ساکنِ سرزمینِ سکوت!
محمدحسین عباسی
یک/ چندین سالِ قبل، وقتی یکی از چهرههای شناخته شده موسیقی سنتی ایران در ثانیههای آغاز یک اجرای زنده، نتوانست بهت زدگی از استقبال گسترده مردم رشت از این کنسرت را پشت قاب کلمات پنهان کند و روی استیج اعتراف کرد که هرگز تصور نمیکرده مردم این شهر چنین علاقهای به «پدیدههای فرهنگی» نشان بدهند، موجِ تعجب حتی جمعیت حاضر در محل کنسرت را نیز درگیر نکرد. چرا که خود آنها هم توقع نداشتند در جوار صندلیهایی کاملا پر به تماشای اجرای زنده موسیقی سنتی بنشینند. آنهایی که دستی بر آتشِ آمار دارند و یا موجهای روز جامعه را از نمای نزدیک تری دنبال میکنند، خوب میدانند که سالنهای سینما، برنامههای کنسرت، قفسههای کتابفروشی و به طور کلی پدیدههای فرهنگی در بین اهالی گیلان جدی تلقی میشوند. در این نقطه از کشور، روزنامهها نیز آمار فروش قابل قبولی دارند اما آیا محصولاتِ کاغذی که در همه این سالها از دکهها جدا شدهاند و روی دست مردم قرار گرفتهاند، موفق شدهاند تصویر دقیق و کاملی از گیلان را برای خودِ گیلانیها بازسازی کنند؟ تلخ است که پاسخ این سوال نمیتواند مثبت باشد.
دو/ اولین نمونههای روزنامه در گیلان، بیش از یک قرن گذشته زیر چاپ رفتند. در اسناد به جا مانده از آن روزها، روزنامه خیرالکلام به سردبیری میرزا ابوالقاسم خان افصح المتکلمین اولین نشریه منتشرشده در گیلان به شمار میرود. در همان سالها، اولین نشریه ایرانی با گرایش چپ نیز در گیلان منتشر شد تا سهم مطبوعاتی این استان از کل کشور، قابل توجه به نظر برسد. به نظر، توقع گزافی نیست که از این «قدمت»، انتظار استمرار پیشرفت و افزایش اثرگذاری بر جامعه را داشته باشیم اما حداقل آنچه در چند سال اخیر دیدهایم، هیچ نشانی از این اتفاق ندارد. طبعا درغیاب رسانههای پویا و جریان ساز، سازوکار انتقاد با مشکل مواجه است و نمیشود به انتظار پاسخگوییِ افراد صاحب پست نشست، وقتی که روی جلد، «باران» به همه تیترها میچسبد و باران دیگری از جنسِ مشکلات، نادیده گرفته میشود.
سه/ وابستگی رسانههای نوشتاری شهرستانی به پدیده تبلیغات، کمی بیشتر از همتایان تهرانی آنها به نظر میرسد و این موضوع، انتشار نشریه در مناطقی که به لحاظ صنعتی چندان قدرتمند نیستند را با مشکل مواجه میکند. پس، میشود بخش مهمی از بهانههای افرادی که به جای کار مطبوعاتی در گیلان ترجیح دادهاند خودشان را به پایتخت برسانند و برای رسانههای کشوری کار کنند پذیرفت. نگاهی کوتاه به آنچه که این روزها در شهرک صنعتی میگذرد و رویارویی با کارخانههای زیادی که حالا دیگر بهشتِ متروکِ موشها هستند، نشان میدهد که صنعت در گیلان ابدا نسبتی با وضعیتِ سفید ندارد. واضح است که آنچه میتواند به رونق مطبوعات در این بخش کشور کمک کند، در درجه اول رونق واحدهای صنعتی است. پس، تا زمانی که صنعت در گیلان، به روند فعلی ادامه میدهد، سخت میشود دورنمای مثبتی برای سالهای آینده مطبوعات گیلان در نظر گرفت.
چهار/ تردیدی وجود ندارد که نشریات گیلانی در سالهای اخیر، به تلاشهایی برای نزدیکتر شدن به متن جامعه انجام دادهاند اما این حرکتها یا متوقف شدهاند و یا به مسیر دیگری وارد شدهاند تا همچنان نشود از یک پایگاه رسانهای قدرتمند و جاافتاده در این استان حرف زد. حقیقت آن است که این نشریات در این سالها، بیشتر به دام شعارگرایی و محتوازدگی افتادهاند و البته در مواردی نیز به جای ترسیم فضای مناسب ژورنالیسم در گیلان، تلاش کردهاند تا صرفا از رسانههای پایتخت الگوبرداری کنند. برای نمونه، یکی از مسائل همیشگی این رسانهها، تاکید روی حفظ زبان گیلکی بوده و بعضی از آنها حتی صفحهای را نیز با این زبان منتشر میکردهاند. در دل همین نمونه ساده و روشن، میشود به وضوح دید که مسئله آدمهایی که متولد این منطقه نیستند اما به اینجا مهاجرت کردهاند و طبعا دغدغههای شهری فراوانی هم دارند، چطور نادیده گرفته شده است.
پنج/ باور کنیم یا نه، زیر پوستِ شهرهایی که همواره به واژههایی مثل برکت و زیبایی پیوند میخورند، حکایتهای رنج آوری هم وجود دارند که حالا شرق در دوره تازه فعالیتاش، در کنار اشاره به اتفاقات مثبت، راویشان خواهد بود. با این باور که گیلان، تنها به رشت خلاصه نمیشود و رشت نیز، در لایههای درونیاش تصویری متفاوتتر از آنچه توریستها در نگاه اول میبینند، دارد. آنچه به عنوان شماره نخست پیش رویتان قرار دارد، داستانِ یک تولد است. تولدِ ضربانِ آرزوهای تازه در قلب قلمهای امیدوار.
یک/ چندین سالِ قبل، وقتی یکی از چهرههای شناخته شده موسیقی سنتی ایران در ثانیههای آغاز یک اجرای زنده، نتوانست بهت زدگی از استقبال گسترده مردم رشت از این کنسرت را پشت قاب کلمات پنهان کند و روی استیج اعتراف کرد که هرگز تصور نمیکرده مردم این شهر چنین علاقهای به «پدیدههای فرهنگی» نشان بدهند، موجِ تعجب حتی جمعیت حاضر در محل کنسرت را نیز درگیر نکرد. چرا که خود آنها هم توقع نداشتند در جوار صندلیهایی کاملا پر به تماشای اجرای زنده موسیقی سنتی بنشینند. آنهایی که دستی بر آتشِ آمار دارند و یا موجهای روز جامعه را از نمای نزدیک تری دنبال میکنند، خوب میدانند که سالنهای سینما، برنامههای کنسرت، قفسههای کتابفروشی و به طور کلی پدیدههای فرهنگی در بین اهالی گیلان جدی تلقی میشوند. در این نقطه از کشور، روزنامهها نیز آمار فروش قابل قبولی دارند اما آیا محصولاتِ کاغذی که در همه این سالها از دکهها جدا شدهاند و روی دست مردم قرار گرفتهاند، موفق شدهاند تصویر دقیق و کاملی از گیلان را برای خودِ گیلانیها بازسازی کنند؟ تلخ است که پاسخ این سوال نمیتواند مثبت باشد.
دو/ اولین نمونههای روزنامه در گیلان، بیش از یک قرن گذشته زیر چاپ رفتند. در اسناد به جا مانده از آن روزها، روزنامه خیرالکلام به سردبیری میرزا ابوالقاسم خان افصح المتکلمین اولین نشریه منتشرشده در گیلان به شمار میرود. در همان سالها، اولین نشریه ایرانی با گرایش چپ نیز در گیلان منتشر شد تا سهم مطبوعاتی این استان از کل کشور، قابل توجه به نظر برسد. به نظر، توقع گزافی نیست که از این «قدمت»، انتظار استمرار پیشرفت و افزایش اثرگذاری بر جامعه را داشته باشیم اما حداقل آنچه در چند سال اخیر دیدهایم، هیچ نشانی از این اتفاق ندارد. طبعا درغیاب رسانههای پویا و جریان ساز، سازوکار انتقاد با مشکل مواجه است و نمیشود به انتظار پاسخگوییِ افراد صاحب پست نشست، وقتی که روی جلد، «باران» به همه تیترها میچسبد و باران دیگری از جنسِ مشکلات، نادیده گرفته میشود.
سه/ وابستگی رسانههای نوشتاری شهرستانی به پدیده تبلیغات، کمی بیشتر از همتایان تهرانی آنها به نظر میرسد و این موضوع، انتشار نشریه در مناطقی که به لحاظ صنعتی چندان قدرتمند نیستند را با مشکل مواجه میکند. پس، میشود بخش مهمی از بهانههای افرادی که به جای کار مطبوعاتی در گیلان ترجیح دادهاند خودشان را به پایتخت برسانند و برای رسانههای کشوری کار کنند پذیرفت. نگاهی کوتاه به آنچه که این روزها در شهرک صنعتی میگذرد و رویارویی با کارخانههای زیادی که حالا دیگر بهشتِ متروکِ موشها هستند، نشان میدهد که صنعت در گیلان ابدا نسبتی با وضعیتِ سفید ندارد. واضح است که آنچه میتواند به رونق مطبوعات در این بخش کشور کمک کند، در درجه اول رونق واحدهای صنعتی است. پس، تا زمانی که صنعت در گیلان، به روند فعلی ادامه میدهد، سخت میشود دورنمای مثبتی برای سالهای آینده مطبوعات گیلان در نظر گرفت.
چهار/ تردیدی وجود ندارد که نشریات گیلانی در سالهای اخیر، به تلاشهایی برای نزدیکتر شدن به متن جامعه انجام دادهاند اما این حرکتها یا متوقف شدهاند و یا به مسیر دیگری وارد شدهاند تا همچنان نشود از یک پایگاه رسانهای قدرتمند و جاافتاده در این استان حرف زد. حقیقت آن است که این نشریات در این سالها، بیشتر به دام شعارگرایی و محتوازدگی افتادهاند و البته در مواردی نیز به جای ترسیم فضای مناسب ژورنالیسم در گیلان، تلاش کردهاند تا صرفا از رسانههای پایتخت الگوبرداری کنند. برای نمونه، یکی از مسائل همیشگی این رسانهها، تاکید روی حفظ زبان گیلکی بوده و بعضی از آنها حتی صفحهای را نیز با این زبان منتشر میکردهاند. در دل همین نمونه ساده و روشن، میشود به وضوح دید که مسئله آدمهایی که متولد این منطقه نیستند اما به اینجا مهاجرت کردهاند و طبعا دغدغههای شهری فراوانی هم دارند، چطور نادیده گرفته شده است.
پنج/ باور کنیم یا نه، زیر پوستِ شهرهایی که همواره به واژههایی مثل برکت و زیبایی پیوند میخورند، حکایتهای رنج آوری هم وجود دارند که حالا شرق در دوره تازه فعالیتاش، در کنار اشاره به اتفاقات مثبت، راویشان خواهد بود. با این باور که گیلان، تنها به رشت خلاصه نمیشود و رشت نیز، در لایههای درونیاش تصویری متفاوتتر از آنچه توریستها در نگاه اول میبینند، دارد. آنچه به عنوان شماره نخست پیش رویتان قرار دارد، داستانِ یک تولد است. تولدِ ضربانِ آرزوهای تازه در قلب قلمهای امیدوار.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.