|

زیباکلام در مناظره با همایون:

آموزش‌های تدریجی و چندساله در موضوع فرهنگ محقق نمی‌شود

دکتر صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در مناظره با دکتر محمدهادی همایون عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع) با موضوع فرهنگ و دین دولتی، آری یا نه؟ (بهشت و جهنم زوری)، با اشاره به بحث مهندسی فرهنگی گفت: اگر منظور از مهندسی فرهنگی این باشد که شما از طریق رسانه‌ها، رادیو و تلویزیون و ... بتوانید چیزی را به تدریج آموزش دهید و مثلاً پس از گذر یک دوره چند ساله چشم‌اندازی داشته باشید و ادعای محقق شدن آن اهدافتان را کنید، چنین چیزی ممکن نیست.
وی خاطرنشان کرد: موضوعی که در کشور ما خیلی مصطلح است و بارها شنیده‌ایم این است که برای فلان موضوع فرهنگ‌سازی نکرده‌ایم یا مثلا فرهنگ استفاده از تلفن همراه هنوز جا نیافتاده، آپارتمان آمده ولی هنوز برای آن فرهنگ‌سازی نشده، برای این‌که مردم قانون را رعایت کنند باید فرهنگ‌سازی کنیم.
استاد دانشگاه تهران اظهار داشت: کسانی که می‌گویند باید فرهنگ‌سازی کنیم چرا تا کنون با وجود همه امکاناتی همچون رسانه‌ها و ... که پس از انقلاب در اختیارشان بوده فرهنگ‌سازی خیلی چیزها را نکرده‌اند؟ ممکن است این‌جا از من سوال شود که اگر مهندسی فرهنگی اساسا وجود ندارد پس وجود مجموعه بزرگی به نام شورای عالی انقلاب فرهنگی با چنین تشکیلاتی چه می‌شود؟ آیا اهمیت چنین سازمانی را انکار و آن را زیر سوال می‌برید؟ پاسخ این سوال واضح است و آن این است که عقب‌ماندگی در علوم انسانی شاخ و دم ندارد و ما در علوم انسانی عقبیم! همین قدر که شورای انقلاب فرهنگی معتقد به مهندسی فرهنگی در جامعه است مشخص می‌شود که ما چقدر در این حوزه عقب هستیم.
زیباکلام با اشاره به تعریف کلی فرهنگ و استفاده آن در ادیان مختلف تصریح کرد: فرهنگ مجموعه‌ای از رفتارها، هنجارها و خلقیات ما انسان‌هاست که در جوامع مختلف گوناگون است؛ بشر توانسته به کمک آموزه‌های دینی و اخلاقی یک سری رفتارها را ساخته و پرداخته کند و اشتباه او این است که فکر می‌کند می‌تواند با برپایی یک جلسه و دور هم نشستن عده‌ای برای بررسی مهندسی فرهنگی مشکلی را حل کند.
وی تأکید کرد: من دو دلیل برای عدم وجود مهندسی فرهنگی دارم؛ یکی از آنها این است که شما یک مورد مثال بیاورید که در ۳۵ سال گذشته پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران موارد و کارهایی انجام نمی‌شده و حالا نیز در نتیجه مهندسی فرهنگی توسط حکومت انجام شده و حالا خیلی‌ها دارند آن را انجام می‌دهند و یا بالعکس یک مورد مثال بیاورید که کاری در سال‌های قبل از انقلاب اسلامی در ایران خیلی اتفاق می‌افتاده و الآن با اعمال مهندسی فرهنگی توسط حاکمیت دیگر انجام نمی‌شود! این که می‌گوییم مهندسی فرهنگی یک سراب است و وجود ندارد به این دلیل است که نقش حکومت، آموزش و پرورش و یا پدر و مادرها در مهندسی فرهنگی مشخص نیست.
این استاد علوم سیاسی در ادامه افزود: اساساً مهندسی فرهنگی مال ما نیست! چرا که مقوله مهندسی فرهنگی سال‌ها پیش از غرب آمده و چیزی نیست که در قرآن، دین و یا دستورات دینی ما وجود داشته باشد؛ مهندسی فرهنگی مولود غرب بوده است، نمی‌گویم بد بوده یا خوب بوده؛ خیلی از چیزهای غربی ممکن است بد و خیلی از چیزهای دیگر غرب ممکن است خوب باشد ولی در هر صورت موضوعی که مطرح است این است به دنبال یک سری تحولات در قرن ۱۹ اصل خردگرایی و انقلاب علمی صورت پذیرفت و علم به مقدار زیادی در قرن ۱۹ مورد توجه و از جایگاه ویژه‌ای برخوردار شد.
وی با اشاره به تحولات قرن ۱۹ اروپا گفت: از اواسط قرن ۱۹ این موضوع مطرح شد که باورها و دانش‌هایی که در علوم انسانی و علوم دیگری غیر از علم فیزیک است را نمی‌توان ثابت کرد؛ آن‌قدر علم بزرگ شد که علوم انسانی هم خودشان را با علوم کاربردی وفق دادند؛ با تأسیس مَشرب اثبات‌گرایی و تولد آن در اروپا، مهندسی فرهنگی به پیشرفته‌تر شدن ابزارآلات نسبت به قبل کمک می‌کرد.
زیباکلام اظهارداشت: پس از مطرح شدن این موضوعات این سوال پیش می‌آید که پس اگر علوم سیاسی، تاریخی، اجتماعی و جامعه‌شناسی مانند علم فیزیک و مکانیک است و فرقی با آنها ندارد پس چطور نمی‌توانیم به طور مشابه در آنها مهندسی فرهنگی کنیم؟ چرا نباید بتوانیم به کمک این علوم ناهنجاری‌های جامعه را برطرف و جلوی جرایم و جنایت‌ها را بگیریم و جوامع بهتری را طراحی کنیم؟
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: مطالبی که گفتم تعریف مهندسی اجتماعی و فرهنگی است و همان چیزی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی به دنبال آن است و این‌که چرا ما در قرن ۲۱ هنوز هم به دنبال مباحث مهندسی فرهنگی هستیم باز نشان از عقب ماندگی ماست؛ عقب ماندگی که شاخ و دم ندارد، عقب ماندگی که فقط تبدیل خودروی پراید به وانت بار نیست.
دکتر صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در مناظره با دکتر محمدهادی همایون عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق (ع) با موضوع فرهنگ و دین دولتی، آری یا نه؟ (بهشت و جهنم زوری)، با اشاره به بحث مهندسی فرهنگی گفت: اگر منظور از مهندسی فرهنگی این باشد که شما از طریق رسانه‌ها، رادیو و تلویزیون و ... بتوانید چیزی را به تدریج آموزش دهید و مثلاً پس از گذر یک دوره چند ساله چشم‌اندازی داشته باشید و ادعای محقق شدن آن اهدافتان را کنید، چنین چیزی ممکن نیست.
وی خاطرنشان کرد: موضوعی که در کشور ما خیلی مصطلح است و بارها شنیده‌ایم این است که برای فلان موضوع فرهنگ‌سازی نکرده‌ایم یا مثلا فرهنگ استفاده از تلفن همراه هنوز جا نیافتاده، آپارتمان آمده ولی هنوز برای آن فرهنگ‌سازی نشده، برای این‌که مردم قانون را رعایت کنند باید فرهنگ‌سازی کنیم.
استاد دانشگاه تهران اظهار داشت: کسانی که می‌گویند باید فرهنگ‌سازی کنیم چرا تا کنون با وجود همه امکاناتی همچون رسانه‌ها و ... که پس از انقلاب در اختیارشان بوده فرهنگ‌سازی خیلی چیزها را نکرده‌اند؟ ممکن است این‌جا از من سوال شود که اگر مهندسی فرهنگی اساسا وجود ندارد پس وجود مجموعه بزرگی به نام شورای عالی انقلاب فرهنگی با چنین تشکیلاتی چه می‌شود؟ آیا اهمیت چنین سازمانی را انکار و آن را زیر سوال می‌برید؟ پاسخ این سوال واضح است و آن این است که عقب‌ماندگی در علوم انسانی شاخ و دم ندارد و ما در علوم انسانی عقبیم! همین قدر که شورای انقلاب فرهنگی معتقد به مهندسی فرهنگی در جامعه است مشخص می‌شود که ما چقدر در این حوزه عقب هستیم.
زیباکلام با اشاره به تعریف کلی فرهنگ و استفاده آن در ادیان مختلف تصریح کرد: فرهنگ مجموعه‌ای از رفتارها، هنجارها و خلقیات ما انسان‌هاست که در جوامع مختلف گوناگون است؛ بشر توانسته به کمک آموزه‌های دینی و اخلاقی یک سری رفتارها را ساخته و پرداخته کند و اشتباه او این است که فکر می‌کند می‌تواند با برپایی یک جلسه و دور هم نشستن عده‌ای برای بررسی مهندسی فرهنگی مشکلی را حل کند.
وی تأکید کرد: من دو دلیل برای عدم وجود مهندسی فرهنگی دارم؛ یکی از آنها این است که شما یک مورد مثال بیاورید که در ۳۵ سال گذشته پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران موارد و کارهایی انجام نمی‌شده و حالا نیز در نتیجه مهندسی فرهنگی توسط حکومت انجام شده و حالا خیلی‌ها دارند آن را انجام می‌دهند و یا بالعکس یک مورد مثال بیاورید که کاری در سال‌های قبل از انقلاب اسلامی در ایران خیلی اتفاق می‌افتاده و الآن با اعمال مهندسی فرهنگی توسط حاکمیت دیگر انجام نمی‌شود! این که می‌گوییم مهندسی فرهنگی یک سراب است و وجود ندارد به این دلیل است که نقش حکومت، آموزش و پرورش و یا پدر و مادرها در مهندسی فرهنگی مشخص نیست.
این استاد علوم سیاسی در ادامه افزود: اساساً مهندسی فرهنگی مال ما نیست! چرا که مقوله مهندسی فرهنگی سال‌ها پیش از غرب آمده و چیزی نیست که در قرآن، دین و یا دستورات دینی ما وجود داشته باشد؛ مهندسی فرهنگی مولود غرب بوده است، نمی‌گویم بد بوده یا خوب بوده؛ خیلی از چیزهای غربی ممکن است بد و خیلی از چیزهای دیگر غرب ممکن است خوب باشد ولی در هر صورت موضوعی که مطرح است این است به دنبال یک سری تحولات در قرن ۱۹ اصل خردگرایی و انقلاب علمی صورت پذیرفت و علم به مقدار زیادی در قرن ۱۹ مورد توجه و از جایگاه ویژه‌ای برخوردار شد.
وی با اشاره به تحولات قرن ۱۹ اروپا گفت: از اواسط قرن ۱۹ این موضوع مطرح شد که باورها و دانش‌هایی که در علوم انسانی و علوم دیگری غیر از علم فیزیک است را نمی‌توان ثابت کرد؛ آن‌قدر علم بزرگ شد که علوم انسانی هم خودشان را با علوم کاربردی وفق دادند؛ با تأسیس مَشرب اثبات‌گرایی و تولد آن در اروپا، مهندسی فرهنگی به پیشرفته‌تر شدن ابزارآلات نسبت به قبل کمک می‌کرد.
زیباکلام اظهارداشت: پس از مطرح شدن این موضوعات این سوال پیش می‌آید که پس اگر علوم سیاسی، تاریخی، اجتماعی و جامعه‌شناسی مانند علم فیزیک و مکانیک است و فرقی با آنها ندارد پس چطور نمی‌توانیم به طور مشابه در آنها مهندسی فرهنگی کنیم؟ چرا نباید بتوانیم به کمک این علوم ناهنجاری‌های جامعه را برطرف و جلوی جرایم و جنایت‌ها را بگیریم و جوامع بهتری را طراحی کنیم؟
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: مطالبی که گفتم تعریف مهندسی اجتماعی و فرهنگی است و همان چیزی است که شورای عالی انقلاب فرهنگی به دنبال آن است و این‌که چرا ما در قرن ۲۱ هنوز هم به دنبال مباحث مهندسی فرهنگی هستیم باز نشان از عقب ماندگی ماست؛ عقب ماندگی که شاخ و دم ندارد، عقب ماندگی که فقط تبدیل خودروی پراید به وانت بار نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.