|

بررسی وضعیت ادبیات داستانی و ترجمه

معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی واحد اصفهان به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی نشستی با عنوان «بررسی وضعیت ترجمه در ادبیات داستانی» برگزار کرد. این نشست با حضور مسوولان جهاددانشگاهی، دکتر شاپور بهیان (مترجم و مدرس دانشگاه)، سیاوش گلشیری (داستاننویس) و با حضور تعدادی از دانشجویان و مسوولان کانونهای ادبی دانشگاههای استان اصفهان تشکیل شد.
دکتر شاپور بهیان با اشاره به این‌که امروز وارد دوره‌ای از ترجمه شده‌ایم که رو به زوال ترجمه هستیم، گفت: متاسفانه اگر اثری را هم نقد کنیم، از ما دلخور می‌شوند و دوستی‌ها و ارتباطات صمیمانه نیز از بین می‌رود. این موضوع ناشی از فرهنگ قبیله‌ای ما ایرانی‌هاست. هرچند ممکن است نقد آزاردهنده باشد اما هیچ‌وقت آفریننده اثر را نقد نمی‌کنیم، بلکه این اثر است که مورد نقد قرار می‌گیرد.
وی با تاکید بر این‌که در ترجمه داستان نباید از لحن شخصیت‌های غافل شویم، افزود: امروزه شاهد هستیم که همه شخصیت‌های در یک داستان با یک ادبیات دیالوگ می‌گویند. اما این اشتباه است. به هر حال هر شخصی بنابر سابقه فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی و شغل خود حرف می‌زند. متاسفانه برخی ترجمه‌ها به شیوه پیامکی ترجمه شده‌اند و افعال در آن می‌شکنند. در ادبیات ما افعال نباید در هم بشکنند و کلمات در هم بروند اما مترجمان برای راحتی کار خود از این شیوه استفاده می‌کنند. دکتر بهیان در ادامه گفت: یکی از دیگر خطرات داستان‌نویسان و مترجمان داستان در کشور ما عدم آشنایی آنان با ادبیات فارسی است. یک اثر داستانی نباید بدون پشتوانه باشد. بهتر است نویسندگان و مترجمان داستان‌های سنتی خودمان را خوب مطالعه کنند. اگر کسی هم می‌خواهد سنت‌شکنی کند باید از سنت آگاهی داشته باشد. وقتی از سنت چیزی ندانی چطور می‌خواهی سنت را بشکنی؟ متاسفانه هیچ چیزی از سنت در آثار جدید نیست، نه به عنوان خود سنت و نه به عنوان سنت‌شکنی.
وی دوری نویسندگان و مترجمان از کتاب و نزدیکی نوشته‌های داستانی به فیلم‌نامه را از دیگر مشکلات دانست و اظهار داشت: این موضوع را من به عنوان یکی از اعضا هیات داوران جایزه داستان‌نویسی گلشیری بارها لمس کرده‌ام. در بیشتر آثار نویسنده نه با سنت داستانی ایران و نه خارج آشناست. صرف حضور در یک کارگاه داستان‌خوانی که نمی‌شود، داستان‌نویس شد. این جلسات خوب است، اما برای سوق دادن به سمت داستان‌نویسی. داستان‌نویسان جدید خیلی کار را ساده و سهل گرفته‌اند و دغدغه زبان فارسی ندارند. داستان‌نویس در وهله اول یک پژوهشگر است که باید دقت کند دیالوگ‌گویی اقشار مختلف جامعه با چه لحن و استخدام کدام واژه‌ها صورت می‌گیرد.
این مترجم و مدرس دانشگاه گفت: مترجم باید به داستان آشنا باشد نه این‌که فقط زبان یک ملیت دیگری را بلد باشد و بخواهد یک داستان را ترجمه کند. خیلی از آثاری که اخیرا ترجمه می‌شود توسط دانشجویان زبان انگلیسی یا هر زبان دیگر است. این کافی نیست. مترجم باید به آثار ادبیات هر دو کشور آشنا باشد و شناخت داشته باشد.
دکتر بهیان با اشاره به این‌که در دهه چهل یک کتاب داستان با تیراژ چند هزار نسخه به چاپ می‌رسیده است، گفت: در آن زمان جمعیت یک‌سوم الآن بوده است اما تعداد تیراژ چاپ 10برابر بوده است. مگر چه اتفاقی افتاده است که تا این حد تیراژ کتب ادبی پایین آمده است؟ تکثر گفتمان که ناشی از سیاست‌های فرهنگی است، عدم حمایت مالی در شرایط کنونی کشور باعث این موضوع شده است.
در این نشست همچنین سیاوش گلشیری، عدم آگاهی مترجم نسبت به متن را از مشکلات عمده دانست و گفت: مترجم نسبت به زبان مبدا و مقصد آگاهی و شناخت کافی را ندارد، دستور زبان فارسی را نمی‌داند و برای همین شاهد ترجمه‌های تحت‌الفظی و گاها انتزاعی هستیم.
این داستان‌نویس اظهار داشت: امروز در شرایطی هستیم که تاثیر اینترنت و رسانه‌ها بسیار زیاد است و زندگی‌ها، آثار ادبی و ترجمه‌ها را یک‌دست کرده است. از طرف دیگر نهادهای فرهنگی نسبت به ترویج امر کتابخوانی بسیار سطحی عمل می‌کنند و ارزش کتاب را به عنوان یک کالای مصرفی تقلیل می‌دهند که این نیز از دیگر معضلاتی است و نباید به آن بی‌تفاوت بود.
معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی واحد اصفهان به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی نشستی با عنوان «بررسی وضعیت ترجمه در ادبیات داستانی» برگزار کرد. این نشست با حضور مسوولان جهاددانشگاهی، دکتر شاپور بهیان (مترجم و مدرس دانشگاه)، سیاوش گلشیری (داستاننویس) و با حضور تعدادی از دانشجویان و مسوولان کانونهای ادبی دانشگاههای استان اصفهان تشکیل شد.
دکتر شاپور بهیان با اشاره به این‌که امروز وارد دوره‌ای از ترجمه شده‌ایم که رو به زوال ترجمه هستیم، گفت: متاسفانه اگر اثری را هم نقد کنیم، از ما دلخور می‌شوند و دوستی‌ها و ارتباطات صمیمانه نیز از بین می‌رود. این موضوع ناشی از فرهنگ قبیله‌ای ما ایرانی‌هاست. هرچند ممکن است نقد آزاردهنده باشد اما هیچ‌وقت آفریننده اثر را نقد نمی‌کنیم، بلکه این اثر است که مورد نقد قرار می‌گیرد.
وی با تاکید بر این‌که در ترجمه داستان نباید از لحن شخصیت‌های غافل شویم، افزود: امروزه شاهد هستیم که همه شخصیت‌های در یک داستان با یک ادبیات دیالوگ می‌گویند. اما این اشتباه است. به هر حال هر شخصی بنابر سابقه فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی و شغل خود حرف می‌زند. متاسفانه برخی ترجمه‌ها به شیوه پیامکی ترجمه شده‌اند و افعال در آن می‌شکنند. در ادبیات ما افعال نباید در هم بشکنند و کلمات در هم بروند اما مترجمان برای راحتی کار خود از این شیوه استفاده می‌کنند. دکتر بهیان در ادامه گفت: یکی از دیگر خطرات داستان‌نویسان و مترجمان داستان در کشور ما عدم آشنایی آنان با ادبیات فارسی است. یک اثر داستانی نباید بدون پشتوانه باشد. بهتر است نویسندگان و مترجمان داستان‌های سنتی خودمان را خوب مطالعه کنند. اگر کسی هم می‌خواهد سنت‌شکنی کند باید از سنت آگاهی داشته باشد. وقتی از سنت چیزی ندانی چطور می‌خواهی سنت را بشکنی؟ متاسفانه هیچ چیزی از سنت در آثار جدید نیست، نه به عنوان خود سنت و نه به عنوان سنت‌شکنی.
وی دوری نویسندگان و مترجمان از کتاب و نزدیکی نوشته‌های داستانی به فیلم‌نامه را از دیگر مشکلات دانست و اظهار داشت: این موضوع را من به عنوان یکی از اعضا هیات داوران جایزه داستان‌نویسی گلشیری بارها لمس کرده‌ام. در بیشتر آثار نویسنده نه با سنت داستانی ایران و نه خارج آشناست. صرف حضور در یک کارگاه داستان‌خوانی که نمی‌شود، داستان‌نویس شد. این جلسات خوب است، اما برای سوق دادن به سمت داستان‌نویسی. داستان‌نویسان جدید خیلی کار را ساده و سهل گرفته‌اند و دغدغه زبان فارسی ندارند. داستان‌نویس در وهله اول یک پژوهشگر است که باید دقت کند دیالوگ‌گویی اقشار مختلف جامعه با چه لحن و استخدام کدام واژه‌ها صورت می‌گیرد.
این مترجم و مدرس دانشگاه گفت: مترجم باید به داستان آشنا باشد نه این‌که فقط زبان یک ملیت دیگری را بلد باشد و بخواهد یک داستان را ترجمه کند. خیلی از آثاری که اخیرا ترجمه می‌شود توسط دانشجویان زبان انگلیسی یا هر زبان دیگر است. این کافی نیست. مترجم باید به آثار ادبیات هر دو کشور آشنا باشد و شناخت داشته باشد.
دکتر بهیان با اشاره به این‌که در دهه چهل یک کتاب داستان با تیراژ چند هزار نسخه به چاپ می‌رسیده است، گفت: در آن زمان جمعیت یک‌سوم الآن بوده است اما تعداد تیراژ چاپ 10برابر بوده است. مگر چه اتفاقی افتاده است که تا این حد تیراژ کتب ادبی پایین آمده است؟ تکثر گفتمان که ناشی از سیاست‌های فرهنگی است، عدم حمایت مالی در شرایط کنونی کشور باعث این موضوع شده است.
در این نشست همچنین سیاوش گلشیری، عدم آگاهی مترجم نسبت به متن را از مشکلات عمده دانست و گفت: مترجم نسبت به زبان مبدا و مقصد آگاهی و شناخت کافی را ندارد، دستور زبان فارسی را نمی‌داند و برای همین شاهد ترجمه‌های تحت‌الفظی و گاها انتزاعی هستیم.
این داستان‌نویس اظهار داشت: امروز در شرایطی هستیم که تاثیر اینترنت و رسانه‌ها بسیار زیاد است و زندگی‌ها، آثار ادبی و ترجمه‌ها را یک‌دست کرده است. از طرف دیگر نهادهای فرهنگی نسبت به ترویج امر کتابخوانی بسیار سطحی عمل می‌کنند و ارزش کتاب را به عنوان یک کالای مصرفی تقلیل می‌دهند که این نیز از دیگر معضلاتی است و نباید به آن بی‌تفاوت بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.