زیادی را به‌عنوان خبرنگار معرفی کرده بود. درحالی‌که می‌دانیم این تعداد به هیچ‌وجه در آن نشریه کار نمی‌کنند. به قول یکی از فلاسفه اگر باید فیلسوفی کرد، باید فیلسوفی کرد. دیگر نمی‌توانیم کار دیگری انجام دهیم، اگر قرار است شما روزنامه‌نگار باشید، موظف هستید که مراتب حرفه‌ای را حفظ کنید. اگر مرز میان خبرنگار و ویزیتور آگهی مشخص نباشد، اصلا وارد عرصه حرفه‌ای نمی‌شویم. این چیز دیگری است، هرچه هست روزنامه‌نگاری نیست.
به‌نظر می‌رسد سبک روزنامه‌نگاری این شهر سطح سلیقه مخاطب را هم پایین آورده.
بله، حتی مطالبه هم برایش باقی نگذاشته، مثلا همین مساله منوریل، در منوریلی که من با گوگل اندازه گرفتم 8/4کیلومتر ما ستون کاشتیم. ستون‌هایی که باعث شده در 2/3کیلومتر درخت 50 ساله را از ریشه بکنیم و یکی از بهترین بلوارهای ایران نابود شود و هیچ برنامه‌ای برایش ندارند.
یعنی مخاطب به جایی رسیده که دیگر مطالبه ندارد؟
بله، مساله برایش حل شده، متاسفانه ما کرمانشاهی‌ها نسبت به شهرهای دیگر در داشتن سوال از مسوولان ضعیف هستیم. روزنامه‌نگار باید مطالبات مردم را تعیین کند. بگوید در چه وضعیتی قرار داریم. آینده‌مان چه می‌شود؟ توسعه چه نقشی دارد؟ چون نشریات محلی باید 80درصد خبرهایشان استانی باشد و روزنامه‌های توسعه‌ای هستند.
اما مردم مطالبه دارند. در جمع‌های خصوصی و برخی مکان‌های عمومی مثل تاکسی این مطالبات مطرح می‌شود.
من می‌گویم در حد همین تاکسی است و جمعی نیست. مطالبه عمومی یعنی درد مشترک، اما رسانه‌ها قادر به انتقال این درد مشترک نبودند. ما بدهکار افکار عمومی هستیم. روزنامه‌های کرمانشاه به افکارعمومی بدهکارند. رسانه‌های کرمانشاه باید چنان قدرتی داشتند که اجازه نمی‌دادند پروژه منوریل به اینجا برسد. البته زیاد حرف زده‌اند اما کسی به حرف آنها توجه نکرد. عکس‌هایی گرفتند که بلوار با درخت‌های چند10‌ساله‌اش را مثل بیابان شخم زده‌اند اما تاثیری نداشت. یک مقام دولت قبل به کرمانشاه آمده بود و گفته بود اگر این طرح را اجرا نکنید، هیچ پولی به کرمانشاه در آن مساله داده نمی‌شود.
خب از دست نشریه‌ای که نه تیراژ دارد نه مخاطب چه کاری برمی‌آید؟
بله، نشریاتی هستند که در تیراژ مشخص برای اداره‌ای چاپ می‌شوند. آنها تکلیفشان مشخص است. روی سخن من با نشریاتی است که به‌هرحال مخاطب دارند؛ جزو قدیمی‌ترین نشریات هستند و مردم آنها را می‌شناسند. نشریاتی که مدعی هستند باید می‌آمدند و ذایقه مردم را تغییر می‌دادند که نتوانستند. من به یکی از دوستان که از وضعیت نشریات کرمانشاه ابراز نگرانی می‌کرد، گفتم نگران درآمد هستید یا روزنامه‌نگاری؟ اگر نگران روزنامه‌نگاری هستید ذایقه مردم را تغییر بدهید!
ما با یک پارادوکس مواجه هستیم. ظاهرا مخاطب اصلا نمی‌خواند که ببیند خوب است یا نه، پرفروش‌ترین روزنامه در کرمانشاه زیر دو تا پنج‌تاست و این فاجعه است. چه باید کرد؟
رفتاری که در نشریات قبل از انقلاب دیدیم تا کودتای 28مرداد می‌دیدیم. من با شش نفر از مدیران نشریات از سال 25 تا 32مصاحبه کردم. یعنی حدود 68سال پیش تا الان. مدیران آن موقع دو کار انجام می‌دادند؛ یکی اینکه روزنامه‌فروش دوره‌گرد بود که به آنها می‌دادند چون دکه‌ای وجود نداشت سواد کمتر بود. افراد را شناسایی کرده بودند و برای بعضی‌ها رایگان می‌فرستادند. اکنون دیگر این اتفاق نمی‌افتد. تنها چند نشریه هستند که به شکل خاص سایت دارند آن هم بازتاب نشریه نسبت به بازتاب سایت است. خود نشریه چندان موردتوجه نیست. اما مورد وثوق نیست که ما بگوییم مطالبه در کرمانشاه تغییر کرده است.
پس به نظر شما فعلا نمی‌شود کار ویژه‌ای کرد؟
باید ذایقه مردم را تغییر داد که خیلی مشکل است چون فرهنگ یک‌شبه ساخته نمی‌شود.
با انتشار ضمیمه‌های استانی روزنامه‌های سراسری موافقید یا خیر؟
اولویت باید با نشریات محلی باشد، اما انتشار ضمیمه‌های استانی روزنامه‌های سراسری قطعا در بهبود وضعیت مطبوعات کرمانشاه تاثیر دارد. چون وقتی ما خودمان را در تنگنا قرار دهیم، نمی‌دانیم در دیگر جاها چه می‌گذرد و روزنامه‌های سراسری چطور عمل می‌کنند، مطمئنا وقتی ما در یک اتاق می‌نشینیم، فقط همین‌جا را می‌بینیم. اصلا ورق‌زدن روزنامه هم خود یک آموزش روزنامه‌نگاری است. احساس می‌کنم این بار معنایی به من اضافه می‌کند و قطعا تاثیرگذار است چون خود را در مقابل ما نمی‌بیند. باید به آنها با نگاه مثبت توجه کرد. اگر مثبت نگاه کنیم انتشار ضمیمه‌های استانی روزنامه‌های سراسری یک نوع فرصت است.

محمدحسین شیریان در سال 1335 در شهر کرمانشاه متولد شد. وی کارشناس پژوهشگری علوم اجتماعی و روزنامه‌نگاری است. نخستین اثر نوشتاری‌اش یک داستان کوتاه بود که سال 1385 در مجله فرهنگی و هنری سه رش به چاپ رسید. او در همین سال نویسندگی در رادیو و تلویزیون کرمانشاه را تجربه کرد. از سال 1368 مقالات اجتماعی و آثار پژوهشی او در نشریات ادواری و استانی کشور، چند سمینار و دانشگاه منتشر شده است. مدتی نیز مدیر هفته‌نامه «شهروند» است. شیریان نخستین روزنامه‌نگار و پژوهشگر کرمانشاهی است که «تاریخ مطبوعات استان کرمانشاه» از سال 1324ه. ق/ 1285 تا 1391 ه. ش را در سطح وسیعی معرفی کرده است.

می‌خواهیم با تحلیل شما از شرایط روزنامه‌نگاری کرمانشاه شروع کنیم؟ اوضاع روزنامه‌نگاری شهرمان را چطور می‌بینید؟
در کرمانشاه از نظر تعداد، امتیازات زیادی برای انتشار نشریات داده شده و در میان آنها کسانی هستند که در حد حرفه‌ای کار می‌کنند اما تعدادشان از انگشتان یک دست تجاوز نمی‌کند. اینها با وجود برخی ایرادات به هر حال یادداشت دارند، سرمقاله دارند و حداقل‌های حرفه‌ای را رعایت می‌کنند. اما بیشتر نشریات متاسفانه اصلا نمی‌دانند باید اینها را داشته باشند یا نه؟ اخبارشان همه کپی از اینترنت است، نه منبع دارد، نه کار تولیدی دارند. برخی از نشریات متاسفانه چاپ نازلی دارند که به مخاطب آسیب می‌رساند و برای خواندن مشکل دارد.
این ضعف را ناشی از عوامل سخت‌افزاری (امکانات) می‌دانید یا نرم‌افزاری (نیروی انسانی)؟
در بحث سخت‌افزار یا چاپ چون در کرمانشاه چاپخانه‌ای نداریم که بتوان به آن اتکا کرد بیشتر نشریات ما در همدان چاپ می‌شود. من برای اداره ارشاد یک کار کارشناسی کردم و به آنها گفتم که چه اتفاقی در حال وقوع است. باید چه کار کنیم. یک آسیب‌شناسی حرفه‌ای کردم که ما کجا قرار داریم و باید کجا باشیم. ما در 104سال پیش وضعیت روزنامه‌نگاری بهتری داشتیم. من متن روزنامه‌ای را که سال1392 قمری چاپ شده در کتاب خود آورده‌ام که نشان می‌دهد ما مطالبات بیشتری داشتیم.
چرا؟
یکی از دلایلش مربوط به نزدیکی به تاریخ مشروطیت است. بعد از نهضت مشروطیت که آزادی مطبوعاتی بیشتر شد، آنها کارهای همدیگر را می‌خواندند و یاد می‌گرفتند. خاطرم هست در کتابم هم بخشی آورده‌ام که روزنامه حبل‌المتین از طریق هندوستان به کرمانشاه می‌آمده‌است. برخی گزارش‌های چاپ‌شده در نشریات کرمانشاه در آن دوره بسیار درخشان است. در حالی که نه دانشگاه و نه تحصیلات مرتبط با روزنامه‌نگاری وجود داشته است.
بعد از صد سال چه اتفاقی افتاده است که دیگر گزارش آن شکلی نداریم؟
ما فقط مصرف‌کننده شده‌ایم. به جای آنکه مطالعه کنیم، کار کنیم، یاد بگیریم و آموزش ببینیم خیلی راحت کپی می‌کنیم. البته این شکل نه فقط در کرمانشاه بلکه در تمام ایران وجود دارد. استاندار کرمانشاه در نمایشگاه مطبوعات از من پرسید ما چه رتبه‌ای داریم؟ گفتم اینکه ما از نظر تعداد در چه رتبه‌ای هستیم مهم نیست، چون آن عدد است، کیفیت مهم است، متنی که ما منتشر می‌کنیم چقدر اهمیت دارد، چقدر تاثیر اجتماعی دارد؟ چقدر به مردم کمک می‌کند؟
الان این‌طوری نیست؟
خیلی کم شده، فقط همین نشریاتی که گفتم تعدادشان از انگشتان یک دست‌کمتر است دارند به اینها می‌پردازند.
اولویت را در آموزش روزنامه‌نگاری می‌دانید یا تاسیس چاپ‌خانه؟
این قابل انکار نیست که ما حتی یک چاپخانه مدرن در کرمانشاه نداریم. پرمخاطب‌ترین روزنامه کرمانشاه هم در تهران چاپ می‌شود. این نشان می‌دهد که از نظر سخت‌افزاری در چه جایگاهی قرار داریم. متاسفانه اغلب نشریات کرمانشاه از عکس صفحه اول گرفته تا متن را، از جاهای دیگر کپی می‌کنند. البته تعداد انگشت‌شماری هم هستند که کار خوب انجام می‌دهند و انسان‌های فرهیخته‌ای مدیریت آن نشریات را بر عهده دارند. این افراد سال‌ها تجربه کسب کرده‌اند و تجربه حرفه‌ای زیادی داشته‌اند.
تجربه حرفه‌ای در کجا؟ مثلا آموزش روزنامه‌نگاری دیده‌اند؟
بله، آموزش دیده‌اند. شاید حدود 16، 17 سال است که کار می‌کنند. به قول سید فرید قاسمی تجربه خیلی بااهمیت‌تر از آموزش است. ما در برخی از کلاس‌های روزنامه‌نگاری ممکن است چند نکته‌ مشخصی یاد بگیریم اما در عمل وقتی با این صفحات رو‌به‌رو می‌شویم که چطور اینها را تولید کنیم و تولید به شکلی باشد که در مخاطب تاثیر داشته باشد، اینجاست که به تجربه ارزشمندی تبدیل می‌شود.
شکل دیگری که در برخی نشریات دیده می‌شود، مخدوش شدن مرز خبر و آگهی است.
متاسفانه در کرمانشاه به‌دلیل مسایل مالی برخی نشریات به آگهی‌دهندگان وابسته می‌شوند و آسیب اینجا خود را نشان می‌دهد که وابسته به ادارات می‌شوند و دیگر نمی‌توانند آن ادارات را نقد کنند. مثلا اگر نقدی از فلان نهاد چاپ کنند ممکن است هفته بعد آن نهاد به آنها آگهی ندهد و آنها ناچارند که آن اداره را تبلیغ کنند تا درآمد نشریه را حفظ کنند. این آسیب بزرگی برای روزنامه‌نگاری است.
اما همه روزنامه‌های دنیا متکی به آگهی هستند، چرا اینجا آگهی به چنین وضعیتی تبدیل شده است؟
این را باید خودشان پاسخ بدهند. من فقط به‌عنوان یک ناظر یا یک مخاطب بیرونی، وقتی روزنامه‌ها را ورق می‌زنم، وابستگی آنها را به آگهی حس می‌کنم. روزنامه ناگزیر از چاپ آگهی است. اما نباید نگاه آگهی‌دهنده بر آن غالب باشد. در جاهای دیگر تحریریه روزنامه‌ها مستقل‌اند. اما متاسفانه در برخی نشریات ما آگاهی‌های لازم که باعث ‌شود مرز بخش تبلیغات و بازرگانی با تحریریه مشخص باشد، وجود ندارد.
منظور من متن است، ممکن است در جایی آگهی تیتر باشد؟
برای روشن‌شدن منظور خود یک مثال می‌زنم. بعضی جاها می‌بینیم تبلیغ یک شرکت ساختمانی تیتر اول شده‌است، یا یک طرح یا پروژه دردست‌ساخت به‌عنوان خبر در صفحه اول برجسته شده درحالی‌که شخصی و آگهی است. الان خیلی از نشریات به دلایل مالی تیراژ کمی دارند.
اما در برخی از پرتیراژترین نشریات کرمانشاه هم رپرتاژ آگهی بسیار پررنگ است.
مردم به‌خاطر آگهی این نشریات را نمی‌خرند، بلکه ذایقه آنها نزول کرده و به آن عادت کرده‌اند. این نشریات حتی ممکن است سر چهارراه‌ها هم به فروش بروند در حالی‌که افرادی آنها را می‌خرند که اصلا در روزنامه آگهی ندارند. درواقع همان شیوه سعادت ایران را پیش گرفته، برعکس روزنامه آریا را داریم که 1325 چاپ می‌شد. من دوسال‌ونیم قبل از فوتشان با ایشان مصاحبه کردم، حدود 15سال پیش، خب تمام کتاب‌های منتشر شده در ایران که به تاریخ روزنامه‌نگاری پرداخته‌اند یک جمله دارند که این نشریه برای آگهی‌های دولتی چاپ شده درحالی‌که اصلا این‌طور نبود.
در این اتفاق چقدر خبرنگاران مقصرند، چقدر مدیران و مسوولان؟ منظورم مخدوش شدن مرز میان ویزیتور و خبرنگار، تفکیک مرز آگهی‌بگیرها و خبرنگاران است.
متاسفانه این مرزها قاطی شده، من بارها دیده‌ام سوالی از مسوولی پرسیده می‌شود و معلوم است مصاحبه‌کننده اطلاعات و مطالعه‌ای در آن زمینه نداشته، اینها آگهی‌بگیرند و اجازه ندارند وارد عرصه تحریریه شوند، باید کار مستقل خود را انجام دهند. ولی اینجا به‌علت اینکه نمی‌توانند کارمند داشته باشند و حقوق و بیمه بدهند، این اتفاق افتاده
هنگام ثبت‌نام خانه مطبوعات متوجه شدیم یکی از نشریات تعداد زیادی را به‌عنوان خبرنگار معرفی کرده بود. درحالی‌که می‌دانیم این تعداد به هیچ‌وجه در آن نشریه کار نمی‌کنند. به قول یکی از فلاسفه اگر باید فیلسوفی کرد، باید فیلسوفی کرد. دیگر نمی‌توانیم کار دیگری انجام دهیم، اگر قرار است شما روزنامه‌نگار باشید، موظف هستید که مراتب حرفه‌ای را حفظ کنید. اگر مرز میان خبرنگار و ویزیتور آگهی مشخص نباشد، اصلا وارد عرصه حرفه‌ای نمی‌شویم. این چیز دیگری است، هرچه هست روزنامه‌نگاری نیست.
به‌نظر می‌رسد سبک روزنامه‌نگاری این شهر سطح سلیقه مخاطب را هم پایین آورده.
بله، حتی مطالبه هم برایش باقی نگذاشته، مثلا همین مساله منوریل، در منوریلی که من با گوگل اندازه گرفتم 8/4کیلومتر ما ستون کاشتیم. ستون‌هایی که باعث شده در 2/3کیلومتر درخت 50 ساله را از ریشه بکنیم و یکی از بهترین بلوارهای ایران نابود شود و هیچ برنامه‌ای برایش ندارند.
یعنی مخاطب به جایی رسیده که دیگر مطالبه ندارد؟
بله، مساله برایش حل شده، متاسفانه ما کرمانشاهی‌ها نسبت به شهرهای دیگر در داشتن سوال از مسوولان ضعیف هستیم. روزنامه‌نگار باید مطالبات مردم را تعیین کند. بگوید در چه وضعیتی قرار داریم. آینده‌مان چه می‌شود؟ توسعه چه نقشی دارد؟ چون نشریات محلی باید 80درصد خبرهایشان استانی باشد و روزنامه‌های توسعه‌ای هستند.
اما مردم مطالبه دارند. در جمع‌های خصوصی و برخی مکان‌های عمومی مثل تاکسی این مطالبات مطرح می‌شود.
من می‌گویم در حد همین تاکسی است و جمعی نیست. مطالبه عمومی یعنی درد مشترک، اما رسانه‌ها قادر به انتقال این درد مشترک نبودند. ما بدهکار افکار عمومی هستیم. روزنامه‌های کرمانشاه به افکارعمومی بدهکارند. رسانه‌های کرمانشاه باید چنان قدرتی داشتند که اجازه نمی‌دادند پروژه منوریل به اینجا برسد. البته زیاد حرف زده‌اند اما کسی به حرف آنها توجه نکرد. عکس‌هایی گرفتند که بلوار با درخت‌های چند10‌ساله‌اش را مثل بیابان شخم زده‌اند اما تاثیری نداشت. یک مقام دولت قبل به کرمانشاه آمده بود و گفته بود اگر این طرح را اجرا نکنید، هیچ پولی به کرمانشاه در آن مساله داده نمی‌شود.
خب از دست نشریه‌ای که نه تیراژ دارد نه مخاطب چه کاری برمی‌آید؟
بله، نشریاتی هستند که در تیراژ مشخص برای اداره‌ای چاپ می‌شوند. آنها تکلیفشان مشخص است. روی سخن من با نشریاتی است که به‌هرحال مخاطب دارند؛ جزو قدیمی‌ترین نشریات هستند و مردم آنها را می‌شناسند. نشریاتی که مدعی هستند باید می‌آمدند و ذایقه مردم را تغییر می‌دادند که نتوانستند. من به یکی از دوستان که از وضعیت نشریات کرمانشاه ابراز نگرانی می‌کرد، گفتم نگران درآمد هستید یا روزنامه‌نگاری؟ اگر نگران روزنامه‌نگاری هستید ذایقه مردم را تغییر بدهید!
ما با یک پارادوکس مواجه هستیم. ظاهرا مخاطب اصلا نمی‌خواند که ببیند خوب است یا نه، پرفروش‌ترین روزنامه در کرمانشاه زیر دو تا پنج‌تاست و این فاجعه است. چه باید کرد؟
رفتاری که در نشریات قبل از انقلاب دیدیم تا کودتای 28مرداد می‌دیدیم. من با شش نفر از مدیران نشریات از سال 25 تا 32مصاحبه کردم. یعنی حدود 68سال پیش تا الان. مدیران آن موقع دو کار انجام می‌دادند؛ یکی اینکه روزنامه‌فروش دوره‌گرد بود که به آنها می‌دادند چون دکه‌ای وجود نداشت سواد کمتر بود. افراد را شناسایی کرده بودند و برای بعضی‌ها رایگان می‌فرستادند. اکنون دیگر این اتفاق نمی‌افتد. تنها چند نشریه هستند که به شکل خاص سایت دارند آن هم بازتاب نشریه نسبت به بازتاب سایت است. خود نشریه چندان موردتوجه نیست. اما مورد وثوق نیست که ما بگوییم مطالبه در کرمانشاه تغییر کرده است.
پس به نظر شما فعلا نمی‌شود کار ویژه‌ای کرد؟
باید ذایقه مردم را تغییر داد که خیلی مشکل است چون فرهنگ یک‌شبه ساخته نمی‌شود.
با انتشار ضمیمه‌های استانی روزنامه‌های سراسری موافقید یا خیر؟
اولویت باید با نشریات محلی باشد، اما انتشار ضمیمه‌های استانی روزنامه‌های سراسری قطعا در بهبود وضعیت مطبوعات کرمانشاه تاثیر دارد. چون وقتی ما خودمان را در تنگنا قرار دهیم، نمی‌دانیم در دیگر جاها چه می‌گذرد و روزنامه‌های سراسری چطور عمل می‌کنند، مطمئنا وقتی ما در یک اتاق می‌نشینیم، فقط همین‌جا را می‌بینیم. اصلا ورق‌زدن روزنامه هم خود یک آموزش روزنامه‌نگاری است. احساس می‌کنم این بار معنایی به من اضافه می‌کند و قطعا تاثیرگذار است چون خود را در مقابل ما نمی‌بیند. باید به آنها با نگاه مثبت توجه کرد. اگر مثبت نگاه کنیم انتشار ضمیمه‌های استانی روزنامه‌های سراسری یک نوع فرصت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.