|

روزهای پس از حادثه

فاتیما انصاری . سردبیر

روزهای خوبی را نمی‌گذرانند دختران این شهر. نگرانی در فضای شهر جاری شده است. یک حرکت غیرانسانی در بدترین شکل ممکن آن که زندگی را از انسان‌های بی‌گناه دریغ می‌کند. یک یا چند مجرم روانی در شکل انسان به هر دلیل ناموجهی دست به عملی وحشیانه می‌زنند و زندگی تعدادی معصوم بی‌گناه و به تبع آن، آدم‌های اطرافشان را نابود می‌کنند. امروز امنیت اجتماعی در اصفهان آسیب دیده است و خواسته یا ناخواسته پای رسانه‌ها هم وسط است و نقش‌شان پررنگ. رسانه است که بایدها و نبایدهای اجتماعی را هویت می‌بخشد و به جرات می‌توان گفت رسانه‌ای شدن یک جرم به معنای جدی بودن آن است. می‌گویند اسیدپاشی به صورت دختران اصفهانی کاملا انتخابی بوده و دلایل شخصی داشته‌است! اما احتمال اتفاقی بودنش بیشتر مصداق دارد. قربانیان آدم‌های نامربوط با یکدیگرند که با دلیل یا بدون دلیل هرگز مستحق چنین جنایتی نبوده‌اند. این اتفاق به هر حال در شهر رخ داده است.تضمینی نیست که دیگر پیش نیاید. هنوز نگفته‌اند کسی شناسایی و دستگیر شده است. جانیان لابه‌لای همین مردم در حال جولان دادن هستند و راه می‌روند و حرف می‌زنند و خرید می‌کنند، و معلوم نیست نفر بعدی چه کسی باشد! رسانه‌ها اما در این میان مهجور مانده‌اند و کارکردهای اولیه شان فراموش شده‌است. کارکردی مانند زمینه‌سازی‌ برای تعدیل هیجانات و شایعات یا جلوگیری از کاهش امنیت اجتماعی. از سوی دیگر، رسانه باید قبح قضیه را چنان بنماید که سایر پدیده‌های مشابه الگو نگیرند و به جای تشویق در تکرار و تقلید عمل، بازدارندگی را تبلیغ کنند.
اینجاست که سکوت رسانه‌ها بر خلاف برخی تصورات، به گستره خطر کمک می‌کند. روزهای بعد از اسیدپاشی را به خاطر بیاوریم که کودکان دبستان و نوجوانان دبیرستان شیشه‌های آب را به دختران می‌پاشند و تظاهر به اسیدپاشی می‌کنند و مردم بالغ جامعه نیز هر لحظه با شایعه‌ای رودر رو می‌شوند و ترس شان فزونی می‌گیرد و ما مثل هربار مجبوریم که بنویسیم: عدم شفافیت رسانه‌های رسمی، موجب پناه آوردن به اخبار و منابع غیررسمی می‌شود، به شایعات دامن می‌زند و ترس و اضطراب را دوچندان می‌کند. خبرها لحظه به لحظه با تصورات فردی آمیخته می‌شود و در شبکه‌های اجتماعی می‌چرخد. سرانجام رسانه‌های خارجی تبدیل می‌شوند به معتمدترین منبع اطلاع رسانی و اینجاست که بالاخره اجبار موجب اطلاع‌رسانی می‌شود. حالا ولی این‌قدر قصه رنگ و لعاب به خود گرفته‌است که باور واقعیت سخت می‌شود و مخاطب باز در فضای ابهام به حال خود رها است. عده‌ای اختلافات شخصی را دلیل اسیدپاشی می‌دانند. گروه دیگر پای داعش را وسط کشیده‌اند و برخی دیگر حرف از دیوانه‌ای می‌زنند که در شهر رها شده‌است. تمام این‌ها یعنی عدم احساس امنیت اجتماعی. این سکوت مسوولان مربوطه البته اولین بار نیست که صورت می‌گیرد. مصداق دیگر این سکوت را می‌توان در بیماری ابولا مشاهده کرد. بیماری که بسیار خطرناک و کشنده است و بسیار به توصیه‌های پزشکی و بهداشتی نیازمند. سکوت متولیان امر و البته عدم آگاهی رسانه‌ها اما باز مشکل‌ساز شده است. در حالی که بهتر بود راه‌های پیشگیری از آن، علایم آن و راه‌های مبارزه با آن را از کانال بی‌بدیل رسانه در اختیار مردم قرار می‌دادند تا بدینوسیله جلوی ترس ناشی از ابهام جامعه گرفته شود و نیز خطرات احتمالی کاهش پیدا کند.
احساس ترس در افراد مختلف البته متفاوت است و میزان ترس، هیجان و وحشت ارتباط مستقیمی با مسایل محیطی، مردم‌شناسی منطقه و حالات درونی اشخاص دارد. بنابراین مخاطب شناسی از ملزومات آموزش رسانه‌ای به شمار می‌رود و این از بارزترین خصوصیات رسانه است که می‌تواند عمیق‌ترین تاثیر را بر بیشترین تعداد بگذارد. حال اگر تهدید اجتماعی را در برابر امنیت اجتماعی قرار دهیم، به راحتی می‌توان مضرات ناشی از چنین رفتارهای رسانه گریزی را درک کرد و به تبع آن منتظر آسیب دیدن سرمایه‌های معنوی و روانی جمعی شد. همینجاست که من روزنامه نگاره وقتی کار نوشتنم تمام می‌شود شایعات به ذهنم هجوم می‌آورند؛ برای همدردی با قربانیان می‌گریم و چون کاری درخور برنمی‌آید با خود می‌گویم من چنینم که نمودم، دگر ایشان دانند!
روزهای خوبی را نمی‌گذرانند دختران این شهر. نگرانی در فضای شهر جاری شده است. یک حرکت غیرانسانی در بدترین شکل ممکن آن که زندگی را از انسان‌های بی‌گناه دریغ می‌کند. یک یا چند مجرم روانی در شکل انسان به هر دلیل ناموجهی دست به عملی وحشیانه می‌زنند و زندگی تعدادی معصوم بی‌گناه و به تبع آن، آدم‌های اطرافشان را نابود می‌کنند. امروز امنیت اجتماعی در اصفهان آسیب دیده است و خواسته یا ناخواسته پای رسانه‌ها هم وسط است و نقش‌شان پررنگ. رسانه است که بایدها و نبایدهای اجتماعی را هویت می‌بخشد و به جرات می‌توان گفت رسانه‌ای شدن یک جرم به معنای جدی بودن آن است. می‌گویند اسیدپاشی به صورت دختران اصفهانی کاملا انتخابی بوده و دلایل شخصی داشته‌است! اما احتمال اتفاقی بودنش بیشتر مصداق دارد. قربانیان آدم‌های نامربوط با یکدیگرند که با دلیل یا بدون دلیل هرگز مستحق چنین جنایتی نبوده‌اند. این اتفاق به هر حال در شهر رخ داده است.تضمینی نیست که دیگر پیش نیاید. هنوز نگفته‌اند کسی شناسایی و دستگیر شده است. جانیان لابه‌لای همین مردم در حال جولان دادن هستند و راه می‌روند و حرف می‌زنند و خرید می‌کنند، و معلوم نیست نفر بعدی چه کسی باشد! رسانه‌ها اما در این میان مهجور مانده‌اند و کارکردهای اولیه شان فراموش شده‌است. کارکردی مانند زمینه‌سازی‌ برای تعدیل هیجانات و شایعات یا جلوگیری از کاهش امنیت اجتماعی. از سوی دیگر، رسانه باید قبح قضیه را چنان بنماید که سایر پدیده‌های مشابه الگو نگیرند و به جای تشویق در تکرار و تقلید عمل، بازدارندگی را تبلیغ کنند.
اینجاست که سکوت رسانه‌ها بر خلاف برخی تصورات، به گستره خطر کمک می‌کند. روزهای بعد از اسیدپاشی را به خاطر بیاوریم که کودکان دبستان و نوجوانان دبیرستان شیشه‌های آب را به دختران می‌پاشند و تظاهر به اسیدپاشی می‌کنند و مردم بالغ جامعه نیز هر لحظه با شایعه‌ای رودر رو می‌شوند و ترس شان فزونی می‌گیرد و ما مثل هربار مجبوریم که بنویسیم: عدم شفافیت رسانه‌های رسمی، موجب پناه آوردن به اخبار و منابع غیررسمی می‌شود، به شایعات دامن می‌زند و ترس و اضطراب را دوچندان می‌کند. خبرها لحظه به لحظه با تصورات فردی آمیخته می‌شود و در شبکه‌های اجتماعی می‌چرخد. سرانجام رسانه‌های خارجی تبدیل می‌شوند به معتمدترین منبع اطلاع رسانی و اینجاست که بالاخره اجبار موجب اطلاع‌رسانی می‌شود. حالا ولی این‌قدر قصه رنگ و لعاب به خود گرفته‌است که باور واقعیت سخت می‌شود و مخاطب باز در فضای ابهام به حال خود رها است. عده‌ای اختلافات شخصی را دلیل اسیدپاشی می‌دانند. گروه دیگر پای داعش را وسط کشیده‌اند و برخی دیگر حرف از دیوانه‌ای می‌زنند که در شهر رها شده‌است. تمام این‌ها یعنی عدم احساس امنیت اجتماعی. این سکوت مسوولان مربوطه البته اولین بار نیست که صورت می‌گیرد. مصداق دیگر این سکوت را می‌توان در بیماری ابولا مشاهده کرد. بیماری که بسیار خطرناک و کشنده است و بسیار به توصیه‌های پزشکی و بهداشتی نیازمند. سکوت متولیان امر و البته عدم آگاهی رسانه‌ها اما باز مشکل‌ساز شده است. در حالی که بهتر بود راه‌های پیشگیری از آن، علایم آن و راه‌های مبارزه با آن را از کانال بی‌بدیل رسانه در اختیار مردم قرار می‌دادند تا بدینوسیله جلوی ترس ناشی از ابهام جامعه گرفته شود و نیز خطرات احتمالی کاهش پیدا کند.
احساس ترس در افراد مختلف البته متفاوت است و میزان ترس، هیجان و وحشت ارتباط مستقیمی با مسایل محیطی، مردم‌شناسی منطقه و حالات درونی اشخاص دارد. بنابراین مخاطب شناسی از ملزومات آموزش رسانه‌ای به شمار می‌رود و این از بارزترین خصوصیات رسانه است که می‌تواند عمیق‌ترین تاثیر را بر بیشترین تعداد بگذارد. حال اگر تهدید اجتماعی را در برابر امنیت اجتماعی قرار دهیم، به راحتی می‌توان مضرات ناشی از چنین رفتارهای رسانه گریزی را درک کرد و به تبع آن منتظر آسیب دیدن سرمایه‌های معنوی و روانی جمعی شد. همینجاست که من روزنامه نگاره وقتی کار نوشتنم تمام می‌شود شایعات به ذهنم هجوم می‌آورند؛ برای همدردی با قربانیان می‌گریم و چون کاری درخور برنمی‌آید با خود می‌گویم من چنینم که نمودم، دگر ایشان دانند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.