|

«Da» چیست؟

احسان شریعتی

نخستین شاخصه بارز پدیده «دا» (نام نوین داعش)، به‌رغم زمینه مناسب رشد آن، این‌بار در عراق و شام، به‌دلیل وجودی آشوب و بی‌خانمانی سراسری پس از احتضار نظم بعثی، بی‌ریشه‌بودن این علف هرز در خاک فرهنگ و تمدن (قلبِ) جهان اسلام است. درست است که می‌توان هرنوع توحشی و جنحه و جنایتی را به سنتِ مرسوم و رایجی در عصر باستانی-بدوی «جاهلیت» (خشنِ صحروی، قبایلی، و..). منتسب و مستند ساخت، تنها به این بهانه که اسلام در چنان زیست-جهانی ظهور کرده و در نبردِ خود علیه چنین مقتضیات و موقعیتی، ناگزیر از اخذِ برخی از شگردهای دورانی و مکانی درگیر با آن بوده است.
ایجاد چنین جریانات و بروز چنین پدیده‌هایی می‌تواند در فرهنگ‌ها و زبان‌ها و ادیان گوناگون، نام‌های مختلف و بی‌ربطِ حقیقی با آرمان‌های مورد ادعا به خود بگیرد: از مسلمان‌کشی به نام بوداییسم در میانمار و نسل‌کشی جمعی پُل‌پُت در کامبوج به‌نام کمونیسم گرفته تا دوران «ترور»مدرن در فرانسه با ژاکوبن‌ها به نام جمهوری و «اعلامیه حقوق‌بشر-و-شهروند!»
داعش اما حتی به این‌گونه توجیهات نظری ایدئولوژیک نیز نیازی ندارد، زیرا این «دولت» نه سخنگویی دارد و نه نیازی به توضیح اعمالش می‌بیند. منطق او قاطع‌ترین دلیل را برای تفهیم و مفاهمه عمومی در دست دارد: ارهاب یا ارعاب‌افکنی. قتل و کشتار جمعی، مثله و قطعه‌قطعه‌سازی اعضای بدن برای فروش در بازار، به اسارت و کنیزی بردن و فروش زنان، زنده‌به‌گورکردن کودکان، و... خلاصه، جنایاتی که «اسیدپاشی‌ها»ی وطنی در برابر آن یک بازی کودکانه جشن هالووینی است!) در یک کلام، این پدیده قصد دارد روی دست همه دیکتاتوری‌ها، توتالیتاریسم‌ها و تروریسم‌های همه تاریخ بلند شود و آسِ برنده را بر زمین زند. کمترین یا بیشترین جرم این جریان اما، استفاده از نام اسلام برای انجام جنایات ضدبشری خود است، که در تباینِ آشکار و توجیه‌ناپذیر با نصّ قرآن و آموزه‌های سیره و سنتِ نبوی قرار دارد. تنها به‌همین یک جرم نابخشودنی، او مستحق حادترین تکفیر و اشد مجازات است. در نتیجه، تنها راه ادامه بقای ملت‌های منطقه جز ریشه‌کن‌کردن این علفِ هرزه‌درای «بی‌ریشه» نیست؛ و مشکل متناقض‌نما نیز در همین‌ نکته نهفته است. «ریشه» این جریان در «بازی» مسخره، معادلات و مبادلات محیرالعقول و محاسبات نادرست همان قوایی است که اینک به ظاهر قصدِ جانش را کرده‌اند؛ غافل از آنکه دیگر دیو از شیشه به درآمده و مهارش «سال‌ها طول خواهد یافت»... و طی این سال‌ها همه باز به همان کار شرافتمندانه سابق خود ادامه خواهند داد... تا درسی باشد برای نسل‌های بعدی‌ که چشم به معجزه این‌ قدرت‌ها بدوزند و به درگاهشان دخیل ببندند. در آفرینش داعش همگان (و همگنان) مسوول‌اند: به‌ویژه قدرت‌های منطقه، (و قدرت‌های غربی)؛ و قدرت‌ها هر چه بزرگ‌تر مسوول و مقصرتر.
«دا» هرچند معنای عربی و اسلامی مشخصی ندارد، اما به زبان آلمانی، می‌تواند معنای مبهمِ این‌-و-آن‌جا را بدهد. «Da»ی ما نیز، نه فقط نام یک گروه و این و آن شخص و محصول توطئه و سرمایه‌گذاری این و آن قدرت، بلکه اسم مستعار و تخلص شعری یک «رفتار» بیمارگونه معین و حاضرِ (هم-این-و-‌آن‌جاستی هم‌اکنونی)، در و بر (علیه) تمدن و فرهنگ اسلامی (و عربی) است. تنها خدمت پدیده «دا» به جهان (به ویژه جهان اسلام)، همین است که از این پس هر رفتار مشابهی را در منطقه و فرهنگ ما دارای «نام خانوادگی» یک «ژانر» و سنخِ شناخته‌شده می‌سازد. این تنها «مفهومی» است که جریان ‌نادرست موسوم به «بنیادگرایی»، به عرصه فکر و فرهنگ عرضه کرده است.
درست است که بلیه داعش از «آسمان» به زمین افتاده، اما با بمباران هوایی از بین نمی‌رود! تنها راه خلاصی، آموختن از مقاومت غیورانه و مثالینِ مردم کرد کوبانی است که پیر و جوان و زن و مرد در برابر مهاجمان ایستادگی کردند و می‌کنند. ملت‌های منطقه بزرگ خاورمیانه نیز امروز، می‌بایست دست‌دردست یکدیگر، برفراز و فارغ از تمامی تمایزات مذهبی-دینی، قومی-زبانی و...، راهکارِ گفتمانی و گفت‌وگوی نوینی را در پیش گیرند؛ و در برابر ائتلاف منفی استعمار نو و استعمار کهن، بنای اتحادی دیگر را بر اساس صلح و صلاح، مصالحه و مصلحت‌اندیشی متقابل بیندیشند و نظم آزاد و عادلانه دیگری را پی‌ریزند.
آخرین و تنها خبر خوب مربوط به «داعش» اینکه موجی از جوانانی که از اروپا و غرب، با رویای پیوستن به «دولت اسلامی» موعود، راهی سوریه و عراق شده بودند، با مشاهده واقعیتِ منزجرکننده موجود، به شدت سرخورده شده؛ گروهی بازگشته و گروهی گرفتار دژخیمان خلافتِ خودخوانده شده‌اند؛ و یاران و خویشان‌شان در تلاش برای سالم بازگرداندن‌ آنهایند. این نشانه، به همراه سایر قراین، نوید آغاز پایان بیدادگری «دا» در جهان (و منطقه ما) است.
نخستین شاخصه بارز پدیده «دا» (نام نوین داعش)، به‌رغم زمینه مناسب رشد آن، این‌بار در عراق و شام، به‌دلیل وجودی آشوب و بی‌خانمانی سراسری پس از احتضار نظم بعثی، بی‌ریشه‌بودن این علف هرز در خاک فرهنگ و تمدن (قلبِ) جهان اسلام است. درست است که می‌توان هرنوع توحشی و جنحه و جنایتی را به سنتِ مرسوم و رایجی در عصر باستانی-بدوی «جاهلیت» (خشنِ صحروی، قبایلی، و..). منتسب و مستند ساخت، تنها به این بهانه که اسلام در چنان زیست-جهانی ظهور کرده و در نبردِ خود علیه چنین مقتضیات و موقعیتی، ناگزیر از اخذِ برخی از شگردهای دورانی و مکانی درگیر با آن بوده است.
ایجاد چنین جریانات و بروز چنین پدیده‌هایی می‌تواند در فرهنگ‌ها و زبان‌ها و ادیان گوناگون، نام‌های مختلف و بی‌ربطِ حقیقی با آرمان‌های مورد ادعا به خود بگیرد: از مسلمان‌کشی به نام بوداییسم در میانمار و نسل‌کشی جمعی پُل‌پُت در کامبوج به‌نام کمونیسم گرفته تا دوران «ترور»مدرن در فرانسه با ژاکوبن‌ها به نام جمهوری و «اعلامیه حقوق‌بشر-و-شهروند!»
داعش اما حتی به این‌گونه توجیهات نظری ایدئولوژیک نیز نیازی ندارد، زیرا این «دولت» نه سخنگویی دارد و نه نیازی به توضیح اعمالش می‌بیند. منطق او قاطع‌ترین دلیل را برای تفهیم و مفاهمه عمومی در دست دارد: ارهاب یا ارعاب‌افکنی. قتل و کشتار جمعی، مثله و قطعه‌قطعه‌سازی اعضای بدن برای فروش در بازار، به اسارت و کنیزی بردن و فروش زنان، زنده‌به‌گورکردن کودکان، و... خلاصه، جنایاتی که «اسیدپاشی‌ها»ی وطنی در برابر آن یک بازی کودکانه جشن هالووینی است!) در یک کلام، این پدیده قصد دارد روی دست همه دیکتاتوری‌ها، توتالیتاریسم‌ها و تروریسم‌های همه تاریخ بلند شود و آسِ برنده را بر زمین زند. کمترین یا بیشترین جرم این جریان اما، استفاده از نام اسلام برای انجام جنایات ضدبشری خود است، که در تباینِ آشکار و توجیه‌ناپذیر با نصّ قرآن و آموزه‌های سیره و سنتِ نبوی قرار دارد. تنها به‌همین یک جرم نابخشودنی، او مستحق حادترین تکفیر و اشد مجازات است. در نتیجه، تنها راه ادامه بقای ملت‌های منطقه جز ریشه‌کن‌کردن این علفِ هرزه‌درای «بی‌ریشه» نیست؛ و مشکل متناقض‌نما نیز در همین‌ نکته نهفته است. «ریشه» این جریان در «بازی» مسخره، معادلات و مبادلات محیرالعقول و محاسبات نادرست همان قوایی است که اینک به ظاهر قصدِ جانش را کرده‌اند؛ غافل از آنکه دیگر دیو از شیشه به درآمده و مهارش «سال‌ها طول خواهد یافت»... و طی این سال‌ها همه باز به همان کار شرافتمندانه سابق خود ادامه خواهند داد... تا درسی باشد برای نسل‌های بعدی‌ که چشم به معجزه این‌ قدرت‌ها بدوزند و به درگاهشان دخیل ببندند. در آفرینش داعش همگان (و همگنان) مسوول‌اند: به‌ویژه قدرت‌های منطقه، (و قدرت‌های غربی)؛ و قدرت‌ها هر چه بزرگ‌تر مسوول و مقصرتر.
«دا» هرچند معنای عربی و اسلامی مشخصی ندارد، اما به زبان آلمانی، می‌تواند معنای مبهمِ این‌-و-آن‌جا را بدهد. «Da»ی ما نیز، نه فقط نام یک گروه و این و آن شخص و محصول توطئه و سرمایه‌گذاری این و آن قدرت، بلکه اسم مستعار و تخلص شعری یک «رفتار» بیمارگونه معین و حاضرِ (هم-این-و-‌آن‌جاستی هم‌اکنونی)، در و بر (علیه) تمدن و فرهنگ اسلامی (و عربی) است. تنها خدمت پدیده «دا» به جهان (به ویژه جهان اسلام)، همین است که از این پس هر رفتار مشابهی را در منطقه و فرهنگ ما دارای «نام خانوادگی» یک «ژانر» و سنخِ شناخته‌شده می‌سازد. این تنها «مفهومی» است که جریان ‌نادرست موسوم به «بنیادگرایی»، به عرصه فکر و فرهنگ عرضه کرده است.
درست است که بلیه داعش از «آسمان» به زمین افتاده، اما با بمباران هوایی از بین نمی‌رود! تنها راه خلاصی، آموختن از مقاومت غیورانه و مثالینِ مردم کرد کوبانی است که پیر و جوان و زن و مرد در برابر مهاجمان ایستادگی کردند و می‌کنند. ملت‌های منطقه بزرگ خاورمیانه نیز امروز، می‌بایست دست‌دردست یکدیگر، برفراز و فارغ از تمامی تمایزات مذهبی-دینی، قومی-زبانی و...، راهکارِ گفتمانی و گفت‌وگوی نوینی را در پیش گیرند؛ و در برابر ائتلاف منفی استعمار نو و استعمار کهن، بنای اتحادی دیگر را بر اساس صلح و صلاح، مصالحه و مصلحت‌اندیشی متقابل بیندیشند و نظم آزاد و عادلانه دیگری را پی‌ریزند.
آخرین و تنها خبر خوب مربوط به «داعش» اینکه موجی از جوانانی که از اروپا و غرب، با رویای پیوستن به «دولت اسلامی» موعود، راهی سوریه و عراق شده بودند، با مشاهده واقعیتِ منزجرکننده موجود، به شدت سرخورده شده؛ گروهی بازگشته و گروهی گرفتار دژخیمان خلافتِ خودخوانده شده‌اند؛ و یاران و خویشان‌شان در تلاش برای سالم بازگرداندن‌ آنهایند. این نشانه، به همراه سایر قراین، نوید آغاز پایان بیدادگری «دا» در جهان (و منطقه ما) است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.