انجمن صنفی مطبوعات، اینبار در کردستان عراق
حمایت از روزنامهنگاران، حتی در بحبوحه جنگ
سعید برآبادی: میگوید: «خبرنگارم و اینهم کارتم!» کارتش را که نشانم میدهد از تعجب خشکم میزند. روی کارت آرم و نشانه «انجمن صنفی مطبوعات کردستان» خودنمایی میکند و آهی میاندازد در دل من که خبرنگار کشوری بیانجمن صنفی مطبوعات هستم. باورم نمیشود که آنها در منطقهای که دودهه با جنگ و فشارهای اقتصادی و سیاسی مواجه بودهاند تشکیلاتی برای حمایت صنفی از خبرنگاران داشته باشند و او بیآنکه در هیچ رسانهای حقوقبگیر باشد، آزادانه برای مطبوعات بنویسد و خود را با همینکارت کوچک متصل به دنیای حمایت صنفی جمع بزرگ خبرنگاران جهان بداند. تجربه برخورد با انجمن صنفی مطبوعات کردستان در محدوده اقلیم کردستان عراق، محدود بههمین دیدار کوتاه نیست، چندروز بعد در دفتر خبرگزاری Pukmedia کردستان، با معاون این انجمن و سردبیر این خبرگزاری حرف میزنم که او خود یکی از قدیمیها و کارکشتههای اصلیترین سندیکای مطبوعاتی در کردستان است.
حرکت در چارچوب قانون و رویینتنی رسانهای
روایتها درباره وضعیت صنفی روزنامهنگاران عراقی متفاوت از کردهاست. آنطور که سردبیر خبرگزاری Pukmedia توضیح میدهد در کل کردستان دوشاخه برای حمایت از خبرنگاران فعالیت میکردهاند که عمدتا در اربیل و سلیمانیه دفتر داشتهاند اما از سال2003 این دومرکز، یکیشده و چتر حمایتی خود را گستردهتر کرده و حالا در قالب «انجمن صنفی مطبوعات کردستان» فعالیت میکند و اعضایش تمام اهالی مطبوعات کردستان هستند. این موضوع به قدری توجهم را جلب میکند که از «کاروان انور» میخواهم درباره چگونگی شکلگیری این نهاد صنفی در اقلیم کردستان توضیح بدهد، توضیحاتی که اگرچه شاید با سیستم سایر کشورها چندان همخوانی ندارند اما نشان میدهند که حتی در قلب خاورمیانه و در بحبوحه جنگ هم میشود از روزنامهنگاران حمایت کرد.
در کردستان عراق، چارچوبهای قوانین نظارتبر مطبوعات و هسته اولیه شکلگیری انجمن صنفی مطبوعات، از طریق مجلس پایهگذاری شده: «اینجا چارچوب اصلی قوانین از مجلس کردستان میآید. از طرف دیگر خود حکومت کردستان هم بخشی دارد که از طریق آن به سندیکاهای مستقل کمک میشود، این کمکها غالبا در زمینه هزینههای جاری انجمن، تهیه ساختمان و... است اما دولت هیچگونه تاثیری در تصمیمگیریها و سیاستگذاریها و حتی اجراییات انجمن ندارد.»
آنطور که معاون انجمن صنفی مطبوعات کردستان توضیح میدهد، قوانینی که امروز در کردستان عراق درباره مطبوعات به اجرا در میآید، مصوب سال2007 هستند و با این هدف طراحی شدهاند که کمک به وضعیت صنفی روزنامهنگاران در اولویت باشد. براساس این قوانین هیچ نهادی حق توقیف یا بستن مطبوعات را ندارد و اگر مشکلی در این زمینه پیش آمد، یا نهادی از روزنامهنگاران یا جامعه مطبوعاتی شکایت داشت، تنها مجلس است که میتواند تصمیمگیری کند آن هم در چارچوب همان قوانین و نه بهصورت مستقل یا فراتر از قانون. این اما تمام ماجرا نیست، چرا که حتی با ورود مجلس به طرح شکایت از یکرسانه در کردستان، باز هم بر اساس قانون، مجلس نمیتواند آن رسانه را توقیف کند و تنها با محکومکردن عمل آنها سعی میشود مشکل بهوجودآمده حل شود.
از سخنگوی دولت تا بیان آزادانه
کاروان انور، سادهدلانه پیشنهاد میکند که اگر روزنامهنگاران ایرانی از عدم حضور یکنهاد صنفی در حوزه فعالیتهایشان احساس نارضایتی میکنند، از مجلس بخواهند که وارد شده و نظامی را برای رابطه دستگاههای مختلف و روزنامهنگاران فراهم کند: «الگوی ساده به این صورت است که مجلس رابط میان روزنامهنگاران و دولت و دیگر دستگاهها باشد در این صورت میتوان گفت که آزادی مطبوعات قابل تامین است اما اگر همه دستگاهها و نهادها بخواهند درباره مطبوعات راسا اعلام موضع کنند و بر اجرای نظراتشان پافشاری داشته باشند آنموقع دیگر روزنامهنگاری از محدودیتها نمیتواند به سلامت عبور کند.» بنابراین از او میپرسم چطور در اقلیم کردستان که احزاب حضور پررنگی دارند و بهخاطر شرایط جنگ، محدودیتهای اطلاعرسانی، رسانهها را وادار به همراهی با احزاب میکند، میتوان از مطبوعات آزاد و انجمن صنفی مطبوعات حرف زد و توضیح او، اگرچه اندکی آرمانی است اما واقعیت کشورش بهنظر میرسد: «سندیکای مطبوعاتی نباید بهجایی وصل باشد، چراکه در غیر اینصورت نمیتواند بازتابدهنده جامعه خود باشد. این البته منافات با حرکت رسانهها در درون چارچوب قانونی ندارد، اتفاقا این حفظ استقلال و آزادی مطبوعات است که میتواند به قانونگرایی رسانهها بینجامد» و پس از این جمله بلند ادامه میدهد: «اگر نهاد صنفی مطبوعات بخواهد به جایی وابسته باشد یا استقلالش در مسیر قانونگذاری از بین برود، سخنگو خواهد بود؛ سخنگوی دولت، سخنگوی سیاسی یک بخش از جامعه.»
آزادی و منافع ملی
اما این میزان استقلال نمیتواند مخل استقلال و امنیت یکجامعه یا یک دولت باشد؟ این ترسی است که همیشه دولتمردان از رسانهها داشتهاند؛ نگران بودهاند نکند روزنامهنگاران از هول حلیم بیفتند در دیگ، نگران بودهاند از اجنبیای که بخواهد مخل امنیت شود و در اینراه، رسانهها، بهانه بدهند دستشان. آنچنان که در بسیاری اتفاقات داخلی و خارجی، این رسانهها و روزنامهنگاران هستند که مرغ عزا و عروسی میشوند. واقعیت دارد یا آرزویی است که در گفتوگو با یک خارجی مطرح میشود، اما مدیرمسوول خبرگزاری مهم Pukmedia میگوید در کردستان سالهاست که مساله انتشار آزادانه اخبار حل شده و مردم با شفافیت در اخبار، آنقدر تربیت شدهاند که اعتماد عمومی و دوطرفه میان مخاطب و رسانه به وجود آمده و همین شده، کلید راه: «مساله اصلی امروز برای جامعه رسانهای کردستان، بیان واقعیتهاست.
مردم در حال تمرین بیان حقیقت هستند و رسانهها هم شفافسازی میکنند. محدودیتها برای بیان اخبار کمتر شده و میشود حتی خبرهای منفی را هم گفت چرا که مطالبه مردمی برای شنیدن اخبار واقعی جدی شده است.»
و بعد مثال میزند که سقوط شنگال در کمتر از دوساعت اعلام شده با اینکه ممکن بوده اعلام این خبر جو منفی و ضعف را در بین کردها گسترش دهد اما مردم به جای اینکه اعلام چنین خبری را در شرایط جنگی یکنوع خیانت رسانهای قلمداد کنند، از آن استفاده کردهاند برای اتحاد، برای دفاع از کوبانی.
روند استقلال رسانهای البته تنها بهگفتن شفاف اخبار محدود نشده و کردستان در حال تجربه تازهای از دنیای رسانههاست. دنیایی که در آن رقابت میانگسترهای از مجلات، روزنامهها و سایتهای خبری، چنان فشرده است که اگر رسانهای به دلیل برخی مصالح، از خیر اعلام خبری بگذرد، رسانههای دیگر آن را سرخط اخبار خود میکنند. انور توضیح میدهد که این رقابت خبری، بیشترین سود را برای مخاطب داشته و دارد و آن عادتدادن مخاطب است به شنیدن اخبار درست و شفاف: «در شهرها بمبگذاری میشود و عدهای به شهادت میرسند، در جبهههای جنگ، یکروز شکست در کار است و یکروز پیروزی. این اخبار باید به گوش مردم برسد با صداقت کامل. رسانهها در کردستان، مردم را عادت دادهاند به شنیدن اخبار حقیقی و دیگر نمیشود مردم را بهدلیل مصلحتها از شنیدن اخبار بازداشت چرا که رسانههای جمعی و شبکههای اجتماعی خیلی سریع میتوانند پیشدستی کنند و اگر روزی بشود که این شبکههای اجتماعی در اعلام اخبار از رسانههای ما جلو بزنند، آنروز دیگر نمیتوان در این رقابت پیروز شد.»
روی دکههای کردستان چه خبر است؟
با اینهمه، عالم رسانههای کردستان همچنان با مساله حزب و نگاه حزبی درگیر است. بسیاری از تحلیلگران منطقه معتقدند که از زمان پایان کار صدام و گسترش فعالیتهای احزاب کردستان در اقلیم کردستان عراق، آزادیهای بهدستآمده برای مطبوعات، صرفا یکحرکت نمایشی است. کسی نمیتواند به درستی این گزاره را تایید یا تکذیب کند. ویترین مغازهها و دکههای مطبوعاتی سلیمانیه و اربیل، نظری مخالف با نظر آن تحلیلگران دارند. دکهها پر است از مجلههای رنگارنگ؛ مد، ورزش، سینمایجهان و سبک زندگی که گوی سبقت را از دیگر موضوعات ربودهاند و جلدها را قرق کردهاند. در کردستان حتی مجلات بالای 18سال هم تکوتوک منتشر میشوند که مخاطب خاص دارند و دکهها، فقط به بزرگسالان میفروشند. در این میان آسیبهایی هم است که شاید زمان، آنها را برطرف کند؛ بچههای ایستاده پای دکهها که به عکس بازیگران خارجی زل زدهاند، جوانهایی که سلیقهشان را تصویرهای وارداتی شکل میدهد و لایفاستایلهایی که براساس مبلمان ایتالیایی آذین خانهها میشود! این اما فقط یکروی سکه است، شروع روند و اگر در روی همین پاشنه بچرخد، بوی آزادی که در فضای مطبوعات شنیده میشود، حتما راه را خواهد ساخت. علی بساط، روزنامهنگار و عکاس کرد معتقد است تا چندسال آینده، رسانههای کردستان زیرورو میشوند. دنیایی که او تصور میکند شاید برای تمام روزنامهنگاران خاورمیانه یک بهشت گمشده باشد اما در نگاه او دور از دسترس نیست: «با این سرعت اینترنت و با توجه به اینکه میزان آگاهی در جامعه روزبهروز در حال زیادشدن است، مردم کمکم از اشتهایی که به مطبوعات زرد دارند، میکاهند و به سمت مجلات جدی میروند.» یک اما باقی میماند و آن پایینبودن کیفیت تولید رسانهای در کردستان است که «بساط» معتقد است این هم بهزودی و با توجه به رقابت مطبوعات حل میشود.
عبور از درِ تنگ
درست در تنگنای جنگ است که ظرفیتها خودی نشان میدهند؛ آندره ژید درست گفته بود که «در عبور از در تنگ است که افراد خصوصیتهای واقعی خودشان را عیان میکنند» و اصالت این جمله را میشود در کردستان عراق سراغ گرفت. منطقهای که در دودهه گذشته، سرگذشت پرفرازوفرودی داشته و همواره با مشکلات سیاسی و اقتصادی درگیر بوده اما در همان روزگار، نهال آزادی مطبوعات را آبیاری کرده و امروز از بار آن بهره میبرد و در سایهاش، از آزادترین محیط رسانهای، تنفس میکند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بهشت روزنامهنگاران
شاید باورکردنی نباشد اما در کردستان عراق، در هر نیمه از سال، مجلهای منتشر میشود با عنوان «گزارش نقض حقوق روزنامهنگاران» که درست مانند اسمش، گزارشی است از تمام اتفاقات تلخی که در هر نیمه از سال برای مطبوعات آن کشور بروز کرده. این نشریه که زیرنظر انجمن صنفی مطبوعات کردستان و با کمک کمیته همبستگی با روزنامهنگاران منتشر میشود براساس اسناد ارایهشده به نهادهای مختلف، عکسها و همینطور گزارشها، فهرستوار، تعدیها و مقابلهها در برابر روند اطلاعرسانی را در کردستان عراق مرور میکند. بخش عمدهای از این مجله، اختصاص به جدولی دارد که در هر سطر آن نام گزارشگر، نام رسانه او، تاریخ بروز حادثه، مکان و خلاصهای از حادثه موردنظر قرار میگیرد و اگر احتمالا نهادی که ناقض حقوق آن رسانه بوده، دفاعیاتی داشته باشد هم، در پایان این جدول به اطلاع عموم رسیده است. این موضوع به قدری مورد توجه نهادهای حقوق بشری در سطح دنیا قرار گرفته که در گزارشهای بینالمللی خود به مطالب مندرج در این نشریه استناد میکنند. از سوی دیگر، اهالی مطبوعات در کردستان نیز در صورت بروز هرگونه مشکل به راحتی و از طریق ایمیل با ارایه گزارش و عکس آن حادثه، خواستار پیگیری قانون درباره نقض حقوقشان میشوند.
حرکت در چارچوب قانون و رویینتنی رسانهای
روایتها درباره وضعیت صنفی روزنامهنگاران عراقی متفاوت از کردهاست. آنطور که سردبیر خبرگزاری Pukmedia توضیح میدهد در کل کردستان دوشاخه برای حمایت از خبرنگاران فعالیت میکردهاند که عمدتا در اربیل و سلیمانیه دفتر داشتهاند اما از سال2003 این دومرکز، یکیشده و چتر حمایتی خود را گستردهتر کرده و حالا در قالب «انجمن صنفی مطبوعات کردستان» فعالیت میکند و اعضایش تمام اهالی مطبوعات کردستان هستند. این موضوع به قدری توجهم را جلب میکند که از «کاروان انور» میخواهم درباره چگونگی شکلگیری این نهاد صنفی در اقلیم کردستان توضیح بدهد، توضیحاتی که اگرچه شاید با سیستم سایر کشورها چندان همخوانی ندارند اما نشان میدهند که حتی در قلب خاورمیانه و در بحبوحه جنگ هم میشود از روزنامهنگاران حمایت کرد.
در کردستان عراق، چارچوبهای قوانین نظارتبر مطبوعات و هسته اولیه شکلگیری انجمن صنفی مطبوعات، از طریق مجلس پایهگذاری شده: «اینجا چارچوب اصلی قوانین از مجلس کردستان میآید. از طرف دیگر خود حکومت کردستان هم بخشی دارد که از طریق آن به سندیکاهای مستقل کمک میشود، این کمکها غالبا در زمینه هزینههای جاری انجمن، تهیه ساختمان و... است اما دولت هیچگونه تاثیری در تصمیمگیریها و سیاستگذاریها و حتی اجراییات انجمن ندارد.»
آنطور که معاون انجمن صنفی مطبوعات کردستان توضیح میدهد، قوانینی که امروز در کردستان عراق درباره مطبوعات به اجرا در میآید، مصوب سال2007 هستند و با این هدف طراحی شدهاند که کمک به وضعیت صنفی روزنامهنگاران در اولویت باشد. براساس این قوانین هیچ نهادی حق توقیف یا بستن مطبوعات را ندارد و اگر مشکلی در این زمینه پیش آمد، یا نهادی از روزنامهنگاران یا جامعه مطبوعاتی شکایت داشت، تنها مجلس است که میتواند تصمیمگیری کند آن هم در چارچوب همان قوانین و نه بهصورت مستقل یا فراتر از قانون. این اما تمام ماجرا نیست، چرا که حتی با ورود مجلس به طرح شکایت از یکرسانه در کردستان، باز هم بر اساس قانون، مجلس نمیتواند آن رسانه را توقیف کند و تنها با محکومکردن عمل آنها سعی میشود مشکل بهوجودآمده حل شود.
از سخنگوی دولت تا بیان آزادانه
کاروان انور، سادهدلانه پیشنهاد میکند که اگر روزنامهنگاران ایرانی از عدم حضور یکنهاد صنفی در حوزه فعالیتهایشان احساس نارضایتی میکنند، از مجلس بخواهند که وارد شده و نظامی را برای رابطه دستگاههای مختلف و روزنامهنگاران فراهم کند: «الگوی ساده به این صورت است که مجلس رابط میان روزنامهنگاران و دولت و دیگر دستگاهها باشد در این صورت میتوان گفت که آزادی مطبوعات قابل تامین است اما اگر همه دستگاهها و نهادها بخواهند درباره مطبوعات راسا اعلام موضع کنند و بر اجرای نظراتشان پافشاری داشته باشند آنموقع دیگر روزنامهنگاری از محدودیتها نمیتواند به سلامت عبور کند.» بنابراین از او میپرسم چطور در اقلیم کردستان که احزاب حضور پررنگی دارند و بهخاطر شرایط جنگ، محدودیتهای اطلاعرسانی، رسانهها را وادار به همراهی با احزاب میکند، میتوان از مطبوعات آزاد و انجمن صنفی مطبوعات حرف زد و توضیح او، اگرچه اندکی آرمانی است اما واقعیت کشورش بهنظر میرسد: «سندیکای مطبوعاتی نباید بهجایی وصل باشد، چراکه در غیر اینصورت نمیتواند بازتابدهنده جامعه خود باشد. این البته منافات با حرکت رسانهها در درون چارچوب قانونی ندارد، اتفاقا این حفظ استقلال و آزادی مطبوعات است که میتواند به قانونگرایی رسانهها بینجامد» و پس از این جمله بلند ادامه میدهد: «اگر نهاد صنفی مطبوعات بخواهد به جایی وابسته باشد یا استقلالش در مسیر قانونگذاری از بین برود، سخنگو خواهد بود؛ سخنگوی دولت، سخنگوی سیاسی یک بخش از جامعه.»
آزادی و منافع ملی
اما این میزان استقلال نمیتواند مخل استقلال و امنیت یکجامعه یا یک دولت باشد؟ این ترسی است که همیشه دولتمردان از رسانهها داشتهاند؛ نگران بودهاند نکند روزنامهنگاران از هول حلیم بیفتند در دیگ، نگران بودهاند از اجنبیای که بخواهد مخل امنیت شود و در اینراه، رسانهها، بهانه بدهند دستشان. آنچنان که در بسیاری اتفاقات داخلی و خارجی، این رسانهها و روزنامهنگاران هستند که مرغ عزا و عروسی میشوند. واقعیت دارد یا آرزویی است که در گفتوگو با یک خارجی مطرح میشود، اما مدیرمسوول خبرگزاری مهم Pukmedia میگوید در کردستان سالهاست که مساله انتشار آزادانه اخبار حل شده و مردم با شفافیت در اخبار، آنقدر تربیت شدهاند که اعتماد عمومی و دوطرفه میان مخاطب و رسانه به وجود آمده و همین شده، کلید راه: «مساله اصلی امروز برای جامعه رسانهای کردستان، بیان واقعیتهاست.
مردم در حال تمرین بیان حقیقت هستند و رسانهها هم شفافسازی میکنند. محدودیتها برای بیان اخبار کمتر شده و میشود حتی خبرهای منفی را هم گفت چرا که مطالبه مردمی برای شنیدن اخبار واقعی جدی شده است.»
و بعد مثال میزند که سقوط شنگال در کمتر از دوساعت اعلام شده با اینکه ممکن بوده اعلام این خبر جو منفی و ضعف را در بین کردها گسترش دهد اما مردم به جای اینکه اعلام چنین خبری را در شرایط جنگی یکنوع خیانت رسانهای قلمداد کنند، از آن استفاده کردهاند برای اتحاد، برای دفاع از کوبانی.
روند استقلال رسانهای البته تنها بهگفتن شفاف اخبار محدود نشده و کردستان در حال تجربه تازهای از دنیای رسانههاست. دنیایی که در آن رقابت میانگسترهای از مجلات، روزنامهها و سایتهای خبری، چنان فشرده است که اگر رسانهای به دلیل برخی مصالح، از خیر اعلام خبری بگذرد، رسانههای دیگر آن را سرخط اخبار خود میکنند. انور توضیح میدهد که این رقابت خبری، بیشترین سود را برای مخاطب داشته و دارد و آن عادتدادن مخاطب است به شنیدن اخبار درست و شفاف: «در شهرها بمبگذاری میشود و عدهای به شهادت میرسند، در جبهههای جنگ، یکروز شکست در کار است و یکروز پیروزی. این اخبار باید به گوش مردم برسد با صداقت کامل. رسانهها در کردستان، مردم را عادت دادهاند به شنیدن اخبار حقیقی و دیگر نمیشود مردم را بهدلیل مصلحتها از شنیدن اخبار بازداشت چرا که رسانههای جمعی و شبکههای اجتماعی خیلی سریع میتوانند پیشدستی کنند و اگر روزی بشود که این شبکههای اجتماعی در اعلام اخبار از رسانههای ما جلو بزنند، آنروز دیگر نمیتوان در این رقابت پیروز شد.»
روی دکههای کردستان چه خبر است؟
با اینهمه، عالم رسانههای کردستان همچنان با مساله حزب و نگاه حزبی درگیر است. بسیاری از تحلیلگران منطقه معتقدند که از زمان پایان کار صدام و گسترش فعالیتهای احزاب کردستان در اقلیم کردستان عراق، آزادیهای بهدستآمده برای مطبوعات، صرفا یکحرکت نمایشی است. کسی نمیتواند به درستی این گزاره را تایید یا تکذیب کند. ویترین مغازهها و دکههای مطبوعاتی سلیمانیه و اربیل، نظری مخالف با نظر آن تحلیلگران دارند. دکهها پر است از مجلههای رنگارنگ؛ مد، ورزش، سینمایجهان و سبک زندگی که گوی سبقت را از دیگر موضوعات ربودهاند و جلدها را قرق کردهاند. در کردستان حتی مجلات بالای 18سال هم تکوتوک منتشر میشوند که مخاطب خاص دارند و دکهها، فقط به بزرگسالان میفروشند. در این میان آسیبهایی هم است که شاید زمان، آنها را برطرف کند؛ بچههای ایستاده پای دکهها که به عکس بازیگران خارجی زل زدهاند، جوانهایی که سلیقهشان را تصویرهای وارداتی شکل میدهد و لایفاستایلهایی که براساس مبلمان ایتالیایی آذین خانهها میشود! این اما فقط یکروی سکه است، شروع روند و اگر در روی همین پاشنه بچرخد، بوی آزادی که در فضای مطبوعات شنیده میشود، حتما راه را خواهد ساخت. علی بساط، روزنامهنگار و عکاس کرد معتقد است تا چندسال آینده، رسانههای کردستان زیرورو میشوند. دنیایی که او تصور میکند شاید برای تمام روزنامهنگاران خاورمیانه یک بهشت گمشده باشد اما در نگاه او دور از دسترس نیست: «با این سرعت اینترنت و با توجه به اینکه میزان آگاهی در جامعه روزبهروز در حال زیادشدن است، مردم کمکم از اشتهایی که به مطبوعات زرد دارند، میکاهند و به سمت مجلات جدی میروند.» یک اما باقی میماند و آن پایینبودن کیفیت تولید رسانهای در کردستان است که «بساط» معتقد است این هم بهزودی و با توجه به رقابت مطبوعات حل میشود.
عبور از درِ تنگ
درست در تنگنای جنگ است که ظرفیتها خودی نشان میدهند؛ آندره ژید درست گفته بود که «در عبور از در تنگ است که افراد خصوصیتهای واقعی خودشان را عیان میکنند» و اصالت این جمله را میشود در کردستان عراق سراغ گرفت. منطقهای که در دودهه گذشته، سرگذشت پرفرازوفرودی داشته و همواره با مشکلات سیاسی و اقتصادی درگیر بوده اما در همان روزگار، نهال آزادی مطبوعات را آبیاری کرده و امروز از بار آن بهره میبرد و در سایهاش، از آزادترین محیط رسانهای، تنفس میکند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بهشت روزنامهنگاران
شاید باورکردنی نباشد اما در کردستان عراق، در هر نیمه از سال، مجلهای منتشر میشود با عنوان «گزارش نقض حقوق روزنامهنگاران» که درست مانند اسمش، گزارشی است از تمام اتفاقات تلخی که در هر نیمه از سال برای مطبوعات آن کشور بروز کرده. این نشریه که زیرنظر انجمن صنفی مطبوعات کردستان و با کمک کمیته همبستگی با روزنامهنگاران منتشر میشود براساس اسناد ارایهشده به نهادهای مختلف، عکسها و همینطور گزارشها، فهرستوار، تعدیها و مقابلهها در برابر روند اطلاعرسانی را در کردستان عراق مرور میکند. بخش عمدهای از این مجله، اختصاص به جدولی دارد که در هر سطر آن نام گزارشگر، نام رسانه او، تاریخ بروز حادثه، مکان و خلاصهای از حادثه موردنظر قرار میگیرد و اگر احتمالا نهادی که ناقض حقوق آن رسانه بوده، دفاعیاتی داشته باشد هم، در پایان این جدول به اطلاع عموم رسیده است. این موضوع به قدری مورد توجه نهادهای حقوق بشری در سطح دنیا قرار گرفته که در گزارشهای بینالمللی خود به مطالب مندرج در این نشریه استناد میکنند. از سوی دیگر، اهالی مطبوعات در کردستان نیز در صورت بروز هرگونه مشکل به راحتی و از طریق ایمیل با ارایه گزارش و عکس آن حادثه، خواستار پیگیری قانون درباره نقض حقوقشان میشوند.
سعید برآبادی: میگوید: «خبرنگارم و اینهم کارتم!» کارتش را که نشانم میدهد از تعجب خشکم میزند. روی کارت آرم و نشانه «انجمن صنفی مطبوعات کردستان» خودنمایی میکند و آهی میاندازد در دل من که خبرنگار کشوری بیانجمن صنفی مطبوعات هستم. باورم نمیشود که آنها در منطقهای که دودهه با جنگ و فشارهای اقتصادی و سیاسی مواجه بودهاند تشکیلاتی برای حمایت صنفی از خبرنگاران داشته باشند و او بیآنکه در هیچ رسانهای حقوقبگیر باشد، آزادانه برای مطبوعات بنویسد و خود را با همینکارت کوچک متصل به دنیای حمایت صنفی جمع بزرگ خبرنگاران جهان بداند. تجربه برخورد با انجمن صنفی مطبوعات کردستان در محدوده اقلیم کردستان عراق، محدود بههمین دیدار کوتاه نیست، چندروز بعد در دفتر خبرگزاری Pukmedia کردستان، با معاون این انجمن و سردبیر این خبرگزاری حرف میزنم که او خود یکی از قدیمیها و کارکشتههای اصلیترین سندیکای مطبوعاتی در کردستان است.
حرکت در چارچوب قانون و رویینتنی رسانهای
روایتها درباره وضعیت صنفی روزنامهنگاران عراقی متفاوت از کردهاست. آنطور که سردبیر خبرگزاری Pukmedia توضیح میدهد در کل کردستان دوشاخه برای حمایت از خبرنگاران فعالیت میکردهاند که عمدتا در اربیل و سلیمانیه دفتر داشتهاند اما از سال2003 این دومرکز، یکیشده و چتر حمایتی خود را گستردهتر کرده و حالا در قالب «انجمن صنفی مطبوعات کردستان» فعالیت میکند و اعضایش تمام اهالی مطبوعات کردستان هستند. این موضوع به قدری توجهم را جلب میکند که از «کاروان انور» میخواهم درباره چگونگی شکلگیری این نهاد صنفی در اقلیم کردستان توضیح بدهد، توضیحاتی که اگرچه شاید با سیستم سایر کشورها چندان همخوانی ندارند اما نشان میدهند که حتی در قلب خاورمیانه و در بحبوحه جنگ هم میشود از روزنامهنگاران حمایت کرد.
در کردستان عراق، چارچوبهای قوانین نظارتبر مطبوعات و هسته اولیه شکلگیری انجمن صنفی مطبوعات، از طریق مجلس پایهگذاری شده: «اینجا چارچوب اصلی قوانین از مجلس کردستان میآید. از طرف دیگر خود حکومت کردستان هم بخشی دارد که از طریق آن به سندیکاهای مستقل کمک میشود، این کمکها غالبا در زمینه هزینههای جاری انجمن، تهیه ساختمان و... است اما دولت هیچگونه تاثیری در تصمیمگیریها و سیاستگذاریها و حتی اجراییات انجمن ندارد.»
آنطور که معاون انجمن صنفی مطبوعات کردستان توضیح میدهد، قوانینی که امروز در کردستان عراق درباره مطبوعات به اجرا در میآید، مصوب سال2007 هستند و با این هدف طراحی شدهاند که کمک به وضعیت صنفی روزنامهنگاران در اولویت باشد. براساس این قوانین هیچ نهادی حق توقیف یا بستن مطبوعات را ندارد و اگر مشکلی در این زمینه پیش آمد، یا نهادی از روزنامهنگاران یا جامعه مطبوعاتی شکایت داشت، تنها مجلس است که میتواند تصمیمگیری کند آن هم در چارچوب همان قوانین و نه بهصورت مستقل یا فراتر از قانون. این اما تمام ماجرا نیست، چرا که حتی با ورود مجلس به طرح شکایت از یکرسانه در کردستان، باز هم بر اساس قانون، مجلس نمیتواند آن رسانه را توقیف کند و تنها با محکومکردن عمل آنها سعی میشود مشکل بهوجودآمده حل شود.
از سخنگوی دولت تا بیان آزادانه
کاروان انور، سادهدلانه پیشنهاد میکند که اگر روزنامهنگاران ایرانی از عدم حضور یکنهاد صنفی در حوزه فعالیتهایشان احساس نارضایتی میکنند، از مجلس بخواهند که وارد شده و نظامی را برای رابطه دستگاههای مختلف و روزنامهنگاران فراهم کند: «الگوی ساده به این صورت است که مجلس رابط میان روزنامهنگاران و دولت و دیگر دستگاهها باشد در این صورت میتوان گفت که آزادی مطبوعات قابل تامین است اما اگر همه دستگاهها و نهادها بخواهند درباره مطبوعات راسا اعلام موضع کنند و بر اجرای نظراتشان پافشاری داشته باشند آنموقع دیگر روزنامهنگاری از محدودیتها نمیتواند به سلامت عبور کند.» بنابراین از او میپرسم چطور در اقلیم کردستان که احزاب حضور پررنگی دارند و بهخاطر شرایط جنگ، محدودیتهای اطلاعرسانی، رسانهها را وادار به همراهی با احزاب میکند، میتوان از مطبوعات آزاد و انجمن صنفی مطبوعات حرف زد و توضیح او، اگرچه اندکی آرمانی است اما واقعیت کشورش بهنظر میرسد: «سندیکای مطبوعاتی نباید بهجایی وصل باشد، چراکه در غیر اینصورت نمیتواند بازتابدهنده جامعه خود باشد. این البته منافات با حرکت رسانهها در درون چارچوب قانونی ندارد، اتفاقا این حفظ استقلال و آزادی مطبوعات است که میتواند به قانونگرایی رسانهها بینجامد» و پس از این جمله بلند ادامه میدهد: «اگر نهاد صنفی مطبوعات بخواهد به جایی وابسته باشد یا استقلالش در مسیر قانونگذاری از بین برود، سخنگو خواهد بود؛ سخنگوی دولت، سخنگوی سیاسی یک بخش از جامعه.»
آزادی و منافع ملی
اما این میزان استقلال نمیتواند مخل استقلال و امنیت یکجامعه یا یک دولت باشد؟ این ترسی است که همیشه دولتمردان از رسانهها داشتهاند؛ نگران بودهاند نکند روزنامهنگاران از هول حلیم بیفتند در دیگ، نگران بودهاند از اجنبیای که بخواهد مخل امنیت شود و در اینراه، رسانهها، بهانه بدهند دستشان. آنچنان که در بسیاری اتفاقات داخلی و خارجی، این رسانهها و روزنامهنگاران هستند که مرغ عزا و عروسی میشوند. واقعیت دارد یا آرزویی است که در گفتوگو با یک خارجی مطرح میشود، اما مدیرمسوول خبرگزاری مهم Pukmedia میگوید در کردستان سالهاست که مساله انتشار آزادانه اخبار حل شده و مردم با شفافیت در اخبار، آنقدر تربیت شدهاند که اعتماد عمومی و دوطرفه میان مخاطب و رسانه به وجود آمده و همین شده، کلید راه: «مساله اصلی امروز برای جامعه رسانهای کردستان، بیان واقعیتهاست.
مردم در حال تمرین بیان حقیقت هستند و رسانهها هم شفافسازی میکنند. محدودیتها برای بیان اخبار کمتر شده و میشود حتی خبرهای منفی را هم گفت چرا که مطالبه مردمی برای شنیدن اخبار واقعی جدی شده است.»
و بعد مثال میزند که سقوط شنگال در کمتر از دوساعت اعلام شده با اینکه ممکن بوده اعلام این خبر جو منفی و ضعف را در بین کردها گسترش دهد اما مردم به جای اینکه اعلام چنین خبری را در شرایط جنگی یکنوع خیانت رسانهای قلمداد کنند، از آن استفاده کردهاند برای اتحاد، برای دفاع از کوبانی.
روند استقلال رسانهای البته تنها بهگفتن شفاف اخبار محدود نشده و کردستان در حال تجربه تازهای از دنیای رسانههاست. دنیایی که در آن رقابت میانگسترهای از مجلات، روزنامهها و سایتهای خبری، چنان فشرده است که اگر رسانهای به دلیل برخی مصالح، از خیر اعلام خبری بگذرد، رسانههای دیگر آن را سرخط اخبار خود میکنند. انور توضیح میدهد که این رقابت خبری، بیشترین سود را برای مخاطب داشته و دارد و آن عادتدادن مخاطب است به شنیدن اخبار درست و شفاف: «در شهرها بمبگذاری میشود و عدهای به شهادت میرسند، در جبهههای جنگ، یکروز شکست در کار است و یکروز پیروزی. این اخبار باید به گوش مردم برسد با صداقت کامل. رسانهها در کردستان، مردم را عادت دادهاند به شنیدن اخبار حقیقی و دیگر نمیشود مردم را بهدلیل مصلحتها از شنیدن اخبار بازداشت چرا که رسانههای جمعی و شبکههای اجتماعی خیلی سریع میتوانند پیشدستی کنند و اگر روزی بشود که این شبکههای اجتماعی در اعلام اخبار از رسانههای ما جلو بزنند، آنروز دیگر نمیتوان در این رقابت پیروز شد.»
روی دکههای کردستان چه خبر است؟
با اینهمه، عالم رسانههای کردستان همچنان با مساله حزب و نگاه حزبی درگیر است. بسیاری از تحلیلگران منطقه معتقدند که از زمان پایان کار صدام و گسترش فعالیتهای احزاب کردستان در اقلیم کردستان عراق، آزادیهای بهدستآمده برای مطبوعات، صرفا یکحرکت نمایشی است. کسی نمیتواند به درستی این گزاره را تایید یا تکذیب کند. ویترین مغازهها و دکههای مطبوعاتی سلیمانیه و اربیل، نظری مخالف با نظر آن تحلیلگران دارند. دکهها پر است از مجلههای رنگارنگ؛ مد، ورزش، سینمایجهان و سبک زندگی که گوی سبقت را از دیگر موضوعات ربودهاند و جلدها را قرق کردهاند. در کردستان حتی مجلات بالای 18سال هم تکوتوک منتشر میشوند که مخاطب خاص دارند و دکهها، فقط به بزرگسالان میفروشند. در این میان آسیبهایی هم است که شاید زمان، آنها را برطرف کند؛ بچههای ایستاده پای دکهها که به عکس بازیگران خارجی زل زدهاند، جوانهایی که سلیقهشان را تصویرهای وارداتی شکل میدهد و لایفاستایلهایی که براساس مبلمان ایتالیایی آذین خانهها میشود! این اما فقط یکروی سکه است، شروع روند و اگر در روی همین پاشنه بچرخد، بوی آزادی که در فضای مطبوعات شنیده میشود، حتما راه را خواهد ساخت. علی بساط، روزنامهنگار و عکاس کرد معتقد است تا چندسال آینده، رسانههای کردستان زیرورو میشوند. دنیایی که او تصور میکند شاید برای تمام روزنامهنگاران خاورمیانه یک بهشت گمشده باشد اما در نگاه او دور از دسترس نیست: «با این سرعت اینترنت و با توجه به اینکه میزان آگاهی در جامعه روزبهروز در حال زیادشدن است، مردم کمکم از اشتهایی که به مطبوعات زرد دارند، میکاهند و به سمت مجلات جدی میروند.» یک اما باقی میماند و آن پایینبودن کیفیت تولید رسانهای در کردستان است که «بساط» معتقد است این هم بهزودی و با توجه به رقابت مطبوعات حل میشود.
عبور از درِ تنگ
درست در تنگنای جنگ است که ظرفیتها خودی نشان میدهند؛ آندره ژید درست گفته بود که «در عبور از در تنگ است که افراد خصوصیتهای واقعی خودشان را عیان میکنند» و اصالت این جمله را میشود در کردستان عراق سراغ گرفت. منطقهای که در دودهه گذشته، سرگذشت پرفرازوفرودی داشته و همواره با مشکلات سیاسی و اقتصادی درگیر بوده اما در همان روزگار، نهال آزادی مطبوعات را آبیاری کرده و امروز از بار آن بهره میبرد و در سایهاش، از آزادترین محیط رسانهای، تنفس میکند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بهشت روزنامهنگاران
شاید باورکردنی نباشد اما در کردستان عراق، در هر نیمه از سال، مجلهای منتشر میشود با عنوان «گزارش نقض حقوق روزنامهنگاران» که درست مانند اسمش، گزارشی است از تمام اتفاقات تلخی که در هر نیمه از سال برای مطبوعات آن کشور بروز کرده. این نشریه که زیرنظر انجمن صنفی مطبوعات کردستان و با کمک کمیته همبستگی با روزنامهنگاران منتشر میشود براساس اسناد ارایهشده به نهادهای مختلف، عکسها و همینطور گزارشها، فهرستوار، تعدیها و مقابلهها در برابر روند اطلاعرسانی را در کردستان عراق مرور میکند. بخش عمدهای از این مجله، اختصاص به جدولی دارد که در هر سطر آن نام گزارشگر، نام رسانه او، تاریخ بروز حادثه، مکان و خلاصهای از حادثه موردنظر قرار میگیرد و اگر احتمالا نهادی که ناقض حقوق آن رسانه بوده، دفاعیاتی داشته باشد هم، در پایان این جدول به اطلاع عموم رسیده است. این موضوع به قدری مورد توجه نهادهای حقوق بشری در سطح دنیا قرار گرفته که در گزارشهای بینالمللی خود به مطالب مندرج در این نشریه استناد میکنند. از سوی دیگر، اهالی مطبوعات در کردستان نیز در صورت بروز هرگونه مشکل به راحتی و از طریق ایمیل با ارایه گزارش و عکس آن حادثه، خواستار پیگیری قانون درباره نقض حقوقشان میشوند.
حرکت در چارچوب قانون و رویینتنی رسانهای
روایتها درباره وضعیت صنفی روزنامهنگاران عراقی متفاوت از کردهاست. آنطور که سردبیر خبرگزاری Pukmedia توضیح میدهد در کل کردستان دوشاخه برای حمایت از خبرنگاران فعالیت میکردهاند که عمدتا در اربیل و سلیمانیه دفتر داشتهاند اما از سال2003 این دومرکز، یکیشده و چتر حمایتی خود را گستردهتر کرده و حالا در قالب «انجمن صنفی مطبوعات کردستان» فعالیت میکند و اعضایش تمام اهالی مطبوعات کردستان هستند. این موضوع به قدری توجهم را جلب میکند که از «کاروان انور» میخواهم درباره چگونگی شکلگیری این نهاد صنفی در اقلیم کردستان توضیح بدهد، توضیحاتی که اگرچه شاید با سیستم سایر کشورها چندان همخوانی ندارند اما نشان میدهند که حتی در قلب خاورمیانه و در بحبوحه جنگ هم میشود از روزنامهنگاران حمایت کرد.
در کردستان عراق، چارچوبهای قوانین نظارتبر مطبوعات و هسته اولیه شکلگیری انجمن صنفی مطبوعات، از طریق مجلس پایهگذاری شده: «اینجا چارچوب اصلی قوانین از مجلس کردستان میآید. از طرف دیگر خود حکومت کردستان هم بخشی دارد که از طریق آن به سندیکاهای مستقل کمک میشود، این کمکها غالبا در زمینه هزینههای جاری انجمن، تهیه ساختمان و... است اما دولت هیچگونه تاثیری در تصمیمگیریها و سیاستگذاریها و حتی اجراییات انجمن ندارد.»
آنطور که معاون انجمن صنفی مطبوعات کردستان توضیح میدهد، قوانینی که امروز در کردستان عراق درباره مطبوعات به اجرا در میآید، مصوب سال2007 هستند و با این هدف طراحی شدهاند که کمک به وضعیت صنفی روزنامهنگاران در اولویت باشد. براساس این قوانین هیچ نهادی حق توقیف یا بستن مطبوعات را ندارد و اگر مشکلی در این زمینه پیش آمد، یا نهادی از روزنامهنگاران یا جامعه مطبوعاتی شکایت داشت، تنها مجلس است که میتواند تصمیمگیری کند آن هم در چارچوب همان قوانین و نه بهصورت مستقل یا فراتر از قانون. این اما تمام ماجرا نیست، چرا که حتی با ورود مجلس به طرح شکایت از یکرسانه در کردستان، باز هم بر اساس قانون، مجلس نمیتواند آن رسانه را توقیف کند و تنها با محکومکردن عمل آنها سعی میشود مشکل بهوجودآمده حل شود.
از سخنگوی دولت تا بیان آزادانه
کاروان انور، سادهدلانه پیشنهاد میکند که اگر روزنامهنگاران ایرانی از عدم حضور یکنهاد صنفی در حوزه فعالیتهایشان احساس نارضایتی میکنند، از مجلس بخواهند که وارد شده و نظامی را برای رابطه دستگاههای مختلف و روزنامهنگاران فراهم کند: «الگوی ساده به این صورت است که مجلس رابط میان روزنامهنگاران و دولت و دیگر دستگاهها باشد در این صورت میتوان گفت که آزادی مطبوعات قابل تامین است اما اگر همه دستگاهها و نهادها بخواهند درباره مطبوعات راسا اعلام موضع کنند و بر اجرای نظراتشان پافشاری داشته باشند آنموقع دیگر روزنامهنگاری از محدودیتها نمیتواند به سلامت عبور کند.» بنابراین از او میپرسم چطور در اقلیم کردستان که احزاب حضور پررنگی دارند و بهخاطر شرایط جنگ، محدودیتهای اطلاعرسانی، رسانهها را وادار به همراهی با احزاب میکند، میتوان از مطبوعات آزاد و انجمن صنفی مطبوعات حرف زد و توضیح او، اگرچه اندکی آرمانی است اما واقعیت کشورش بهنظر میرسد: «سندیکای مطبوعاتی نباید بهجایی وصل باشد، چراکه در غیر اینصورت نمیتواند بازتابدهنده جامعه خود باشد. این البته منافات با حرکت رسانهها در درون چارچوب قانونی ندارد، اتفاقا این حفظ استقلال و آزادی مطبوعات است که میتواند به قانونگرایی رسانهها بینجامد» و پس از این جمله بلند ادامه میدهد: «اگر نهاد صنفی مطبوعات بخواهد به جایی وابسته باشد یا استقلالش در مسیر قانونگذاری از بین برود، سخنگو خواهد بود؛ سخنگوی دولت، سخنگوی سیاسی یک بخش از جامعه.»
آزادی و منافع ملی
اما این میزان استقلال نمیتواند مخل استقلال و امنیت یکجامعه یا یک دولت باشد؟ این ترسی است که همیشه دولتمردان از رسانهها داشتهاند؛ نگران بودهاند نکند روزنامهنگاران از هول حلیم بیفتند در دیگ، نگران بودهاند از اجنبیای که بخواهد مخل امنیت شود و در اینراه، رسانهها، بهانه بدهند دستشان. آنچنان که در بسیاری اتفاقات داخلی و خارجی، این رسانهها و روزنامهنگاران هستند که مرغ عزا و عروسی میشوند. واقعیت دارد یا آرزویی است که در گفتوگو با یک خارجی مطرح میشود، اما مدیرمسوول خبرگزاری مهم Pukmedia میگوید در کردستان سالهاست که مساله انتشار آزادانه اخبار حل شده و مردم با شفافیت در اخبار، آنقدر تربیت شدهاند که اعتماد عمومی و دوطرفه میان مخاطب و رسانه به وجود آمده و همین شده، کلید راه: «مساله اصلی امروز برای جامعه رسانهای کردستان، بیان واقعیتهاست.
مردم در حال تمرین بیان حقیقت هستند و رسانهها هم شفافسازی میکنند. محدودیتها برای بیان اخبار کمتر شده و میشود حتی خبرهای منفی را هم گفت چرا که مطالبه مردمی برای شنیدن اخبار واقعی جدی شده است.»
و بعد مثال میزند که سقوط شنگال در کمتر از دوساعت اعلام شده با اینکه ممکن بوده اعلام این خبر جو منفی و ضعف را در بین کردها گسترش دهد اما مردم به جای اینکه اعلام چنین خبری را در شرایط جنگی یکنوع خیانت رسانهای قلمداد کنند، از آن استفاده کردهاند برای اتحاد، برای دفاع از کوبانی.
روند استقلال رسانهای البته تنها بهگفتن شفاف اخبار محدود نشده و کردستان در حال تجربه تازهای از دنیای رسانههاست. دنیایی که در آن رقابت میانگسترهای از مجلات، روزنامهها و سایتهای خبری، چنان فشرده است که اگر رسانهای به دلیل برخی مصالح، از خیر اعلام خبری بگذرد، رسانههای دیگر آن را سرخط اخبار خود میکنند. انور توضیح میدهد که این رقابت خبری، بیشترین سود را برای مخاطب داشته و دارد و آن عادتدادن مخاطب است به شنیدن اخبار درست و شفاف: «در شهرها بمبگذاری میشود و عدهای به شهادت میرسند، در جبهههای جنگ، یکروز شکست در کار است و یکروز پیروزی. این اخبار باید به گوش مردم برسد با صداقت کامل. رسانهها در کردستان، مردم را عادت دادهاند به شنیدن اخبار حقیقی و دیگر نمیشود مردم را بهدلیل مصلحتها از شنیدن اخبار بازداشت چرا که رسانههای جمعی و شبکههای اجتماعی خیلی سریع میتوانند پیشدستی کنند و اگر روزی بشود که این شبکههای اجتماعی در اعلام اخبار از رسانههای ما جلو بزنند، آنروز دیگر نمیتوان در این رقابت پیروز شد.»
روی دکههای کردستان چه خبر است؟
با اینهمه، عالم رسانههای کردستان همچنان با مساله حزب و نگاه حزبی درگیر است. بسیاری از تحلیلگران منطقه معتقدند که از زمان پایان کار صدام و گسترش فعالیتهای احزاب کردستان در اقلیم کردستان عراق، آزادیهای بهدستآمده برای مطبوعات، صرفا یکحرکت نمایشی است. کسی نمیتواند به درستی این گزاره را تایید یا تکذیب کند. ویترین مغازهها و دکههای مطبوعاتی سلیمانیه و اربیل، نظری مخالف با نظر آن تحلیلگران دارند. دکهها پر است از مجلههای رنگارنگ؛ مد، ورزش، سینمایجهان و سبک زندگی که گوی سبقت را از دیگر موضوعات ربودهاند و جلدها را قرق کردهاند. در کردستان حتی مجلات بالای 18سال هم تکوتوک منتشر میشوند که مخاطب خاص دارند و دکهها، فقط به بزرگسالان میفروشند. در این میان آسیبهایی هم است که شاید زمان، آنها را برطرف کند؛ بچههای ایستاده پای دکهها که به عکس بازیگران خارجی زل زدهاند، جوانهایی که سلیقهشان را تصویرهای وارداتی شکل میدهد و لایفاستایلهایی که براساس مبلمان ایتالیایی آذین خانهها میشود! این اما فقط یکروی سکه است، شروع روند و اگر در روی همین پاشنه بچرخد، بوی آزادی که در فضای مطبوعات شنیده میشود، حتما راه را خواهد ساخت. علی بساط، روزنامهنگار و عکاس کرد معتقد است تا چندسال آینده، رسانههای کردستان زیرورو میشوند. دنیایی که او تصور میکند شاید برای تمام روزنامهنگاران خاورمیانه یک بهشت گمشده باشد اما در نگاه او دور از دسترس نیست: «با این سرعت اینترنت و با توجه به اینکه میزان آگاهی در جامعه روزبهروز در حال زیادشدن است، مردم کمکم از اشتهایی که به مطبوعات زرد دارند، میکاهند و به سمت مجلات جدی میروند.» یک اما باقی میماند و آن پایینبودن کیفیت تولید رسانهای در کردستان است که «بساط» معتقد است این هم بهزودی و با توجه به رقابت مطبوعات حل میشود.
عبور از درِ تنگ
درست در تنگنای جنگ است که ظرفیتها خودی نشان میدهند؛ آندره ژید درست گفته بود که «در عبور از در تنگ است که افراد خصوصیتهای واقعی خودشان را عیان میکنند» و اصالت این جمله را میشود در کردستان عراق سراغ گرفت. منطقهای که در دودهه گذشته، سرگذشت پرفرازوفرودی داشته و همواره با مشکلات سیاسی و اقتصادی درگیر بوده اما در همان روزگار، نهال آزادی مطبوعات را آبیاری کرده و امروز از بار آن بهره میبرد و در سایهاش، از آزادترین محیط رسانهای، تنفس میکند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بهشت روزنامهنگاران
شاید باورکردنی نباشد اما در کردستان عراق، در هر نیمه از سال، مجلهای منتشر میشود با عنوان «گزارش نقض حقوق روزنامهنگاران» که درست مانند اسمش، گزارشی است از تمام اتفاقات تلخی که در هر نیمه از سال برای مطبوعات آن کشور بروز کرده. این نشریه که زیرنظر انجمن صنفی مطبوعات کردستان و با کمک کمیته همبستگی با روزنامهنگاران منتشر میشود براساس اسناد ارایهشده به نهادهای مختلف، عکسها و همینطور گزارشها، فهرستوار، تعدیها و مقابلهها در برابر روند اطلاعرسانی را در کردستان عراق مرور میکند. بخش عمدهای از این مجله، اختصاص به جدولی دارد که در هر سطر آن نام گزارشگر، نام رسانه او، تاریخ بروز حادثه، مکان و خلاصهای از حادثه موردنظر قرار میگیرد و اگر احتمالا نهادی که ناقض حقوق آن رسانه بوده، دفاعیاتی داشته باشد هم، در پایان این جدول به اطلاع عموم رسیده است. این موضوع به قدری مورد توجه نهادهای حقوق بشری در سطح دنیا قرار گرفته که در گزارشهای بینالمللی خود به مطالب مندرج در این نشریه استناد میکنند. از سوی دیگر، اهالی مطبوعات در کردستان نیز در صورت بروز هرگونه مشکل به راحتی و از طریق ایمیل با ارایه گزارش و عکس آن حادثه، خواستار پیگیری قانون درباره نقض حقوقشان میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.