گفتوگو با اسماعیل خلیلزاده مسئول فضای سبز هندورابی
هندورابی اکو پارک میشود
اسماعیل خلیلزاده، دانشآموخته تولیدات گیاهی و اصلاح نباتات است و از سال 79 مشغول به کار شده است. او مسئول فضای سبز هندورابی است و درباره شروع کارش در جزیره میگوید: «ما در آبانماه سال 92 کار را کلید زدیم. ابتدای این فعالیت با کارهای مطالعاتی آغاز شد و بعد از دو ماه با اتمام کار مطعالعاتی عملیات اجرایی را آغاز کردیم. بهطبع این کار برای ما سختیها و موانع فراوانی داشت، اما از آنجایی که من و بقیه اعضای گروه سختکوشی و عملگرایی را سرلوحه قرار دادیم، توانستیم موانع زیادی را پشت سر بگذاریم.»
او با اشاره به گرمای هندورابی و شرایط سخت کار در این منطقه و کار طاقتفرسا زیر آفتاب میگوید: «من پیش از این گرمای سختتری را در سیستان و بلوچستان برای پروژه دیگری تجربه کرده بودم و شرایط موجود برایم تازگی نداشت، اما برای اینکه شرایط کار برای نیروها سادهتر باشد، تصمیم گرفتیم از نیروهای بومی استفاده کنیم.»
خلیلزاده با اشاره به مدیریت نادر کشتکار در این حوزه گفت: «نادر کشتکار اختیار تام در خرید محصولات و اجرای پروژه به ما داد. ما هم با وجدان کاری سعی کردیم جا نزنیم. در دیماه 92 ما کار عملیاتی خود را شروع کردیم و به جرئت میگویم تا آخر فروردین سال جاری راندمان کاری ما 95 درصد بود. شعار ما بهروهوری از طریق کارکرد نیروها در یک زمان مشخص بود. نیروهای ما هشت ساعت کار میکردند و حداقل پنج ساعت مفید داشتند. اما من و سرپرست کارگاه سعی کردیم تمام حواس خود را متوجه این پروژه نگه داریم. برایمان زمان خیلی مهم بود و میخواستیم کار را تا نوروز به نتیجه برسانیم. به همین خاطر از زمان حداکثر استفاده را بردیم و بیشترین راندمان و ساعت کاری را داشتیم. سعی کردیم با 35 نیرویی که در اختیار داشتیم، روزانه 13 ساعت کار کنیم.» خلیلزاده در مورد نوع کاری که در هندورابی انجام شده است، توضیح داد: «عمده کاری که انجام میدهیم، در حوزه فضای سبز است. قرار بود محوطه را فضاسازی کنیم و برای جدولبندی و باغچهها نیز فکری بکنیم. هدف اصلی ما این بود که محیط طبیعی هندورابی حفظ شود و اکو پارک ایجاد کنیم. در زمین هندورابی بدون محوطه فضاسازیشده کار کردیم. برای اینکه به محیط زیست توجه کنیم، تمام تلاش خود را انجام دادیم و در مقابل کارشکنیها گلوی خود را پاره کردیم. همه کسانی که دانش کشاورزی دارند، میدانند ایجاد پوشش گیاهی و طبیعی کار بسیار سخت و زمانبری است و کسی که دانش کار را دارد، میداند این کار چقدر میتواند به محیط کمک کند. در زمان حضور طالبان وقتی راه انتقال آب به دریاچه هامون را بست، دریاچه هامون که قلب ایران باستان محسوب میشود، خشک شد و به همین خاطر شاهد شدت گرفتن توفانهای فرسایشی در این منطقه شدیم. حفظ محیط طبیعی یک منطقه مهمترین کار است و ما تمام سعیمان را کردیم که از فرسایش در هندورابی جلوگیری کنیم. تردد ماشینآلات صنعتی باعث جابهجایی پوشش گیاهی میشود و آن را از بین میبرد و برای همین سعی کردیم تا جایی که امکان دارد، از این ماشینآلات استفاده نکنیم.» خلیلزاده با اشاره به اینکه تاکید آنها روی حفظ فضای سبز است، ادامه داد: «ما در منطقه بکر ایجاد فضای سبز مضاعف کردیم. نکته اصلی این است که این کار به هرحال تخریبهایی هم دارد. اما اگر میخواستیم فقط موارد منفی را در نظر بگیریم، بیانصافی محض بود. اینکه بگوییم کسی روی جزایر کار نمیکند و حالا نباید محیط طبیعی را به هم زد، حرف دیگری است. اما هنوز برنامهریزی کلی برای محیط طبیعی وجود ندارد. ما روی چهار هکتار از هندورابی کار کردیم و آن را حفظ کردیم.»
خلیلزاده جدا از شرایط مالی داشتن جرئت و همت را یکی از ویژگیهای لازم برای سرمایهگذاری در مناطقی نظیر هندورابی میداند و میگوید: «همت مهندس کشتکار برای ما بسیار مهم بود و به ما جرئت داد. در این کارها صرف پول مهم نیست و دل و جرئت داشتن آقای کشتکار برای ما به مسائل مالی ارجح بود. او در منطقهای که صفر صفر بود و وسط آب قرار داشت، کار عظیمی را شروع کرد و همه تلاش خود را برای اجرا و حفظ این پروژه گذاشت. مهم این است که اشخاص در ایران ممکن است پول بیشتری از داشته باشند، اما دل و جرئت او را ندارند.»
خلیلزاده با اشاره به سختیهای کارها در هندورابی میافزاید: «کار آنجا بسیار دشوار است. روی خاک ماسهای بهراحتی ابزار گم میشود و کار را متوقف میکند. حتی گاهی برای پیچ و چسب گمشده کار میخوابید. مسئول تدارکات چند روز طول میکشید تا بتواند ابزار را پیدا کند. اگر دریا توفانی میشد، امکان رفتوآمد کاملا از بین میرفت.»
مسئول فضای سبز هندورابی با اشاره به خاک شیرین، تاکید کرد: «ما 15 هزار مترمربع فضای سبز پراکنده داریم و برای تشخیص خاک شیرین ماهها مطالعات و آزمایش انجام دادیم. نکته اصلی این است که خاک ماسهای و آهکی که حاصل بقایای معدنهاست ارزش زراعی ندارد و ما برای انجام این کارها 700کامیون خاک آوردیم و این خاکها با کشتی آورده شدند. مشکلات زیادی سر راه ما وجود داشت؛ مشکلاتی مثل خستگی و زیادی کار در ماه رمضان. ما تا دوی نیمهشب کار میکردیم و همین باعث کمبود ویتامین در بدن ما شده بود. مسائل روحی هم جای خودش را داشت. دوری از خانواده و ساعت طولانی کار باعث میشد که مثل افراد تبعیدی به هیچ چیزی دسترسی نداشته باشیم. تمام امکانات ما در حد رادیو بود. روح و روان بعضی از همکاران به قدری ضعیف شد که ترجیح دادند از ادامه کار خداحافظی کنند. خراب شدن آب شیرین و قطعی برق جزو کمترین مشکلاتی بود که ما از سر گذراندیم. بهعنوان مثال قایق برای دسترسی کیش نداشتیم. گوش یکی از همکارانمان خونریزی کرد و چهار روز هوا توفانی بود و هلیکوپتر هم نیامد و در آخر ماموران نجات غریق به کمک ما آمدند.
حتی کار هرس کردن نخلستانهایی که کوتاه نشده بودند، با ما بود و مجبور بودیم 15 روزه این درختان را هرس کنیم. عقرب روی دم درختان لانه کرده بود و هر تنه درخت پنج عقرب داشت. استرس زیادی داشتیم و یکی از دوستان راعقرب نیش زد و مجبور شدیم برای تهیه پادزهر به بیمارستان برویم. مشکلات بومیان هم جای خودش را داشت. منبع درآمد بومیهای این منطقه دام و ماهیگیری بود و در زمان نامشخصی به این کار دست میزدند و باعث خلل در کار ما میشد. از طرفی هم دامها به فضای سبز حمله میکردند و ما مجبور بودیم چوپان بگذاریم و البته از عهده یک نفر خارج بود.»
خلیلزاده درباره مهمترین کارهای انجامشده در هندورابی تاکید کرد: «ما کارهای زیرساختی زیادی کردیم. مثلا تولید برق کار دشوار و زمانبری است. چندماهی مجبور بودیم از آب شور برای شستوشو استفاده کنیم. از طرفی مسئله جا و مکان هم دشواریهای خودش را داشت. بخش عمدهای از نیروهای ما در کانکس بودند و یکسری را هم در چادر اسکان داده بودیم. سوخت دیر به ما میرسید و ژنراتور خاموش میشد و زندگی در سکوت میگذشت و هیچ کاری پیش نمیرفت. اما نمیتوانستیم کار را تعطیل کنیم و برای همین کارمان نه روز تعطیل میشناخت و نه سال تحویل. از طرفی وجود توفان و جابهجایی ماسهها دردسرهای خودش را داشت. درنهایت موفق شدیم بستری را برای فعالیت ایجاد کنیم. هدف ما هم آبادی برای استفاده گردشگران از امکانات بود. از همه تقاضا میکنم از وجب به وجب خاک و پوش گیاهی محافظت کنند. برای حفظ آن باید فکر کنیم، چراکه فقط ما هستیم که میتوانیم به آیندگان فکر کنیم.
حفظ محیط تاریخی بسیار مهم است. در هندورابی و کیش کولر گازی استفاده میشود. در 24 ساعت حدود دو لیتر تولید آب دارند. استفاده از این حجم تولیدی آب برای صرفهجویی بسیار مهم و لذتبخشترین کار حفظ محیط زیست است.» اسماعیل خلیلزاده درباره نوع پوشش گیاهی که در هندورابی استفاده کردند، گفت: «ما سعی کردیم از گیاهانی استفاده کنیم که به آب کمتری برای زنده بودن نیاز دارند، مثل کاکتوس و گل کاغذی. سعی کردیم آبیاری قطرهای کنیم. در غیر این صورت به مشکل برمیخوردیم. از 50 هزار قطرهچکان استفاده کردیم و البته مقدار آبی که از آنها خارج میشد، متفاوت بود. ما چهار تا هشت لیتر در ساعت با توجه به گونه و سن گیاهان آبیاری میکردیم. ما نمیتوانستیم از چمن استفاده کنیم و نیاز به جایگزین داشتیم. چراکه هزینه آبیاری چمن بالا بود.»
او درباره اهمیت همکاری بخش خصوصی و دولت به این نکته اشاره کرد که: «دولت باید با بخش خصوصی شریک بشود. دولت میتواند شناسایی مناطق بکند و در جهت ایجاد زیرساخت حرکت بکند و باوجدانهای بخش خصوصی وسط بیایند و بررسی کنند و قدمی به جلو ببرند و این کار نیازمند حمایت دولتی است.»
او با اشاره به گرمای هندورابی و شرایط سخت کار در این منطقه و کار طاقتفرسا زیر آفتاب میگوید: «من پیش از این گرمای سختتری را در سیستان و بلوچستان برای پروژه دیگری تجربه کرده بودم و شرایط موجود برایم تازگی نداشت، اما برای اینکه شرایط کار برای نیروها سادهتر باشد، تصمیم گرفتیم از نیروهای بومی استفاده کنیم.»
خلیلزاده با اشاره به مدیریت نادر کشتکار در این حوزه گفت: «نادر کشتکار اختیار تام در خرید محصولات و اجرای پروژه به ما داد. ما هم با وجدان کاری سعی کردیم جا نزنیم. در دیماه 92 ما کار عملیاتی خود را شروع کردیم و به جرئت میگویم تا آخر فروردین سال جاری راندمان کاری ما 95 درصد بود. شعار ما بهروهوری از طریق کارکرد نیروها در یک زمان مشخص بود. نیروهای ما هشت ساعت کار میکردند و حداقل پنج ساعت مفید داشتند. اما من و سرپرست کارگاه سعی کردیم تمام حواس خود را متوجه این پروژه نگه داریم. برایمان زمان خیلی مهم بود و میخواستیم کار را تا نوروز به نتیجه برسانیم. به همین خاطر از زمان حداکثر استفاده را بردیم و بیشترین راندمان و ساعت کاری را داشتیم. سعی کردیم با 35 نیرویی که در اختیار داشتیم، روزانه 13 ساعت کار کنیم.» خلیلزاده در مورد نوع کاری که در هندورابی انجام شده است، توضیح داد: «عمده کاری که انجام میدهیم، در حوزه فضای سبز است. قرار بود محوطه را فضاسازی کنیم و برای جدولبندی و باغچهها نیز فکری بکنیم. هدف اصلی ما این بود که محیط طبیعی هندورابی حفظ شود و اکو پارک ایجاد کنیم. در زمین هندورابی بدون محوطه فضاسازیشده کار کردیم. برای اینکه به محیط زیست توجه کنیم، تمام تلاش خود را انجام دادیم و در مقابل کارشکنیها گلوی خود را پاره کردیم. همه کسانی که دانش کشاورزی دارند، میدانند ایجاد پوشش گیاهی و طبیعی کار بسیار سخت و زمانبری است و کسی که دانش کار را دارد، میداند این کار چقدر میتواند به محیط کمک کند. در زمان حضور طالبان وقتی راه انتقال آب به دریاچه هامون را بست، دریاچه هامون که قلب ایران باستان محسوب میشود، خشک شد و به همین خاطر شاهد شدت گرفتن توفانهای فرسایشی در این منطقه شدیم. حفظ محیط طبیعی یک منطقه مهمترین کار است و ما تمام سعیمان را کردیم که از فرسایش در هندورابی جلوگیری کنیم. تردد ماشینآلات صنعتی باعث جابهجایی پوشش گیاهی میشود و آن را از بین میبرد و برای همین سعی کردیم تا جایی که امکان دارد، از این ماشینآلات استفاده نکنیم.» خلیلزاده با اشاره به اینکه تاکید آنها روی حفظ فضای سبز است، ادامه داد: «ما در منطقه بکر ایجاد فضای سبز مضاعف کردیم. نکته اصلی این است که این کار به هرحال تخریبهایی هم دارد. اما اگر میخواستیم فقط موارد منفی را در نظر بگیریم، بیانصافی محض بود. اینکه بگوییم کسی روی جزایر کار نمیکند و حالا نباید محیط طبیعی را به هم زد، حرف دیگری است. اما هنوز برنامهریزی کلی برای محیط طبیعی وجود ندارد. ما روی چهار هکتار از هندورابی کار کردیم و آن را حفظ کردیم.»
خلیلزاده جدا از شرایط مالی داشتن جرئت و همت را یکی از ویژگیهای لازم برای سرمایهگذاری در مناطقی نظیر هندورابی میداند و میگوید: «همت مهندس کشتکار برای ما بسیار مهم بود و به ما جرئت داد. در این کارها صرف پول مهم نیست و دل و جرئت داشتن آقای کشتکار برای ما به مسائل مالی ارجح بود. او در منطقهای که صفر صفر بود و وسط آب قرار داشت، کار عظیمی را شروع کرد و همه تلاش خود را برای اجرا و حفظ این پروژه گذاشت. مهم این است که اشخاص در ایران ممکن است پول بیشتری از داشته باشند، اما دل و جرئت او را ندارند.»
خلیلزاده با اشاره به سختیهای کارها در هندورابی میافزاید: «کار آنجا بسیار دشوار است. روی خاک ماسهای بهراحتی ابزار گم میشود و کار را متوقف میکند. حتی گاهی برای پیچ و چسب گمشده کار میخوابید. مسئول تدارکات چند روز طول میکشید تا بتواند ابزار را پیدا کند. اگر دریا توفانی میشد، امکان رفتوآمد کاملا از بین میرفت.»
مسئول فضای سبز هندورابی با اشاره به خاک شیرین، تاکید کرد: «ما 15 هزار مترمربع فضای سبز پراکنده داریم و برای تشخیص خاک شیرین ماهها مطالعات و آزمایش انجام دادیم. نکته اصلی این است که خاک ماسهای و آهکی که حاصل بقایای معدنهاست ارزش زراعی ندارد و ما برای انجام این کارها 700کامیون خاک آوردیم و این خاکها با کشتی آورده شدند. مشکلات زیادی سر راه ما وجود داشت؛ مشکلاتی مثل خستگی و زیادی کار در ماه رمضان. ما تا دوی نیمهشب کار میکردیم و همین باعث کمبود ویتامین در بدن ما شده بود. مسائل روحی هم جای خودش را داشت. دوری از خانواده و ساعت طولانی کار باعث میشد که مثل افراد تبعیدی به هیچ چیزی دسترسی نداشته باشیم. تمام امکانات ما در حد رادیو بود. روح و روان بعضی از همکاران به قدری ضعیف شد که ترجیح دادند از ادامه کار خداحافظی کنند. خراب شدن آب شیرین و قطعی برق جزو کمترین مشکلاتی بود که ما از سر گذراندیم. بهعنوان مثال قایق برای دسترسی کیش نداشتیم. گوش یکی از همکارانمان خونریزی کرد و چهار روز هوا توفانی بود و هلیکوپتر هم نیامد و در آخر ماموران نجات غریق به کمک ما آمدند.
حتی کار هرس کردن نخلستانهایی که کوتاه نشده بودند، با ما بود و مجبور بودیم 15 روزه این درختان را هرس کنیم. عقرب روی دم درختان لانه کرده بود و هر تنه درخت پنج عقرب داشت. استرس زیادی داشتیم و یکی از دوستان راعقرب نیش زد و مجبور شدیم برای تهیه پادزهر به بیمارستان برویم. مشکلات بومیان هم جای خودش را داشت. منبع درآمد بومیهای این منطقه دام و ماهیگیری بود و در زمان نامشخصی به این کار دست میزدند و باعث خلل در کار ما میشد. از طرفی هم دامها به فضای سبز حمله میکردند و ما مجبور بودیم چوپان بگذاریم و البته از عهده یک نفر خارج بود.»
خلیلزاده درباره مهمترین کارهای انجامشده در هندورابی تاکید کرد: «ما کارهای زیرساختی زیادی کردیم. مثلا تولید برق کار دشوار و زمانبری است. چندماهی مجبور بودیم از آب شور برای شستوشو استفاده کنیم. از طرفی مسئله جا و مکان هم دشواریهای خودش را داشت. بخش عمدهای از نیروهای ما در کانکس بودند و یکسری را هم در چادر اسکان داده بودیم. سوخت دیر به ما میرسید و ژنراتور خاموش میشد و زندگی در سکوت میگذشت و هیچ کاری پیش نمیرفت. اما نمیتوانستیم کار را تعطیل کنیم و برای همین کارمان نه روز تعطیل میشناخت و نه سال تحویل. از طرفی وجود توفان و جابهجایی ماسهها دردسرهای خودش را داشت. درنهایت موفق شدیم بستری را برای فعالیت ایجاد کنیم. هدف ما هم آبادی برای استفاده گردشگران از امکانات بود. از همه تقاضا میکنم از وجب به وجب خاک و پوش گیاهی محافظت کنند. برای حفظ آن باید فکر کنیم، چراکه فقط ما هستیم که میتوانیم به آیندگان فکر کنیم.
حفظ محیط تاریخی بسیار مهم است. در هندورابی و کیش کولر گازی استفاده میشود. در 24 ساعت حدود دو لیتر تولید آب دارند. استفاده از این حجم تولیدی آب برای صرفهجویی بسیار مهم و لذتبخشترین کار حفظ محیط زیست است.» اسماعیل خلیلزاده درباره نوع پوشش گیاهی که در هندورابی استفاده کردند، گفت: «ما سعی کردیم از گیاهانی استفاده کنیم که به آب کمتری برای زنده بودن نیاز دارند، مثل کاکتوس و گل کاغذی. سعی کردیم آبیاری قطرهای کنیم. در غیر این صورت به مشکل برمیخوردیم. از 50 هزار قطرهچکان استفاده کردیم و البته مقدار آبی که از آنها خارج میشد، متفاوت بود. ما چهار تا هشت لیتر در ساعت با توجه به گونه و سن گیاهان آبیاری میکردیم. ما نمیتوانستیم از چمن استفاده کنیم و نیاز به جایگزین داشتیم. چراکه هزینه آبیاری چمن بالا بود.»
او درباره اهمیت همکاری بخش خصوصی و دولت به این نکته اشاره کرد که: «دولت باید با بخش خصوصی شریک بشود. دولت میتواند شناسایی مناطق بکند و در جهت ایجاد زیرساخت حرکت بکند و باوجدانهای بخش خصوصی وسط بیایند و بررسی کنند و قدمی به جلو ببرند و این کار نیازمند حمایت دولتی است.»
اسماعیل خلیلزاده، دانشآموخته تولیدات گیاهی و اصلاح نباتات است و از سال 79 مشغول به کار شده است. او مسئول فضای سبز هندورابی است و درباره شروع کارش در جزیره میگوید: «ما در آبانماه سال 92 کار را کلید زدیم. ابتدای این فعالیت با کارهای مطالعاتی آغاز شد و بعد از دو ماه با اتمام کار مطعالعاتی عملیات اجرایی را آغاز کردیم. بهطبع این کار برای ما سختیها و موانع فراوانی داشت، اما از آنجایی که من و بقیه اعضای گروه سختکوشی و عملگرایی را سرلوحه قرار دادیم، توانستیم موانع زیادی را پشت سر بگذاریم.»
او با اشاره به گرمای هندورابی و شرایط سخت کار در این منطقه و کار طاقتفرسا زیر آفتاب میگوید: «من پیش از این گرمای سختتری را در سیستان و بلوچستان برای پروژه دیگری تجربه کرده بودم و شرایط موجود برایم تازگی نداشت، اما برای اینکه شرایط کار برای نیروها سادهتر باشد، تصمیم گرفتیم از نیروهای بومی استفاده کنیم.»
خلیلزاده با اشاره به مدیریت نادر کشتکار در این حوزه گفت: «نادر کشتکار اختیار تام در خرید محصولات و اجرای پروژه به ما داد. ما هم با وجدان کاری سعی کردیم جا نزنیم. در دیماه 92 ما کار عملیاتی خود را شروع کردیم و به جرئت میگویم تا آخر فروردین سال جاری راندمان کاری ما 95 درصد بود. شعار ما بهروهوری از طریق کارکرد نیروها در یک زمان مشخص بود. نیروهای ما هشت ساعت کار میکردند و حداقل پنج ساعت مفید داشتند. اما من و سرپرست کارگاه سعی کردیم تمام حواس خود را متوجه این پروژه نگه داریم. برایمان زمان خیلی مهم بود و میخواستیم کار را تا نوروز به نتیجه برسانیم. به همین خاطر از زمان حداکثر استفاده را بردیم و بیشترین راندمان و ساعت کاری را داشتیم. سعی کردیم با 35 نیرویی که در اختیار داشتیم، روزانه 13 ساعت کار کنیم.» خلیلزاده در مورد نوع کاری که در هندورابی انجام شده است، توضیح داد: «عمده کاری که انجام میدهیم، در حوزه فضای سبز است. قرار بود محوطه را فضاسازی کنیم و برای جدولبندی و باغچهها نیز فکری بکنیم. هدف اصلی ما این بود که محیط طبیعی هندورابی حفظ شود و اکو پارک ایجاد کنیم. در زمین هندورابی بدون محوطه فضاسازیشده کار کردیم. برای اینکه به محیط زیست توجه کنیم، تمام تلاش خود را انجام دادیم و در مقابل کارشکنیها گلوی خود را پاره کردیم. همه کسانی که دانش کشاورزی دارند، میدانند ایجاد پوشش گیاهی و طبیعی کار بسیار سخت و زمانبری است و کسی که دانش کار را دارد، میداند این کار چقدر میتواند به محیط کمک کند. در زمان حضور طالبان وقتی راه انتقال آب به دریاچه هامون را بست، دریاچه هامون که قلب ایران باستان محسوب میشود، خشک شد و به همین خاطر شاهد شدت گرفتن توفانهای فرسایشی در این منطقه شدیم. حفظ محیط طبیعی یک منطقه مهمترین کار است و ما تمام سعیمان را کردیم که از فرسایش در هندورابی جلوگیری کنیم. تردد ماشینآلات صنعتی باعث جابهجایی پوشش گیاهی میشود و آن را از بین میبرد و برای همین سعی کردیم تا جایی که امکان دارد، از این ماشینآلات استفاده نکنیم.» خلیلزاده با اشاره به اینکه تاکید آنها روی حفظ فضای سبز است، ادامه داد: «ما در منطقه بکر ایجاد فضای سبز مضاعف کردیم. نکته اصلی این است که این کار به هرحال تخریبهایی هم دارد. اما اگر میخواستیم فقط موارد منفی را در نظر بگیریم، بیانصافی محض بود. اینکه بگوییم کسی روی جزایر کار نمیکند و حالا نباید محیط طبیعی را به هم زد، حرف دیگری است. اما هنوز برنامهریزی کلی برای محیط طبیعی وجود ندارد. ما روی چهار هکتار از هندورابی کار کردیم و آن را حفظ کردیم.»
خلیلزاده جدا از شرایط مالی داشتن جرئت و همت را یکی از ویژگیهای لازم برای سرمایهگذاری در مناطقی نظیر هندورابی میداند و میگوید: «همت مهندس کشتکار برای ما بسیار مهم بود و به ما جرئت داد. در این کارها صرف پول مهم نیست و دل و جرئت داشتن آقای کشتکار برای ما به مسائل مالی ارجح بود. او در منطقهای که صفر صفر بود و وسط آب قرار داشت، کار عظیمی را شروع کرد و همه تلاش خود را برای اجرا و حفظ این پروژه گذاشت. مهم این است که اشخاص در ایران ممکن است پول بیشتری از داشته باشند، اما دل و جرئت او را ندارند.»
خلیلزاده با اشاره به سختیهای کارها در هندورابی میافزاید: «کار آنجا بسیار دشوار است. روی خاک ماسهای بهراحتی ابزار گم میشود و کار را متوقف میکند. حتی گاهی برای پیچ و چسب گمشده کار میخوابید. مسئول تدارکات چند روز طول میکشید تا بتواند ابزار را پیدا کند. اگر دریا توفانی میشد، امکان رفتوآمد کاملا از بین میرفت.»
مسئول فضای سبز هندورابی با اشاره به خاک شیرین، تاکید کرد: «ما 15 هزار مترمربع فضای سبز پراکنده داریم و برای تشخیص خاک شیرین ماهها مطالعات و آزمایش انجام دادیم. نکته اصلی این است که خاک ماسهای و آهکی که حاصل بقایای معدنهاست ارزش زراعی ندارد و ما برای انجام این کارها 700کامیون خاک آوردیم و این خاکها با کشتی آورده شدند. مشکلات زیادی سر راه ما وجود داشت؛ مشکلاتی مثل خستگی و زیادی کار در ماه رمضان. ما تا دوی نیمهشب کار میکردیم و همین باعث کمبود ویتامین در بدن ما شده بود. مسائل روحی هم جای خودش را داشت. دوری از خانواده و ساعت طولانی کار باعث میشد که مثل افراد تبعیدی به هیچ چیزی دسترسی نداشته باشیم. تمام امکانات ما در حد رادیو بود. روح و روان بعضی از همکاران به قدری ضعیف شد که ترجیح دادند از ادامه کار خداحافظی کنند. خراب شدن آب شیرین و قطعی برق جزو کمترین مشکلاتی بود که ما از سر گذراندیم. بهعنوان مثال قایق برای دسترسی کیش نداشتیم. گوش یکی از همکارانمان خونریزی کرد و چهار روز هوا توفانی بود و هلیکوپتر هم نیامد و در آخر ماموران نجات غریق به کمک ما آمدند.
حتی کار هرس کردن نخلستانهایی که کوتاه نشده بودند، با ما بود و مجبور بودیم 15 روزه این درختان را هرس کنیم. عقرب روی دم درختان لانه کرده بود و هر تنه درخت پنج عقرب داشت. استرس زیادی داشتیم و یکی از دوستان راعقرب نیش زد و مجبور شدیم برای تهیه پادزهر به بیمارستان برویم. مشکلات بومیان هم جای خودش را داشت. منبع درآمد بومیهای این منطقه دام و ماهیگیری بود و در زمان نامشخصی به این کار دست میزدند و باعث خلل در کار ما میشد. از طرفی هم دامها به فضای سبز حمله میکردند و ما مجبور بودیم چوپان بگذاریم و البته از عهده یک نفر خارج بود.»
خلیلزاده درباره مهمترین کارهای انجامشده در هندورابی تاکید کرد: «ما کارهای زیرساختی زیادی کردیم. مثلا تولید برق کار دشوار و زمانبری است. چندماهی مجبور بودیم از آب شور برای شستوشو استفاده کنیم. از طرفی مسئله جا و مکان هم دشواریهای خودش را داشت. بخش عمدهای از نیروهای ما در کانکس بودند و یکسری را هم در چادر اسکان داده بودیم. سوخت دیر به ما میرسید و ژنراتور خاموش میشد و زندگی در سکوت میگذشت و هیچ کاری پیش نمیرفت. اما نمیتوانستیم کار را تعطیل کنیم و برای همین کارمان نه روز تعطیل میشناخت و نه سال تحویل. از طرفی وجود توفان و جابهجایی ماسهها دردسرهای خودش را داشت. درنهایت موفق شدیم بستری را برای فعالیت ایجاد کنیم. هدف ما هم آبادی برای استفاده گردشگران از امکانات بود. از همه تقاضا میکنم از وجب به وجب خاک و پوش گیاهی محافظت کنند. برای حفظ آن باید فکر کنیم، چراکه فقط ما هستیم که میتوانیم به آیندگان فکر کنیم.
حفظ محیط تاریخی بسیار مهم است. در هندورابی و کیش کولر گازی استفاده میشود. در 24 ساعت حدود دو لیتر تولید آب دارند. استفاده از این حجم تولیدی آب برای صرفهجویی بسیار مهم و لذتبخشترین کار حفظ محیط زیست است.» اسماعیل خلیلزاده درباره نوع پوشش گیاهی که در هندورابی استفاده کردند، گفت: «ما سعی کردیم از گیاهانی استفاده کنیم که به آب کمتری برای زنده بودن نیاز دارند، مثل کاکتوس و گل کاغذی. سعی کردیم آبیاری قطرهای کنیم. در غیر این صورت به مشکل برمیخوردیم. از 50 هزار قطرهچکان استفاده کردیم و البته مقدار آبی که از آنها خارج میشد، متفاوت بود. ما چهار تا هشت لیتر در ساعت با توجه به گونه و سن گیاهان آبیاری میکردیم. ما نمیتوانستیم از چمن استفاده کنیم و نیاز به جایگزین داشتیم. چراکه هزینه آبیاری چمن بالا بود.»
او درباره اهمیت همکاری بخش خصوصی و دولت به این نکته اشاره کرد که: «دولت باید با بخش خصوصی شریک بشود. دولت میتواند شناسایی مناطق بکند و در جهت ایجاد زیرساخت حرکت بکند و باوجدانهای بخش خصوصی وسط بیایند و بررسی کنند و قدمی به جلو ببرند و این کار نیازمند حمایت دولتی است.»
او با اشاره به گرمای هندورابی و شرایط سخت کار در این منطقه و کار طاقتفرسا زیر آفتاب میگوید: «من پیش از این گرمای سختتری را در سیستان و بلوچستان برای پروژه دیگری تجربه کرده بودم و شرایط موجود برایم تازگی نداشت، اما برای اینکه شرایط کار برای نیروها سادهتر باشد، تصمیم گرفتیم از نیروهای بومی استفاده کنیم.»
خلیلزاده با اشاره به مدیریت نادر کشتکار در این حوزه گفت: «نادر کشتکار اختیار تام در خرید محصولات و اجرای پروژه به ما داد. ما هم با وجدان کاری سعی کردیم جا نزنیم. در دیماه 92 ما کار عملیاتی خود را شروع کردیم و به جرئت میگویم تا آخر فروردین سال جاری راندمان کاری ما 95 درصد بود. شعار ما بهروهوری از طریق کارکرد نیروها در یک زمان مشخص بود. نیروهای ما هشت ساعت کار میکردند و حداقل پنج ساعت مفید داشتند. اما من و سرپرست کارگاه سعی کردیم تمام حواس خود را متوجه این پروژه نگه داریم. برایمان زمان خیلی مهم بود و میخواستیم کار را تا نوروز به نتیجه برسانیم. به همین خاطر از زمان حداکثر استفاده را بردیم و بیشترین راندمان و ساعت کاری را داشتیم. سعی کردیم با 35 نیرویی که در اختیار داشتیم، روزانه 13 ساعت کار کنیم.» خلیلزاده در مورد نوع کاری که در هندورابی انجام شده است، توضیح داد: «عمده کاری که انجام میدهیم، در حوزه فضای سبز است. قرار بود محوطه را فضاسازی کنیم و برای جدولبندی و باغچهها نیز فکری بکنیم. هدف اصلی ما این بود که محیط طبیعی هندورابی حفظ شود و اکو پارک ایجاد کنیم. در زمین هندورابی بدون محوطه فضاسازیشده کار کردیم. برای اینکه به محیط زیست توجه کنیم، تمام تلاش خود را انجام دادیم و در مقابل کارشکنیها گلوی خود را پاره کردیم. همه کسانی که دانش کشاورزی دارند، میدانند ایجاد پوشش گیاهی و طبیعی کار بسیار سخت و زمانبری است و کسی که دانش کار را دارد، میداند این کار چقدر میتواند به محیط کمک کند. در زمان حضور طالبان وقتی راه انتقال آب به دریاچه هامون را بست، دریاچه هامون که قلب ایران باستان محسوب میشود، خشک شد و به همین خاطر شاهد شدت گرفتن توفانهای فرسایشی در این منطقه شدیم. حفظ محیط طبیعی یک منطقه مهمترین کار است و ما تمام سعیمان را کردیم که از فرسایش در هندورابی جلوگیری کنیم. تردد ماشینآلات صنعتی باعث جابهجایی پوشش گیاهی میشود و آن را از بین میبرد و برای همین سعی کردیم تا جایی که امکان دارد، از این ماشینآلات استفاده نکنیم.» خلیلزاده با اشاره به اینکه تاکید آنها روی حفظ فضای سبز است، ادامه داد: «ما در منطقه بکر ایجاد فضای سبز مضاعف کردیم. نکته اصلی این است که این کار به هرحال تخریبهایی هم دارد. اما اگر میخواستیم فقط موارد منفی را در نظر بگیریم، بیانصافی محض بود. اینکه بگوییم کسی روی جزایر کار نمیکند و حالا نباید محیط طبیعی را به هم زد، حرف دیگری است. اما هنوز برنامهریزی کلی برای محیط طبیعی وجود ندارد. ما روی چهار هکتار از هندورابی کار کردیم و آن را حفظ کردیم.»
خلیلزاده جدا از شرایط مالی داشتن جرئت و همت را یکی از ویژگیهای لازم برای سرمایهگذاری در مناطقی نظیر هندورابی میداند و میگوید: «همت مهندس کشتکار برای ما بسیار مهم بود و به ما جرئت داد. در این کارها صرف پول مهم نیست و دل و جرئت داشتن آقای کشتکار برای ما به مسائل مالی ارجح بود. او در منطقهای که صفر صفر بود و وسط آب قرار داشت، کار عظیمی را شروع کرد و همه تلاش خود را برای اجرا و حفظ این پروژه گذاشت. مهم این است که اشخاص در ایران ممکن است پول بیشتری از داشته باشند، اما دل و جرئت او را ندارند.»
خلیلزاده با اشاره به سختیهای کارها در هندورابی میافزاید: «کار آنجا بسیار دشوار است. روی خاک ماسهای بهراحتی ابزار گم میشود و کار را متوقف میکند. حتی گاهی برای پیچ و چسب گمشده کار میخوابید. مسئول تدارکات چند روز طول میکشید تا بتواند ابزار را پیدا کند. اگر دریا توفانی میشد، امکان رفتوآمد کاملا از بین میرفت.»
مسئول فضای سبز هندورابی با اشاره به خاک شیرین، تاکید کرد: «ما 15 هزار مترمربع فضای سبز پراکنده داریم و برای تشخیص خاک شیرین ماهها مطالعات و آزمایش انجام دادیم. نکته اصلی این است که خاک ماسهای و آهکی که حاصل بقایای معدنهاست ارزش زراعی ندارد و ما برای انجام این کارها 700کامیون خاک آوردیم و این خاکها با کشتی آورده شدند. مشکلات زیادی سر راه ما وجود داشت؛ مشکلاتی مثل خستگی و زیادی کار در ماه رمضان. ما تا دوی نیمهشب کار میکردیم و همین باعث کمبود ویتامین در بدن ما شده بود. مسائل روحی هم جای خودش را داشت. دوری از خانواده و ساعت طولانی کار باعث میشد که مثل افراد تبعیدی به هیچ چیزی دسترسی نداشته باشیم. تمام امکانات ما در حد رادیو بود. روح و روان بعضی از همکاران به قدری ضعیف شد که ترجیح دادند از ادامه کار خداحافظی کنند. خراب شدن آب شیرین و قطعی برق جزو کمترین مشکلاتی بود که ما از سر گذراندیم. بهعنوان مثال قایق برای دسترسی کیش نداشتیم. گوش یکی از همکارانمان خونریزی کرد و چهار روز هوا توفانی بود و هلیکوپتر هم نیامد و در آخر ماموران نجات غریق به کمک ما آمدند.
حتی کار هرس کردن نخلستانهایی که کوتاه نشده بودند، با ما بود و مجبور بودیم 15 روزه این درختان را هرس کنیم. عقرب روی دم درختان لانه کرده بود و هر تنه درخت پنج عقرب داشت. استرس زیادی داشتیم و یکی از دوستان راعقرب نیش زد و مجبور شدیم برای تهیه پادزهر به بیمارستان برویم. مشکلات بومیان هم جای خودش را داشت. منبع درآمد بومیهای این منطقه دام و ماهیگیری بود و در زمان نامشخصی به این کار دست میزدند و باعث خلل در کار ما میشد. از طرفی هم دامها به فضای سبز حمله میکردند و ما مجبور بودیم چوپان بگذاریم و البته از عهده یک نفر خارج بود.»
خلیلزاده درباره مهمترین کارهای انجامشده در هندورابی تاکید کرد: «ما کارهای زیرساختی زیادی کردیم. مثلا تولید برق کار دشوار و زمانبری است. چندماهی مجبور بودیم از آب شور برای شستوشو استفاده کنیم. از طرفی مسئله جا و مکان هم دشواریهای خودش را داشت. بخش عمدهای از نیروهای ما در کانکس بودند و یکسری را هم در چادر اسکان داده بودیم. سوخت دیر به ما میرسید و ژنراتور خاموش میشد و زندگی در سکوت میگذشت و هیچ کاری پیش نمیرفت. اما نمیتوانستیم کار را تعطیل کنیم و برای همین کارمان نه روز تعطیل میشناخت و نه سال تحویل. از طرفی وجود توفان و جابهجایی ماسهها دردسرهای خودش را داشت. درنهایت موفق شدیم بستری را برای فعالیت ایجاد کنیم. هدف ما هم آبادی برای استفاده گردشگران از امکانات بود. از همه تقاضا میکنم از وجب به وجب خاک و پوش گیاهی محافظت کنند. برای حفظ آن باید فکر کنیم، چراکه فقط ما هستیم که میتوانیم به آیندگان فکر کنیم.
حفظ محیط تاریخی بسیار مهم است. در هندورابی و کیش کولر گازی استفاده میشود. در 24 ساعت حدود دو لیتر تولید آب دارند. استفاده از این حجم تولیدی آب برای صرفهجویی بسیار مهم و لذتبخشترین کار حفظ محیط زیست است.» اسماعیل خلیلزاده درباره نوع پوشش گیاهی که در هندورابی استفاده کردند، گفت: «ما سعی کردیم از گیاهانی استفاده کنیم که به آب کمتری برای زنده بودن نیاز دارند، مثل کاکتوس و گل کاغذی. سعی کردیم آبیاری قطرهای کنیم. در غیر این صورت به مشکل برمیخوردیم. از 50 هزار قطرهچکان استفاده کردیم و البته مقدار آبی که از آنها خارج میشد، متفاوت بود. ما چهار تا هشت لیتر در ساعت با توجه به گونه و سن گیاهان آبیاری میکردیم. ما نمیتوانستیم از چمن استفاده کنیم و نیاز به جایگزین داشتیم. چراکه هزینه آبیاری چمن بالا بود.»
او درباره اهمیت همکاری بخش خصوصی و دولت به این نکته اشاره کرد که: «دولت باید با بخش خصوصی شریک بشود. دولت میتواند شناسایی مناطق بکند و در جهت ایجاد زیرساخت حرکت بکند و باوجدانهای بخش خصوصی وسط بیایند و بررسی کنند و قدمی به جلو ببرند و این کار نیازمند حمایت دولتی است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.