گزارشی از دکههای مطبوعاتی شهر
روزنامه بهشرط سیگار
سجاد تبریزی
رحیم ک. در هیاهوی خطیهای میدان راهآهن که در یکنیمروز پاییزی مسافران را میخوانند، دکه روزنامهفروشی دارد؛ دکهای که هنوز برق و تلفن ندارد. باریکی پیادهرو جنوبغربی میدان، اجازهداشتن پیشخوانی بزرگتر را از او گرفته و او بهسختی روزنامهها و مجلات را طوری روی هم گذاشته که اندکی از لوگوی آنها دیده شود. همکارش که شب را در دکه گذرانده تا صبح زود روزنامهها را از توزیعکننده تحویل بگیرد، کف دکه لای پتو خوابیده است. رحیم پرانرژی مشتریها را راه میاندازد، پاکت سیگاری به جوانکی میدهد، کلوچهای برای راننده تاکسی، بطری آب برای یکمسافر و خانمی که آدرس ایستگاه اتوبوس را میپرسد. رحیم بیشترین فروش روزنامه را مربوط به «همشهری» میداند و معتقد است: «عموما کسانی که بهدنبال کار میگردند، همشهری میخرند تا در نیازمندیهای آن کاری پیدا کنند.» به گفته وی روزنامههای ایران و جامجم نیز فروش خوبی دارند؛ فروش مجلات خانواده سبز، روزهای زندگی، ایدهآل و راه زندگی نیز خوب است. مردی میانسال از راه میرسد با فندک آویزان از دکه، سیگارش را روشن میکند و بهسرعت میرود. رحیم کار دکهداری را سخت میداند و میگوید: «کار ما از
ساعت پنجصبح شروع میشود و تا 12شب ادامه دارد. شبها یکی باید در دکه بماند و چون گاز نداریم، در زمستان بسیار سختتر است.» رحیم پرفروشترین «جنس» دکه را سیگار میداند و میگوید: «دکه روزنامهفروشی به سیگار زنده است.»
علی سهندی پشت ترمینال جنوب دکه روزنامهفروشی دارد. در دکه او علاوهبر سیگار و انواع خوراکیها، چای و نسکافه داغ نیز پیدا میشود. او که 17سال است کار دکهداری میکند، در مورد فروش روزنامه و مجلات میگوید: «بیشتر مشتریهای ما مسافران هستند و روزنامه چندان فروشی ندارد.» روزنامههای ایران، جامجم، کیهان و اطلاعات را برایش نمیآورند، اما همشهری و برخی از روزنامههای خصوصی توزیع میشود. به گفته او روزنامههای بخش خصوصی هرکدام سه تا چهارنسخه در روز برایش میآید و تقریبا همین مقدار هم فروش دارد. علی سهندی کار دکهداری را دوست ندارد و میگوید: «هیچکس کار دکهداری را دوست ندارد، سخت است و از پنجصبح تا 12شب در سرماوگرما، بدون گاز و آب.» در زمان گفتوگو سرش شلوغ است، دودستش مشغول است و مدام از گوشهوکنار دکه سیگار، چیپس، فندک، خودکار و اقلامی دیگر میجوید و به مشتریان میدهد. پیپ پشت ویترینش، چشم جوان مسافری را گرفته، درخواست میکند، علی پیپ را روی پیشخوان میگذارد و توضیح میدهد: «صبح تا شب با مردم سروکله میزنیم، مسافرها بیشتر آدرس میپرسند، بعضا زبانشان را هم نمیدانیم.» او معتقد است خرج دکه با دخل روزنامهفروشی نمیخواند و سودش بیشتر از اقلام خوراکی و سیگار است.
فرشید سیفاللهی در میدان بهارستان دکه دارد. 10سال است که به این کار مشغول است. او در میدان بهارستان روزانه حدود 300روزنامه میفروشد که 80نسخه آن همشهری است. فرشید معتقد است چون محدوده بهارستان تجاری است همشهری را برای نیازمندیهایش میخرند و این روزنامه به سرعت فروش میرود. مجلات خانوادگی نیز در میدان بهارستان فروش دارند و حدود 80نسخه از روزنامههای بخش خصوصی را میفروشد که بیشتر «دنیای اقتصاد» است. فرشید توضیح میدهد که اگر سیگار نباشد همه دکههادارها تعطیل میکنند، چراکه سود فروش روزنامه و مجلات هزینه اجاره را هم تامین نمیکند. خانمی میانسال برای خرید مجله «جدول» میآید. مجلات جدول و سرگرمی در بستهبندیهای سهتایی زیر پیشخوان است. بستهای برمیدارد، روی جلدش را میخواند و میگوید: «اینها مربوط به سال92 است»، جدیدش را میخواهد. فرشید میگوید که جدیدتر ندارد و پول بسته سهتایی مجلات را میگیرد. برایمان توضیح میدهد: «خوبی مجلات جدول و سرگرمی این است که تاریخش مهم نیست. عموما کسانی که به مسافرت میروند یا برخی از پزشکان برای اتاقانتظار مطب یا آرایشگران برای سرگرمکردن مشتریها در زمان انتظار آنها را میخرند.» او شبها در دکه میماند و از اینکه نمیتواند به میهمانی برود گلهمند است.
احمد اختری، در میدان هفتتیر دکه دارد. 13سال است که به این کار مشغول است و میگوید: «این دکه 50سال قدمت دارد.» در میدان هفتتیر فروش روزنامه رونق بیشتری دارد و احمد روزانه 300نسخه همشهری میفروشد که این رقم روزهای شنبه به 350میرسد. به گفته وی سهم روزنامههای بخش خصوصی سرجمع 130نسخه است که نسبت به دیگر نقاط شهر ظاهرا بهتر است. وی از فروش قابلقبول مجلات خانوادگی، آشپزی، معماری داخلی، موبایل و خودرو خبر میدهد و میگوید: «سیگار مثل قبل نیست ولی خوب است و درآمد دکه از سیگار است.» احمد میگوید شبها یکنفر در دکه میماند که هم مراقب باشد و هم صبح زود روزنامه را تحویل بگیرد.
میلاد اسلامی در خیابان دولت دکه دارد، تنوع اجناس در دکه او بیشتر است و بستههای آجیل، انواع نوشابه و آبمیوهها، سیگارهای برگ گرانقیمت، انواع کارت شارژ، انواع فندک و پیپ و لوازمالتحریر در آن یافت میشود. او در حالی که با تلفن صحبت میکند، مشتریهایش را رتقوفتق میکند و بیحوصله به سوالات ما نیز جواب میدهد: «روزی 200تا همشهری فروش داریم و 20تا از روزنامههای دیگر!» میلاد نیز سیگار و دیگر اقلام را مایه زندهماندن دکههای روزنامهفروشی عنوان میکند.
اما نکته جالب، قیمت نازل مطبوعات در کشور است. امروزه، قیمت گرانترین مجله در کشورمان شانهبهشانه ارزانترین پیتزا میزند و صفهای شبانه مقابل انواع اغذیهفروشیها، ما را مطمئن میکند که دلیل تیراژ پایین نشریات هر چه باشد، اقتصادی نیست. برخی بهانه دیجیتالشدن رسانهها و برخطشدن اطلاعات را میآورند، که بهانهای نادرست است. چرا که در کشورهایی با دسترسی بهمراتب بالاتر از ما به اینترنت و سرعتهای آنچنانی خطوط ارتباطات، کماکان طبع جراید رونق دارد و از آن کاسته نشده است.
احمد. غ، شاغل در یک شرکت تبلیغاتی، جذابنبودن نشریات را یکی از مهمترین عوامل قهر عمومی با نشریات میداند و میگوید: «هیچ جذابیتی در تیترهای روی جلد نشریات وجود ندارد و یکتوقف کوتاه مقابل دکه روزنامهفروشی کافی است تا تکراریبودن عناوین خنثی را در همه آنها دریابیم.» خانمی جوان که فرزند دبستانی دارد، نیازی به خرید و خواندن روزنامهها نمیبیند. او میگوید: «اخباری که در روزنامهها منتشر میشود، در تلویزیون کاملتر و با تصویر پخش میشود.» او مطالب روزنامهها را نیز مفید نمیداند. امین، فروشنده یکبوتیک است، او میگوید هر روز همشهری میخرد و به مغازه میبرد. هم نیازمندیهایش را مفید میداند و هم گاهی برخی از مقالاتش را میخواند. مرتضی تاکسی خطی دارد. او نیز گاهی روزنامه میخرد ولی چندان علاقهای به خواندن آن ندارد، میگوید: «زمان برای خواندن روزنامه ندارم، از صبح تا غروب کار میکنم و بعد از آنهم اگر وقتی باشد به امور منزل رسیدگی میکنم.» خانم میانسالی که کارمند است نیز همین را میگوید و نبود زمان را علت نخواندن روزنامه عنوان میکند. فاطمه الف، دانشجوی مقطع کارشناسیارشد زبانشناسی است، او نیز در نشریات جذابیتی نمیبیند و ترجیح میدهد خواندنیهای مورد علاقه خود را از سایتهای خبری دنبال کند. سیروس. ی تدریس خصوصی میکند، او روزانه دستکم یکروزنامه میخرد، گاهی همشهری، گاهی جام جم. سیروس میگوید: «اخبار و گزارشهای مربوط به شهر تهران را از همشهری پیگیری میکند و اخبار و حواشی سریالها و برنامههای تلویزیونی را از جامجم.» او تاکید میکند صفحه نخست این روزنامهها برایش اصلا جذابیت ندارند، اما مطالب داخلی خواندنی است. محمدرضا، مدیر یک شرکت تبلیغاتی است، او معتقد است مهمترین علت پایینبودن تیراژ روزنامهها نداشتن دید اقتصادی به مقوله روزنامهنگاری است. وی توضیح میدهد: «اگر سردبیر یکروزنامه مانند مدیر یکشرکت، بازار هدف خود را بشناسد و برای جذابشدن محصولش تلاش کند، میتواند مخاطب خود را جذب کند. اما در کشور ما هدف روزنامهنگارها، جذب مخاطب و کسب درآمد نیست.»
علی سهندی پشت ترمینال جنوب دکه روزنامهفروشی دارد. در دکه او علاوهبر سیگار و انواع خوراکیها، چای و نسکافه داغ نیز پیدا میشود. او که 17سال است کار دکهداری میکند، در مورد فروش روزنامه و مجلات میگوید: «بیشتر مشتریهای ما مسافران هستند و روزنامه چندان فروشی ندارد.» روزنامههای ایران، جامجم، کیهان و اطلاعات را برایش نمیآورند، اما همشهری و برخی از روزنامههای خصوصی توزیع میشود. به گفته او روزنامههای بخش خصوصی هرکدام سه تا چهارنسخه در روز برایش میآید و تقریبا همین مقدار هم فروش دارد. علی سهندی کار دکهداری را دوست ندارد و میگوید: «هیچکس کار دکهداری را دوست ندارد، سخت است و از پنجصبح تا 12شب در سرماوگرما، بدون گاز و آب.» در زمان گفتوگو سرش شلوغ است، دودستش مشغول است و مدام از گوشهوکنار دکه سیگار، چیپس، فندک، خودکار و اقلامی دیگر میجوید و به مشتریان میدهد. پیپ پشت ویترینش، چشم جوان مسافری را گرفته، درخواست میکند، علی پیپ را روی پیشخوان میگذارد و توضیح میدهد: «صبح تا شب با مردم سروکله میزنیم، مسافرها بیشتر آدرس میپرسند، بعضا زبانشان را هم نمیدانیم.» او معتقد است خرج دکه با دخل روزنامهفروشی نمیخواند و سودش بیشتر از اقلام خوراکی و سیگار است.
فرشید سیفاللهی در میدان بهارستان دکه دارد. 10سال است که به این کار مشغول است. او در میدان بهارستان روزانه حدود 300روزنامه میفروشد که 80نسخه آن همشهری است. فرشید معتقد است چون محدوده بهارستان تجاری است همشهری را برای نیازمندیهایش میخرند و این روزنامه به سرعت فروش میرود. مجلات خانوادگی نیز در میدان بهارستان فروش دارند و حدود 80نسخه از روزنامههای بخش خصوصی را میفروشد که بیشتر «دنیای اقتصاد» است. فرشید توضیح میدهد که اگر سیگار نباشد همه دکههادارها تعطیل میکنند، چراکه سود فروش روزنامه و مجلات هزینه اجاره را هم تامین نمیکند. خانمی میانسال برای خرید مجله «جدول» میآید. مجلات جدول و سرگرمی در بستهبندیهای سهتایی زیر پیشخوان است. بستهای برمیدارد، روی جلدش را میخواند و میگوید: «اینها مربوط به سال92 است»، جدیدش را میخواهد. فرشید میگوید که جدیدتر ندارد و پول بسته سهتایی مجلات را میگیرد. برایمان توضیح میدهد: «خوبی مجلات جدول و سرگرمی این است که تاریخش مهم نیست. عموما کسانی که به مسافرت میروند یا برخی از پزشکان برای اتاقانتظار مطب یا آرایشگران برای سرگرمکردن مشتریها در زمان انتظار آنها را میخرند.» او شبها در دکه میماند و از اینکه نمیتواند به میهمانی برود گلهمند است.
احمد اختری، در میدان هفتتیر دکه دارد. 13سال است که به این کار مشغول است و میگوید: «این دکه 50سال قدمت دارد.» در میدان هفتتیر فروش روزنامه رونق بیشتری دارد و احمد روزانه 300نسخه همشهری میفروشد که این رقم روزهای شنبه به 350میرسد. به گفته وی سهم روزنامههای بخش خصوصی سرجمع 130نسخه است که نسبت به دیگر نقاط شهر ظاهرا بهتر است. وی از فروش قابلقبول مجلات خانوادگی، آشپزی، معماری داخلی، موبایل و خودرو خبر میدهد و میگوید: «سیگار مثل قبل نیست ولی خوب است و درآمد دکه از سیگار است.» احمد میگوید شبها یکنفر در دکه میماند که هم مراقب باشد و هم صبح زود روزنامه را تحویل بگیرد.
میلاد اسلامی در خیابان دولت دکه دارد، تنوع اجناس در دکه او بیشتر است و بستههای آجیل، انواع نوشابه و آبمیوهها، سیگارهای برگ گرانقیمت، انواع کارت شارژ، انواع فندک و پیپ و لوازمالتحریر در آن یافت میشود. او در حالی که با تلفن صحبت میکند، مشتریهایش را رتقوفتق میکند و بیحوصله به سوالات ما نیز جواب میدهد: «روزی 200تا همشهری فروش داریم و 20تا از روزنامههای دیگر!» میلاد نیز سیگار و دیگر اقلام را مایه زندهماندن دکههای روزنامهفروشی عنوان میکند.
اما نکته جالب، قیمت نازل مطبوعات در کشور است. امروزه، قیمت گرانترین مجله در کشورمان شانهبهشانه ارزانترین پیتزا میزند و صفهای شبانه مقابل انواع اغذیهفروشیها، ما را مطمئن میکند که دلیل تیراژ پایین نشریات هر چه باشد، اقتصادی نیست. برخی بهانه دیجیتالشدن رسانهها و برخطشدن اطلاعات را میآورند، که بهانهای نادرست است. چرا که در کشورهایی با دسترسی بهمراتب بالاتر از ما به اینترنت و سرعتهای آنچنانی خطوط ارتباطات، کماکان طبع جراید رونق دارد و از آن کاسته نشده است.
احمد. غ، شاغل در یک شرکت تبلیغاتی، جذابنبودن نشریات را یکی از مهمترین عوامل قهر عمومی با نشریات میداند و میگوید: «هیچ جذابیتی در تیترهای روی جلد نشریات وجود ندارد و یکتوقف کوتاه مقابل دکه روزنامهفروشی کافی است تا تکراریبودن عناوین خنثی را در همه آنها دریابیم.» خانمی جوان که فرزند دبستانی دارد، نیازی به خرید و خواندن روزنامهها نمیبیند. او میگوید: «اخباری که در روزنامهها منتشر میشود، در تلویزیون کاملتر و با تصویر پخش میشود.» او مطالب روزنامهها را نیز مفید نمیداند. امین، فروشنده یکبوتیک است، او میگوید هر روز همشهری میخرد و به مغازه میبرد. هم نیازمندیهایش را مفید میداند و هم گاهی برخی از مقالاتش را میخواند. مرتضی تاکسی خطی دارد. او نیز گاهی روزنامه میخرد ولی چندان علاقهای به خواندن آن ندارد، میگوید: «زمان برای خواندن روزنامه ندارم، از صبح تا غروب کار میکنم و بعد از آنهم اگر وقتی باشد به امور منزل رسیدگی میکنم.» خانم میانسالی که کارمند است نیز همین را میگوید و نبود زمان را علت نخواندن روزنامه عنوان میکند. فاطمه الف، دانشجوی مقطع کارشناسیارشد زبانشناسی است، او نیز در نشریات جذابیتی نمیبیند و ترجیح میدهد خواندنیهای مورد علاقه خود را از سایتهای خبری دنبال کند. سیروس. ی تدریس خصوصی میکند، او روزانه دستکم یکروزنامه میخرد، گاهی همشهری، گاهی جام جم. سیروس میگوید: «اخبار و گزارشهای مربوط به شهر تهران را از همشهری پیگیری میکند و اخبار و حواشی سریالها و برنامههای تلویزیونی را از جامجم.» او تاکید میکند صفحه نخست این روزنامهها برایش اصلا جذابیت ندارند، اما مطالب داخلی خواندنی است. محمدرضا، مدیر یک شرکت تبلیغاتی است، او معتقد است مهمترین علت پایینبودن تیراژ روزنامهها نداشتن دید اقتصادی به مقوله روزنامهنگاری است. وی توضیح میدهد: «اگر سردبیر یکروزنامه مانند مدیر یکشرکت، بازار هدف خود را بشناسد و برای جذابشدن محصولش تلاش کند، میتواند مخاطب خود را جذب کند. اما در کشور ما هدف روزنامهنگارها، جذب مخاطب و کسب درآمد نیست.»
***
آخرین آمار رسمی در مورد مجموع تیراژ روزنامههای کشور رقم یکمیلیونو200هزار نسخه است که در سال92 توسط دکتر حسین انتظامی، معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد اعلام شد. به گفته او، در حال حاضر پنجهزارو800نشریه در ایران مجوز انتشار دارند. اما هیچکس نمیداند یا نمیگوید چرا در ایران کسی روزنامه و مجله نمیخواند. هیچکدام از دلایل عنوانشده برای قهر ما با هر آنچه خواندنی است، توجیه قابل قبولی نیست.
عبارت تکراری «پایینبودن سرانه مطالعه در کشورمان» آنقدر کلیشهای شده که خاصیت تاثیرگذاری خود را از دست داده باشد، این عبارت امروزه از بدیهیات است که هیچ واکنشی ایجاد نمیکند. تیراژ کمتر از یکمیلیونو200هزار نسخهای مجموع روزنامههای کشور - یا به عبارتی هر روزنامه برای 65نفر - نیز به مقدار لازم تکرار شده که بهگوش بسیاری از ما رسیده باشد. حتی قیاس مجموع تیراژ روزنامههای کشورمان با یکعنوان روزنامه در کشور همسایه - پاکستان - که حدود 20میلیونتیراژ دارد یا روزنامههای ژاپنی با تیراژهای میلیونی نیز بهطور شرمآوری بارهاوبارها یادآوری شده است. اما این واقعیت جامعه ما که قهری تاریخی با کتاب، روزنامه و هر آنچه خواندنی است، کردهایم تغییری نکرده و قرار نیست تغییر کند؛ قهری که چنان رونق از فرهنگ ستانده که روزنامه طفیلی سیگار محسوب میشود!
عبارت تکراری «پایینبودن سرانه مطالعه در کشورمان» آنقدر کلیشهای شده که خاصیت تاثیرگذاری خود را از دست داده باشد، این عبارت امروزه از بدیهیات است که هیچ واکنشی ایجاد نمیکند. تیراژ کمتر از یکمیلیونو200هزار نسخهای مجموع روزنامههای کشور - یا به عبارتی هر روزنامه برای 65نفر - نیز به مقدار لازم تکرار شده که بهگوش بسیاری از ما رسیده باشد. حتی قیاس مجموع تیراژ روزنامههای کشورمان با یکعنوان روزنامه در کشور همسایه - پاکستان - که حدود 20میلیونتیراژ دارد یا روزنامههای ژاپنی با تیراژهای میلیونی نیز بهطور شرمآوری بارهاوبارها یادآوری شده است. اما این واقعیت جامعه ما که قهری تاریخی با کتاب، روزنامه و هر آنچه خواندنی است، کردهایم تغییری نکرده و قرار نیست تغییر کند؛ قهری که چنان رونق از فرهنگ ستانده که روزنامه طفیلی سیگار محسوب میشود!
رحیم ک. در هیاهوی خطیهای میدان راهآهن که در یکنیمروز پاییزی مسافران را میخوانند، دکه روزنامهفروشی دارد؛ دکهای که هنوز برق و تلفن ندارد. باریکی پیادهرو جنوبغربی میدان، اجازهداشتن پیشخوانی بزرگتر را از او گرفته و او بهسختی روزنامهها و مجلات را طوری روی هم گذاشته که اندکی از لوگوی آنها دیده شود. همکارش که شب را در دکه گذرانده تا صبح زود روزنامهها را از توزیعکننده تحویل بگیرد، کف دکه لای پتو خوابیده است. رحیم پرانرژی مشتریها را راه میاندازد، پاکت سیگاری به جوانکی میدهد، کلوچهای برای راننده تاکسی، بطری آب برای یکمسافر و خانمی که آدرس ایستگاه اتوبوس را میپرسد. رحیم بیشترین فروش روزنامه را مربوط به «همشهری» میداند و معتقد است: «عموما کسانی که بهدنبال کار میگردند، همشهری میخرند تا در نیازمندیهای آن کاری پیدا کنند.» به گفته وی روزنامههای ایران و جامجم نیز فروش خوبی دارند؛ فروش مجلات خانواده سبز، روزهای زندگی، ایدهآل و راه زندگی نیز خوب است. مردی میانسال از راه میرسد با فندک آویزان از دکه، سیگارش را روشن میکند و بهسرعت میرود. رحیم کار دکهداری را سخت میداند و میگوید: «کار ما از
ساعت پنجصبح شروع میشود و تا 12شب ادامه دارد. شبها یکی باید در دکه بماند و چون گاز نداریم، در زمستان بسیار سختتر است.» رحیم پرفروشترین «جنس» دکه را سیگار میداند و میگوید: «دکه روزنامهفروشی به سیگار زنده است.»
علی سهندی پشت ترمینال جنوب دکه روزنامهفروشی دارد. در دکه او علاوهبر سیگار و انواع خوراکیها، چای و نسکافه داغ نیز پیدا میشود. او که 17سال است کار دکهداری میکند، در مورد فروش روزنامه و مجلات میگوید: «بیشتر مشتریهای ما مسافران هستند و روزنامه چندان فروشی ندارد.» روزنامههای ایران، جامجم، کیهان و اطلاعات را برایش نمیآورند، اما همشهری و برخی از روزنامههای خصوصی توزیع میشود. به گفته او روزنامههای بخش خصوصی هرکدام سه تا چهارنسخه در روز برایش میآید و تقریبا همین مقدار هم فروش دارد. علی سهندی کار دکهداری را دوست ندارد و میگوید: «هیچکس کار دکهداری را دوست ندارد، سخت است و از پنجصبح تا 12شب در سرماوگرما، بدون گاز و آب.» در زمان گفتوگو سرش شلوغ است، دودستش مشغول است و مدام از گوشهوکنار دکه سیگار، چیپس، فندک، خودکار و اقلامی دیگر میجوید و به مشتریان میدهد. پیپ پشت ویترینش، چشم جوان مسافری را گرفته، درخواست میکند، علی پیپ را روی پیشخوان میگذارد و توضیح میدهد: «صبح تا شب با مردم سروکله میزنیم، مسافرها بیشتر آدرس میپرسند، بعضا زبانشان را هم نمیدانیم.» او معتقد است خرج دکه با دخل روزنامهفروشی نمیخواند و سودش بیشتر از اقلام خوراکی و سیگار است.
فرشید سیفاللهی در میدان بهارستان دکه دارد. 10سال است که به این کار مشغول است. او در میدان بهارستان روزانه حدود 300روزنامه میفروشد که 80نسخه آن همشهری است. فرشید معتقد است چون محدوده بهارستان تجاری است همشهری را برای نیازمندیهایش میخرند و این روزنامه به سرعت فروش میرود. مجلات خانوادگی نیز در میدان بهارستان فروش دارند و حدود 80نسخه از روزنامههای بخش خصوصی را میفروشد که بیشتر «دنیای اقتصاد» است. فرشید توضیح میدهد که اگر سیگار نباشد همه دکههادارها تعطیل میکنند، چراکه سود فروش روزنامه و مجلات هزینه اجاره را هم تامین نمیکند. خانمی میانسال برای خرید مجله «جدول» میآید. مجلات جدول و سرگرمی در بستهبندیهای سهتایی زیر پیشخوان است. بستهای برمیدارد، روی جلدش را میخواند و میگوید: «اینها مربوط به سال92 است»، جدیدش را میخواهد. فرشید میگوید که جدیدتر ندارد و پول بسته سهتایی مجلات را میگیرد. برایمان توضیح میدهد: «خوبی مجلات جدول و سرگرمی این است که تاریخش مهم نیست. عموما کسانی که به مسافرت میروند یا برخی از پزشکان برای اتاقانتظار مطب یا آرایشگران برای سرگرمکردن مشتریها در زمان انتظار آنها را میخرند.» او شبها در دکه میماند و از اینکه نمیتواند به میهمانی برود گلهمند است.
احمد اختری، در میدان هفتتیر دکه دارد. 13سال است که به این کار مشغول است و میگوید: «این دکه 50سال قدمت دارد.» در میدان هفتتیر فروش روزنامه رونق بیشتری دارد و احمد روزانه 300نسخه همشهری میفروشد که این رقم روزهای شنبه به 350میرسد. به گفته وی سهم روزنامههای بخش خصوصی سرجمع 130نسخه است که نسبت به دیگر نقاط شهر ظاهرا بهتر است. وی از فروش قابلقبول مجلات خانوادگی، آشپزی، معماری داخلی، موبایل و خودرو خبر میدهد و میگوید: «سیگار مثل قبل نیست ولی خوب است و درآمد دکه از سیگار است.» احمد میگوید شبها یکنفر در دکه میماند که هم مراقب باشد و هم صبح زود روزنامه را تحویل بگیرد.
میلاد اسلامی در خیابان دولت دکه دارد، تنوع اجناس در دکه او بیشتر است و بستههای آجیل، انواع نوشابه و آبمیوهها، سیگارهای برگ گرانقیمت، انواع کارت شارژ، انواع فندک و پیپ و لوازمالتحریر در آن یافت میشود. او در حالی که با تلفن صحبت میکند، مشتریهایش را رتقوفتق میکند و بیحوصله به سوالات ما نیز جواب میدهد: «روزی 200تا همشهری فروش داریم و 20تا از روزنامههای دیگر!» میلاد نیز سیگار و دیگر اقلام را مایه زندهماندن دکههای روزنامهفروشی عنوان میکند.
اما نکته جالب، قیمت نازل مطبوعات در کشور است. امروزه، قیمت گرانترین مجله در کشورمان شانهبهشانه ارزانترین پیتزا میزند و صفهای شبانه مقابل انواع اغذیهفروشیها، ما را مطمئن میکند که دلیل تیراژ پایین نشریات هر چه باشد، اقتصادی نیست. برخی بهانه دیجیتالشدن رسانهها و برخطشدن اطلاعات را میآورند، که بهانهای نادرست است. چرا که در کشورهایی با دسترسی بهمراتب بالاتر از ما به اینترنت و سرعتهای آنچنانی خطوط ارتباطات، کماکان طبع جراید رونق دارد و از آن کاسته نشده است.
احمد. غ، شاغل در یک شرکت تبلیغاتی، جذابنبودن نشریات را یکی از مهمترین عوامل قهر عمومی با نشریات میداند و میگوید: «هیچ جذابیتی در تیترهای روی جلد نشریات وجود ندارد و یکتوقف کوتاه مقابل دکه روزنامهفروشی کافی است تا تکراریبودن عناوین خنثی را در همه آنها دریابیم.» خانمی جوان که فرزند دبستانی دارد، نیازی به خرید و خواندن روزنامهها نمیبیند. او میگوید: «اخباری که در روزنامهها منتشر میشود، در تلویزیون کاملتر و با تصویر پخش میشود.» او مطالب روزنامهها را نیز مفید نمیداند. امین، فروشنده یکبوتیک است، او میگوید هر روز همشهری میخرد و به مغازه میبرد. هم نیازمندیهایش را مفید میداند و هم گاهی برخی از مقالاتش را میخواند. مرتضی تاکسی خطی دارد. او نیز گاهی روزنامه میخرد ولی چندان علاقهای به خواندن آن ندارد، میگوید: «زمان برای خواندن روزنامه ندارم، از صبح تا غروب کار میکنم و بعد از آنهم اگر وقتی باشد به امور منزل رسیدگی میکنم.» خانم میانسالی که کارمند است نیز همین را میگوید و نبود زمان را علت نخواندن روزنامه عنوان میکند. فاطمه الف، دانشجوی مقطع کارشناسیارشد زبانشناسی است، او نیز در نشریات جذابیتی نمیبیند و ترجیح میدهد خواندنیهای مورد علاقه خود را از سایتهای خبری دنبال کند. سیروس. ی تدریس خصوصی میکند، او روزانه دستکم یکروزنامه میخرد، گاهی همشهری، گاهی جام جم. سیروس میگوید: «اخبار و گزارشهای مربوط به شهر تهران را از همشهری پیگیری میکند و اخبار و حواشی سریالها و برنامههای تلویزیونی را از جامجم.» او تاکید میکند صفحه نخست این روزنامهها برایش اصلا جذابیت ندارند، اما مطالب داخلی خواندنی است. محمدرضا، مدیر یک شرکت تبلیغاتی است، او معتقد است مهمترین علت پایینبودن تیراژ روزنامهها نداشتن دید اقتصادی به مقوله روزنامهنگاری است. وی توضیح میدهد: «اگر سردبیر یکروزنامه مانند مدیر یکشرکت، بازار هدف خود را بشناسد و برای جذابشدن محصولش تلاش کند، میتواند مخاطب خود را جذب کند. اما در کشور ما هدف روزنامهنگارها، جذب مخاطب و کسب درآمد نیست.»
علی سهندی پشت ترمینال جنوب دکه روزنامهفروشی دارد. در دکه او علاوهبر سیگار و انواع خوراکیها، چای و نسکافه داغ نیز پیدا میشود. او که 17سال است کار دکهداری میکند، در مورد فروش روزنامه و مجلات میگوید: «بیشتر مشتریهای ما مسافران هستند و روزنامه چندان فروشی ندارد.» روزنامههای ایران، جامجم، کیهان و اطلاعات را برایش نمیآورند، اما همشهری و برخی از روزنامههای خصوصی توزیع میشود. به گفته او روزنامههای بخش خصوصی هرکدام سه تا چهارنسخه در روز برایش میآید و تقریبا همین مقدار هم فروش دارد. علی سهندی کار دکهداری را دوست ندارد و میگوید: «هیچکس کار دکهداری را دوست ندارد، سخت است و از پنجصبح تا 12شب در سرماوگرما، بدون گاز و آب.» در زمان گفتوگو سرش شلوغ است، دودستش مشغول است و مدام از گوشهوکنار دکه سیگار، چیپس، فندک، خودکار و اقلامی دیگر میجوید و به مشتریان میدهد. پیپ پشت ویترینش، چشم جوان مسافری را گرفته، درخواست میکند، علی پیپ را روی پیشخوان میگذارد و توضیح میدهد: «صبح تا شب با مردم سروکله میزنیم، مسافرها بیشتر آدرس میپرسند، بعضا زبانشان را هم نمیدانیم.» او معتقد است خرج دکه با دخل روزنامهفروشی نمیخواند و سودش بیشتر از اقلام خوراکی و سیگار است.
فرشید سیفاللهی در میدان بهارستان دکه دارد. 10سال است که به این کار مشغول است. او در میدان بهارستان روزانه حدود 300روزنامه میفروشد که 80نسخه آن همشهری است. فرشید معتقد است چون محدوده بهارستان تجاری است همشهری را برای نیازمندیهایش میخرند و این روزنامه به سرعت فروش میرود. مجلات خانوادگی نیز در میدان بهارستان فروش دارند و حدود 80نسخه از روزنامههای بخش خصوصی را میفروشد که بیشتر «دنیای اقتصاد» است. فرشید توضیح میدهد که اگر سیگار نباشد همه دکههادارها تعطیل میکنند، چراکه سود فروش روزنامه و مجلات هزینه اجاره را هم تامین نمیکند. خانمی میانسال برای خرید مجله «جدول» میآید. مجلات جدول و سرگرمی در بستهبندیهای سهتایی زیر پیشخوان است. بستهای برمیدارد، روی جلدش را میخواند و میگوید: «اینها مربوط به سال92 است»، جدیدش را میخواهد. فرشید میگوید که جدیدتر ندارد و پول بسته سهتایی مجلات را میگیرد. برایمان توضیح میدهد: «خوبی مجلات جدول و سرگرمی این است که تاریخش مهم نیست. عموما کسانی که به مسافرت میروند یا برخی از پزشکان برای اتاقانتظار مطب یا آرایشگران برای سرگرمکردن مشتریها در زمان انتظار آنها را میخرند.» او شبها در دکه میماند و از اینکه نمیتواند به میهمانی برود گلهمند است.
احمد اختری، در میدان هفتتیر دکه دارد. 13سال است که به این کار مشغول است و میگوید: «این دکه 50سال قدمت دارد.» در میدان هفتتیر فروش روزنامه رونق بیشتری دارد و احمد روزانه 300نسخه همشهری میفروشد که این رقم روزهای شنبه به 350میرسد. به گفته وی سهم روزنامههای بخش خصوصی سرجمع 130نسخه است که نسبت به دیگر نقاط شهر ظاهرا بهتر است. وی از فروش قابلقبول مجلات خانوادگی، آشپزی، معماری داخلی، موبایل و خودرو خبر میدهد و میگوید: «سیگار مثل قبل نیست ولی خوب است و درآمد دکه از سیگار است.» احمد میگوید شبها یکنفر در دکه میماند که هم مراقب باشد و هم صبح زود روزنامه را تحویل بگیرد.
میلاد اسلامی در خیابان دولت دکه دارد، تنوع اجناس در دکه او بیشتر است و بستههای آجیل، انواع نوشابه و آبمیوهها، سیگارهای برگ گرانقیمت، انواع کارت شارژ، انواع فندک و پیپ و لوازمالتحریر در آن یافت میشود. او در حالی که با تلفن صحبت میکند، مشتریهایش را رتقوفتق میکند و بیحوصله به سوالات ما نیز جواب میدهد: «روزی 200تا همشهری فروش داریم و 20تا از روزنامههای دیگر!» میلاد نیز سیگار و دیگر اقلام را مایه زندهماندن دکههای روزنامهفروشی عنوان میکند.
اما نکته جالب، قیمت نازل مطبوعات در کشور است. امروزه، قیمت گرانترین مجله در کشورمان شانهبهشانه ارزانترین پیتزا میزند و صفهای شبانه مقابل انواع اغذیهفروشیها، ما را مطمئن میکند که دلیل تیراژ پایین نشریات هر چه باشد، اقتصادی نیست. برخی بهانه دیجیتالشدن رسانهها و برخطشدن اطلاعات را میآورند، که بهانهای نادرست است. چرا که در کشورهایی با دسترسی بهمراتب بالاتر از ما به اینترنت و سرعتهای آنچنانی خطوط ارتباطات، کماکان طبع جراید رونق دارد و از آن کاسته نشده است.
احمد. غ، شاغل در یک شرکت تبلیغاتی، جذابنبودن نشریات را یکی از مهمترین عوامل قهر عمومی با نشریات میداند و میگوید: «هیچ جذابیتی در تیترهای روی جلد نشریات وجود ندارد و یکتوقف کوتاه مقابل دکه روزنامهفروشی کافی است تا تکراریبودن عناوین خنثی را در همه آنها دریابیم.» خانمی جوان که فرزند دبستانی دارد، نیازی به خرید و خواندن روزنامهها نمیبیند. او میگوید: «اخباری که در روزنامهها منتشر میشود، در تلویزیون کاملتر و با تصویر پخش میشود.» او مطالب روزنامهها را نیز مفید نمیداند. امین، فروشنده یکبوتیک است، او میگوید هر روز همشهری میخرد و به مغازه میبرد. هم نیازمندیهایش را مفید میداند و هم گاهی برخی از مقالاتش را میخواند. مرتضی تاکسی خطی دارد. او نیز گاهی روزنامه میخرد ولی چندان علاقهای به خواندن آن ندارد، میگوید: «زمان برای خواندن روزنامه ندارم، از صبح تا غروب کار میکنم و بعد از آنهم اگر وقتی باشد به امور منزل رسیدگی میکنم.» خانم میانسالی که کارمند است نیز همین را میگوید و نبود زمان را علت نخواندن روزنامه عنوان میکند. فاطمه الف، دانشجوی مقطع کارشناسیارشد زبانشناسی است، او نیز در نشریات جذابیتی نمیبیند و ترجیح میدهد خواندنیهای مورد علاقه خود را از سایتهای خبری دنبال کند. سیروس. ی تدریس خصوصی میکند، او روزانه دستکم یکروزنامه میخرد، گاهی همشهری، گاهی جام جم. سیروس میگوید: «اخبار و گزارشهای مربوط به شهر تهران را از همشهری پیگیری میکند و اخبار و حواشی سریالها و برنامههای تلویزیونی را از جامجم.» او تاکید میکند صفحه نخست این روزنامهها برایش اصلا جذابیت ندارند، اما مطالب داخلی خواندنی است. محمدرضا، مدیر یک شرکت تبلیغاتی است، او معتقد است مهمترین علت پایینبودن تیراژ روزنامهها نداشتن دید اقتصادی به مقوله روزنامهنگاری است. وی توضیح میدهد: «اگر سردبیر یکروزنامه مانند مدیر یکشرکت، بازار هدف خود را بشناسد و برای جذابشدن محصولش تلاش کند، میتواند مخاطب خود را جذب کند. اما در کشور ما هدف روزنامهنگارها، جذب مخاطب و کسب درآمد نیست.»
***
آخرین آمار رسمی در مورد مجموع تیراژ روزنامههای کشور رقم یکمیلیونو200هزار نسخه است که در سال92 توسط دکتر حسین انتظامی، معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد اعلام شد. به گفته او، در حال حاضر پنجهزارو800نشریه در ایران مجوز انتشار دارند. اما هیچکس نمیداند یا نمیگوید چرا در ایران کسی روزنامه و مجله نمیخواند. هیچکدام از دلایل عنوانشده برای قهر ما با هر آنچه خواندنی است، توجیه قابل قبولی نیست.
عبارت تکراری «پایینبودن سرانه مطالعه در کشورمان» آنقدر کلیشهای شده که خاصیت تاثیرگذاری خود را از دست داده باشد، این عبارت امروزه از بدیهیات است که هیچ واکنشی ایجاد نمیکند. تیراژ کمتر از یکمیلیونو200هزار نسخهای مجموع روزنامههای کشور - یا به عبارتی هر روزنامه برای 65نفر - نیز به مقدار لازم تکرار شده که بهگوش بسیاری از ما رسیده باشد. حتی قیاس مجموع تیراژ روزنامههای کشورمان با یکعنوان روزنامه در کشور همسایه - پاکستان - که حدود 20میلیونتیراژ دارد یا روزنامههای ژاپنی با تیراژهای میلیونی نیز بهطور شرمآوری بارهاوبارها یادآوری شده است. اما این واقعیت جامعه ما که قهری تاریخی با کتاب، روزنامه و هر آنچه خواندنی است، کردهایم تغییری نکرده و قرار نیست تغییر کند؛ قهری که چنان رونق از فرهنگ ستانده که روزنامه طفیلی سیگار محسوب میشود!
عبارت تکراری «پایینبودن سرانه مطالعه در کشورمان» آنقدر کلیشهای شده که خاصیت تاثیرگذاری خود را از دست داده باشد، این عبارت امروزه از بدیهیات است که هیچ واکنشی ایجاد نمیکند. تیراژ کمتر از یکمیلیونو200هزار نسخهای مجموع روزنامههای کشور - یا به عبارتی هر روزنامه برای 65نفر - نیز به مقدار لازم تکرار شده که بهگوش بسیاری از ما رسیده باشد. حتی قیاس مجموع تیراژ روزنامههای کشورمان با یکعنوان روزنامه در کشور همسایه - پاکستان - که حدود 20میلیونتیراژ دارد یا روزنامههای ژاپنی با تیراژهای میلیونی نیز بهطور شرمآوری بارهاوبارها یادآوری شده است. اما این واقعیت جامعه ما که قهری تاریخی با کتاب، روزنامه و هر آنچه خواندنی است، کردهایم تغییری نکرده و قرار نیست تغییر کند؛ قهری که چنان رونق از فرهنگ ستانده که روزنامه طفیلی سیگار محسوب میشود!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.