سرطان و تغذیه
دکتر نسرین عاقلی . دکترای تخصصی تغذیه
هر روز به تعداد مبتلایان به سرطان در دنیا افزوده می شود. علت این امر چیست؟ تا به حال بیش از صد نوع سرطان شناسایی شده است. در کشورهای غربی سرطان، علت 25 درصد مرگ و میرها است. در کشورهای در حال توسعه نیز، ابتلا به آن در حال افزایش است. شیوع آن در زنان کمی کم تر از مردان است. درصد ابتلا به آن در ایران کمی کم تر از غرب است، ولی با سرعت در حال پیشروی است. علت پیشرفت سرطان در ایران را تغییر سبک زندگی و رفتن به طرف زندگی به سبک غربی، کم تحرکی، افزایش مصرف چربی و شیرینی جات، مصرف دخانیات، آلودگی های زیست محیطی و آلودگی های محیطی با مواد سرطان زا، (از جمله آلودگی سبزیجات و میوه ها با سموم شیمیایی و دفع آفات، افزودنی ها غذایی، مصرف هورمون به وسیله حیوانات)، رعایت نکردن استانداردهای تولید مواد غذایی (سودجویی تولید کنندگان و عدم کنترل و نظارت کافی) آگاهی ناکافی مردم در مورد این بیماری و عوارض آن و مراجعه نکردن به موقع به پزشک می دانند. عواملی که به طور کلی باعث سرطان می شوند: اشعه ماورا بنفش، رنگ ها، مواد شیمیایی، دخانیات، ویروس ها، آلودگی های قارچی (افلاتوکسین)، نیتروزآمین ها (تهیه نامناسب مواد غذایی) هستند. در حال
حاضر حداقل یک سوم سرطان ها با رژیم غذایی در درازمدت ارتباط داده می شود. ترکیبات مواد غذایی مصرفی می تواند مسیر بیماری ها از جمله سرطان را سرعت بخشد. با رعایت نکات بهداشتی و تغذیه ای می توان تا حد زیادی از بروز و توسعه سرطان جلوگیری کرد. آموزش تغذیه و عادات غذایی سالم از همان دوران کودکی می تواند نقش مهمی در اصلاح الگوی غذایی جامعه ایفا کند. عوامل مساعد کننده برای ابتلا به سرطان: محققان معتقدند که افزایش وزن باعث سرطان های مختلف از جمله: سرطان کلیه، رحم، پستان، روده بزرگ، لوزالمعده، ریه، کیسه صفرا، کبد و پروستات می شود. از عوامل مهم دیگر، مصرف الکل، سیگار و تنباکو است که شخص مصرف کننده علاوه بر ابتلا به سرطان ریه، دهان، حنجره و مری، مبتلا به سرطان اعضای دیگر هم چون معده، کبد، پستان، رحم، لوزالمعده، و به ویژه مثانه می شود. حتی کسانی که سیگار نمی کشند، ولی با سیگاری ها هم نشینی دارند، از این آسیب ها مصون نیستند. مصرف کم سبزیجات تازه و میوه از دیگر عوامل مساعد کننده ابتلا به سرطان است. این مواد غذایی پر ارزش دارای انواع ویتامین ها و مواد معدنی هستند، از جمله: ویتامین A که نقش محافظتی در مقابل اشعه ایکس دارد و
ضد التهاب است، ضد فعالیت تومورها است، از لخته شدن خون جلوگیری می کند، آنتی اکسیدانی قوی است؛ یعنی از اکسیداسیون چربی های غشا سلول ها محافظت می کند. ویتامین های C و E نیز خواص مشابهی دارند، خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهند. میوه ها و سبزیجات علاوه بر ویتامین های نامبرده، دارای ویتامین D ، ویتامین های گروه B و فیبر است. فاز مواد مهم موجود در سبزیجات یکی لیکوپن است که به ویژه در گوجه فرنگی یافت می شود و شخص را تقریبا در مقابل سرطان ها محافظت می کند. سبزیجاتی که مصرف آن توصیه می شود، سبزی هایی مانند اسفناج، برگ چغندر، سبزیجاتی که سبزی خودن را تشکیل می دهند، کلم ها، پیازچه، پیاز، سیر، کدو حلوایی، هویج، میوه هایی مانند انگور قرمز، سیب، مرکبات به ویژه لیمو ترش تازه و سایر میوه های تابستانی است. در افرادی که سبزی و میوه مصرف می کنند، تعداد مبتلایان به سرطان به نصف کاهش یافته است. گیاهخواران خیلی کم به سرطان مبتلا می شوند. بهتر است غلات سبوس دار به علت داشتن فیبر مصرف شوند، تا کار دستگاه گوارش را تسهیل کنند. و از سرطان جلوگیری می کنند. به علاوه، سبزیجات باعث می شوند تا مواد پرکالری کمتر مصرف شوند. از دیگر عوامل
مساعده کننده ابتلا به سرطان به ویژه سرطان های دستگاه گوارش، نظیر سرطان معده، روده و لوزالمعده مصرف چربی زیاد، چربی های اشباع حیوانی و جامد، گوشت های چرب، غذاهای سرخ شده در روغن با حرارت زیاد، گوشت های نمک سود، چربی پخته، لبنیات پرچرب و گوشت قرمز به مقدارزیاد است. ناگفته نماند که گوشت قرمز دارای پروتئین مرغوب است و از ویتامین ها و مواد معدنی غنی است، ولی بهتر است مقداری از آن با مرغ و ماهی جایگزین گردد و از نوع کم چرب باشد و به صورت پخته یا پخارپز طبخ گردد. به طور کلی، توصیه هایی که برای پیشگیری از ابتلا به سرطان می شود ارایه داد عبارتند از :
پرهیز از قرار گرفتن در مقابل نور مستقیم خورشید برای پیشگیری از ابتلا به سرطان پوست و خون، مصرف سبزیجات خام و پخته ، انواع میوه ها، مصرف غلات (اکثرا با سبوس)، مصرف حبوبات، مصرف آجیل بدون نمک، مصرف آب کافی، مصرف غذاهای آب پز و بخارپز، مصرف غذاهای تهیه شده در منزل، مصرف روغن زیتون، مصرف اسیدهای چرب امگا 3 (موجود در ماهی های چرب)، مصرف کم ادویه جات و ترشی جات. عدم مصرف الکل ، قهوه غلیظ، مواد قندی به مقدار زیاد (شیرینی ، بستنی و شکلات) چربی زیاد، غذاهای سرخ شده، دودی و نمک سود، کالباس، سوسیس، گوشت های کباب شده روی حرارت مستقیم.
و بالاخره انجام ورزش روزانه، پیاده روی حداقل به مدت 30 دقیقه در روز، دور ماندن از اضطراب و استرس و مراجعه به پزشک و مراکز درمانی به محض دیدن کوچک ترین تغییرات در بدن.
*عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان
هر روز به تعداد مبتلایان به سرطان در دنیا افزوده می شود. علت این امر چیست؟ تا به حال بیش از صد نوع سرطان شناسایی شده است. در کشورهای غربی سرطان، علت 25 درصد مرگ و میرها است. در کشورهای در حال توسعه نیز، ابتلا به آن در حال افزایش است. شیوع آن در زنان کمی کم تر از مردان است. درصد ابتلا به آن در ایران کمی کم تر از غرب است، ولی با سرعت در حال پیشروی است. علت پیشرفت سرطان در ایران را تغییر سبک زندگی و رفتن به طرف زندگی به سبک غربی، کم تحرکی، افزایش مصرف چربی و شیرینی جات، مصرف دخانیات، آلودگی های زیست محیطی و آلودگی های محیطی با مواد سرطان زا، (از جمله آلودگی سبزیجات و میوه ها با سموم شیمیایی و دفع آفات، افزودنی ها غذایی، مصرف هورمون به وسیله حیوانات)، رعایت نکردن استانداردهای تولید مواد غذایی (سودجویی تولید کنندگان و عدم کنترل و نظارت کافی) آگاهی ناکافی مردم در مورد این بیماری و عوارض آن و مراجعه نکردن به موقع به پزشک می دانند. عواملی که به طور کلی باعث سرطان می شوند: اشعه ماورا بنفش، رنگ ها، مواد شیمیایی، دخانیات، ویروس ها، آلودگی های قارچی (افلاتوکسین)، نیتروزآمین ها (تهیه نامناسب مواد غذایی) هستند. در حال
حاضر حداقل یک سوم سرطان ها با رژیم غذایی در درازمدت ارتباط داده می شود. ترکیبات مواد غذایی مصرفی می تواند مسیر بیماری ها از جمله سرطان را سرعت بخشد. با رعایت نکات بهداشتی و تغذیه ای می توان تا حد زیادی از بروز و توسعه سرطان جلوگیری کرد. آموزش تغذیه و عادات غذایی سالم از همان دوران کودکی می تواند نقش مهمی در اصلاح الگوی غذایی جامعه ایفا کند. عوامل مساعد کننده برای ابتلا به سرطان: محققان معتقدند که افزایش وزن باعث سرطان های مختلف از جمله: سرطان کلیه، رحم، پستان، روده بزرگ، لوزالمعده، ریه، کیسه صفرا، کبد و پروستات می شود. از عوامل مهم دیگر، مصرف الکل، سیگار و تنباکو است که شخص مصرف کننده علاوه بر ابتلا به سرطان ریه، دهان، حنجره و مری، مبتلا به سرطان اعضای دیگر هم چون معده، کبد، پستان، رحم، لوزالمعده، و به ویژه مثانه می شود. حتی کسانی که سیگار نمی کشند، ولی با سیگاری ها هم نشینی دارند، از این آسیب ها مصون نیستند. مصرف کم سبزیجات تازه و میوه از دیگر عوامل مساعد کننده ابتلا به سرطان است. این مواد غذایی پر ارزش دارای انواع ویتامین ها و مواد معدنی هستند، از جمله: ویتامین A که نقش محافظتی در مقابل اشعه ایکس دارد و
ضد التهاب است، ضد فعالیت تومورها است، از لخته شدن خون جلوگیری می کند، آنتی اکسیدانی قوی است؛ یعنی از اکسیداسیون چربی های غشا سلول ها محافظت می کند. ویتامین های C و E نیز خواص مشابهی دارند، خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهند. میوه ها و سبزیجات علاوه بر ویتامین های نامبرده، دارای ویتامین D ، ویتامین های گروه B و فیبر است. فاز مواد مهم موجود در سبزیجات یکی لیکوپن است که به ویژه در گوجه فرنگی یافت می شود و شخص را تقریبا در مقابل سرطان ها محافظت می کند. سبزیجاتی که مصرف آن توصیه می شود، سبزی هایی مانند اسفناج، برگ چغندر، سبزیجاتی که سبزی خودن را تشکیل می دهند، کلم ها، پیازچه، پیاز، سیر، کدو حلوایی، هویج، میوه هایی مانند انگور قرمز، سیب، مرکبات به ویژه لیمو ترش تازه و سایر میوه های تابستانی است. در افرادی که سبزی و میوه مصرف می کنند، تعداد مبتلایان به سرطان به نصف کاهش یافته است. گیاهخواران خیلی کم به سرطان مبتلا می شوند. بهتر است غلات سبوس دار به علت داشتن فیبر مصرف شوند، تا کار دستگاه گوارش را تسهیل کنند. و از سرطان جلوگیری می کنند. به علاوه، سبزیجات باعث می شوند تا مواد پرکالری کمتر مصرف شوند. از دیگر عوامل
مساعده کننده ابتلا به سرطان به ویژه سرطان های دستگاه گوارش، نظیر سرطان معده، روده و لوزالمعده مصرف چربی زیاد، چربی های اشباع حیوانی و جامد، گوشت های چرب، غذاهای سرخ شده در روغن با حرارت زیاد، گوشت های نمک سود، چربی پخته، لبنیات پرچرب و گوشت قرمز به مقدارزیاد است. ناگفته نماند که گوشت قرمز دارای پروتئین مرغوب است و از ویتامین ها و مواد معدنی غنی است، ولی بهتر است مقداری از آن با مرغ و ماهی جایگزین گردد و از نوع کم چرب باشد و به صورت پخته یا پخارپز طبخ گردد. به طور کلی، توصیه هایی که برای پیشگیری از ابتلا به سرطان می شود ارایه داد عبارتند از :
پرهیز از قرار گرفتن در مقابل نور مستقیم خورشید برای پیشگیری از ابتلا به سرطان پوست و خون، مصرف سبزیجات خام و پخته ، انواع میوه ها، مصرف غلات (اکثرا با سبوس)، مصرف حبوبات، مصرف آجیل بدون نمک، مصرف آب کافی، مصرف غذاهای آب پز و بخارپز، مصرف غذاهای تهیه شده در منزل، مصرف روغن زیتون، مصرف اسیدهای چرب امگا 3 (موجود در ماهی های چرب)، مصرف کم ادویه جات و ترشی جات. عدم مصرف الکل ، قهوه غلیظ، مواد قندی به مقدار زیاد (شیرینی ، بستنی و شکلات) چربی زیاد، غذاهای سرخ شده، دودی و نمک سود، کالباس، سوسیس، گوشت های کباب شده روی حرارت مستقیم.
و بالاخره انجام ورزش روزانه، پیاده روی حداقل به مدت 30 دقیقه در روز، دور ماندن از اضطراب و استرس و مراجعه به پزشک و مراکز درمانی به محض دیدن کوچک ترین تغییرات در بدن.
*عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.