|

خشکی زاینده‌رود فرصت از دست‌رفته

علیرضا ارواحی : فضاهای هتروتوپیک (Heterotopic) می‌توانند نقش مهمی در تولید آثار هنری داشته باشند، این فضاها بیرون از فضای روزمره قرار می‌گیرند و معمولا می‌توانند برای مخاطب لایه‌های معنایی بسیاری را به بار بیاورند. این مفهوم برای «فوکو» به‌عنوان یک موضع و موقعیت دیگری شناخته می‌شود و از خلاف آمدِ عادت شکل گرفته است. هتروتوپیاها توانایی آن را دارند تا آرایش و نظم معمول را به هم بریزند و حتی نظم موجود فضا را بی‌اثر کنند. هنرمندان در این‌گونه فضاها می‌توانند از نظم موجود و روزمره‌ی حاکم بیرون بیایند و به تولید و حتی خلق آثار هنری بپردازند.
خشک‌شدن زاینده‌رود، تا حدی توانست نظم از پیش معمول اصفهان را بر هم زند و اصفهان را با هویتی روبرو کند که بخشی از آن از دست رفته است. با خلل در انسجامِ هویتی می‌توان انتظار آن را داشت که رویکردها و نگاه‌ها نسبت به مسائل پیرامون تا حدی تغییر کند. فرصتی در این امر برای هنرمندان نهفته است و می‌توانند اتفاق را تجربه کنند و به‌گونه‌ای دیگر بیاندیشند. هرچند هنرمندان خوگرفته با نظم مالوف و معمول در اصفهان، اغلب یک امر دیگری را از آن خود نمی‌دانند و هنر خود را محدود به همانی می‌کنند که سالیانی با آن همراه و مانوس بوده‌اند.
اصفهان نیز به مانند هر فرهنگی می‌تواند هتروتوپیای خودش را داشته باشد، هرچند در زمان‌های متفاوت کارکرد هتروتوپیاها می‌تواند تغییر کنند. جاری‌نبودن آبِ زاینده‌رود در کنار پارک‌های سبزی که قاعدتاً با همان آب قرار بوده آبیاری شوند فضای ناهمگنی را ایجاد می‌کند، حتی پل‌های زاینده‌رود کارکرد دیگر و حتی بی‌معنایی یافته‌اند. در این میان گفته‌ی توریستی که در لفافه‌ای از شوخی می‌گوید: «پل‌ها زاینده‌رود یکی از بزرگترین آثار سورئالیستی‌اند، پل‌هایی که بر روی خشکی ساخته شده‌اند!» یادآور این مسئله است.
زمانی شهرهایی هم‌چون اصفهان در کنار رودخانه ساخته و زاییده شدند و حال اصفهان و شهروندان اصفهان عامل و مادر خود را از دست داده‌اند، این شهرِ بی‌مادر، گردوغبار ملانخولیک (melancholic) به خود گرفته است. فضاهای ناهمگن و ملانخولیک می‌توانند نقش مهمی در خلاقیت و اندیشیدن داشته باشند. هنرِ شکل‌گرفته در دهانه‌ی پل‌ها و رودِ جاری در زیر آن برآمده از یک نظم معمول است، هنریِ معمول که سالیانِ سال در آن خلاقیتی ریشه ندوانده است. فضاهای ناهمگن و دیگرجا فرصت مناسبی برای خلاقیت به‌شمار می‌آیند، فرصتی که شناخت آن در گرو تغییر در نوع نگاه و نگرش است.
معمولا آثاری که برای خشک‌شدن زاینده‌رود ساخته شدند در جهت بازگشت به نظم از پیش تعیین‌شده بودند و کم‌تر هنرمندی فرصت را غنیمت دانست و خود خشکی زاینده‌رود و به عبارت دیگر «میرنده‌رود»! را به‌جهت بی‌نظمی موجودش دست‌مایه‌ی اثر هنری کرد، کم‌تر کار خلاقانه‌ای از برهم‌زدن نظم موجود برآمد و از بی‌نظمی موجود شکل گرفت.
خشکی زاینده‌رود توانایی آن را دارد تا بستری برای خلق آثار هنری ایجاد و خدشه‌ای در روال معمول آثار هنری وارد کند و زمینه‌ای بسازد تا در یک فضای هتروتوپیک و دیگرجا آثاری آفریده شود که از میراث گذشتگانش کم‌تر وام گرفته است.
علیرضا ارواحی : فضاهای هتروتوپیک (Heterotopic) می‌توانند نقش مهمی در تولید آثار هنری داشته باشند، این فضاها بیرون از فضای روزمره قرار می‌گیرند و معمولا می‌توانند برای مخاطب لایه‌های معنایی بسیاری را به بار بیاورند. این مفهوم برای «فوکو» به‌عنوان یک موضع و موقعیت دیگری شناخته می‌شود و از خلاف آمدِ عادت شکل گرفته است. هتروتوپیاها توانایی آن را دارند تا آرایش و نظم معمول را به هم بریزند و حتی نظم موجود فضا را بی‌اثر کنند. هنرمندان در این‌گونه فضاها می‌توانند از نظم موجود و روزمره‌ی حاکم بیرون بیایند و به تولید و حتی خلق آثار هنری بپردازند.
خشک‌شدن زاینده‌رود، تا حدی توانست نظم از پیش معمول اصفهان را بر هم زند و اصفهان را با هویتی روبرو کند که بخشی از آن از دست رفته است. با خلل در انسجامِ هویتی می‌توان انتظار آن را داشت که رویکردها و نگاه‌ها نسبت به مسائل پیرامون تا حدی تغییر کند. فرصتی در این امر برای هنرمندان نهفته است و می‌توانند اتفاق را تجربه کنند و به‌گونه‌ای دیگر بیاندیشند. هرچند هنرمندان خوگرفته با نظم مالوف و معمول در اصفهان، اغلب یک امر دیگری را از آن خود نمی‌دانند و هنر خود را محدود به همانی می‌کنند که سالیانی با آن همراه و مانوس بوده‌اند.
اصفهان نیز به مانند هر فرهنگی می‌تواند هتروتوپیای خودش را داشته باشد، هرچند در زمان‌های متفاوت کارکرد هتروتوپیاها می‌تواند تغییر کنند. جاری‌نبودن آبِ زاینده‌رود در کنار پارک‌های سبزی که قاعدتاً با همان آب قرار بوده آبیاری شوند فضای ناهمگنی را ایجاد می‌کند، حتی پل‌های زاینده‌رود کارکرد دیگر و حتی بی‌معنایی یافته‌اند. در این میان گفته‌ی توریستی که در لفافه‌ای از شوخی می‌گوید: «پل‌ها زاینده‌رود یکی از بزرگترین آثار سورئالیستی‌اند، پل‌هایی که بر روی خشکی ساخته شده‌اند!» یادآور این مسئله است.
زمانی شهرهایی هم‌چون اصفهان در کنار رودخانه ساخته و زاییده شدند و حال اصفهان و شهروندان اصفهان عامل و مادر خود را از دست داده‌اند، این شهرِ بی‌مادر، گردوغبار ملانخولیک (melancholic) به خود گرفته است. فضاهای ناهمگن و ملانخولیک می‌توانند نقش مهمی در خلاقیت و اندیشیدن داشته باشند. هنرِ شکل‌گرفته در دهانه‌ی پل‌ها و رودِ جاری در زیر آن برآمده از یک نظم معمول است، هنریِ معمول که سالیانِ سال در آن خلاقیتی ریشه ندوانده است. فضاهای ناهمگن و دیگرجا فرصت مناسبی برای خلاقیت به‌شمار می‌آیند، فرصتی که شناخت آن در گرو تغییر در نوع نگاه و نگرش است.
معمولا آثاری که برای خشک‌شدن زاینده‌رود ساخته شدند در جهت بازگشت به نظم از پیش تعیین‌شده بودند و کم‌تر هنرمندی فرصت را غنیمت دانست و خود خشکی زاینده‌رود و به عبارت دیگر «میرنده‌رود»! را به‌جهت بی‌نظمی موجودش دست‌مایه‌ی اثر هنری کرد، کم‌تر کار خلاقانه‌ای از برهم‌زدن نظم موجود برآمد و از بی‌نظمی موجود شکل گرفت.
خشکی زاینده‌رود توانایی آن را دارد تا بستری برای خلق آثار هنری ایجاد و خدشه‌ای در روال معمول آثار هنری وارد کند و زمینه‌ای بسازد تا در یک فضای هتروتوپیک و دیگرجا آثاری آفریده شود که از میراث گذشتگانش کم‌تر وام گرفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.