|

اصلاح طلبان و فایده‌های در اقلیت بودن

رضا صادقیان: نیروهای اصلاح‌طلب، اندکی قبل از پیروزی دولت تدبیر و امید و با شروع تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری جانی تازه یافتند،‌ موانع فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی کمتر از قبل شده و گویی فضا به گونه‌ای فراهم آمده بود که گویا هروقت نیرویی باتجربه‌ و منسجم، گام در این راه دشوار گذارد و تحلیلی دقیق از شرایط کشور داشته؛ پیروز چنین کارزاری بوده است. به بیانی دیگر حضور کم‌رنگ کنشگران عرصه سیاست، اجتماع و فرهنگ با تفکر اصلاح‌طلبی در سال‌های گذشته بیش از آن‌که سیاستی خودخواسته بوده باشد؛ استراتژی‌ای بود که از طرف مقابل شکل گرفت و دنبال شد.
با آغاز تبلیغات انتخاباتی ریاست جمهوری و شوراهای شهر طیفی از این نیرو در کنار محمدرضا عارف قرار گرفت و بخش‌هایی از نیروهای اصلاح‌طلب که سابقه کارهای اجرایی بیشتری در کارنامه خود داشتند؛ همراه حسن روحانی به میدان آمدند، با نزدیک شدن به روزهای آخر و جلوگیری از پراکندگی آرای تمام نیروهای اصلاح‌طلب از مدیران سابق گرفته تا فعالان سیاسی که مدت‌ها نام و نشانی از آنان در رسانه‌ها یافت نمی‌شد؛ حمایت خود را از دکتر روحانی اعلام کردند و با این حرکت، مهر پایانی به دوره خمودگی و کم‌کاری ناخواسته خود زدند. وقوع این حرکت نشان از درس‌آموزی تجربه تلخ سال84 هم داشت، روزهایی که نزدیکان و طرفداران کاندیدهای رسمی اصلاح‌طلبان در جدلی فرسایشی با نزدیکان هاشمی رفسنجانی و مهدی کروبی ذهنیت بیشتر رای‌دهندگان را به سویی سوق دادند که انگار حرفشان یکی نیست و مشخص نیست کدام شخص و یا هدف را پیگیری می‌کنند.
با نگاهی به نتایج نهایی آمارهای شوراهای شهر چهارم می‌توان به این نتیجه رسید که طیف اصلاح‌طلبان حتی از کاندیدهای مستقل آرای کمتری به دست آورده‌اند. البته تجربه نشان داده هیچ نیرویی نمی‌تواند مدعی مستقل بودن در عرصه سیاست کشور باشد، می‌توان با اندکی تسامح بیان داشت که بخش زیادی از این نیروها بعد از پیروز شدن در انتخابات به سوی یکی از دو گرایش اصول‌گرایی و یا اصلاح‌طلبی جذب شده‌اند، البته کارنامه اصول‌گرایان در جذب چنین افرادی از این جهت مثبت‌ و کارآمدتر است.
در حال حاضر و از کل صندلی‌های کسب شده در شوراهای شهر سهم نیروهای اصلاح‌طلب17 درصد است، اگر آرای نیروهای مستقل را در سبد طیف اصول‌گرا بگذاریم؛ بیشتر به اقلیت اصلاح‌طلب‌ها پی خواهیم برد. شاید با دیدن چنین آماری و کنار هم قرار دادن عدد‌های17 درصد و83 درصد به میزان ناامیدی‌هایمان افزوده شود، ولی با دیدن تمام این آمارها و محاسبه شمارگان صندلی‌های به دست آمده در شوراهای شهر و حتی دولت حسن روحانی فقط بخشی از کل ماجرا را دیده‌ایم و نه تمام آن.
نیروهای اصلاح‌طلب گاه خودخواسته و در دوره‌هایی هم ناخواسته از قدرت کنار رفته، دوری جسته و وقت آن را داشته‌اند که به بازخوانی خود بپردازند و با نیازها و مطالبات جدید و بعضا متفاوت قشرهای مختلف مردم بیشتر آشنا شوند. اگر در دوره‌هایی تلاش داشته با راهکارهای اجرایی، بخشی از مشکلات موجود در کشور را حل کنند، با دوری از ساختار قدرت کوشش کرده حل بخشی از این گرفتارها را در متون مختلف بیابند و از اندیشه‌های جدید در سیاست، فرهنگ و اقتصاد بهره ببرند. بدون شک اگر خاتمی به کتابخانه ملی نرفته بود، تحصیلات تکمیلی بخشی از این نیروها ادامه نیافته، خواندن متون جدید علوم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دنبال نمی‌شد؛ دوم‌ خردادی هم در کار نبود و در زمان فعلی جز خاطره‌ای از اصلاح‌طلبان مجلس سوم چیز دیگری در یادها نمی‌بود.
در وضعیت فعلی نیروهای اصلاح‌طلب اقلیت هستند،‌ اما این اقلیت بودن نه تنها تهدید نیست بلکه در دل خود هزاران فرصت هم برای چنین طیفی و هم برای نظام جمهوری اسلامی دارد. خواسته و یا ناخواسته آنان بهتر از دیگر دوره‌ها آموخته که تندروی و کندروی‌ها چقدر زیان آور هستند، تا چه میزان می‌توانند توان و نیروی کشور را به حاشیه برند و باعث شوند که طیف مقابل به مردم آدرس اشتباه دهد و خواست و نیازهای اکثریت مردم را بسیار متفاوت از نیروهای اصلاح‌طلب معرفی نماید، عملی که بارها و بارها صورت پذیرفت و نتیجه هم داد.
نمونه‌های بسیاری در سال‌های گذشته را می‌توان برشمرد که باعث می‌گشت توان اصلی فعالان سیاسی اصلاح‌طلب صرف تکذیب و یا تایید خبری شود، خصوصا در دوره دوم دولت محمد خاتمی که اصول‌گرایان از آشفتگی و پریشانی اولیه به‌در آمدند و با حمله به دولت اصلاحات عملا بخشی از توان دولت را به حاشیه بردند. گام نهادن در همان وادی، بدون شک انعکاس دهنده خامی و ساده‌اندیشی خواهد بود،‌ اما طی مسیری کم‌ هزینه با بالاترین دستاورد حکایت از آن دارد که اصلاح‌طلبان توانسته‌اند فهم خویش را در ارتباط با جامعه یک‌گام و بلکه بیشتر بهبود بخشند. با تمام کاستی‌ها و در اقلیت بودن،گویی شرایط به نفع نیروهای اصلاح‌گر است. رصد واکنش‌ها این پیام را به همراه دارد که هیچ اقلیتی، همیشه در اقلیت باقی نخواهد ماند.
رضا صادقیان: نیروهای اصلاح‌طلب، اندکی قبل از پیروزی دولت تدبیر و امید و با شروع تبلیغات انتخابات ریاست‌جمهوری جانی تازه یافتند،‌ موانع فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی کمتر از قبل شده و گویی فضا به گونه‌ای فراهم آمده بود که گویا هروقت نیرویی باتجربه‌ و منسجم، گام در این راه دشوار گذارد و تحلیلی دقیق از شرایط کشور داشته؛ پیروز چنین کارزاری بوده است. به بیانی دیگر حضور کم‌رنگ کنشگران عرصه سیاست، اجتماع و فرهنگ با تفکر اصلاح‌طلبی در سال‌های گذشته بیش از آن‌که سیاستی خودخواسته بوده باشد؛ استراتژی‌ای بود که از طرف مقابل شکل گرفت و دنبال شد.
با آغاز تبلیغات انتخاباتی ریاست جمهوری و شوراهای شهر طیفی از این نیرو در کنار محمدرضا عارف قرار گرفت و بخش‌هایی از نیروهای اصلاح‌طلب که سابقه کارهای اجرایی بیشتری در کارنامه خود داشتند؛ همراه حسن روحانی به میدان آمدند، با نزدیک شدن به روزهای آخر و جلوگیری از پراکندگی آرای تمام نیروهای اصلاح‌طلب از مدیران سابق گرفته تا فعالان سیاسی که مدت‌ها نام و نشانی از آنان در رسانه‌ها یافت نمی‌شد؛ حمایت خود را از دکتر روحانی اعلام کردند و با این حرکت، مهر پایانی به دوره خمودگی و کم‌کاری ناخواسته خود زدند. وقوع این حرکت نشان از درس‌آموزی تجربه تلخ سال84 هم داشت، روزهایی که نزدیکان و طرفداران کاندیدهای رسمی اصلاح‌طلبان در جدلی فرسایشی با نزدیکان هاشمی رفسنجانی و مهدی کروبی ذهنیت بیشتر رای‌دهندگان را به سویی سوق دادند که انگار حرفشان یکی نیست و مشخص نیست کدام شخص و یا هدف را پیگیری می‌کنند.
با نگاهی به نتایج نهایی آمارهای شوراهای شهر چهارم می‌توان به این نتیجه رسید که طیف اصلاح‌طلبان حتی از کاندیدهای مستقل آرای کمتری به دست آورده‌اند. البته تجربه نشان داده هیچ نیرویی نمی‌تواند مدعی مستقل بودن در عرصه سیاست کشور باشد، می‌توان با اندکی تسامح بیان داشت که بخش زیادی از این نیروها بعد از پیروز شدن در انتخابات به سوی یکی از دو گرایش اصول‌گرایی و یا اصلاح‌طلبی جذب شده‌اند، البته کارنامه اصول‌گرایان در جذب چنین افرادی از این جهت مثبت‌ و کارآمدتر است.
در حال حاضر و از کل صندلی‌های کسب شده در شوراهای شهر سهم نیروهای اصلاح‌طلب17 درصد است، اگر آرای نیروهای مستقل را در سبد طیف اصول‌گرا بگذاریم؛ بیشتر به اقلیت اصلاح‌طلب‌ها پی خواهیم برد. شاید با دیدن چنین آماری و کنار هم قرار دادن عدد‌های17 درصد و83 درصد به میزان ناامیدی‌هایمان افزوده شود، ولی با دیدن تمام این آمارها و محاسبه شمارگان صندلی‌های به دست آمده در شوراهای شهر و حتی دولت حسن روحانی فقط بخشی از کل ماجرا را دیده‌ایم و نه تمام آن.
نیروهای اصلاح‌طلب گاه خودخواسته و در دوره‌هایی هم ناخواسته از قدرت کنار رفته، دوری جسته و وقت آن را داشته‌اند که به بازخوانی خود بپردازند و با نیازها و مطالبات جدید و بعضا متفاوت قشرهای مختلف مردم بیشتر آشنا شوند. اگر در دوره‌هایی تلاش داشته با راهکارهای اجرایی، بخشی از مشکلات موجود در کشور را حل کنند، با دوری از ساختار قدرت کوشش کرده حل بخشی از این گرفتارها را در متون مختلف بیابند و از اندیشه‌های جدید در سیاست، فرهنگ و اقتصاد بهره ببرند. بدون شک اگر خاتمی به کتابخانه ملی نرفته بود، تحصیلات تکمیلی بخشی از این نیروها ادامه نیافته، خواندن متون جدید علوم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دنبال نمی‌شد؛ دوم‌ خردادی هم در کار نبود و در زمان فعلی جز خاطره‌ای از اصلاح‌طلبان مجلس سوم چیز دیگری در یادها نمی‌بود.
در وضعیت فعلی نیروهای اصلاح‌طلب اقلیت هستند،‌ اما این اقلیت بودن نه تنها تهدید نیست بلکه در دل خود هزاران فرصت هم برای چنین طیفی و هم برای نظام جمهوری اسلامی دارد. خواسته و یا ناخواسته آنان بهتر از دیگر دوره‌ها آموخته که تندروی و کندروی‌ها چقدر زیان آور هستند، تا چه میزان می‌توانند توان و نیروی کشور را به حاشیه برند و باعث شوند که طیف مقابل به مردم آدرس اشتباه دهد و خواست و نیازهای اکثریت مردم را بسیار متفاوت از نیروهای اصلاح‌طلب معرفی نماید، عملی که بارها و بارها صورت پذیرفت و نتیجه هم داد.
نمونه‌های بسیاری در سال‌های گذشته را می‌توان برشمرد که باعث می‌گشت توان اصلی فعالان سیاسی اصلاح‌طلب صرف تکذیب و یا تایید خبری شود، خصوصا در دوره دوم دولت محمد خاتمی که اصول‌گرایان از آشفتگی و پریشانی اولیه به‌در آمدند و با حمله به دولت اصلاحات عملا بخشی از توان دولت را به حاشیه بردند. گام نهادن در همان وادی، بدون شک انعکاس دهنده خامی و ساده‌اندیشی خواهد بود،‌ اما طی مسیری کم‌ هزینه با بالاترین دستاورد حکایت از آن دارد که اصلاح‌طلبان توانسته‌اند فهم خویش را در ارتباط با جامعه یک‌گام و بلکه بیشتر بهبود بخشند. با تمام کاستی‌ها و در اقلیت بودن،گویی شرایط به نفع نیروهای اصلاح‌گر است. رصد واکنش‌ها این پیام را به همراه دارد که هیچ اقلیتی، همیشه در اقلیت باقی نخواهد ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.