|

مروری بر یک تاریخچه

محسن رفیقدوست: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل سپاه پاسداران، بحث‌هایی در جامعه مطرح شد، درباره اینکه همه آحاد ملت در هر شغل و مقامی که هستند، بتوانند حداقل، آموزش نظامی را ببینند و برای روزهای دشوار، سازماندهی شوند. این زمزمه مطرح بود تا اینکه یک‌روحانی به نام آقای‌مجد از امام(ره) برای تشکیل بسیج حکم گرفتند. پس از آن مطرح شد که همه افراد و گروه‌هایی که مایلند ثبت‌نام کنند، سازماندهی شوند و آموزش ببینند. پنجم‌آذر سال58 این حکم داده شد و بسیج کار خود را آغاز کرد. از همان روز اول با مشکلی در این میان روبه‌رو شدیم که تقریبا بسیج به نوعی شبیه سپاه بود. سپاه هم نیروی مردمی بود که سازماندهی داشت و در بسیاری فعالیت‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گرفت اما از آنجا که بسیج حکم حضرت‌امام(ره) را داشت، بر خودمان وظیفه می‌دانستیم هرجا که می‌رویم، در حدی که می‌توانیم آنها را با خود همراه کنیم. وقتی برای آموزش، اسلحه می‌خواستند، نگارنده مسوول تدارکات سپاه بود و برای آنها اسلحه از ارتش فراهم می‌کرد. به‌تدریج بحث‌هایی مطرح شد مبنی بر این‌که بسیج مستقل باشد یا به سپاه وابسته شود. این بحث‌ها ادامه پیدا کرد و نتیجه‌ای نداشت تا بعد از آغاز جنگ، شرایط متفاوتی پیدا کرد. رفته‌رفته فردی که مسوولیت بسیج را برعهده گرفته بود، پرونده سیاسی پیدا کرد و مقرر شد سپاه، بسیج را اداره کند تا تکلیفش از سوی قانون مشخص شود. البته نگارنده جزییات قضیه را فراموش کرده‌ام اما فرد روحانی دیگری که نماینده مجلس شد -«احمد سالک»- به سمت فرماندهی منصوب شد. او جزو شورای فرماندهی بود و ما قبل از این‌که قانون، سرنوشت بسیج را مشخص کند، بسیج را به سپاه ملحق کردیم و فرمانده بسیج را از اعضای شورای سپاه قرار دادیم. از این به بعد بسیج به عنوان نیروی مردمی پشتیبان سپاه مطرح شد که بعد از آن هم این مساله جاافتاد و قانونی شد. البته آن دوران هم در میان مسوولان در این رابطه اختلافاتی بود و عده‌ای بر این عقیده بودند که بسیج باید از سپاه مستقل باشد؛ گرچه اینکه بسیج نیروی مردمی سپاه باشد در نهایت از سوی قانون تصویب شد. درآن مقطع کل برنامه‌های بسیج متعلق به سپاه بود و ما آنچه را در سطحی وسیع‌تر برای سپاه تدارک می‌دیدیم، در سطوحی ساده‌تر و گسترده‌تر برای بسیج در نظر می‌گرفتیم. مثلا وقتی برای سپاه، پادگان آموزشی فراهم می‌کردیم، پادگانی شبیه ارتش در نظر می‌گرفتیم اما برای بسیج مکانی ساده‌تر که فقط در آن بتوانند سازماندهی شوند، مدنظر قرار می‌گرفت. از ابتدا اصرار داشتیم اصولا بسیجی‌بودن شغل نباشد؛ درحالی‌که سپاهی‌بودن شغل است. امروز بزرگ‌ترین ارتش سیاسی دنیا در اختیار ایران است و این به برکت بسیج فراهم شده است و هیچ کشوری چنین امکانی ندارد که بتواند نیروهای مردمی خود را اینگونه بسیج کند. بسیج، امروز از نظر نظامی در مرحله بسیار خوبی قرار دارد و در امور دیگر مثل بهداشت و امور عمرانی عملکرد چشمگیری داشته است.
ما در نظر داشتیم این نیروی عظیم را که سازماندهی می‌کنیم، برای روز مبادا و روزهای دیگر هم کارآیی داشته باشد؛ بنابراین امروز بسیج در بسیاری از امور فعالیت می‌کند و مثلا آنچه کشور در واکسیناسیون طی یک‌روز در کل کشور انجام داد و در دنیا بی‌نظیر است، توسط این نیرو انجام شد. امروز بسیج در بحث امنیت عمومی، دفاع از مملکت و بهداشت و... سازماندهی شده است و بهترین پشتوانه برای مملکت است. زمانی که بحث پیوستن بسیج به سپاه مطرح شد، نظرات مختلفی ارایه می‌شد. زمانی‌که موضوع، خدمت حضرت‌امام(ره) ارایه شد و ما دلایل خود را گفتیم، ایشان گفتند بسیج با سپاه باشد و بدنه اصلی سپاه را بسیج تشکیل بدهد. مخالفت‌ها و موافقت‌ها گسترده بود، اما درگیری وجود نداشت. آن زمان بحث ماندن یا نبودن کمیته و سپاه بود. بحث انحلال کمیته مطرح شد اما در رابطه با سپاه، نظر همه این بود که سپاه نهادی برای حراست و حفاظت از انقلاب و دستاوردهای آن است؛ این در قانون‌اساسی قبلی نبود. آن‌زمان عده‌ای می‌گفتند ارتش برای حفاظت از انقلاب کفایت می‌کند، اما نظر این بود که ارتش تعریفی دارد و هیچ‌وقت ماموریت دفاع از انقلاب را به ارتش ندادند. دفاع از مرزها و تمامیت‌ارضی کشور برعهده ارتش بود اما بحث حفاظت از انقلاب و دستاوردهای آن، که خود دولت جمهوری‌اسلامی و قانون‌اساسی یکی از دستاوردهای آن است از ماموریت‌های سپاه است. وقتی بحث جنگ ایران و عراق نیز مطرح شد آن‌زمان که تشخیص داده شد انقلاب مورد تهدید واقع شده است، سپاه وارد شد و ماموریت پیدا کرد که به کمک ارتش برود. در حقیقت در زمان جنگ، سپاه به کمک ارتش رفت؛ چراکه ارتش لطمه خورده بود و اگر سپاه وارد نمی‌شد انقلاب از بین می‌رفت. در اهداف اولیه‌ای که برای تشکیل بسیج مطرح شده بود، تاکید داشتیم که بسیج نیرویی باشد برای سازماندهی و آموزش نیروهای داوطلب برای روز مبادا، اما باید گفت از آنجا که در این کشور انقلاب عقیدتی شده، وقتی بسیج آموزش می‌بیند تنها آموزش نظامی نیست و آموزش عقیدتی نیز مدنظر است.
محسن رفیقدوست: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل سپاه پاسداران، بحث‌هایی در جامعه مطرح شد، درباره اینکه همه آحاد ملت در هر شغل و مقامی که هستند، بتوانند حداقل، آموزش نظامی را ببینند و برای روزهای دشوار، سازماندهی شوند. این زمزمه مطرح بود تا اینکه یک‌روحانی به نام آقای‌مجد از امام(ره) برای تشکیل بسیج حکم گرفتند. پس از آن مطرح شد که همه افراد و گروه‌هایی که مایلند ثبت‌نام کنند، سازماندهی شوند و آموزش ببینند. پنجم‌آذر سال58 این حکم داده شد و بسیج کار خود را آغاز کرد. از همان روز اول با مشکلی در این میان روبه‌رو شدیم که تقریبا بسیج به نوعی شبیه سپاه بود. سپاه هم نیروی مردمی بود که سازماندهی داشت و در بسیاری فعالیت‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گرفت اما از آنجا که بسیج حکم حضرت‌امام(ره) را داشت، بر خودمان وظیفه می‌دانستیم هرجا که می‌رویم، در حدی که می‌توانیم آنها را با خود همراه کنیم. وقتی برای آموزش، اسلحه می‌خواستند، نگارنده مسوول تدارکات سپاه بود و برای آنها اسلحه از ارتش فراهم می‌کرد. به‌تدریج بحث‌هایی مطرح شد مبنی بر این‌که بسیج مستقل باشد یا به سپاه وابسته شود. این بحث‌ها ادامه پیدا کرد و نتیجه‌ای نداشت تا بعد از آغاز جنگ، شرایط متفاوتی پیدا کرد. رفته‌رفته فردی که مسوولیت بسیج را برعهده گرفته بود، پرونده سیاسی پیدا کرد و مقرر شد سپاه، بسیج را اداره کند تا تکلیفش از سوی قانون مشخص شود. البته نگارنده جزییات قضیه را فراموش کرده‌ام اما فرد روحانی دیگری که نماینده مجلس شد -«احمد سالک»- به سمت فرماندهی منصوب شد. او جزو شورای فرماندهی بود و ما قبل از این‌که قانون، سرنوشت بسیج را مشخص کند، بسیج را به سپاه ملحق کردیم و فرمانده بسیج را از اعضای شورای سپاه قرار دادیم. از این به بعد بسیج به عنوان نیروی مردمی پشتیبان سپاه مطرح شد که بعد از آن هم این مساله جاافتاد و قانونی شد. البته آن دوران هم در میان مسوولان در این رابطه اختلافاتی بود و عده‌ای بر این عقیده بودند که بسیج باید از سپاه مستقل باشد؛ گرچه اینکه بسیج نیروی مردمی سپاه باشد در نهایت از سوی قانون تصویب شد. درآن مقطع کل برنامه‌های بسیج متعلق به سپاه بود و ما آنچه را در سطحی وسیع‌تر برای سپاه تدارک می‌دیدیم، در سطوحی ساده‌تر و گسترده‌تر برای بسیج در نظر می‌گرفتیم. مثلا وقتی برای سپاه، پادگان آموزشی فراهم می‌کردیم، پادگانی شبیه ارتش در نظر می‌گرفتیم اما برای بسیج مکانی ساده‌تر که فقط در آن بتوانند سازماندهی شوند، مدنظر قرار می‌گرفت. از ابتدا اصرار داشتیم اصولا بسیجی‌بودن شغل نباشد؛ درحالی‌که سپاهی‌بودن شغل است. امروز بزرگ‌ترین ارتش سیاسی دنیا در اختیار ایران است و این به برکت بسیج فراهم شده است و هیچ کشوری چنین امکانی ندارد که بتواند نیروهای مردمی خود را اینگونه بسیج کند. بسیج، امروز از نظر نظامی در مرحله بسیار خوبی قرار دارد و در امور دیگر مثل بهداشت و امور عمرانی عملکرد چشمگیری داشته است.
ما در نظر داشتیم این نیروی عظیم را که سازماندهی می‌کنیم، برای روز مبادا و روزهای دیگر هم کارآیی داشته باشد؛ بنابراین امروز بسیج در بسیاری از امور فعالیت می‌کند و مثلا آنچه کشور در واکسیناسیون طی یک‌روز در کل کشور انجام داد و در دنیا بی‌نظیر است، توسط این نیرو انجام شد. امروز بسیج در بحث امنیت عمومی، دفاع از مملکت و بهداشت و... سازماندهی شده است و بهترین پشتوانه برای مملکت است. زمانی که بحث پیوستن بسیج به سپاه مطرح شد، نظرات مختلفی ارایه می‌شد. زمانی‌که موضوع، خدمت حضرت‌امام(ره) ارایه شد و ما دلایل خود را گفتیم، ایشان گفتند بسیج با سپاه باشد و بدنه اصلی سپاه را بسیج تشکیل بدهد. مخالفت‌ها و موافقت‌ها گسترده بود، اما درگیری وجود نداشت. آن زمان بحث ماندن یا نبودن کمیته و سپاه بود. بحث انحلال کمیته مطرح شد اما در رابطه با سپاه، نظر همه این بود که سپاه نهادی برای حراست و حفاظت از انقلاب و دستاوردهای آن است؛ این در قانون‌اساسی قبلی نبود. آن‌زمان عده‌ای می‌گفتند ارتش برای حفاظت از انقلاب کفایت می‌کند، اما نظر این بود که ارتش تعریفی دارد و هیچ‌وقت ماموریت دفاع از انقلاب را به ارتش ندادند. دفاع از مرزها و تمامیت‌ارضی کشور برعهده ارتش بود اما بحث حفاظت از انقلاب و دستاوردهای آن، که خود دولت جمهوری‌اسلامی و قانون‌اساسی یکی از دستاوردهای آن است از ماموریت‌های سپاه است. وقتی بحث جنگ ایران و عراق نیز مطرح شد آن‌زمان که تشخیص داده شد انقلاب مورد تهدید واقع شده است، سپاه وارد شد و ماموریت پیدا کرد که به کمک ارتش برود. در حقیقت در زمان جنگ، سپاه به کمک ارتش رفت؛ چراکه ارتش لطمه خورده بود و اگر سپاه وارد نمی‌شد انقلاب از بین می‌رفت. در اهداف اولیه‌ای که برای تشکیل بسیج مطرح شده بود، تاکید داشتیم که بسیج نیرویی باشد برای سازماندهی و آموزش نیروهای داوطلب برای روز مبادا، اما باید گفت از آنجا که در این کشور انقلاب عقیدتی شده، وقتی بسیج آموزش می‌بیند تنها آموزش نظامی نیست و آموزش عقیدتی نیز مدنظر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.