|

بررسی اهداف تشکیل مناطق آزاد

غلامرضا تاجگردون . رییس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس

اگر ما معتقد به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در پروژه‌ها هستیم، باید این مسئله را در عمل هم نشان بدهیم. امروزه مناطق آزاد به‌عنوان پدیده‌ای فراگیر و ابزاری برای تحقق استراتژی‌های توسعه برون‌نگر با تاکید بر سیاست توسعه صادرات مورد توجه قرار گرفته‌اند. به طوری که اکثر کشورهای در حال توسعه، به احداث یک یا چند منطقه آزاد مبادرت کرده‌اند. هدف از ایجاد این مناطق، فراهم کردن شرایط مناسب به منظور افزایش تولید و صدور کالاهای صنعتی از طریق جذب سرمایه‌های خارجی، ایجاد اشتغال، کسب درآمد ارزی، افزایش درآمد حاصل از توریسم، تامین مواد اولیه و قطعات مورد نیاز صنایع، برقراری پیوندهای صنعتی با داخل کشور، رشد رفاه اقتصادی و مادی مردم مناطق و سپس منافع ملی است. ایجاد مناطق آزاد در هر کشور را نه به صورت اقدامی مجزا از اقتصاد ملی، بلکه باید به منزله ابزاری برای توسعه صنعتی و بخشی از راهبردهای مکان بر سر توسعه اقتصادی - سیاسی - اجتماعی تلقی کرد.
بانک جهانی هدف از ایجاد مناطق آزاد و تجاری در کوتاه‌مدت را افزایش صادرات، ایجاد فرصت‌های اشتغال، ترغیب سرمایه و شتاب بخشیدن به توسعه منطقه و در درازمدت کشور میزبان، انتقال تکنولوژی، کسب و ارتقای مهارت‌های مدیریتی و رشد اقتصادی کشور می‌داند. مناطق آزاد در ایران براساس تبصره 19 قانون برنامه اول توسعه اقتصادی بر بنای جذب سرمایه جارجی و توسعه صادرات با هدف تسریع در اجرای امور زیربنایی، عمران و آبادانی، ایجاد اشتغال، سرمایه‌گذاری، تولید و صادرات کالاها ایجاد شد. تعریف منطقه آزاد: مناطق آزاد تجاری به نواحی‌ای گفته می‌شود که در آن‌ها کالا انبار می‌شود و بدون دگرگونی قابل توجه در آن، دوباره به کشور میزبان یا سایر کشورها صادر می‌گردد.
در این مناطق بر سر کالاهای داخلی کشور میزبان، مالیات در نظر گرفته نمی‌شود و سایر محدودیت‌های تجارت خارجی در واردات و صادرات نیز بر مناطق مذکور اعمال نمی‌گردد. در این مناطق می‌توان کالا را بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی صادر یا وارد کرد، برای مدتی در انبار ذخیره کرد و در صورت لزوم، بسته‌بندی و دوباره صادر کرد. منطقه آزاد می‌تواند به شکل منطقه آزاد تجاری، آزاد صنعتی و… باشد. این مناطق باوجود این‌که درون مرزهای ملی قرار دارند، ولی از نظر مالی خارج از کشور مدنظر است. تفاوت مناطق ویژه اقتصادی و آزاد تجاری:
- معافیت مالیاتی به مدت 15 سال در مناطق آزاد وجود دارد، ولی در مناطق ویژه اقتصادی تخفیف مالیاتی طبق مقررات داخل کشور است.
- خرده‌فروشی کالا در مناطق ویژه اقتصادی فقط برای اتباع خارجی امکان‌پذیر است. لیکن در مناطق آزاد خرده‌فروشی برای اتباع خارجی و داخل امکان‌پذیر است.
- مقررات ویزا برای اتباع خارجی در مناطق ویژه براساس ضوابط داخل کشور است، ولی در مناطق آزاد ویزا در مرزهای ورودی اعطا می‌شود.
- مقررات کار و بیمه اجتماعی در استخدام اتباع خارجی در مناطق آزاد تابع مقررات خاص مناطق است، ولی در مناطق ویژه اقتصادی تابع مقررات داخل کشور است. تاریخچه مناطق آزاد کشور: در اسفند سال 49 قانون معافیت از حقوق و عوارض گمرکی کالاهایی که به منظور استفاده مصرف و فروش وارد بعضی از جزایر خلیج فارس می‌شوند، به تصویب رسید. در بهمن 68 به موجب تبصره 19 به دولت اجازه داده شد حداکثر در سه نقطه از نقاط مرزی کشور مناطق آزاد تجاری صنعتی ایجاد کند.
- در بهمن 69، جزیره قشم و چابهار منطقه آزاد تجاری شد.
- در شهریور منطقه آزاد ارس شروع به کار کرد.
- مرداد 83 منطقه آزاد اروند شروع به کار کرد. این منطقه بخش‌هایی از شهرستان آبادان و خرمشهر را شامل می‌شود که موقعیت ویژه‌ای دارد.
- منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی در اوایل سال 70 شروع به کار کرد. توسعه ترانزیت: باتوجه به موقعیت جغرافیایی، کشورمان از مزایای ترانزیتی خوبی بهره‌مند است و با گسترش شبکه حمل‌ونقل کارآمد می‌تواند در راستای افزایش درآمدهای ارزی فعالیت کند. در جنوب ایران، خلیج فارس، کشورهای عمده تولیدکننده نفت جهان است و گلوگاه انرژی است.
اگر ما معتقد به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در پروژه‌ها هستیم، باید این مسئله را در عمل هم نشان بدهیم. امروزه مناطق آزاد به‌عنوان پدیده‌ای فراگیر و ابزاری برای تحقق استراتژی‌های توسعه برون‌نگر با تاکید بر سیاست توسعه صادرات مورد توجه قرار گرفته‌اند. به طوری که اکثر کشورهای در حال توسعه، به احداث یک یا چند منطقه آزاد مبادرت کرده‌اند. هدف از ایجاد این مناطق، فراهم کردن شرایط مناسب به منظور افزایش تولید و صدور کالاهای صنعتی از طریق جذب سرمایه‌های خارجی، ایجاد اشتغال، کسب درآمد ارزی، افزایش درآمد حاصل از توریسم، تامین مواد اولیه و قطعات مورد نیاز صنایع، برقراری پیوندهای صنعتی با داخل کشور، رشد رفاه اقتصادی و مادی مردم مناطق و سپس منافع ملی است. ایجاد مناطق آزاد در هر کشور را نه به صورت اقدامی مجزا از اقتصاد ملی، بلکه باید به منزله ابزاری برای توسعه صنعتی و بخشی از راهبردهای مکان بر سر توسعه اقتصادی - سیاسی - اجتماعی تلقی کرد.
بانک جهانی هدف از ایجاد مناطق آزاد و تجاری در کوتاه‌مدت را افزایش صادرات، ایجاد فرصت‌های اشتغال، ترغیب سرمایه و شتاب بخشیدن به توسعه منطقه و در درازمدت کشور میزبان، انتقال تکنولوژی، کسب و ارتقای مهارت‌های مدیریتی و رشد اقتصادی کشور می‌داند. مناطق آزاد در ایران براساس تبصره 19 قانون برنامه اول توسعه اقتصادی بر بنای جذب سرمایه جارجی و توسعه صادرات با هدف تسریع در اجرای امور زیربنایی، عمران و آبادانی، ایجاد اشتغال، سرمایه‌گذاری، تولید و صادرات کالاها ایجاد شد. تعریف منطقه آزاد: مناطق آزاد تجاری به نواحی‌ای گفته می‌شود که در آن‌ها کالا انبار می‌شود و بدون دگرگونی قابل توجه در آن، دوباره به کشور میزبان یا سایر کشورها صادر می‌گردد.
در این مناطق بر سر کالاهای داخلی کشور میزبان، مالیات در نظر گرفته نمی‌شود و سایر محدودیت‌های تجارت خارجی در واردات و صادرات نیز بر مناطق مذکور اعمال نمی‌گردد. در این مناطق می‌توان کالا را بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی صادر یا وارد کرد، برای مدتی در انبار ذخیره کرد و در صورت لزوم، بسته‌بندی و دوباره صادر کرد. منطقه آزاد می‌تواند به شکل منطقه آزاد تجاری، آزاد صنعتی و… باشد. این مناطق باوجود این‌که درون مرزهای ملی قرار دارند، ولی از نظر مالی خارج از کشور مدنظر است. تفاوت مناطق ویژه اقتصادی و آزاد تجاری:
- معافیت مالیاتی به مدت 15 سال در مناطق آزاد وجود دارد، ولی در مناطق ویژه اقتصادی تخفیف مالیاتی طبق مقررات داخل کشور است.
- خرده‌فروشی کالا در مناطق ویژه اقتصادی فقط برای اتباع خارجی امکان‌پذیر است. لیکن در مناطق آزاد خرده‌فروشی برای اتباع خارجی و داخل امکان‌پذیر است.
- مقررات ویزا برای اتباع خارجی در مناطق ویژه براساس ضوابط داخل کشور است، ولی در مناطق آزاد ویزا در مرزهای ورودی اعطا می‌شود.
- مقررات کار و بیمه اجتماعی در استخدام اتباع خارجی در مناطق آزاد تابع مقررات خاص مناطق است، ولی در مناطق ویژه اقتصادی تابع مقررات داخل کشور است. تاریخچه مناطق آزاد کشور: در اسفند سال 49 قانون معافیت از حقوق و عوارض گمرکی کالاهایی که به منظور استفاده مصرف و فروش وارد بعضی از جزایر خلیج فارس می‌شوند، به تصویب رسید. در بهمن 68 به موجب تبصره 19 به دولت اجازه داده شد حداکثر در سه نقطه از نقاط مرزی کشور مناطق آزاد تجاری صنعتی ایجاد کند.
- در بهمن 69، جزیره قشم و چابهار منطقه آزاد تجاری شد.
- در شهریور منطقه آزاد ارس شروع به کار کرد.
- مرداد 83 منطقه آزاد اروند شروع به کار کرد. این منطقه بخش‌هایی از شهرستان آبادان و خرمشهر را شامل می‌شود که موقعیت ویژه‌ای دارد.
- منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی در اوایل سال 70 شروع به کار کرد. توسعه ترانزیت: باتوجه به موقعیت جغرافیایی، کشورمان از مزایای ترانزیتی خوبی بهره‌مند است و با گسترش شبکه حمل‌ونقل کارآمد می‌تواند در راستای افزایش درآمدهای ارزی فعالیت کند. در جنوب ایران، خلیج فارس، کشورهای عمده تولیدکننده نفت جهان است و گلوگاه انرژی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.