|

روزنامه نگاران اصفهانی بخوانند

ز که نالیم که از ماست که برماست

محمدرضا شکراللهی، نایب رییس انجمن صنفی روزنامه نگاران استان اصفهان: نمی‌دانم تا حالا توی این سال‌ها، چند بار هی از من پرسیده‌اند که مشکل اصفهان به عنوان شیر بیشه تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران زمین با این یال و کوپالش چیست که یک روزنامه وزین و یک روزنامه‌نگار نامی در خور آوازه‌اش ندارد و من هم هی گفته‌ام آب از سرچشمه گل‌آلود است.
راستش، همیشه در برخی مناسبت‌ها، این سوال به‌جا بر سر زبان‌ها می‌افتد که چرا اصفهان در حد شان و مقام بالغه‌اش و با آن قدمت ژورنالیستی‌اش، سالهاست در هفت آسمان روزنامه‌نگاری ایران یک ستاره ندارد تا مثل بقیه عرصه‌های پرشوکتش، مغرورانه بر آنها ببالد تا خود این ستارگان، در پرتو آوازه مشعشعشان، منادیان و طلایه‌داران به‌حق نام بلند اصفهانشان باشند.
بی‌تردید، اصفهان بغایت بلند آوازه است، فخر و مباهی ایران زمین است، برخی مستشرقین، آن را بهشت روی زمین نامیده‌اند و عده‌ای از آنان آن‌قدر شیفته بوده‌اند که حتی پس از مرگشان در این مکان جنت‌آسا، خانه ابدی گزیده‌اند یا کسان دیگری از اینان نیز هم اینک در صف انتظارند تا در تربت برین نصف جهان، خلد آشیانی جاودان شوند.
بدون مبالغه، زیب و زینت خسروانه و زیت و زیبایی هنرمندانه شهر گنبدهای فیروزه‌ای لااقل در کشور ما تک و تا ندارد و افسونش، چشم هر بیننده داخلی و خارجی را مات و مبهوت می‌کند، بسیاری رنگ و لعابش را با پاریس یا فلورانس مقایسه می‌کنند، چه بسیار عرصه‌های تابناك فرهنگی و هنری که اصفهانی‌ها، سرآمدان بی‌چون و چرای آنند و خلاصه این‌که مغناطیس زیور چشم‌نواز همه این نام‌ها و کام‌ها، آن‌قدر اغواگرانه و حتي رشك برانگيز بوده و هست که تاکنون شهرهای زیادی در دنیا مشتاق پیوند خواهر خواندگی‌شان با این دیار بوده‌اند که تا الان شمارشان به 11 شهر رسیده است.
اما شگفتا که این روشن‌ترین اختر سپهر فرهنگ و هنر ایران زمین كه حتي غبطه بسياري از شهرهاي ديگر كشور خودمان را نيز برانگيخته، همواره در عرصه جلیله جریده‌گری و قلمداری آن‌قدر کلاهش پس معرکه بوده که پرسش اول این نوشتار، هماره در افواه و افکار اصفهانی‌ها به‌خصوص خبرنگاران و سیاستمدارانش مطرح بوده و هست .
به عقل من، وجود این سوال در عین حال مبین تضادی شگرف و باور نکردنی هم هست، آخر مگر می‌شود دیاری این همه در علوم ظریفه و صناعت دقیقه به اکمل دقايق و احسن کمالات و اتم بلوغات بشری رسیده باشد، اما در هنری از همین جنس و جوهر که ملازمت تام با نازکدلی، پرنیانی خیال و سیلان کمال یعنی نوشتن و نویسندگی و اندیشه‌ورزی دارد، پایش از بیخ بلنگد و هشتش گرو نهش باشد؟
آری، اصفهان نامی و بلندآوازه در عرصه هنر و فرهنگ، در قلمروی قلم اگر نگویم جزو بی‌هنران لااقل در سلک گمنامان کشور است و به گفته خود اصحاب فن این سامان، حتی بسیاری از شهرهای بی‌نام یا کم نشان ایرانمان نیز خیلی جلوتر از اصفهانمانند!
البته در این‌که اسم و رسم و اثر و ثمر حرفه روزنامه‌نگاری به‌خصوص در عصر جولانگری دنیای سایبر، آن‌قدر دهن پرکن شده که همه هوس خبرنگار شدن و جریده‌دار شدن دارند، حرفی نیست اما مساله مهم این است که چرا از میان این همه مشتاق عضو دو نهاد مطبوعاتی موجود در اصفهان - كه حتی خانه مطبوعاتش نخستين نوع خود در ايران بوده و لااقل از اين نظر اصفهان گوي رقابت را از ديگر شهرها ربوده است- دستكم یک قلمدار بیتا یا از میان این تعداد نشریه‌اش، یک جریده شهیر لااقل همسنگ با جراید معروف کشور برنخاسته تا اصفهان هم که آن را به‌حق پایتخت هنر و تمدن ایران می‌خوانند، سری در میان سرها در آورده باشد؟
بیایید این حقیقت را هم از یاد نبریم که سرشت این شغل بذات شریف، بغایت سهل و ممتنع است یعنی از یکسو نام خبرنگار و روزنامه‌نگار بسی بلندمرتبه و فرازمند و از سوی دیگر، راه خبرنگار و روزنامه‌نگار شدن در جامعه ما بسی پیش پاافتاده و فتورانه است، می‌گویید نه؟ می‌گویم براستی چه کسی می‌تواند بگوید مقام و عنوان یک روزنامه‌نگار در جامعه کمتر از یک دانشگاهی، یک پزشک یا یک وکیل است و چه کسی نمی‌تواند بگوید که مثل آب خوردن و بدون کمترین دانشی و حتی تجربه‌ای می‌توان وارد این قلمروی اسم و رسمدار شد و یکشبه ردای چشم آسای قلمداری را بر دوش قناس ناساز هر ننه قمری انداخت و فردایش بی‌هیچ منعی و هیچ درنگی او را به یک جلسه خبری فرستاد و دیری هم نپاید که هی منم منم کند؛ بدون این‌که اصلا کسی پیدا شود و به او بگوید بالای چشمت ابروست؟
البته نکته راستناکتر بلکه دردناکتر ماجرا هم این است که برخلاف این جاه و جلال ظاهری و پر فیس وافاده، بطن و بطون معاش این حرفه پرطمطراق- جز برای خاصان درگاهش - چندان چرب و شیرین نیست و نرخ طبل ژست و فیگورش، تومانی صنار با ارزش مواجب و عوایدش فرق دارد و از این نظر آواز دهلش از دور خوش است و اصل و اساس دلیل ورود هر نو آمده‌ای به دارالقلمش نیز گذشته از عنصر لاعلاجی برآمده از جبر بیکاری، شاید همین باشد که خمیرش، بی‌مایه فتیر است و درآمدش برای نمردن اصحابش بس است و لاغیر!
البته هر آینه در مقام آسیب شناسی موضوع بحث ما، بلافاصله در باره زنجیره طویل مشکلاتی نظیر کمبود آگهی، فقد آموزش، ضیق درآمد، سترون امکانات، گرفت و گیر صنفی و حتی کمبود کیوسک و شاید عدم فروغ ستاره باصطلاح اغوائات "سروتهانه"، آنقدرها گفته شده و گفته می‌شود که آدم پاک ماتش می‌برد که چطور فضاحت چنان بی‌بضاعتی را فصاحت چنین دلایلی باید است!؟
لابد دست و پاکردن اوراد گونه این رسته مشکلات همیشگی و سریالی، توجیهی به‌ظاهر عالمانه و حکیمانه است بخصوص این‌که همه آنها نیز بیش و کم در باره همه نقاط کشور قابل تطبیق و تعمیم است اما ظاهرا" معلوم نیست چرا بقیه از اصفهان این همه جلوترند یا دست‌کم این خطه پر شور و پر شوکت در این وادی پرصولت در حد و اندازه نام و آوازه‌اش نیست و یا شاید هم اصلا" توقع همگان از اصفهان نامی، انتظاری به‌کل سترون و عبث است!
بگذارید حرف دلم را اگرچه برخی را خوش نیاید، بی‌تکلف بگویم که مشکل اصفهان تنها فقد آموزش، کیوسک، کمبود آگهی و نظایر اینها نیست که هرچه هست، ریشه‌اش به نبود، ندرت یا بی‌توجهی به نخبگان این حرفه شوق آسا و جنم خصال و صد البته فراخی فضا برای دور گرفتن و عرض اندام نیروهای نااهل بازمی‌گردد.
فی‌الواقع، حرفه ما عینهو کاروانسرایی بی در و پیکری است که در سیاهی شبانگاهان، نوآمدگان و راه گم کردکان، بر حسب اتفاق گذرشان به آنجا می‌افتد در حالی که صبحگاهان به‌جای آنها، رنج‌نابردگان تمامیت خواهی بیرون می‌آیند که مدعی تصاحب گنج‌های نهفته در این مکان دیرینه و سرشار از دفینه‌اند.
نبود یا ندرت قلمداران راستین در دیاری که صبغه و سابقه روزنامه‌نگاریش جز تهران در کشور تک و تا ندارد یا دست کم فراهم نکردن بستر کشف چنین گوهرهای نابی که شاید برخی از آنها اینک در لاک صدف بی‌مهری‌ها پنهانند یا برخی دیگرشان در آشفته بازار جولان بی‌هنران، از بیخ عطای کار را به لقایش بخشیده و به کنج انزوا خزیده‌اند، شاید بن مایه نضج و نمو این نقیصه دیرینه شده که به مرور نیز سبب گشته، فن روزنامه‌نگاری و به تبعش ذوق روزنامه‌خوانی در اصفهان و در میان نصف جهانی‌ها، هم‌وزن و هم‌پای نام بلند این خطه پیش نرود.
وانگهی، شگفت انگیزتر از این نقص و نقیصه اساسی، آداب و اطوار کار به گونه دیگری نیز بیخ پیدا کرده که حتی برخی از مدعیان و نابلدان حی و حاضر در این سلک و ساحت وزین حتی چشم دیدن هم را ندارند و بعضا" با یقه دری زیر علم چیزکی موهوم که سیاست می‌خوانندش، علیه همقطارشان سینه سپر می‌کنند و غیر از خود را از قماش کژراهان، دگرباشان و کافرکیشان می‌خوانند و هر آینه خودشان بر خودشان می‌شورند و با نیشتر انگ و جفنگ بر منزلت همقطارانشان ستم روا می‌دارند که نمونه دم دستی‌اش همین جلسه اخیر پاسداشت چهار تن از همکارانشان در اصفهان بود که علم فغان تظلم‌خواهی اینان را برافراشت که ای داد، ای بیداد که غرض و مرض بدخیم مجریان این سناریوی شوم، نه تکریم و ستایش قلمداران راستین که تکوین و تکون معصیت‌آسای میتینگ و تمجید جاه و مقام بدکیشان و گل‌آلود کردن فضا برای گرفتن ماهیان چاق و چله سیاسی و حزبی است، غافل از این‌که حتی نفس وجود اختلاف و تعارض آرا در عین مدارا، نشانه بارز فضیلت نفوس و سلامت فضاست و تحمل یکدیگر نشانه برقراری کمال و صفاست و موهبت الفت قلوب و همراهی سلوک در عین دگرنگری و سلیقه‌گروی نشانه پاکی قلب‌ها و باطن‌هاست و بی‌شک تابش انوار چراغ وجودش نیز بغایت به خانه رواست.
بگذارید از این مقال دلازار بگذارم اما نپذیرید که نگویم که با این آفت متبلا به خودفرسا از یکسو و رشد جهش‌آسای صنعت رسانه از سوی دیگر شاید زین پس باید بیش از این‌ها انتظار داشت که اصفهان باز هم از آوانگارد عرصه‌های ذوق و هنر و فکر و دنیای رسانه عقب بماند و اصفهانی‌ها که به‌حق آنها را استادان رندي و زرنگی و زیرکی و زبردستی می‌دانند، قافیه را از بيخ ببازند و در دنیای نوبه نو شوند ارتباطات کم کم به محاق فراموشی و گم‌گشتگی فرو روند و کار به جایی برسد که شاید روزی نومیدانه ناچار شويم دندان طمع را از بن بكنيم و بگوییم: "از کوزه همان برون تراود که در اوست"، در حالی که پیش از آن باید به خود می‌گفتیم:" ز که نالیم که از ماست که برماست"
محمدرضا شکراللهی، نایب رییس انجمن صنفی روزنامه نگاران استان اصفهان: نمی‌دانم تا حالا توی این سال‌ها، چند بار هی از من پرسیده‌اند که مشکل اصفهان به عنوان شیر بیشه تاریخ، فرهنگ و تمدن ایران زمین با این یال و کوپالش چیست که یک روزنامه وزین و یک روزنامه‌نگار نامی در خور آوازه‌اش ندارد و من هم هی گفته‌ام آب از سرچشمه گل‌آلود است.
راستش، همیشه در برخی مناسبت‌ها، این سوال به‌جا بر سر زبان‌ها می‌افتد که چرا اصفهان در حد شان و مقام بالغه‌اش و با آن قدمت ژورنالیستی‌اش، سالهاست در هفت آسمان روزنامه‌نگاری ایران یک ستاره ندارد تا مثل بقیه عرصه‌های پرشوکتش، مغرورانه بر آنها ببالد تا خود این ستارگان، در پرتو آوازه مشعشعشان، منادیان و طلایه‌داران به‌حق نام بلند اصفهانشان باشند.
بی‌تردید، اصفهان بغایت بلند آوازه است، فخر و مباهی ایران زمین است، برخی مستشرقین، آن را بهشت روی زمین نامیده‌اند و عده‌ای از آنان آن‌قدر شیفته بوده‌اند که حتی پس از مرگشان در این مکان جنت‌آسا، خانه ابدی گزیده‌اند یا کسان دیگری از اینان نیز هم اینک در صف انتظارند تا در تربت برین نصف جهان، خلد آشیانی جاودان شوند.
بدون مبالغه، زیب و زینت خسروانه و زیت و زیبایی هنرمندانه شهر گنبدهای فیروزه‌ای لااقل در کشور ما تک و تا ندارد و افسونش، چشم هر بیننده داخلی و خارجی را مات و مبهوت می‌کند، بسیاری رنگ و لعابش را با پاریس یا فلورانس مقایسه می‌کنند، چه بسیار عرصه‌های تابناك فرهنگی و هنری که اصفهانی‌ها، سرآمدان بی‌چون و چرای آنند و خلاصه این‌که مغناطیس زیور چشم‌نواز همه این نام‌ها و کام‌ها، آن‌قدر اغواگرانه و حتي رشك برانگيز بوده و هست که تاکنون شهرهای زیادی در دنیا مشتاق پیوند خواهر خواندگی‌شان با این دیار بوده‌اند که تا الان شمارشان به 11 شهر رسیده است.
اما شگفتا که این روشن‌ترین اختر سپهر فرهنگ و هنر ایران زمین كه حتي غبطه بسياري از شهرهاي ديگر كشور خودمان را نيز برانگيخته، همواره در عرصه جلیله جریده‌گری و قلمداری آن‌قدر کلاهش پس معرکه بوده که پرسش اول این نوشتار، هماره در افواه و افکار اصفهانی‌ها به‌خصوص خبرنگاران و سیاستمدارانش مطرح بوده و هست .
به عقل من، وجود این سوال در عین حال مبین تضادی شگرف و باور نکردنی هم هست، آخر مگر می‌شود دیاری این همه در علوم ظریفه و صناعت دقیقه به اکمل دقايق و احسن کمالات و اتم بلوغات بشری رسیده باشد، اما در هنری از همین جنس و جوهر که ملازمت تام با نازکدلی، پرنیانی خیال و سیلان کمال یعنی نوشتن و نویسندگی و اندیشه‌ورزی دارد، پایش از بیخ بلنگد و هشتش گرو نهش باشد؟
آری، اصفهان نامی و بلندآوازه در عرصه هنر و فرهنگ، در قلمروی قلم اگر نگویم جزو بی‌هنران لااقل در سلک گمنامان کشور است و به گفته خود اصحاب فن این سامان، حتی بسیاری از شهرهای بی‌نام یا کم نشان ایرانمان نیز خیلی جلوتر از اصفهانمانند!
البته در این‌که اسم و رسم و اثر و ثمر حرفه روزنامه‌نگاری به‌خصوص در عصر جولانگری دنیای سایبر، آن‌قدر دهن پرکن شده که همه هوس خبرنگار شدن و جریده‌دار شدن دارند، حرفی نیست اما مساله مهم این است که چرا از میان این همه مشتاق عضو دو نهاد مطبوعاتی موجود در اصفهان - كه حتی خانه مطبوعاتش نخستين نوع خود در ايران بوده و لااقل از اين نظر اصفهان گوي رقابت را از ديگر شهرها ربوده است- دستكم یک قلمدار بیتا یا از میان این تعداد نشریه‌اش، یک جریده شهیر لااقل همسنگ با جراید معروف کشور برنخاسته تا اصفهان هم که آن را به‌حق پایتخت هنر و تمدن ایران می‌خوانند، سری در میان سرها در آورده باشد؟
بیایید این حقیقت را هم از یاد نبریم که سرشت این شغل بذات شریف، بغایت سهل و ممتنع است یعنی از یکسو نام خبرنگار و روزنامه‌نگار بسی بلندمرتبه و فرازمند و از سوی دیگر، راه خبرنگار و روزنامه‌نگار شدن در جامعه ما بسی پیش پاافتاده و فتورانه است، می‌گویید نه؟ می‌گویم براستی چه کسی می‌تواند بگوید مقام و عنوان یک روزنامه‌نگار در جامعه کمتر از یک دانشگاهی، یک پزشک یا یک وکیل است و چه کسی نمی‌تواند بگوید که مثل آب خوردن و بدون کمترین دانشی و حتی تجربه‌ای می‌توان وارد این قلمروی اسم و رسمدار شد و یکشبه ردای چشم آسای قلمداری را بر دوش قناس ناساز هر ننه قمری انداخت و فردایش بی‌هیچ منعی و هیچ درنگی او را به یک جلسه خبری فرستاد و دیری هم نپاید که هی منم منم کند؛ بدون این‌که اصلا کسی پیدا شود و به او بگوید بالای چشمت ابروست؟
البته نکته راستناکتر بلکه دردناکتر ماجرا هم این است که برخلاف این جاه و جلال ظاهری و پر فیس وافاده، بطن و بطون معاش این حرفه پرطمطراق- جز برای خاصان درگاهش - چندان چرب و شیرین نیست و نرخ طبل ژست و فیگورش، تومانی صنار با ارزش مواجب و عوایدش فرق دارد و از این نظر آواز دهلش از دور خوش است و اصل و اساس دلیل ورود هر نو آمده‌ای به دارالقلمش نیز گذشته از عنصر لاعلاجی برآمده از جبر بیکاری، شاید همین باشد که خمیرش، بی‌مایه فتیر است و درآمدش برای نمردن اصحابش بس است و لاغیر!
البته هر آینه در مقام آسیب شناسی موضوع بحث ما، بلافاصله در باره زنجیره طویل مشکلاتی نظیر کمبود آگهی، فقد آموزش، ضیق درآمد، سترون امکانات، گرفت و گیر صنفی و حتی کمبود کیوسک و شاید عدم فروغ ستاره باصطلاح اغوائات "سروتهانه"، آنقدرها گفته شده و گفته می‌شود که آدم پاک ماتش می‌برد که چطور فضاحت چنان بی‌بضاعتی را فصاحت چنین دلایلی باید است!؟
لابد دست و پاکردن اوراد گونه این رسته مشکلات همیشگی و سریالی، توجیهی به‌ظاهر عالمانه و حکیمانه است بخصوص این‌که همه آنها نیز بیش و کم در باره همه نقاط کشور قابل تطبیق و تعمیم است اما ظاهرا" معلوم نیست چرا بقیه از اصفهان این همه جلوترند یا دست‌کم این خطه پر شور و پر شوکت در این وادی پرصولت در حد و اندازه نام و آوازه‌اش نیست و یا شاید هم اصلا" توقع همگان از اصفهان نامی، انتظاری به‌کل سترون و عبث است!
بگذارید حرف دلم را اگرچه برخی را خوش نیاید، بی‌تکلف بگویم که مشکل اصفهان تنها فقد آموزش، کیوسک، کمبود آگهی و نظایر اینها نیست که هرچه هست، ریشه‌اش به نبود، ندرت یا بی‌توجهی به نخبگان این حرفه شوق آسا و جنم خصال و صد البته فراخی فضا برای دور گرفتن و عرض اندام نیروهای نااهل بازمی‌گردد.
فی‌الواقع، حرفه ما عینهو کاروانسرایی بی در و پیکری است که در سیاهی شبانگاهان، نوآمدگان و راه گم کردکان، بر حسب اتفاق گذرشان به آنجا می‌افتد در حالی که صبحگاهان به‌جای آنها، رنج‌نابردگان تمامیت خواهی بیرون می‌آیند که مدعی تصاحب گنج‌های نهفته در این مکان دیرینه و سرشار از دفینه‌اند.
نبود یا ندرت قلمداران راستین در دیاری که صبغه و سابقه روزنامه‌نگاریش جز تهران در کشور تک و تا ندارد یا دست کم فراهم نکردن بستر کشف چنین گوهرهای نابی که شاید برخی از آنها اینک در لاک صدف بی‌مهری‌ها پنهانند یا برخی دیگرشان در آشفته بازار جولان بی‌هنران، از بیخ عطای کار را به لقایش بخشیده و به کنج انزوا خزیده‌اند، شاید بن مایه نضج و نمو این نقیصه دیرینه شده که به مرور نیز سبب گشته، فن روزنامه‌نگاری و به تبعش ذوق روزنامه‌خوانی در اصفهان و در میان نصف جهانی‌ها، هم‌وزن و هم‌پای نام بلند این خطه پیش نرود.
وانگهی، شگفت انگیزتر از این نقص و نقیصه اساسی، آداب و اطوار کار به گونه دیگری نیز بیخ پیدا کرده که حتی برخی از مدعیان و نابلدان حی و حاضر در این سلک و ساحت وزین حتی چشم دیدن هم را ندارند و بعضا" با یقه دری زیر علم چیزکی موهوم که سیاست می‌خوانندش، علیه همقطارشان سینه سپر می‌کنند و غیر از خود را از قماش کژراهان، دگرباشان و کافرکیشان می‌خوانند و هر آینه خودشان بر خودشان می‌شورند و با نیشتر انگ و جفنگ بر منزلت همقطارانشان ستم روا می‌دارند که نمونه دم دستی‌اش همین جلسه اخیر پاسداشت چهار تن از همکارانشان در اصفهان بود که علم فغان تظلم‌خواهی اینان را برافراشت که ای داد، ای بیداد که غرض و مرض بدخیم مجریان این سناریوی شوم، نه تکریم و ستایش قلمداران راستین که تکوین و تکون معصیت‌آسای میتینگ و تمجید جاه و مقام بدکیشان و گل‌آلود کردن فضا برای گرفتن ماهیان چاق و چله سیاسی و حزبی است، غافل از این‌که حتی نفس وجود اختلاف و تعارض آرا در عین مدارا، نشانه بارز فضیلت نفوس و سلامت فضاست و تحمل یکدیگر نشانه برقراری کمال و صفاست و موهبت الفت قلوب و همراهی سلوک در عین دگرنگری و سلیقه‌گروی نشانه پاکی قلب‌ها و باطن‌هاست و بی‌شک تابش انوار چراغ وجودش نیز بغایت به خانه رواست.
بگذارید از این مقال دلازار بگذارم اما نپذیرید که نگویم که با این آفت متبلا به خودفرسا از یکسو و رشد جهش‌آسای صنعت رسانه از سوی دیگر شاید زین پس باید بیش از این‌ها انتظار داشت که اصفهان باز هم از آوانگارد عرصه‌های ذوق و هنر و فکر و دنیای رسانه عقب بماند و اصفهانی‌ها که به‌حق آنها را استادان رندي و زرنگی و زیرکی و زبردستی می‌دانند، قافیه را از بيخ ببازند و در دنیای نوبه نو شوند ارتباطات کم کم به محاق فراموشی و گم‌گشتگی فرو روند و کار به جایی برسد که شاید روزی نومیدانه ناچار شويم دندان طمع را از بن بكنيم و بگوییم: "از کوزه همان برون تراود که در اوست"، در حالی که پیش از آن باید به خود می‌گفتیم:" ز که نالیم که از ماست که برماست"

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.