|

زندگی در زمان حال

کسانی از سرزمین‌مان سخن به میان آوردند،
من اما به سرزمینی تهی‌ دست می‌اندیشیدم،
به مردمانی از خاک و نور،
به خیابانی و دیواری،
و به انسانی خاموش ـ ایستاده در برابر دیوار ـ
و به آن سنگ‌ها می‌اندیشیدم که برهنه بر پای ایستاده‌اند
اوکتاویو پاز در سال ۱۹۱۴ در مکزیکوسیتی چشم به جهان گشود. در هفده‌سالگی به نویسندگی و شاعری پرداخت. پدرش وکیل بود و پدر بزرگش، داستان‌نویسی سرشناس. این هر دو در رشد و پرورش ذوق و استعداد پاز، تاثیر به سزایی داشت. در حقیقت پاز در جوانی ارزش‌های اجتماعی را از پدر و ادبیات را از پدر بزرگ خود آموخت و سرانجام شاعری را به جای وکالت برگزید.
«جسم همیشه در زمان حال قرار دارد. اما انسان همیشه در زمان حال، همراه جسم و حس‌هایش زندگی نمی‌کند» مفهوم زمان حال که پاز همواره از آن حرف می‌زد نیز مفهومی ‌خاص است. حالی که نه گذشته را نفی می‌کند و نه آینده را، نه مرگ را و نه زندگی را. بلکه مسوولیت همه آنها را می‌پذیرد. اما وقتی از همه این‌ها صحبت می‌کند، وقتی از جامعه و آزادی صحبت می‌کند انسان در مرکز ایده‌های اوست. «قرن بیستم تصویر انسان را مثله کرده است.»
آشناييش با تی اس الیوت به او راه آشتی دادن سنت و مدرنیته را آموخت. به او آموخت که گذشته در حال وجود دارد. در حال جاوید در این لحظه‌ای که دیروز و فردا در آن جاری‌اند.
پاز در سال ۱۹۳۷ به والنسیا در اسپانیا سفرکرد تا در دومین کنگره جهانی نویسندگان ضد فاشیست شرکت کند در آنجا با لوییس سرنودا و تریستان تزارا آشنا شد. اما مهمترین تاثیر ادبی را باید در دوران اقامتش در پاریس و آشنایی‌اش با سوررئالیست‌ها جست وجو کرد. در پاریس پاز تحت تاثیر سوررئالیست‌ها قرار گرفت. تفکری که به او راهی را برای نفی فرهنگ غربی و استغنا از سیستم‌های سیاسی و ایدئولوژیک نشان داد... سوررئالیسم، دنیایی را که پاز یگانه و حقیقی می‌دانست فروریخت و کمکش کرد تا پنهان‌ترین زوایای وجودش را با شعر بیان کند.
اوكتاويوپاز كتاب هزار توی تنهایی كه حاصل مطالعه دامنه‌دار و عمیق خود را درباره هویت مکزیک بود، نوشت. در سال ۱۹۶۸ پاز در اعتراض به سرکوبی خونین تظاهرات آرام دانشجویان در مکزیک، قبل از شروع بازی‌های المپیک، از مقام خود کناره‌گیری کرد و از آن پس تا واپسین سال‌های زندگی خود، سردبیری و نشر چند مجله معتبر ویژه هنر و سیاست را عهده‌دار شد.
آثار او به ما کمک می‌کنند که زندگی کنیم. نه به شیوه‌ای که کتاب‌های تسلی بخشی که بیهوده سعی می‌کنند به ما یاد بدهند چطور با رنجمان مواجه شویم. وقتی از کمک برای زیستن در آثار اکتاویو پاز حرف می‌زنيم منظور خاصیت ناب آثار اوست که کمک می‌کند تا خواننده احساسات خفته‌اش را بیدار کند که با تمام حس‌هایش با زندگی مواجه شود و لحظات را با تمام شدت آن زندگی کند.
کسانی از سرزمین‌مان سخن به میان آوردند،
من اما به سرزمینی تهی‌ دست می‌اندیشیدم،
به مردمانی از خاک و نور،
به خیابانی و دیواری،
و به انسانی خاموش ـ ایستاده در برابر دیوار ـ
و به آن سنگ‌ها می‌اندیشیدم که برهنه بر پای ایستاده‌اند
اوکتاویو پاز در سال ۱۹۱۴ در مکزیکوسیتی چشم به جهان گشود. در هفده‌سالگی به نویسندگی و شاعری پرداخت. پدرش وکیل بود و پدر بزرگش، داستان‌نویسی سرشناس. این هر دو در رشد و پرورش ذوق و استعداد پاز، تاثیر به سزایی داشت. در حقیقت پاز در جوانی ارزش‌های اجتماعی را از پدر و ادبیات را از پدر بزرگ خود آموخت و سرانجام شاعری را به جای وکالت برگزید.
«جسم همیشه در زمان حال قرار دارد. اما انسان همیشه در زمان حال، همراه جسم و حس‌هایش زندگی نمی‌کند» مفهوم زمان حال که پاز همواره از آن حرف می‌زد نیز مفهومی ‌خاص است. حالی که نه گذشته را نفی می‌کند و نه آینده را، نه مرگ را و نه زندگی را. بلکه مسوولیت همه آنها را می‌پذیرد. اما وقتی از همه این‌ها صحبت می‌کند، وقتی از جامعه و آزادی صحبت می‌کند انسان در مرکز ایده‌های اوست. «قرن بیستم تصویر انسان را مثله کرده است.»
آشناييش با تی اس الیوت به او راه آشتی دادن سنت و مدرنیته را آموخت. به او آموخت که گذشته در حال وجود دارد. در حال جاوید در این لحظه‌ای که دیروز و فردا در آن جاری‌اند.
پاز در سال ۱۹۳۷ به والنسیا در اسپانیا سفرکرد تا در دومین کنگره جهانی نویسندگان ضد فاشیست شرکت کند در آنجا با لوییس سرنودا و تریستان تزارا آشنا شد. اما مهمترین تاثیر ادبی را باید در دوران اقامتش در پاریس و آشنایی‌اش با سوررئالیست‌ها جست وجو کرد. در پاریس پاز تحت تاثیر سوررئالیست‌ها قرار گرفت. تفکری که به او راهی را برای نفی فرهنگ غربی و استغنا از سیستم‌های سیاسی و ایدئولوژیک نشان داد... سوررئالیسم، دنیایی را که پاز یگانه و حقیقی می‌دانست فروریخت و کمکش کرد تا پنهان‌ترین زوایای وجودش را با شعر بیان کند.
اوكتاويوپاز كتاب هزار توی تنهایی كه حاصل مطالعه دامنه‌دار و عمیق خود را درباره هویت مکزیک بود، نوشت. در سال ۱۹۶۸ پاز در اعتراض به سرکوبی خونین تظاهرات آرام دانشجویان در مکزیک، قبل از شروع بازی‌های المپیک، از مقام خود کناره‌گیری کرد و از آن پس تا واپسین سال‌های زندگی خود، سردبیری و نشر چند مجله معتبر ویژه هنر و سیاست را عهده‌دار شد.
آثار او به ما کمک می‌کنند که زندگی کنیم. نه به شیوه‌ای که کتاب‌های تسلی بخشی که بیهوده سعی می‌کنند به ما یاد بدهند چطور با رنجمان مواجه شویم. وقتی از کمک برای زیستن در آثار اکتاویو پاز حرف می‌زنيم منظور خاصیت ناب آثار اوست که کمک می‌کند تا خواننده احساسات خفته‌اش را بیدار کند که با تمام حس‌هایش با زندگی مواجه شود و لحظات را با تمام شدت آن زندگی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.