تهمورس پورناظری در گفتوگو با «شرق»
کرمانشاه تشنه است
سارا نوری
تهمورس پورناظری، متولد 19بهمن 1355در کرمانشاه است. او که در خانوادهای هنرمند به دنیا آمده، فرزند کیخسرو پورناظری، یکی از بزرگان موسیقی ایران است که مهرماه امسال بعد از هفتسال به همراه خانواده هنرمند و اعضای تور «چرا رفتی؟» میهمان همشهریانش بود. پورناظری در نواختن سازهای تار، سهتار، تنبور، بربط، دف و دیوان چیرهدست است و با بسیاری از سازهای دیگر آشنایی کامل دارد و در ایران و خارج از ایران کنسرتهای فراوانی اجرا کرده است. از جمله آثار شناختهشده او میتوان به آلبوم رنگهای متعالی (به همراه استاد محمدرضا شجریان و سهراب پورناظری) و آلبوم نه فرشتهام نه شیطان (با صدای همایون شجریان) اشاره کرد. در ادامه گفتوگوي ما را با تهمورس پورناظري ميخوانيد.
بسيار تلاش کرديم با همایون شجریان مصاحبه کنيم که متاسفانه ميسر نشد؛ علت اینکه ایشان زياد مصاحبه نمیکنند چیست؟
همایون زیاد اهل مصاحبه نیست؛ شاید در این مدت یک یا دو بار مصاحبه کرده است؛ در واقع خیلی اهل هیاهو نیست و بیشتر ترجیح میدهد کارش را انجام دهد.
با توجه به ابراز احساسات مردم نسبت به اجرای سهراب و همایون، همچنین همکاری وی با خانواده شما گویا همایون شجریان با ساز تنبور که یک ساز کردی است ارتباط بسیار عمیقی برقرار کرده است؟
هنرمندانی که با هم کار میکنند اگر دارای فضاهای مختلفی در موسیقی باشند بین آنها حتما تبادل بهوجود میآید؛ چون سعی میکنند با هم پیوند برقرار كنند و به نتیجه مشترکی برسند. طبیعتا هر موسیقی زیبا و توانمندی میتواند روی هر هنرمندی تاثیر بگذارد و این یک مساله عام است نه خاص. وقتی همایون آنقدر زیبا و پرقدرت با تنبور میخواند حتما به درکی از موسیقی تنبور رسیده است. به نظر من ترکیب صدای همایون و تنبور یک پیوند بسیار عجیب است.
شما به صورت مستمر به کرمانشاه سفر میکنید؟ وضعیت موسیقی کرمانشاه را چطور ارزیابی میکنید؟
قبل از هر چیز من خیلی خوشحالم که در میان همشهریانم هستم. حدود هفتسال است که به کرمانشاه نیامده بودم. در واقع در این هفت سال، در ایران زندگی نمیکردم و تنها براي کار و دیدار با خانواده به ایران میآمدم و خیلی دلم میخواست به کرمانشاه بیایم. ما در خردسالی و نوجوانی خیلی زیاد به کرمانشاه سفر میکردیم ولی گرفتاریهای کاری و مسايل دیگر دست به دست هم دادند که ما بعد از مدتها با اجرای این برنامه به کرمانشاه سفر کنیم که این مساله برای من بسیار خوشایند بود. با من تماسهایی گرفته شد مبنی بر اینکه در کرمانشاه فعالیتهای آموزشی برای تنبورنوازان داشته باشیم تا یک مجموعه را تشکیل دهیم. چندین مرتبه پیگیری کردم؛ اما متولیان موسیقی کرمانشاه، به هر دلیلی، خیلی استقبال و همکاری نکردند.
آیا خانواده شما هم در برنامهای که گفتید شرکت داشتند؟
بله، اصلا قرار بود خانوادگی این کار را انجام دهیم. هدف این بود که ما یک مجموعه خیلی بزرگ از همه تنبورنوازان را گرد هم جمع کنیم و برای آنها دورههایی برگزار كنيم و بر مبنای توانایی و استعداد اشخاص شرکتکننده، از آنها برای برنامههایی که داشتیم دعوت به همکاری كنيم. باز هم میگویم که این برنامه شکل نگرفت چون من در اینجا زندگی نمیکنم و خانواده من هم اینجا نیستند. در واقع این برنامه مدیریتی میخواست که در اینجا پیگیر برنامه باشد. درست یادم نمیآید، فکر کنم من شخصا در سالهای پیش با رییس انجمن موسیقی صحبت کردم که ظاهرا نظرشان مثبت بود؛ اما در عمل به جایی نرسید. من و خانوادهام این قصد را داشتیم که مجموعهای از تنبورنوازان منطقه را گرد هم جمع و یکی دو سالی را با هم تمرین کنیم و تجربياتمان را به آنها منتقل كنيم. این کار قرار بود به صورت رایگان صورت بگیرد. اما متاسفانه شرایط فراهم نبود. ما امیدواریم که روزی این برنامه در کرمانشاه اجرا شود.
اجرای سهراب پورناظري و همایون شجريان در ابتدای کنسرت برای اکثر حضار بسیار اجرای متفاوت و زیبایی بود؛ آیا ممکن است این اجرا خود شاخهای از سبک کاری شما شود؟
بله این کار دارد صورت میگیرد. مجموعهای که همایون و سهراب با یکدیگر کار میکنند در واقع کار کاملی است که تور آن در همه ایران بهجز کرمانشاه اجرا شده بود. آنها نتوانستند در کرمانشاه تور خود را اجرا کنند زمانی که ما تور «نه فرشتهام نه شیطان» را گذاشتیم به صورت استثنا در کرمانشاه این اجرا را به کنسرتمان اضافه کردیم. تور «چرا رفتی؟» تنها شامل آهنگهای آلبوم «نه فرشتهام نه شیطان» میشود و چیزی اضافه ندارد. با توجه به سالهای پیش و اجرانکردن این دو هنرمند در کرمانشاه این برنامه باید حتما در کرمانشاه انجام میشد. من بهعنوان کسی که از موسیقی لذت میبرد و شنونده خوبی برای موسیقی است کار آنها را بسیار دوست دارم چرا که بسیار پرانرژی و خوب است.
آیا همکاری شما با همایون شجریان در سالهای آینده هم ادامه خواهد داشت؟
ما، تور این کار را دو ماه است که شروع کردهایم. فکر میکنم این تور تا سال آینده که قرار است در کشورهای دیگر برگزار شود، طول میکشد. ما برای کارهای بعد زمان میخواهیم. همین کاری که انجام دادیم زمان خیلی زیادی برد و اگر قرار باشد کار دیگری هم انجام دهیم حتما طبق روند همین کار، انجام میگیرد. شاید هم خیلی بیشتر و مفصلتر و با وسواس بیشتری کار کنیم.
آیا درصدد انجام کار جدیدی هستید؟
خیر، این آلبوم سهسال زمان برد تا منتشر شد. من خیلی اهل تولید نیستم که بخواهم هر ماه و هر سال کار جدید انجام دهم. هر زمانی که مجموعهای جمع شود، آن زمان کار جدید شکل میگیرد.
نظرات متفاوتی راجع به کار شما مبنی بر پاپ یا سنتی بودن مطرح شده؟ خود شما کارتان را در چه گروهی قرار میدهید؟
این کار، نه پاپ است نه سنتی. پاپ یک تعریف نیست، یک نوع موسیقی است. ما به هر موسیقیاي که گیتار و درامز و... دارد میگوییم پاپ؛ در حالی که اینطور نیست. دوم اینکه موسیقی در دورههای مختلف تغییر شکل داده، برای اینکه هنر یک اتفاق زنده است، یک اتفاق موزهای و اثر باستانی نیست که ما برای اینکه آسیبی نبیند آن را حفظ کنیم. قسمتهایی که باستانی و میراث قدیم است همه وجود دارند ولی خود هنر یک اتفاق زنده است و این اتفاق زنده در هر لحظهای از زمان بنا به شرایط زندگی، به لحاظ اجتماعی، فرهنگی و هنری و اینکه هنرمندانی که در هر دورهای روی صحنه موسیقی کار میکنند به یک برایند و نتیجهای میرسند و هرکس که توانایی زیادی دارد میآید تمام این نتایج بیرونی و اکتساباتی که داشته و اتفاقات درونی که برایش است چه به لحاظ احساسی و چه به لحاظ اندیشهای آنها را یک هنری که از خودش سرچشمه میگیرد و تکراری نیست از جاهای دیگر آن را بنا به فراخور احساس و احوالش نقش و شکل آن را میکشد، یا موزیک و فیلم آن را میسازد. در واقع بهترین اسمی که من برای این مجموعه میتوانم بگذارم البته از لحاظ فرم موسیقی- با توجه به اینکه این مجموعه شامل هشت قطعه با فرمهای مختلف است- این است: موسیقی معاصر ایران. این عنوان بسیار جامع است و به سنتگراها هم برنمیخورد. البته اگر کسی بگوید پاپ است یا سنتی من ناراحت نمیشوم.
با توجه به طرفداران زیاد کنسرتتان، اوضاع اقتصادی شهر کرمانشاه و اجرا در سالن ورزشی، بسیاری از مردم به قیمت بلیتهای 40تا 70هزارتومانی معترض بودند. آیا قیمت بلیتها را خود شما مشخص کردید یا مسوولان کرمانشاه؟
قیمت بلیتهای ما به جز تهران در سراسر ایران یک قیمت است. خود من خیلی دوست داشتم قیمت بلیت در کرمانشاه کمتر باشد ولی اتفاقات مختلفی افتاد. به من گفتند حدود 700 الی 800بلیت از مدیر برنامه ما در کرمانشاه برای مراکز، ادارات، سازمانها و ارگانهاي مختلف گرفته شده است. اگر میانگین این تعداد بلیت را حدود 40هزارتومان فرض کنیم. حدود 32میلیونتومان میشود. این مبلغ را چه کسی باید بدهد؟ یا هنرمند یا مراکز و متولیان فرهنگی باید بدهند یا مردم. وقتی متولیان فرهنگی تعداد عجیبوغریبی بلیت میگیرند؛ خب آنها باید پاسخگو باشند. میتوانند بگویند این مبلغ را سرشکن کنید روی قیمت بلیتها تا مبلغ بلیتهای دیگر کم شود. یک گروه تقریبا 40نفره برای برگزاری این کنسرت از تهران به کرمانشاه آمدهاند. این 40نفر فقط بهلحاظ رفتوآمد و اسکان، هزينه قابل توجهي لازم دارد. اگر قرار باشد فقط هنرمندان پوشش مادی را بدهند، ادامه کار غیر ممکن است. هر مجموعه موسیقایی که کار میکند باید به لحاظ اقتصادی توجیه داشته باشد که بتواند به سمت جلو حرکت کند. اگر ما به لحاظ اقتصادی ضعیف باشیم باید خیلی از چیزها را مانند صحنه، نور، صدا و... درجه 3 و درجه 4 به مردم عرضه کنیم و از سوی دیگر به هنرمند شرایط نامناسب اسکان و امکانات را بدهیم که این کار نباید هرگز صورت بگیرد. باید شأن هنرمند رعایت شود و کار در سطح بالایی انجام گیرد. من از کنسرتهای دیگری که در کرمانشاه برگزار شده خبر ندارم اما کنسرت ما بسیار منظم برگزار شده است. ما در مقایسه با تمام شهرهایی که رفتیم به این نتیجه رسیدم که کرمانشاه از سایر شهرها بسیار منظمتر بود.
مردم دوست داشتند در سالن مناسبتری، مانند تالار انتظار، کنسرت اجرا شود.
کنسرت در ورزشگاه بوده چون چارهای نبوده است. اگر در ورزشگاه اجرا نکنیم در کجا اجرا داشته باشیم؟ تالار انتظار حدود 600 تا 700نفر ظرفیت دارد. اما سالن ورزشی سههزار نفر. اگر در ورزشگاه اجرا نميكرديم به جای دو شب اجرا، باید 10شب به اجرا میپرداختیم.
اگر بخواهیم 10شب در انتظار اجرا داشته باشیم باید قیمت بلیت از 100هزارتومان شروع شود. بهخاطر هزینههای جاری و همچنین استراحت بعد از سه شب اجرا، چون اجرای پیوسته امکان ندارد؛ یعنی دو هفته گروه باید در کرمانشاه بماند و حساب کنید هزینه 40نفر برای دوهفته چقدر است؟ البته جالب است سالن ورزشی کرمانشاه از تمام سالنهایی که ما اجرا داشتهایم مرتبتر و منظمتر و خوشصداتر بوده است. خوشصداترین کنسرت ما در میان 24 اجرا، اجرای 23و 24 ما بود که در کرمانشاه انجام شد. بهترین کیفیت صدا را بهخاطر آکوستیک سالن در کرمانشاه داشتیم.
در تمام دنیا کنسرتهای بزرگ در سالنهای ورزشی اجرا میشوند. بعضی خوانندگان خارجی در سالنهای ورزشی یک شب برای 30هزارنفر اجرا میکنند. البته آنها امکانات فنی و صوتی بالایی دارند. ما سعی کردیم بهترین امکانات صوتی در ایران را برای این کنسرت تهیه کنیم. تیم صدابرداری ما چهاربار عوض شده و این تیم بهترین تیم بود.
خود شما بهعنوان یک هنرمند موسیقی آیا با اجرا در سالن ورزشی موافقید؟
سالن وزارت کشور بزرگترین و بهترین سالن از لحاظ امکانات در تهران است. ما حاضریم صدبار دیگر در کرمانشاه کنسرت دهیم اما یک شب در آنجا کنسرت ندهیم؛ برای اینکه ما در کرمانشاه صدای خوب میشنویم. کنسرت یعنی صدا. شما وقتی صدای کنسرتتان خراب باشد دیگر فایده ندارد. فرقي بین سالنها نیست فقط قضیه مبلهبودن صندلیهاست. صدابرداری این گروه کار بسیار سختی است زیرا تعداد نوازندگان خیلی زیاد است. تنوع سازی که ما روی صحنه داشتیم یعنی از تنبور، سازهای کوبهای، کمانچه، پیانو تا گیتاربیس... این تنوع صدا برای صدابرداری خیلی کار مشکلی است. شب اول اجرا در کرمانشاه همه گروه بعد از 23اجرا اولین شبی بود که خوشحال بودند. چون صدای سالن عالی بود. جدای از اینکه تماشاگرانی داشتیم که بینظیر بودند. اجرای خود ما هم خیلی پرانرژی بود. در یک کنسرت، صدا که خراب باشد، همهچیز خراب است.
حرف آخر.
خیلی حرفها هست. من در این یکی، دو روز اقامت در کرمانشاه بچههای گروه را به محلههای قدیمی شهر بردم، جایی که به دنیا آمدهام و مدرسهای که رفتهام. خانواده ما خیلی احساس عمیقی به کرمانشاه دارند. ما خیلی دوست داریم برای اینجا کاری انجام دهیم اما فضا (از لحاظ اداری و سیاستگذاریهای فرهنگی) مهيا نيست. خوشبختانه نسل جوانی که در کرمانشاه دارد رشد میکند خیلی به واقعیت نزدیکترند و این باعث امیدواری است. ما خیلی دوست داریم هر کمکی که از دستمان برمیآید انجام دهیم. من شنیدم که قرار است دانشگاه علمی- کاربردی رشته موسیقی داشته باشد، این خبر یکی از بهترین خبرهایی بود که من شنیدم چراکه اینهمه استعداد درجه یک موسیقی یک امید پیدا میکنند. کرمانشاه ناامیدترین شهر ایران است.
استعدادهای بینظیری در کرمانشاه از دست میروند. حجم اعتیادی که در این شهر وجود دارد، غمناک است. شب اول که رسیدم حرف از پنج نفر از دوستان و هممحلهایهایم شد که هرکدام در زمان خود هنرمند، کشتیگیر، شمشیرباز و... بودند. جویای احوالشان شدم؛ شنیدم یا مردهاند یا بهزودی میمیرند. این خبر باعث شد من چند ساعت حالم بد شود. حتی میگفتم چطور ممکن است فردا با این حال اجرا داشته باشم.
چون این مساله خواسته یا ناخواسته اتفاقی است که طی این سالها در کرمانشاه افتاده و جوانان شهر را از بین برده است و این اتفاق دامن خیلیهای دیگر را میگیرد. امیدوارم یک اتفاق خوب بیفتد و شرط اول و آخر این اتفاق، برگشتن امید به شهر است. امیدوارم جوانان کاری را انجام ندهند که از جوانی خود انتقام بگیرند. من میبینم که کرمانشاه خیلی فقیر است. در تمام سفرهایی که به شهرهای دیگر داشتهام، کمترین تغییر را در کرمانشاه دیدهام.
فقط یکسری ستون بیمصرف را در خیابانهای شهر زدهاند که معلوم نیست نماد چه چیزی است. کرمانشاه نه قطار میخواهد نه ریل، فقط آب میخواهد! مردم شهر کرمانشاه خشکیدهاند. چرا در دو شب کنسرت مردم آنقدر خوشحال بودند؟ فقط مربوط به این نیست که اهل هنر و موسیقیاند بلکه مردم شهر تشنهاند. من یقین دارم که مردم در کنسرتهای دیگر هم همینطورند. امیدوارم آبی که به روی این مردم بسته شده باز شود. کرمانشاه با توجه به هنرمندان زیاد موسیقی شهر ویژهای است. خیلی از هنرمندان برجسته موسیقی ایران کرمانشاهی هستند؛ چه پیشکسوت و چه جوان. همه اینها نشان از پتانسیل کرمانشاه است. امیدوارم مسوولان بيشتر تلاش كنند.
بسيار تلاش کرديم با همایون شجریان مصاحبه کنيم که متاسفانه ميسر نشد؛ علت اینکه ایشان زياد مصاحبه نمیکنند چیست؟
همایون زیاد اهل مصاحبه نیست؛ شاید در این مدت یک یا دو بار مصاحبه کرده است؛ در واقع خیلی اهل هیاهو نیست و بیشتر ترجیح میدهد کارش را انجام دهد.
با توجه به ابراز احساسات مردم نسبت به اجرای سهراب و همایون، همچنین همکاری وی با خانواده شما گویا همایون شجریان با ساز تنبور که یک ساز کردی است ارتباط بسیار عمیقی برقرار کرده است؟
هنرمندانی که با هم کار میکنند اگر دارای فضاهای مختلفی در موسیقی باشند بین آنها حتما تبادل بهوجود میآید؛ چون سعی میکنند با هم پیوند برقرار كنند و به نتیجه مشترکی برسند. طبیعتا هر موسیقی زیبا و توانمندی میتواند روی هر هنرمندی تاثیر بگذارد و این یک مساله عام است نه خاص. وقتی همایون آنقدر زیبا و پرقدرت با تنبور میخواند حتما به درکی از موسیقی تنبور رسیده است. به نظر من ترکیب صدای همایون و تنبور یک پیوند بسیار عجیب است.
شما به صورت مستمر به کرمانشاه سفر میکنید؟ وضعیت موسیقی کرمانشاه را چطور ارزیابی میکنید؟
قبل از هر چیز من خیلی خوشحالم که در میان همشهریانم هستم. حدود هفتسال است که به کرمانشاه نیامده بودم. در واقع در این هفت سال، در ایران زندگی نمیکردم و تنها براي کار و دیدار با خانواده به ایران میآمدم و خیلی دلم میخواست به کرمانشاه بیایم. ما در خردسالی و نوجوانی خیلی زیاد به کرمانشاه سفر میکردیم ولی گرفتاریهای کاری و مسايل دیگر دست به دست هم دادند که ما بعد از مدتها با اجرای این برنامه به کرمانشاه سفر کنیم که این مساله برای من بسیار خوشایند بود. با من تماسهایی گرفته شد مبنی بر اینکه در کرمانشاه فعالیتهای آموزشی برای تنبورنوازان داشته باشیم تا یک مجموعه را تشکیل دهیم. چندین مرتبه پیگیری کردم؛ اما متولیان موسیقی کرمانشاه، به هر دلیلی، خیلی استقبال و همکاری نکردند.
آیا خانواده شما هم در برنامهای که گفتید شرکت داشتند؟
بله، اصلا قرار بود خانوادگی این کار را انجام دهیم. هدف این بود که ما یک مجموعه خیلی بزرگ از همه تنبورنوازان را گرد هم جمع کنیم و برای آنها دورههایی برگزار كنيم و بر مبنای توانایی و استعداد اشخاص شرکتکننده، از آنها برای برنامههایی که داشتیم دعوت به همکاری كنيم. باز هم میگویم که این برنامه شکل نگرفت چون من در اینجا زندگی نمیکنم و خانواده من هم اینجا نیستند. در واقع این برنامه مدیریتی میخواست که در اینجا پیگیر برنامه باشد. درست یادم نمیآید، فکر کنم من شخصا در سالهای پیش با رییس انجمن موسیقی صحبت کردم که ظاهرا نظرشان مثبت بود؛ اما در عمل به جایی نرسید. من و خانوادهام این قصد را داشتیم که مجموعهای از تنبورنوازان منطقه را گرد هم جمع و یکی دو سالی را با هم تمرین کنیم و تجربياتمان را به آنها منتقل كنيم. این کار قرار بود به صورت رایگان صورت بگیرد. اما متاسفانه شرایط فراهم نبود. ما امیدواریم که روزی این برنامه در کرمانشاه اجرا شود.
اجرای سهراب پورناظري و همایون شجريان در ابتدای کنسرت برای اکثر حضار بسیار اجرای متفاوت و زیبایی بود؛ آیا ممکن است این اجرا خود شاخهای از سبک کاری شما شود؟
بله این کار دارد صورت میگیرد. مجموعهای که همایون و سهراب با یکدیگر کار میکنند در واقع کار کاملی است که تور آن در همه ایران بهجز کرمانشاه اجرا شده بود. آنها نتوانستند در کرمانشاه تور خود را اجرا کنند زمانی که ما تور «نه فرشتهام نه شیطان» را گذاشتیم به صورت استثنا در کرمانشاه این اجرا را به کنسرتمان اضافه کردیم. تور «چرا رفتی؟» تنها شامل آهنگهای آلبوم «نه فرشتهام نه شیطان» میشود و چیزی اضافه ندارد. با توجه به سالهای پیش و اجرانکردن این دو هنرمند در کرمانشاه این برنامه باید حتما در کرمانشاه انجام میشد. من بهعنوان کسی که از موسیقی لذت میبرد و شنونده خوبی برای موسیقی است کار آنها را بسیار دوست دارم چرا که بسیار پرانرژی و خوب است.
آیا همکاری شما با همایون شجریان در سالهای آینده هم ادامه خواهد داشت؟
ما، تور این کار را دو ماه است که شروع کردهایم. فکر میکنم این تور تا سال آینده که قرار است در کشورهای دیگر برگزار شود، طول میکشد. ما برای کارهای بعد زمان میخواهیم. همین کاری که انجام دادیم زمان خیلی زیادی برد و اگر قرار باشد کار دیگری هم انجام دهیم حتما طبق روند همین کار، انجام میگیرد. شاید هم خیلی بیشتر و مفصلتر و با وسواس بیشتری کار کنیم.
آیا درصدد انجام کار جدیدی هستید؟
خیر، این آلبوم سهسال زمان برد تا منتشر شد. من خیلی اهل تولید نیستم که بخواهم هر ماه و هر سال کار جدید انجام دهم. هر زمانی که مجموعهای جمع شود، آن زمان کار جدید شکل میگیرد.
نظرات متفاوتی راجع به کار شما مبنی بر پاپ یا سنتی بودن مطرح شده؟ خود شما کارتان را در چه گروهی قرار میدهید؟
این کار، نه پاپ است نه سنتی. پاپ یک تعریف نیست، یک نوع موسیقی است. ما به هر موسیقیاي که گیتار و درامز و... دارد میگوییم پاپ؛ در حالی که اینطور نیست. دوم اینکه موسیقی در دورههای مختلف تغییر شکل داده، برای اینکه هنر یک اتفاق زنده است، یک اتفاق موزهای و اثر باستانی نیست که ما برای اینکه آسیبی نبیند آن را حفظ کنیم. قسمتهایی که باستانی و میراث قدیم است همه وجود دارند ولی خود هنر یک اتفاق زنده است و این اتفاق زنده در هر لحظهای از زمان بنا به شرایط زندگی، به لحاظ اجتماعی، فرهنگی و هنری و اینکه هنرمندانی که در هر دورهای روی صحنه موسیقی کار میکنند به یک برایند و نتیجهای میرسند و هرکس که توانایی زیادی دارد میآید تمام این نتایج بیرونی و اکتساباتی که داشته و اتفاقات درونی که برایش است چه به لحاظ احساسی و چه به لحاظ اندیشهای آنها را یک هنری که از خودش سرچشمه میگیرد و تکراری نیست از جاهای دیگر آن را بنا به فراخور احساس و احوالش نقش و شکل آن را میکشد، یا موزیک و فیلم آن را میسازد. در واقع بهترین اسمی که من برای این مجموعه میتوانم بگذارم البته از لحاظ فرم موسیقی- با توجه به اینکه این مجموعه شامل هشت قطعه با فرمهای مختلف است- این است: موسیقی معاصر ایران. این عنوان بسیار جامع است و به سنتگراها هم برنمیخورد. البته اگر کسی بگوید پاپ است یا سنتی من ناراحت نمیشوم.
با توجه به طرفداران زیاد کنسرتتان، اوضاع اقتصادی شهر کرمانشاه و اجرا در سالن ورزشی، بسیاری از مردم به قیمت بلیتهای 40تا 70هزارتومانی معترض بودند. آیا قیمت بلیتها را خود شما مشخص کردید یا مسوولان کرمانشاه؟
قیمت بلیتهای ما به جز تهران در سراسر ایران یک قیمت است. خود من خیلی دوست داشتم قیمت بلیت در کرمانشاه کمتر باشد ولی اتفاقات مختلفی افتاد. به من گفتند حدود 700 الی 800بلیت از مدیر برنامه ما در کرمانشاه برای مراکز، ادارات، سازمانها و ارگانهاي مختلف گرفته شده است. اگر میانگین این تعداد بلیت را حدود 40هزارتومان فرض کنیم. حدود 32میلیونتومان میشود. این مبلغ را چه کسی باید بدهد؟ یا هنرمند یا مراکز و متولیان فرهنگی باید بدهند یا مردم. وقتی متولیان فرهنگی تعداد عجیبوغریبی بلیت میگیرند؛ خب آنها باید پاسخگو باشند. میتوانند بگویند این مبلغ را سرشکن کنید روی قیمت بلیتها تا مبلغ بلیتهای دیگر کم شود. یک گروه تقریبا 40نفره برای برگزاری این کنسرت از تهران به کرمانشاه آمدهاند. این 40نفر فقط بهلحاظ رفتوآمد و اسکان، هزينه قابل توجهي لازم دارد. اگر قرار باشد فقط هنرمندان پوشش مادی را بدهند، ادامه کار غیر ممکن است. هر مجموعه موسیقایی که کار میکند باید به لحاظ اقتصادی توجیه داشته باشد که بتواند به سمت جلو حرکت کند. اگر ما به لحاظ اقتصادی ضعیف باشیم باید خیلی از چیزها را مانند صحنه، نور، صدا و... درجه 3 و درجه 4 به مردم عرضه کنیم و از سوی دیگر به هنرمند شرایط نامناسب اسکان و امکانات را بدهیم که این کار نباید هرگز صورت بگیرد. باید شأن هنرمند رعایت شود و کار در سطح بالایی انجام گیرد. من از کنسرتهای دیگری که در کرمانشاه برگزار شده خبر ندارم اما کنسرت ما بسیار منظم برگزار شده است. ما در مقایسه با تمام شهرهایی که رفتیم به این نتیجه رسیدم که کرمانشاه از سایر شهرها بسیار منظمتر بود.
مردم دوست داشتند در سالن مناسبتری، مانند تالار انتظار، کنسرت اجرا شود.
کنسرت در ورزشگاه بوده چون چارهای نبوده است. اگر در ورزشگاه اجرا نکنیم در کجا اجرا داشته باشیم؟ تالار انتظار حدود 600 تا 700نفر ظرفیت دارد. اما سالن ورزشی سههزار نفر. اگر در ورزشگاه اجرا نميكرديم به جای دو شب اجرا، باید 10شب به اجرا میپرداختیم.
اگر بخواهیم 10شب در انتظار اجرا داشته باشیم باید قیمت بلیت از 100هزارتومان شروع شود. بهخاطر هزینههای جاری و همچنین استراحت بعد از سه شب اجرا، چون اجرای پیوسته امکان ندارد؛ یعنی دو هفته گروه باید در کرمانشاه بماند و حساب کنید هزینه 40نفر برای دوهفته چقدر است؟ البته جالب است سالن ورزشی کرمانشاه از تمام سالنهایی که ما اجرا داشتهایم مرتبتر و منظمتر و خوشصداتر بوده است. خوشصداترین کنسرت ما در میان 24 اجرا، اجرای 23و 24 ما بود که در کرمانشاه انجام شد. بهترین کیفیت صدا را بهخاطر آکوستیک سالن در کرمانشاه داشتیم.
در تمام دنیا کنسرتهای بزرگ در سالنهای ورزشی اجرا میشوند. بعضی خوانندگان خارجی در سالنهای ورزشی یک شب برای 30هزارنفر اجرا میکنند. البته آنها امکانات فنی و صوتی بالایی دارند. ما سعی کردیم بهترین امکانات صوتی در ایران را برای این کنسرت تهیه کنیم. تیم صدابرداری ما چهاربار عوض شده و این تیم بهترین تیم بود.
خود شما بهعنوان یک هنرمند موسیقی آیا با اجرا در سالن ورزشی موافقید؟
سالن وزارت کشور بزرگترین و بهترین سالن از لحاظ امکانات در تهران است. ما حاضریم صدبار دیگر در کرمانشاه کنسرت دهیم اما یک شب در آنجا کنسرت ندهیم؛ برای اینکه ما در کرمانشاه صدای خوب میشنویم. کنسرت یعنی صدا. شما وقتی صدای کنسرتتان خراب باشد دیگر فایده ندارد. فرقي بین سالنها نیست فقط قضیه مبلهبودن صندلیهاست. صدابرداری این گروه کار بسیار سختی است زیرا تعداد نوازندگان خیلی زیاد است. تنوع سازی که ما روی صحنه داشتیم یعنی از تنبور، سازهای کوبهای، کمانچه، پیانو تا گیتاربیس... این تنوع صدا برای صدابرداری خیلی کار مشکلی است. شب اول اجرا در کرمانشاه همه گروه بعد از 23اجرا اولین شبی بود که خوشحال بودند. چون صدای سالن عالی بود. جدای از اینکه تماشاگرانی داشتیم که بینظیر بودند. اجرای خود ما هم خیلی پرانرژی بود. در یک کنسرت، صدا که خراب باشد، همهچیز خراب است.
حرف آخر.
خیلی حرفها هست. من در این یکی، دو روز اقامت در کرمانشاه بچههای گروه را به محلههای قدیمی شهر بردم، جایی که به دنیا آمدهام و مدرسهای که رفتهام. خانواده ما خیلی احساس عمیقی به کرمانشاه دارند. ما خیلی دوست داریم برای اینجا کاری انجام دهیم اما فضا (از لحاظ اداری و سیاستگذاریهای فرهنگی) مهيا نيست. خوشبختانه نسل جوانی که در کرمانشاه دارد رشد میکند خیلی به واقعیت نزدیکترند و این باعث امیدواری است. ما خیلی دوست داریم هر کمکی که از دستمان برمیآید انجام دهیم. من شنیدم که قرار است دانشگاه علمی- کاربردی رشته موسیقی داشته باشد، این خبر یکی از بهترین خبرهایی بود که من شنیدم چراکه اینهمه استعداد درجه یک موسیقی یک امید پیدا میکنند. کرمانشاه ناامیدترین شهر ایران است.
استعدادهای بینظیری در کرمانشاه از دست میروند. حجم اعتیادی که در این شهر وجود دارد، غمناک است. شب اول که رسیدم حرف از پنج نفر از دوستان و هممحلهایهایم شد که هرکدام در زمان خود هنرمند، کشتیگیر، شمشیرباز و... بودند. جویای احوالشان شدم؛ شنیدم یا مردهاند یا بهزودی میمیرند. این خبر باعث شد من چند ساعت حالم بد شود. حتی میگفتم چطور ممکن است فردا با این حال اجرا داشته باشم.
چون این مساله خواسته یا ناخواسته اتفاقی است که طی این سالها در کرمانشاه افتاده و جوانان شهر را از بین برده است و این اتفاق دامن خیلیهای دیگر را میگیرد. امیدوارم یک اتفاق خوب بیفتد و شرط اول و آخر این اتفاق، برگشتن امید به شهر است. امیدوارم جوانان کاری را انجام ندهند که از جوانی خود انتقام بگیرند. من میبینم که کرمانشاه خیلی فقیر است. در تمام سفرهایی که به شهرهای دیگر داشتهام، کمترین تغییر را در کرمانشاه دیدهام.
فقط یکسری ستون بیمصرف را در خیابانهای شهر زدهاند که معلوم نیست نماد چه چیزی است. کرمانشاه نه قطار میخواهد نه ریل، فقط آب میخواهد! مردم شهر کرمانشاه خشکیدهاند. چرا در دو شب کنسرت مردم آنقدر خوشحال بودند؟ فقط مربوط به این نیست که اهل هنر و موسیقیاند بلکه مردم شهر تشنهاند. من یقین دارم که مردم در کنسرتهای دیگر هم همینطورند. امیدوارم آبی که به روی این مردم بسته شده باز شود. کرمانشاه با توجه به هنرمندان زیاد موسیقی شهر ویژهای است. خیلی از هنرمندان برجسته موسیقی ایران کرمانشاهی هستند؛ چه پیشکسوت و چه جوان. همه اینها نشان از پتانسیل کرمانشاه است. امیدوارم مسوولان بيشتر تلاش كنند.
تهمورس پورناظری، متولد 19بهمن 1355در کرمانشاه است. او که در خانوادهای هنرمند به دنیا آمده، فرزند کیخسرو پورناظری، یکی از بزرگان موسیقی ایران است که مهرماه امسال بعد از هفتسال به همراه خانواده هنرمند و اعضای تور «چرا رفتی؟» میهمان همشهریانش بود. پورناظری در نواختن سازهای تار، سهتار، تنبور، بربط، دف و دیوان چیرهدست است و با بسیاری از سازهای دیگر آشنایی کامل دارد و در ایران و خارج از ایران کنسرتهای فراوانی اجرا کرده است. از جمله آثار شناختهشده او میتوان به آلبوم رنگهای متعالی (به همراه استاد محمدرضا شجریان و سهراب پورناظری) و آلبوم نه فرشتهام نه شیطان (با صدای همایون شجریان) اشاره کرد. در ادامه گفتوگوي ما را با تهمورس پورناظري ميخوانيد.
بسيار تلاش کرديم با همایون شجریان مصاحبه کنيم که متاسفانه ميسر نشد؛ علت اینکه ایشان زياد مصاحبه نمیکنند چیست؟
همایون زیاد اهل مصاحبه نیست؛ شاید در این مدت یک یا دو بار مصاحبه کرده است؛ در واقع خیلی اهل هیاهو نیست و بیشتر ترجیح میدهد کارش را انجام دهد.
با توجه به ابراز احساسات مردم نسبت به اجرای سهراب و همایون، همچنین همکاری وی با خانواده شما گویا همایون شجریان با ساز تنبور که یک ساز کردی است ارتباط بسیار عمیقی برقرار کرده است؟
هنرمندانی که با هم کار میکنند اگر دارای فضاهای مختلفی در موسیقی باشند بین آنها حتما تبادل بهوجود میآید؛ چون سعی میکنند با هم پیوند برقرار كنند و به نتیجه مشترکی برسند. طبیعتا هر موسیقی زیبا و توانمندی میتواند روی هر هنرمندی تاثیر بگذارد و این یک مساله عام است نه خاص. وقتی همایون آنقدر زیبا و پرقدرت با تنبور میخواند حتما به درکی از موسیقی تنبور رسیده است. به نظر من ترکیب صدای همایون و تنبور یک پیوند بسیار عجیب است.
شما به صورت مستمر به کرمانشاه سفر میکنید؟ وضعیت موسیقی کرمانشاه را چطور ارزیابی میکنید؟
قبل از هر چیز من خیلی خوشحالم که در میان همشهریانم هستم. حدود هفتسال است که به کرمانشاه نیامده بودم. در واقع در این هفت سال، در ایران زندگی نمیکردم و تنها براي کار و دیدار با خانواده به ایران میآمدم و خیلی دلم میخواست به کرمانشاه بیایم. ما در خردسالی و نوجوانی خیلی زیاد به کرمانشاه سفر میکردیم ولی گرفتاریهای کاری و مسايل دیگر دست به دست هم دادند که ما بعد از مدتها با اجرای این برنامه به کرمانشاه سفر کنیم که این مساله برای من بسیار خوشایند بود. با من تماسهایی گرفته شد مبنی بر اینکه در کرمانشاه فعالیتهای آموزشی برای تنبورنوازان داشته باشیم تا یک مجموعه را تشکیل دهیم. چندین مرتبه پیگیری کردم؛ اما متولیان موسیقی کرمانشاه، به هر دلیلی، خیلی استقبال و همکاری نکردند.
آیا خانواده شما هم در برنامهای که گفتید شرکت داشتند؟
بله، اصلا قرار بود خانوادگی این کار را انجام دهیم. هدف این بود که ما یک مجموعه خیلی بزرگ از همه تنبورنوازان را گرد هم جمع کنیم و برای آنها دورههایی برگزار كنيم و بر مبنای توانایی و استعداد اشخاص شرکتکننده، از آنها برای برنامههایی که داشتیم دعوت به همکاری كنيم. باز هم میگویم که این برنامه شکل نگرفت چون من در اینجا زندگی نمیکنم و خانواده من هم اینجا نیستند. در واقع این برنامه مدیریتی میخواست که در اینجا پیگیر برنامه باشد. درست یادم نمیآید، فکر کنم من شخصا در سالهای پیش با رییس انجمن موسیقی صحبت کردم که ظاهرا نظرشان مثبت بود؛ اما در عمل به جایی نرسید. من و خانوادهام این قصد را داشتیم که مجموعهای از تنبورنوازان منطقه را گرد هم جمع و یکی دو سالی را با هم تمرین کنیم و تجربياتمان را به آنها منتقل كنيم. این کار قرار بود به صورت رایگان صورت بگیرد. اما متاسفانه شرایط فراهم نبود. ما امیدواریم که روزی این برنامه در کرمانشاه اجرا شود.
اجرای سهراب پورناظري و همایون شجريان در ابتدای کنسرت برای اکثر حضار بسیار اجرای متفاوت و زیبایی بود؛ آیا ممکن است این اجرا خود شاخهای از سبک کاری شما شود؟
بله این کار دارد صورت میگیرد. مجموعهای که همایون و سهراب با یکدیگر کار میکنند در واقع کار کاملی است که تور آن در همه ایران بهجز کرمانشاه اجرا شده بود. آنها نتوانستند در کرمانشاه تور خود را اجرا کنند زمانی که ما تور «نه فرشتهام نه شیطان» را گذاشتیم به صورت استثنا در کرمانشاه این اجرا را به کنسرتمان اضافه کردیم. تور «چرا رفتی؟» تنها شامل آهنگهای آلبوم «نه فرشتهام نه شیطان» میشود و چیزی اضافه ندارد. با توجه به سالهای پیش و اجرانکردن این دو هنرمند در کرمانشاه این برنامه باید حتما در کرمانشاه انجام میشد. من بهعنوان کسی که از موسیقی لذت میبرد و شنونده خوبی برای موسیقی است کار آنها را بسیار دوست دارم چرا که بسیار پرانرژی و خوب است.
آیا همکاری شما با همایون شجریان در سالهای آینده هم ادامه خواهد داشت؟
ما، تور این کار را دو ماه است که شروع کردهایم. فکر میکنم این تور تا سال آینده که قرار است در کشورهای دیگر برگزار شود، طول میکشد. ما برای کارهای بعد زمان میخواهیم. همین کاری که انجام دادیم زمان خیلی زیادی برد و اگر قرار باشد کار دیگری هم انجام دهیم حتما طبق روند همین کار، انجام میگیرد. شاید هم خیلی بیشتر و مفصلتر و با وسواس بیشتری کار کنیم.
آیا درصدد انجام کار جدیدی هستید؟
خیر، این آلبوم سهسال زمان برد تا منتشر شد. من خیلی اهل تولید نیستم که بخواهم هر ماه و هر سال کار جدید انجام دهم. هر زمانی که مجموعهای جمع شود، آن زمان کار جدید شکل میگیرد.
نظرات متفاوتی راجع به کار شما مبنی بر پاپ یا سنتی بودن مطرح شده؟ خود شما کارتان را در چه گروهی قرار میدهید؟
این کار، نه پاپ است نه سنتی. پاپ یک تعریف نیست، یک نوع موسیقی است. ما به هر موسیقیاي که گیتار و درامز و... دارد میگوییم پاپ؛ در حالی که اینطور نیست. دوم اینکه موسیقی در دورههای مختلف تغییر شکل داده، برای اینکه هنر یک اتفاق زنده است، یک اتفاق موزهای و اثر باستانی نیست که ما برای اینکه آسیبی نبیند آن را حفظ کنیم. قسمتهایی که باستانی و میراث قدیم است همه وجود دارند ولی خود هنر یک اتفاق زنده است و این اتفاق زنده در هر لحظهای از زمان بنا به شرایط زندگی، به لحاظ اجتماعی، فرهنگی و هنری و اینکه هنرمندانی که در هر دورهای روی صحنه موسیقی کار میکنند به یک برایند و نتیجهای میرسند و هرکس که توانایی زیادی دارد میآید تمام این نتایج بیرونی و اکتساباتی که داشته و اتفاقات درونی که برایش است چه به لحاظ احساسی و چه به لحاظ اندیشهای آنها را یک هنری که از خودش سرچشمه میگیرد و تکراری نیست از جاهای دیگر آن را بنا به فراخور احساس و احوالش نقش و شکل آن را میکشد، یا موزیک و فیلم آن را میسازد. در واقع بهترین اسمی که من برای این مجموعه میتوانم بگذارم البته از لحاظ فرم موسیقی- با توجه به اینکه این مجموعه شامل هشت قطعه با فرمهای مختلف است- این است: موسیقی معاصر ایران. این عنوان بسیار جامع است و به سنتگراها هم برنمیخورد. البته اگر کسی بگوید پاپ است یا سنتی من ناراحت نمیشوم.
با توجه به طرفداران زیاد کنسرتتان، اوضاع اقتصادی شهر کرمانشاه و اجرا در سالن ورزشی، بسیاری از مردم به قیمت بلیتهای 40تا 70هزارتومانی معترض بودند. آیا قیمت بلیتها را خود شما مشخص کردید یا مسوولان کرمانشاه؟
قیمت بلیتهای ما به جز تهران در سراسر ایران یک قیمت است. خود من خیلی دوست داشتم قیمت بلیت در کرمانشاه کمتر باشد ولی اتفاقات مختلفی افتاد. به من گفتند حدود 700 الی 800بلیت از مدیر برنامه ما در کرمانشاه برای مراکز، ادارات، سازمانها و ارگانهاي مختلف گرفته شده است. اگر میانگین این تعداد بلیت را حدود 40هزارتومان فرض کنیم. حدود 32میلیونتومان میشود. این مبلغ را چه کسی باید بدهد؟ یا هنرمند یا مراکز و متولیان فرهنگی باید بدهند یا مردم. وقتی متولیان فرهنگی تعداد عجیبوغریبی بلیت میگیرند؛ خب آنها باید پاسخگو باشند. میتوانند بگویند این مبلغ را سرشکن کنید روی قیمت بلیتها تا مبلغ بلیتهای دیگر کم شود. یک گروه تقریبا 40نفره برای برگزاری این کنسرت از تهران به کرمانشاه آمدهاند. این 40نفر فقط بهلحاظ رفتوآمد و اسکان، هزينه قابل توجهي لازم دارد. اگر قرار باشد فقط هنرمندان پوشش مادی را بدهند، ادامه کار غیر ممکن است. هر مجموعه موسیقایی که کار میکند باید به لحاظ اقتصادی توجیه داشته باشد که بتواند به سمت جلو حرکت کند. اگر ما به لحاظ اقتصادی ضعیف باشیم باید خیلی از چیزها را مانند صحنه، نور، صدا و... درجه 3 و درجه 4 به مردم عرضه کنیم و از سوی دیگر به هنرمند شرایط نامناسب اسکان و امکانات را بدهیم که این کار نباید هرگز صورت بگیرد. باید شأن هنرمند رعایت شود و کار در سطح بالایی انجام گیرد. من از کنسرتهای دیگری که در کرمانشاه برگزار شده خبر ندارم اما کنسرت ما بسیار منظم برگزار شده است. ما در مقایسه با تمام شهرهایی که رفتیم به این نتیجه رسیدم که کرمانشاه از سایر شهرها بسیار منظمتر بود.
مردم دوست داشتند در سالن مناسبتری، مانند تالار انتظار، کنسرت اجرا شود.
کنسرت در ورزشگاه بوده چون چارهای نبوده است. اگر در ورزشگاه اجرا نکنیم در کجا اجرا داشته باشیم؟ تالار انتظار حدود 600 تا 700نفر ظرفیت دارد. اما سالن ورزشی سههزار نفر. اگر در ورزشگاه اجرا نميكرديم به جای دو شب اجرا، باید 10شب به اجرا میپرداختیم.
اگر بخواهیم 10شب در انتظار اجرا داشته باشیم باید قیمت بلیت از 100هزارتومان شروع شود. بهخاطر هزینههای جاری و همچنین استراحت بعد از سه شب اجرا، چون اجرای پیوسته امکان ندارد؛ یعنی دو هفته گروه باید در کرمانشاه بماند و حساب کنید هزینه 40نفر برای دوهفته چقدر است؟ البته جالب است سالن ورزشی کرمانشاه از تمام سالنهایی که ما اجرا داشتهایم مرتبتر و منظمتر و خوشصداتر بوده است. خوشصداترین کنسرت ما در میان 24 اجرا، اجرای 23و 24 ما بود که در کرمانشاه انجام شد. بهترین کیفیت صدا را بهخاطر آکوستیک سالن در کرمانشاه داشتیم.
در تمام دنیا کنسرتهای بزرگ در سالنهای ورزشی اجرا میشوند. بعضی خوانندگان خارجی در سالنهای ورزشی یک شب برای 30هزارنفر اجرا میکنند. البته آنها امکانات فنی و صوتی بالایی دارند. ما سعی کردیم بهترین امکانات صوتی در ایران را برای این کنسرت تهیه کنیم. تیم صدابرداری ما چهاربار عوض شده و این تیم بهترین تیم بود.
خود شما بهعنوان یک هنرمند موسیقی آیا با اجرا در سالن ورزشی موافقید؟
سالن وزارت کشور بزرگترین و بهترین سالن از لحاظ امکانات در تهران است. ما حاضریم صدبار دیگر در کرمانشاه کنسرت دهیم اما یک شب در آنجا کنسرت ندهیم؛ برای اینکه ما در کرمانشاه صدای خوب میشنویم. کنسرت یعنی صدا. شما وقتی صدای کنسرتتان خراب باشد دیگر فایده ندارد. فرقي بین سالنها نیست فقط قضیه مبلهبودن صندلیهاست. صدابرداری این گروه کار بسیار سختی است زیرا تعداد نوازندگان خیلی زیاد است. تنوع سازی که ما روی صحنه داشتیم یعنی از تنبور، سازهای کوبهای، کمانچه، پیانو تا گیتاربیس... این تنوع صدا برای صدابرداری خیلی کار مشکلی است. شب اول اجرا در کرمانشاه همه گروه بعد از 23اجرا اولین شبی بود که خوشحال بودند. چون صدای سالن عالی بود. جدای از اینکه تماشاگرانی داشتیم که بینظیر بودند. اجرای خود ما هم خیلی پرانرژی بود. در یک کنسرت، صدا که خراب باشد، همهچیز خراب است.
حرف آخر.
خیلی حرفها هست. من در این یکی، دو روز اقامت در کرمانشاه بچههای گروه را به محلههای قدیمی شهر بردم، جایی که به دنیا آمدهام و مدرسهای که رفتهام. خانواده ما خیلی احساس عمیقی به کرمانشاه دارند. ما خیلی دوست داریم برای اینجا کاری انجام دهیم اما فضا (از لحاظ اداری و سیاستگذاریهای فرهنگی) مهيا نيست. خوشبختانه نسل جوانی که در کرمانشاه دارد رشد میکند خیلی به واقعیت نزدیکترند و این باعث امیدواری است. ما خیلی دوست داریم هر کمکی که از دستمان برمیآید انجام دهیم. من شنیدم که قرار است دانشگاه علمی- کاربردی رشته موسیقی داشته باشد، این خبر یکی از بهترین خبرهایی بود که من شنیدم چراکه اینهمه استعداد درجه یک موسیقی یک امید پیدا میکنند. کرمانشاه ناامیدترین شهر ایران است.
استعدادهای بینظیری در کرمانشاه از دست میروند. حجم اعتیادی که در این شهر وجود دارد، غمناک است. شب اول که رسیدم حرف از پنج نفر از دوستان و هممحلهایهایم شد که هرکدام در زمان خود هنرمند، کشتیگیر، شمشیرباز و... بودند. جویای احوالشان شدم؛ شنیدم یا مردهاند یا بهزودی میمیرند. این خبر باعث شد من چند ساعت حالم بد شود. حتی میگفتم چطور ممکن است فردا با این حال اجرا داشته باشم.
چون این مساله خواسته یا ناخواسته اتفاقی است که طی این سالها در کرمانشاه افتاده و جوانان شهر را از بین برده است و این اتفاق دامن خیلیهای دیگر را میگیرد. امیدوارم یک اتفاق خوب بیفتد و شرط اول و آخر این اتفاق، برگشتن امید به شهر است. امیدوارم جوانان کاری را انجام ندهند که از جوانی خود انتقام بگیرند. من میبینم که کرمانشاه خیلی فقیر است. در تمام سفرهایی که به شهرهای دیگر داشتهام، کمترین تغییر را در کرمانشاه دیدهام.
فقط یکسری ستون بیمصرف را در خیابانهای شهر زدهاند که معلوم نیست نماد چه چیزی است. کرمانشاه نه قطار میخواهد نه ریل، فقط آب میخواهد! مردم شهر کرمانشاه خشکیدهاند. چرا در دو شب کنسرت مردم آنقدر خوشحال بودند؟ فقط مربوط به این نیست که اهل هنر و موسیقیاند بلکه مردم شهر تشنهاند. من یقین دارم که مردم در کنسرتهای دیگر هم همینطورند. امیدوارم آبی که به روی این مردم بسته شده باز شود. کرمانشاه با توجه به هنرمندان زیاد موسیقی شهر ویژهای است. خیلی از هنرمندان برجسته موسیقی ایران کرمانشاهی هستند؛ چه پیشکسوت و چه جوان. همه اینها نشان از پتانسیل کرمانشاه است. امیدوارم مسوولان بيشتر تلاش كنند.
بسيار تلاش کرديم با همایون شجریان مصاحبه کنيم که متاسفانه ميسر نشد؛ علت اینکه ایشان زياد مصاحبه نمیکنند چیست؟
همایون زیاد اهل مصاحبه نیست؛ شاید در این مدت یک یا دو بار مصاحبه کرده است؛ در واقع خیلی اهل هیاهو نیست و بیشتر ترجیح میدهد کارش را انجام دهد.
با توجه به ابراز احساسات مردم نسبت به اجرای سهراب و همایون، همچنین همکاری وی با خانواده شما گویا همایون شجریان با ساز تنبور که یک ساز کردی است ارتباط بسیار عمیقی برقرار کرده است؟
هنرمندانی که با هم کار میکنند اگر دارای فضاهای مختلفی در موسیقی باشند بین آنها حتما تبادل بهوجود میآید؛ چون سعی میکنند با هم پیوند برقرار كنند و به نتیجه مشترکی برسند. طبیعتا هر موسیقی زیبا و توانمندی میتواند روی هر هنرمندی تاثیر بگذارد و این یک مساله عام است نه خاص. وقتی همایون آنقدر زیبا و پرقدرت با تنبور میخواند حتما به درکی از موسیقی تنبور رسیده است. به نظر من ترکیب صدای همایون و تنبور یک پیوند بسیار عجیب است.
شما به صورت مستمر به کرمانشاه سفر میکنید؟ وضعیت موسیقی کرمانشاه را چطور ارزیابی میکنید؟
قبل از هر چیز من خیلی خوشحالم که در میان همشهریانم هستم. حدود هفتسال است که به کرمانشاه نیامده بودم. در واقع در این هفت سال، در ایران زندگی نمیکردم و تنها براي کار و دیدار با خانواده به ایران میآمدم و خیلی دلم میخواست به کرمانشاه بیایم. ما در خردسالی و نوجوانی خیلی زیاد به کرمانشاه سفر میکردیم ولی گرفتاریهای کاری و مسايل دیگر دست به دست هم دادند که ما بعد از مدتها با اجرای این برنامه به کرمانشاه سفر کنیم که این مساله برای من بسیار خوشایند بود. با من تماسهایی گرفته شد مبنی بر اینکه در کرمانشاه فعالیتهای آموزشی برای تنبورنوازان داشته باشیم تا یک مجموعه را تشکیل دهیم. چندین مرتبه پیگیری کردم؛ اما متولیان موسیقی کرمانشاه، به هر دلیلی، خیلی استقبال و همکاری نکردند.
آیا خانواده شما هم در برنامهای که گفتید شرکت داشتند؟
بله، اصلا قرار بود خانوادگی این کار را انجام دهیم. هدف این بود که ما یک مجموعه خیلی بزرگ از همه تنبورنوازان را گرد هم جمع کنیم و برای آنها دورههایی برگزار كنيم و بر مبنای توانایی و استعداد اشخاص شرکتکننده، از آنها برای برنامههایی که داشتیم دعوت به همکاری كنيم. باز هم میگویم که این برنامه شکل نگرفت چون من در اینجا زندگی نمیکنم و خانواده من هم اینجا نیستند. در واقع این برنامه مدیریتی میخواست که در اینجا پیگیر برنامه باشد. درست یادم نمیآید، فکر کنم من شخصا در سالهای پیش با رییس انجمن موسیقی صحبت کردم که ظاهرا نظرشان مثبت بود؛ اما در عمل به جایی نرسید. من و خانوادهام این قصد را داشتیم که مجموعهای از تنبورنوازان منطقه را گرد هم جمع و یکی دو سالی را با هم تمرین کنیم و تجربياتمان را به آنها منتقل كنيم. این کار قرار بود به صورت رایگان صورت بگیرد. اما متاسفانه شرایط فراهم نبود. ما امیدواریم که روزی این برنامه در کرمانشاه اجرا شود.
اجرای سهراب پورناظري و همایون شجريان در ابتدای کنسرت برای اکثر حضار بسیار اجرای متفاوت و زیبایی بود؛ آیا ممکن است این اجرا خود شاخهای از سبک کاری شما شود؟
بله این کار دارد صورت میگیرد. مجموعهای که همایون و سهراب با یکدیگر کار میکنند در واقع کار کاملی است که تور آن در همه ایران بهجز کرمانشاه اجرا شده بود. آنها نتوانستند در کرمانشاه تور خود را اجرا کنند زمانی که ما تور «نه فرشتهام نه شیطان» را گذاشتیم به صورت استثنا در کرمانشاه این اجرا را به کنسرتمان اضافه کردیم. تور «چرا رفتی؟» تنها شامل آهنگهای آلبوم «نه فرشتهام نه شیطان» میشود و چیزی اضافه ندارد. با توجه به سالهای پیش و اجرانکردن این دو هنرمند در کرمانشاه این برنامه باید حتما در کرمانشاه انجام میشد. من بهعنوان کسی که از موسیقی لذت میبرد و شنونده خوبی برای موسیقی است کار آنها را بسیار دوست دارم چرا که بسیار پرانرژی و خوب است.
آیا همکاری شما با همایون شجریان در سالهای آینده هم ادامه خواهد داشت؟
ما، تور این کار را دو ماه است که شروع کردهایم. فکر میکنم این تور تا سال آینده که قرار است در کشورهای دیگر برگزار شود، طول میکشد. ما برای کارهای بعد زمان میخواهیم. همین کاری که انجام دادیم زمان خیلی زیادی برد و اگر قرار باشد کار دیگری هم انجام دهیم حتما طبق روند همین کار، انجام میگیرد. شاید هم خیلی بیشتر و مفصلتر و با وسواس بیشتری کار کنیم.
آیا درصدد انجام کار جدیدی هستید؟
خیر، این آلبوم سهسال زمان برد تا منتشر شد. من خیلی اهل تولید نیستم که بخواهم هر ماه و هر سال کار جدید انجام دهم. هر زمانی که مجموعهای جمع شود، آن زمان کار جدید شکل میگیرد.
نظرات متفاوتی راجع به کار شما مبنی بر پاپ یا سنتی بودن مطرح شده؟ خود شما کارتان را در چه گروهی قرار میدهید؟
این کار، نه پاپ است نه سنتی. پاپ یک تعریف نیست، یک نوع موسیقی است. ما به هر موسیقیاي که گیتار و درامز و... دارد میگوییم پاپ؛ در حالی که اینطور نیست. دوم اینکه موسیقی در دورههای مختلف تغییر شکل داده، برای اینکه هنر یک اتفاق زنده است، یک اتفاق موزهای و اثر باستانی نیست که ما برای اینکه آسیبی نبیند آن را حفظ کنیم. قسمتهایی که باستانی و میراث قدیم است همه وجود دارند ولی خود هنر یک اتفاق زنده است و این اتفاق زنده در هر لحظهای از زمان بنا به شرایط زندگی، به لحاظ اجتماعی، فرهنگی و هنری و اینکه هنرمندانی که در هر دورهای روی صحنه موسیقی کار میکنند به یک برایند و نتیجهای میرسند و هرکس که توانایی زیادی دارد میآید تمام این نتایج بیرونی و اکتساباتی که داشته و اتفاقات درونی که برایش است چه به لحاظ احساسی و چه به لحاظ اندیشهای آنها را یک هنری که از خودش سرچشمه میگیرد و تکراری نیست از جاهای دیگر آن را بنا به فراخور احساس و احوالش نقش و شکل آن را میکشد، یا موزیک و فیلم آن را میسازد. در واقع بهترین اسمی که من برای این مجموعه میتوانم بگذارم البته از لحاظ فرم موسیقی- با توجه به اینکه این مجموعه شامل هشت قطعه با فرمهای مختلف است- این است: موسیقی معاصر ایران. این عنوان بسیار جامع است و به سنتگراها هم برنمیخورد. البته اگر کسی بگوید پاپ است یا سنتی من ناراحت نمیشوم.
با توجه به طرفداران زیاد کنسرتتان، اوضاع اقتصادی شهر کرمانشاه و اجرا در سالن ورزشی، بسیاری از مردم به قیمت بلیتهای 40تا 70هزارتومانی معترض بودند. آیا قیمت بلیتها را خود شما مشخص کردید یا مسوولان کرمانشاه؟
قیمت بلیتهای ما به جز تهران در سراسر ایران یک قیمت است. خود من خیلی دوست داشتم قیمت بلیت در کرمانشاه کمتر باشد ولی اتفاقات مختلفی افتاد. به من گفتند حدود 700 الی 800بلیت از مدیر برنامه ما در کرمانشاه برای مراکز، ادارات، سازمانها و ارگانهاي مختلف گرفته شده است. اگر میانگین این تعداد بلیت را حدود 40هزارتومان فرض کنیم. حدود 32میلیونتومان میشود. این مبلغ را چه کسی باید بدهد؟ یا هنرمند یا مراکز و متولیان فرهنگی باید بدهند یا مردم. وقتی متولیان فرهنگی تعداد عجیبوغریبی بلیت میگیرند؛ خب آنها باید پاسخگو باشند. میتوانند بگویند این مبلغ را سرشکن کنید روی قیمت بلیتها تا مبلغ بلیتهای دیگر کم شود. یک گروه تقریبا 40نفره برای برگزاری این کنسرت از تهران به کرمانشاه آمدهاند. این 40نفر فقط بهلحاظ رفتوآمد و اسکان، هزينه قابل توجهي لازم دارد. اگر قرار باشد فقط هنرمندان پوشش مادی را بدهند، ادامه کار غیر ممکن است. هر مجموعه موسیقایی که کار میکند باید به لحاظ اقتصادی توجیه داشته باشد که بتواند به سمت جلو حرکت کند. اگر ما به لحاظ اقتصادی ضعیف باشیم باید خیلی از چیزها را مانند صحنه، نور، صدا و... درجه 3 و درجه 4 به مردم عرضه کنیم و از سوی دیگر به هنرمند شرایط نامناسب اسکان و امکانات را بدهیم که این کار نباید هرگز صورت بگیرد. باید شأن هنرمند رعایت شود و کار در سطح بالایی انجام گیرد. من از کنسرتهای دیگری که در کرمانشاه برگزار شده خبر ندارم اما کنسرت ما بسیار منظم برگزار شده است. ما در مقایسه با تمام شهرهایی که رفتیم به این نتیجه رسیدم که کرمانشاه از سایر شهرها بسیار منظمتر بود.
مردم دوست داشتند در سالن مناسبتری، مانند تالار انتظار، کنسرت اجرا شود.
کنسرت در ورزشگاه بوده چون چارهای نبوده است. اگر در ورزشگاه اجرا نکنیم در کجا اجرا داشته باشیم؟ تالار انتظار حدود 600 تا 700نفر ظرفیت دارد. اما سالن ورزشی سههزار نفر. اگر در ورزشگاه اجرا نميكرديم به جای دو شب اجرا، باید 10شب به اجرا میپرداختیم.
اگر بخواهیم 10شب در انتظار اجرا داشته باشیم باید قیمت بلیت از 100هزارتومان شروع شود. بهخاطر هزینههای جاری و همچنین استراحت بعد از سه شب اجرا، چون اجرای پیوسته امکان ندارد؛ یعنی دو هفته گروه باید در کرمانشاه بماند و حساب کنید هزینه 40نفر برای دوهفته چقدر است؟ البته جالب است سالن ورزشی کرمانشاه از تمام سالنهایی که ما اجرا داشتهایم مرتبتر و منظمتر و خوشصداتر بوده است. خوشصداترین کنسرت ما در میان 24 اجرا، اجرای 23و 24 ما بود که در کرمانشاه انجام شد. بهترین کیفیت صدا را بهخاطر آکوستیک سالن در کرمانشاه داشتیم.
در تمام دنیا کنسرتهای بزرگ در سالنهای ورزشی اجرا میشوند. بعضی خوانندگان خارجی در سالنهای ورزشی یک شب برای 30هزارنفر اجرا میکنند. البته آنها امکانات فنی و صوتی بالایی دارند. ما سعی کردیم بهترین امکانات صوتی در ایران را برای این کنسرت تهیه کنیم. تیم صدابرداری ما چهاربار عوض شده و این تیم بهترین تیم بود.
خود شما بهعنوان یک هنرمند موسیقی آیا با اجرا در سالن ورزشی موافقید؟
سالن وزارت کشور بزرگترین و بهترین سالن از لحاظ امکانات در تهران است. ما حاضریم صدبار دیگر در کرمانشاه کنسرت دهیم اما یک شب در آنجا کنسرت ندهیم؛ برای اینکه ما در کرمانشاه صدای خوب میشنویم. کنسرت یعنی صدا. شما وقتی صدای کنسرتتان خراب باشد دیگر فایده ندارد. فرقي بین سالنها نیست فقط قضیه مبلهبودن صندلیهاست. صدابرداری این گروه کار بسیار سختی است زیرا تعداد نوازندگان خیلی زیاد است. تنوع سازی که ما روی صحنه داشتیم یعنی از تنبور، سازهای کوبهای، کمانچه، پیانو تا گیتاربیس... این تنوع صدا برای صدابرداری خیلی کار مشکلی است. شب اول اجرا در کرمانشاه همه گروه بعد از 23اجرا اولین شبی بود که خوشحال بودند. چون صدای سالن عالی بود. جدای از اینکه تماشاگرانی داشتیم که بینظیر بودند. اجرای خود ما هم خیلی پرانرژی بود. در یک کنسرت، صدا که خراب باشد، همهچیز خراب است.
حرف آخر.
خیلی حرفها هست. من در این یکی، دو روز اقامت در کرمانشاه بچههای گروه را به محلههای قدیمی شهر بردم، جایی که به دنیا آمدهام و مدرسهای که رفتهام. خانواده ما خیلی احساس عمیقی به کرمانشاه دارند. ما خیلی دوست داریم برای اینجا کاری انجام دهیم اما فضا (از لحاظ اداری و سیاستگذاریهای فرهنگی) مهيا نيست. خوشبختانه نسل جوانی که در کرمانشاه دارد رشد میکند خیلی به واقعیت نزدیکترند و این باعث امیدواری است. ما خیلی دوست داریم هر کمکی که از دستمان برمیآید انجام دهیم. من شنیدم که قرار است دانشگاه علمی- کاربردی رشته موسیقی داشته باشد، این خبر یکی از بهترین خبرهایی بود که من شنیدم چراکه اینهمه استعداد درجه یک موسیقی یک امید پیدا میکنند. کرمانشاه ناامیدترین شهر ایران است.
استعدادهای بینظیری در کرمانشاه از دست میروند. حجم اعتیادی که در این شهر وجود دارد، غمناک است. شب اول که رسیدم حرف از پنج نفر از دوستان و هممحلهایهایم شد که هرکدام در زمان خود هنرمند، کشتیگیر، شمشیرباز و... بودند. جویای احوالشان شدم؛ شنیدم یا مردهاند یا بهزودی میمیرند. این خبر باعث شد من چند ساعت حالم بد شود. حتی میگفتم چطور ممکن است فردا با این حال اجرا داشته باشم.
چون این مساله خواسته یا ناخواسته اتفاقی است که طی این سالها در کرمانشاه افتاده و جوانان شهر را از بین برده است و این اتفاق دامن خیلیهای دیگر را میگیرد. امیدوارم یک اتفاق خوب بیفتد و شرط اول و آخر این اتفاق، برگشتن امید به شهر است. امیدوارم جوانان کاری را انجام ندهند که از جوانی خود انتقام بگیرند. من میبینم که کرمانشاه خیلی فقیر است. در تمام سفرهایی که به شهرهای دیگر داشتهام، کمترین تغییر را در کرمانشاه دیدهام.
فقط یکسری ستون بیمصرف را در خیابانهای شهر زدهاند که معلوم نیست نماد چه چیزی است. کرمانشاه نه قطار میخواهد نه ریل، فقط آب میخواهد! مردم شهر کرمانشاه خشکیدهاند. چرا در دو شب کنسرت مردم آنقدر خوشحال بودند؟ فقط مربوط به این نیست که اهل هنر و موسیقیاند بلکه مردم شهر تشنهاند. من یقین دارم که مردم در کنسرتهای دیگر هم همینطورند. امیدوارم آبی که به روی این مردم بسته شده باز شود. کرمانشاه با توجه به هنرمندان زیاد موسیقی شهر ویژهای است. خیلی از هنرمندان برجسته موسیقی ایران کرمانشاهی هستند؛ چه پیشکسوت و چه جوان. همه اینها نشان از پتانسیل کرمانشاه است. امیدوارم مسوولان بيشتر تلاش كنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.