|

علیرضا توکلی، از کمبودها و مشکلات کیش در برپایی جلسات ادبی می‌گوید

جای خالی قوانین و مباحث فرهنگی

علیرضا توکلی به‌زودی دو مجموعه شعر با نام‌های «به کجای این جهان برمی‌خورد» و «این بچه دندان درآورده است» راهی بازار کتاب می‌شود. توکلی دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مالی دانشگاه کیش است و از سه سال و نیم پیش در جزیره زندگی می‌کند. کارمند بانک است و می‌گوید همین باعث شده که به ادبیات وفادار باشد و به خاطر کسب روزی دست به هر کاری نزند. اما دل ‌خوشی از اوضاع فرهنگی کیش ندارد. چه کسی باور می‌کند که نمی‌شود در کیش انجمن ادبی راه انداخت؟

چه مجموعه‌هایی از شما به انتشار رسیده؟
یک مجموعه با نام «من دیگر من» منتشر شده و دو مجموعه شعر دیگر را نیز در دست انتشار دارم که به‌زودی وارد عرصه ادبیات می‌شود. کتاب دیگر من توسط نشر نصیبا منتشر شد که به دلیل بسته شدن این انتشارات متاسفانه به پخش کتاب‌فروشی نرسید و ما توانستیم 500 نسخه را از طریق پست در اختیار مخاطبان قرار دهیم تا مشکل نشر مرتفع شد.
رشته تحصیلی شما چیست؟
کارشناسی ریاضیات کاربردی، و الان در حال خواندن کارشناسی ارشد مدیریت مالی هستم.
در چه زمینه شعری فعالیت می‌کنید؟
من حدود 17 سال است شعر می‌گویم. در ابتدا حوزه شعر کلاسیک را انتخاب کردم، ولی بعد از مدتی با شعر شاملویی آشنا شدم و سبک کار آزاد را انتخاب کردم. در 10 سال اخیر من را در حوزه شعر آزاد می‌شناسند.
دلیل مهاجرت شما به کیش چه بود؟
ابتدا به ساکن فکر می‌کردم که کیش به دلیل رنگارنگ بودن و توریستی بودنش لایه‌های فرهنگی و آموزشی قوی‌ای هم دارد. از آن طرف هم از تهران و آلودگی آن خسته شده بودم و به کیش آمدم. اما بعد از گذشت چهار، پنج ماه متوجه شدم این‌جا از مشکلات فرهنگی و آموزشی عدیده‌ای رنج می‌برد. این را از نبود سازمان‌های مردم‌نهاد در کیش و انجمن‌های نصفه و نیمه در کیش می‌شود فهمید. سه سال و نیم است در جلسات ادبی کیش شرکت می‌کنم. برخی از جلسات 20 نفر شرکت‌کننده دارد، بعضی جلسه‌ها اصلا مراجعه‌کننده ندارد. همه این مسائل به این دلیل است که زمانی که سازمان مناطق آزاد تشکیل شده و اساس‌نامه آن هم تصویب شده، متاسفانه فقط به مبحث اقتصادی و توریستی پرداخته شده و مباحث فرهنگی لحاظ نشده. بگذارید برایتان مثالی بزنم؛ من در سال گذشته در جشنواره شعر فجر شرکت کردم. زمانی که این کارگاه‌های جشنواره در سطح کشور برگزار می‌شد، دیدم کارگاهی که در بندرعباس برگزار می‌شود، به ما خبر نداده بودند. وقتی پی‌گیر علت ماجرا شدم، فهمیدم جزیره کیش زیر نظر وزارت ارشاد تهران است و اصلا جزو حوزه استان هرمزگان محسوب نمی‌شود. و حوزه هنری هیچ ارتباطی با کیش ندارد. سازمان مناطق آزاد باید هم روی مسائل اقتصادی، ‌هم روی مسائل توریستی و هم روی مسائل فرهنگی کیش اعمال نظر بکند. طبعا هر کدام از این زیرمجموعه‌ها کار تخصصی خود را دارند و یک نهاد بزرگ نمی‌تواند روی کار همه آن‌ها اعمال نظر بکند. شما نمی‌توانید در جزیره کیش انجمن ادبی تشکیل بدهید، چراکه مطابق اساس‌نامه مناطق آزاد مکانی برای تجمع این افراد تعبیه نشده. در‌حالی‌که شما می‌توانید حتی در شهرهای کوچک این تجمعات ادبی را به‌راحتی داشته باشید.
یعنی اگر چنین تجمعی داشته باشید، چه اتفاقی می‌افتد؟
نمی‌شود! باید مجوز بگیریم. شما نمی‌توانید هیچ صنف و انجمنی را تعریف کنید، ضمن این‌که کار فرهنگی اساسا در اساس‌نامه مناطق آزاد تعریف نشده است.
مجوز هم صادر نمی‌شود؟
نه متاسفانه. ما در تهران ماهانه 900 جلسه ادبی داریم. این اتفاق در استانی مثل کرمانشاه هم می‌افتد. اما در کیش این اتفاق نمی‌افتد. یک جلسه‌ صرفا می‌تواند دورهمی دوستانه شاعرانه باشد. اما نمی‌توانید صنف یا انجمن در مناطق آزاد برگزار کنید.
چرا شما نشست‌های ادبی را در کافه‌های کیش برگزار نمی‌کنید؟
ما جلساتی را در کافه شهر آفتاب کیش برگزار می‌کردیم، اما به دلیل فضای توریستی کیش و عدم بازخورد آن، مجبور به تعطیل کردن آن شدیم. من حتی تا آذرماه به صورت هفتگی جلسات را برگزار می‌کردم. اما متاسفانه هر کس توانی دارد و ما هم واقعا کم آوردیم. با وجود این‌که در کیش عناصر فرهنگی فراوانی وجود دارد، ‌اما باز هم نتوانستیم کاری از پیش ببریم. در کیش کلا دو مراسم شب شعر در سال برگزار می‌شود که آن هم مناسبتی است. این هم یک رفع تکلیف است برای این‌که گفته شود ما دو مراسم برگزار کردیم و به فرهنگ اهمیت دادیم.
با وجود همه این‌ها، در کیش مانده‌اید. دلیلش چیست؟
من در کیش در دانشگاه آزاد درس می‌خوانم و برای همین این‌جا مانده‌ام.
گفتید دو کار در دست انتشار دارید. نام این کارها چیست؟
یکی مجموعه شعر «این بچه دندان درآورده است» که شعرهای سال 90 تا 93 است و مجموعه شعرهای عاشقانه-اجتماعی «به کجای این جهان برمی‌خورد» که توسط نشر سولار منتشر خواهد شد. نشر سولار نشر تخصصی ادبیات است و یک سال است مشغول به فعالیت است. مدیریت این نشر، محمدصادق رئیسی، یکی از مترجم‌های خوب این کشور هستند.
وضعیت بازار نشر را چطور می‌بینید؟
متاسفانه بازار نشر در ايران يک بازار دلالى و مافيايى است. در تاريخ بازار نشر ايران بنده فقط دهه 40 را دوران طلايى بازار نشر و دهه طلايى ادبيات امروز مى‌دانم. زيرا رويکرد ناشران در آن روزها ديدگاهى تخصصى، فنى و بر اساس رقابت از نظر چاپ عنوان‌‌هاى ارزشمند حوزه ادبيات (شعر و داستان) بود. اما در حال حاضر ديد بخش عمده‌اى از ناشران ما ديد سودجويانه و منفعت‌طلبانه است. در تاييد اين نقطه نظر مى‌توان به دريافت مبالغ بالاى ناشرين در ازاى چاپ عنوان‌‌هاى کم‌ارزش و بى‌محتواى ادبيات امروز اشاره کرد. به اعتقاد من درصد بالاى ناشرين امروز به جاى بنگاه نشر، بنگاه دلالى هستند. کافي است به عناوين منتشر‌شده در سال‌هاى اخير سر بزنيم تا عمق فاجعه را متوجه شويم. از طرفى ديد مافيانه ناشرين مانع از سرمايه‌گذارى روى عناوين قوى شاعران کمتر مطرح‌شده يا گمنام مى‌شود، چراکه اين ناشرين به‌عنوان تريبون‌هاى خاص طرز تفکرى خاص به علت وابستگى به افراد ادبى مطرح در چهارچوب ذهنى و فکرى آن افراد عمل می‌کنند که اين مهم باعث پشتيبانى از افراد مدنظر آن چهارچوب فکرى خواهد شد. اين دو دليل عمده، يعنى دلال بودن و مافيايى بودن برخى ناشرين، باعث پديد آمدن مسائلى از قبيل گرفتن هزينه‌هاى چاپ بالا، شمارگان (تيراژ) و تجديد چاپ‌هاى غيرواقعى، انتشار آثار کم‌عمق يا بى‌محتوا و... در سال‌هاى اخير شده است.
از طرفى اين مهم يکى از دلايل عدم رشد ادبيات امروز ايران نسبت به ادبيات جهان است، چراکه تريبون‌هاى نشر به علت تامين خوراک فکرى مخاطب‌هاي خود نقش اساسى در معرفى هنر و فرهنگ به سطح جامعه را دارند و کمبود اين خوراک بر ذائقه مخاطب ادبيات و شعر تاثير مى‌گذارد. به اعتقاد من ارتباط مخاطب هنر امروز و هنرمند دوطرفه است. اگر ما امروز ادبيات درخشان دهه 40 را نمى‌بينيم، به خاطر تنبل شدن مخاطب‌هاست. حالا خوراک فکرى اين مخاطب‌‌ها را چه کسانى تامين مى‌کنند؟ معلوم است. چه بخواهيم و چه نخواهيم، ادبيات امروز ما ظرفيت جهانى شدن ندارد. ما حتی با ادبيات کشور‌هاى هم‌جوار مثل ترکيه يا کشور‌هاى عربى فرسنگ‌ها فاصله داريم. آن‌چه مانع پيشرفت ادبيات امروز است، همين کج‌روى‌ها در تامين خوراک فکرى، هنرى و فرهنگى مخاطب است و نگاه دلالى و مافيايى ناشرين به مولفين و مخاطب‌هاى ادبيات.

علیرضا توکلی به‌زودی دو مجموعه شعر با نام‌های «به کجای این جهان برمی‌خورد» و «این بچه دندان درآورده است» راهی بازار کتاب می‌شود. توکلی دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مالی دانشگاه کیش است و از سه سال و نیم پیش در جزیره زندگی می‌کند. کارمند بانک است و می‌گوید همین باعث شده که به ادبیات وفادار باشد و به خاطر کسب روزی دست به هر کاری نزند. اما دل ‌خوشی از اوضاع فرهنگی کیش ندارد. چه کسی باور می‌کند که نمی‌شود در کیش انجمن ادبی راه انداخت؟

چه مجموعه‌هایی از شما به انتشار رسیده؟
یک مجموعه با نام «من دیگر من» منتشر شده و دو مجموعه شعر دیگر را نیز در دست انتشار دارم که به‌زودی وارد عرصه ادبیات می‌شود. کتاب دیگر من توسط نشر نصیبا منتشر شد که به دلیل بسته شدن این انتشارات متاسفانه به پخش کتاب‌فروشی نرسید و ما توانستیم 500 نسخه را از طریق پست در اختیار مخاطبان قرار دهیم تا مشکل نشر مرتفع شد.
رشته تحصیلی شما چیست؟
کارشناسی ریاضیات کاربردی، و الان در حال خواندن کارشناسی ارشد مدیریت مالی هستم.
در چه زمینه شعری فعالیت می‌کنید؟
من حدود 17 سال است شعر می‌گویم. در ابتدا حوزه شعر کلاسیک را انتخاب کردم، ولی بعد از مدتی با شعر شاملویی آشنا شدم و سبک کار آزاد را انتخاب کردم. در 10 سال اخیر من را در حوزه شعر آزاد می‌شناسند.
دلیل مهاجرت شما به کیش چه بود؟
ابتدا به ساکن فکر می‌کردم که کیش به دلیل رنگارنگ بودن و توریستی بودنش لایه‌های فرهنگی و آموزشی قوی‌ای هم دارد. از آن طرف هم از تهران و آلودگی آن خسته شده بودم و به کیش آمدم. اما بعد از گذشت چهار، پنج ماه متوجه شدم این‌جا از مشکلات فرهنگی و آموزشی عدیده‌ای رنج می‌برد. این را از نبود سازمان‌های مردم‌نهاد در کیش و انجمن‌های نصفه و نیمه در کیش می‌شود فهمید. سه سال و نیم است در جلسات ادبی کیش شرکت می‌کنم. برخی از جلسات 20 نفر شرکت‌کننده دارد، بعضی جلسه‌ها اصلا مراجعه‌کننده ندارد. همه این مسائل به این دلیل است که زمانی که سازمان مناطق آزاد تشکیل شده و اساس‌نامه آن هم تصویب شده، متاسفانه فقط به مبحث اقتصادی و توریستی پرداخته شده و مباحث فرهنگی لحاظ نشده. بگذارید برایتان مثالی بزنم؛ من در سال گذشته در جشنواره شعر فجر شرکت کردم. زمانی که این کارگاه‌های جشنواره در سطح کشور برگزار می‌شد، دیدم کارگاهی که در بندرعباس برگزار می‌شود، به ما خبر نداده بودند. وقتی پی‌گیر علت ماجرا شدم، فهمیدم جزیره کیش زیر نظر وزارت ارشاد تهران است و اصلا جزو حوزه استان هرمزگان محسوب نمی‌شود. و حوزه هنری هیچ ارتباطی با کیش ندارد. سازمان مناطق آزاد باید هم روی مسائل اقتصادی، ‌هم روی مسائل توریستی و هم روی مسائل فرهنگی کیش اعمال نظر بکند. طبعا هر کدام از این زیرمجموعه‌ها کار تخصصی خود را دارند و یک نهاد بزرگ نمی‌تواند روی کار همه آن‌ها اعمال نظر بکند. شما نمی‌توانید در جزیره کیش انجمن ادبی تشکیل بدهید، چراکه مطابق اساس‌نامه مناطق آزاد مکانی برای تجمع این افراد تعبیه نشده. در‌حالی‌که شما می‌توانید حتی در شهرهای کوچک این تجمعات ادبی را به‌راحتی داشته باشید.
یعنی اگر چنین تجمعی داشته باشید، چه اتفاقی می‌افتد؟
نمی‌شود! باید مجوز بگیریم. شما نمی‌توانید هیچ صنف و انجمنی را تعریف کنید، ضمن این‌که کار فرهنگی اساسا در اساس‌نامه مناطق آزاد تعریف نشده است.
مجوز هم صادر نمی‌شود؟
نه متاسفانه. ما در تهران ماهانه 900 جلسه ادبی داریم. این اتفاق در استانی مثل کرمانشاه هم می‌افتد. اما در کیش این اتفاق نمی‌افتد. یک جلسه‌ صرفا می‌تواند دورهمی دوستانه شاعرانه باشد. اما نمی‌توانید صنف یا انجمن در مناطق آزاد برگزار کنید.
چرا شما نشست‌های ادبی را در کافه‌های کیش برگزار نمی‌کنید؟
ما جلساتی را در کافه شهر آفتاب کیش برگزار می‌کردیم، اما به دلیل فضای توریستی کیش و عدم بازخورد آن، مجبور به تعطیل کردن آن شدیم. من حتی تا آذرماه به صورت هفتگی جلسات را برگزار می‌کردم. اما متاسفانه هر کس توانی دارد و ما هم واقعا کم آوردیم. با وجود این‌که در کیش عناصر فرهنگی فراوانی وجود دارد، ‌اما باز هم نتوانستیم کاری از پیش ببریم. در کیش کلا دو مراسم شب شعر در سال برگزار می‌شود که آن هم مناسبتی است. این هم یک رفع تکلیف است برای این‌که گفته شود ما دو مراسم برگزار کردیم و به فرهنگ اهمیت دادیم.
با وجود همه این‌ها، در کیش مانده‌اید. دلیلش چیست؟
من در کیش در دانشگاه آزاد درس می‌خوانم و برای همین این‌جا مانده‌ام.
گفتید دو کار در دست انتشار دارید. نام این کارها چیست؟
یکی مجموعه شعر «این بچه دندان درآورده است» که شعرهای سال 90 تا 93 است و مجموعه شعرهای عاشقانه-اجتماعی «به کجای این جهان برمی‌خورد» که توسط نشر سولار منتشر خواهد شد. نشر سولار نشر تخصصی ادبیات است و یک سال است مشغول به فعالیت است. مدیریت این نشر، محمدصادق رئیسی، یکی از مترجم‌های خوب این کشور هستند.
وضعیت بازار نشر را چطور می‌بینید؟
متاسفانه بازار نشر در ايران يک بازار دلالى و مافيايى است. در تاريخ بازار نشر ايران بنده فقط دهه 40 را دوران طلايى بازار نشر و دهه طلايى ادبيات امروز مى‌دانم. زيرا رويکرد ناشران در آن روزها ديدگاهى تخصصى، فنى و بر اساس رقابت از نظر چاپ عنوان‌‌هاى ارزشمند حوزه ادبيات (شعر و داستان) بود. اما در حال حاضر ديد بخش عمده‌اى از ناشران ما ديد سودجويانه و منفعت‌طلبانه است. در تاييد اين نقطه نظر مى‌توان به دريافت مبالغ بالاى ناشرين در ازاى چاپ عنوان‌‌هاى کم‌ارزش و بى‌محتواى ادبيات امروز اشاره کرد. به اعتقاد من درصد بالاى ناشرين امروز به جاى بنگاه نشر، بنگاه دلالى هستند. کافي است به عناوين منتشر‌شده در سال‌هاى اخير سر بزنيم تا عمق فاجعه را متوجه شويم. از طرفى ديد مافيانه ناشرين مانع از سرمايه‌گذارى روى عناوين قوى شاعران کمتر مطرح‌شده يا گمنام مى‌شود، چراکه اين ناشرين به‌عنوان تريبون‌هاى خاص طرز تفکرى خاص به علت وابستگى به افراد ادبى مطرح در چهارچوب ذهنى و فکرى آن افراد عمل می‌کنند که اين مهم باعث پشتيبانى از افراد مدنظر آن چهارچوب فکرى خواهد شد. اين دو دليل عمده، يعنى دلال بودن و مافيايى بودن برخى ناشرين، باعث پديد آمدن مسائلى از قبيل گرفتن هزينه‌هاى چاپ بالا، شمارگان (تيراژ) و تجديد چاپ‌هاى غيرواقعى، انتشار آثار کم‌عمق يا بى‌محتوا و... در سال‌هاى اخير شده است.
از طرفى اين مهم يکى از دلايل عدم رشد ادبيات امروز ايران نسبت به ادبيات جهان است، چراکه تريبون‌هاى نشر به علت تامين خوراک فکرى مخاطب‌هاي خود نقش اساسى در معرفى هنر و فرهنگ به سطح جامعه را دارند و کمبود اين خوراک بر ذائقه مخاطب ادبيات و شعر تاثير مى‌گذارد. به اعتقاد من ارتباط مخاطب هنر امروز و هنرمند دوطرفه است. اگر ما امروز ادبيات درخشان دهه 40 را نمى‌بينيم، به خاطر تنبل شدن مخاطب‌هاست. حالا خوراک فکرى اين مخاطب‌‌ها را چه کسانى تامين مى‌کنند؟ معلوم است. چه بخواهيم و چه نخواهيم، ادبيات امروز ما ظرفيت جهانى شدن ندارد. ما حتی با ادبيات کشور‌هاى هم‌جوار مثل ترکيه يا کشور‌هاى عربى فرسنگ‌ها فاصله داريم. آن‌چه مانع پيشرفت ادبيات امروز است، همين کج‌روى‌ها در تامين خوراک فکرى، هنرى و فرهنگى مخاطب است و نگاه دلالى و مافيايى ناشرين به مولفين و مخاطب‌هاى ادبيات.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.