|

وجوه اشتراک و تفاوت دو جناح سیاسی

محمدرضا بزمشاهی: امروزه نیروهای سیاسی ایران در دو بخش صف‌آرایی کرده اند: بخشی را اصلاح طلب می‌خوانند که شامل نیروهای خط امام (ره) در دهه ۶۰ و نیروهای روشنفکر و افراد دارای تفکرات لیبرالی اقتصادی و سیاسی و نیروهای حامی دموکراسی است. بخش دیگر خود را اصول‌گرا نام نهاده است این بخش شامل دو طیف سنت گرا و بنیادگرا می شود؛ که سنت گرایان معتقد به اجرای آموزه های سنتی دینی بوده وفهم آنها از اجتهاد تغییرات جزئی در بعضی از فروع فقهی است و طیف بنیادگرا با نوآوری‌های مدرن ومدرنیته غربی مخالفت است. نگارنده با اطلاق واژه اصولگرا به این گروه مشکل دارد و معتقد است آنان را در یک تعریف کلاسیک سیاسی باید محافظه کار نامید. تعبیر اصولگرایی تعبیری مبهم است ومعلوم نیست این طیف سیاسی به کدام اصول گرایش دارد. اگر منظور اصول دین است که طیف دیگر سیاسی نیز به آن معتقد است.البته علاوه بر این دو طیف سیاسی در کشور فعال هستند ؛ بدنه ای در دولت سعی دارد طیف سومی را به نام اعتدال معرفی کند که بیشتر یک مشی سیاسی است و هیچ تعریف مشخصی برای آن ارایه نشده است. اینکه فردی بگوید من در میان دو طیف سیاسی کشور موضع‌گیری می‌کنم دال بر تعریف یک مکتب سیاسی نمی‌شود؛ هر طیف باید چشم‌انداز مبانی تئوریک و شیوه عمل و نتایج افکار خود را ارایه دهد و صرف اعلام مواضع میان دو طیف سیاسی نوعی بلاتکلیفی ایجاد خواهد کرد. به هر حال در این نوشته برآنیم تا به طور مختصر وجوه اشتراک و افتراق این دو طیف سیاسی را تبیین کنم:
نخستین وجه اشتراک این دو طیف، گرایش دینی است. هر دو طیف دین را امری مؤثر در سیاست می‌دانند البته میزان نقش دین در فعالیت سیاسی محل اختلاف این دو طیف است. همچنین میزان و توقع کارکرد نهاد دین محل بحث و گفت وگو است اما نفس حضوردین در سیاست محل اختلاف نیست.
نکته دوم اعتقاد به اصل نظام جمهوری اسلامی است؛ حفظ نظام مورد اتفاق دو طیف سیاسی است و با تفاوت قرائت‌های مختلفی که از دارند هر دو در اصل دفاع از نظام مشترک هستند. مرزبندی جناح اصلاح‌طلب با طرفداران تغییر سیستم این است که اصلاح‌طلبان به هیچ روی معتقد به کنار گذاشتن نظام جمهوری اسلامی نیستند. نه به دلیل کارکردی بلکه به دلیل تئوریک یعنی اگر بار دیگر بحث تعیین نوع نظام پیش آید و اگر به فرض بار دیگر به آغاز انقلاب اسلامی بازگردیم باز هم اصلاح طلبان نظام مطلوب خود را جمهوری اسلامی می‌دانند حالا ممکن است در نحوه تنظیم برخی نهادها و حدود اختیارات آنها بحثی باشد اما در مورد اصل نظام تردیدی نیست.
قانون اساسی سومین محور وفاق دو طیف سیاسی است اصول بنیادین قانون اساسی مورد وفاق هر دو طیف است اما اختلافات در قرائت‌های متفاوت از آن است. همچنین منعی نیست که بعضی از جناح ها با بعضی اصول قانون اساسی از لحاظ تئوریک مخالف باشند اما ملاک عمل قانون اساسی است. اما نخستین اختلاف و بنیادیترین محل چالش قرائت دو طیف سیاسی از برداشت‌های فقهی است.
اصلاح‌طلبان فقه را بخش عملی دین می‌دانند که اجتهاد در فقه باید حلال مشکلات عمومی جامعه باشد و نباید فتاوای فقهی به گونه‌ای باشد که با آموزه‌های اخلاقی در تعارض افتد. البته دیدگاه دیگری هم در اصلاح طلبان وجود دارد که باید مبانی اخلاق را هم مورد تجدیدنظر قرارداد مثلا موضوعاتی مانند کرامت ذاتی انسان و حق انسان در جامعه و حق‌مداری در مقابل تکلیف‌گرایی در اخلاق دینی باید نقش مؤثری داشته باشد.
در همین راستا قرائت دو طیف از ولایت فقیه نیز متفاوت است.
در سیاست داخلی تفکر محافظه کار معتقد به حکومت آمرانه است؛ در حالی که اصلاح طلبان مردمسالاری را برنامه سیاسی خود می‌دانند در عرصه فرهنگ نیز اصلاح طلبان به تساهل و تسامح فرهنگی معتقد هستند. در برخورد با مدرنیته نیز اصلاح طلبان تعامل مثبت با مدرنیته را پذیرفته اند اما محافظه‌کاران در بهترین حالت برخی اختراعات مدرنیته و وسائل آنان را میپذیرند اما مبانی فکری آن را سمی مهلک در جامعه می دانند. در عرصه برخورد با زنان دیدگاه محافظه‌کاران در شعر معروف فردوسی متجلی است ازدید آنان وظیفه اصلی زنان آن است که نشینند و زایند شیران نر! حضور زنان در مشاغل اجتماعی امری اضطراری و به تعبیر بعضی از آنان مانند اکل میته است. اصلاح طلبان زن را بخشی از جامعه می دانند که با توجه به توانمندیهای آنان باید نقش خود را در جامعه ایفا کنند. در عرصه اقتصاد در اصلاح طلبان هر دو طیف لیبرال و سوسیالیست وجود دارد سنتگرایان بیشتر نوعی اقتصاد ناسیونالیستی را با تکیه به سرمایه‌داری تجاری می پذیرند و بنیادگرایان هیچ برنامه مشخصی در اقتصاد ارایه نداده اند. آنچه گفته شد وجوه اشتراک و افتراق دو طیف اصلی سیاسی کشور بود که جهت آشنائی بیشتر اذهان خوانندگان تقدیم شد.
محمدرضا بزمشاهی: امروزه نیروهای سیاسی ایران در دو بخش صف‌آرایی کرده اند: بخشی را اصلاح طلب می‌خوانند که شامل نیروهای خط امام (ره) در دهه ۶۰ و نیروهای روشنفکر و افراد دارای تفکرات لیبرالی اقتصادی و سیاسی و نیروهای حامی دموکراسی است. بخش دیگر خود را اصول‌گرا نام نهاده است این بخش شامل دو طیف سنت گرا و بنیادگرا می شود؛ که سنت گرایان معتقد به اجرای آموزه های سنتی دینی بوده وفهم آنها از اجتهاد تغییرات جزئی در بعضی از فروع فقهی است و طیف بنیادگرا با نوآوری‌های مدرن ومدرنیته غربی مخالفت است. نگارنده با اطلاق واژه اصولگرا به این گروه مشکل دارد و معتقد است آنان را در یک تعریف کلاسیک سیاسی باید محافظه کار نامید. تعبیر اصولگرایی تعبیری مبهم است ومعلوم نیست این طیف سیاسی به کدام اصول گرایش دارد. اگر منظور اصول دین است که طیف دیگر سیاسی نیز به آن معتقد است.البته علاوه بر این دو طیف سیاسی در کشور فعال هستند ؛ بدنه ای در دولت سعی دارد طیف سومی را به نام اعتدال معرفی کند که بیشتر یک مشی سیاسی است و هیچ تعریف مشخصی برای آن ارایه نشده است. اینکه فردی بگوید من در میان دو طیف سیاسی کشور موضع‌گیری می‌کنم دال بر تعریف یک مکتب سیاسی نمی‌شود؛ هر طیف باید چشم‌انداز مبانی تئوریک و شیوه عمل و نتایج افکار خود را ارایه دهد و صرف اعلام مواضع میان دو طیف سیاسی نوعی بلاتکلیفی ایجاد خواهد کرد. به هر حال در این نوشته برآنیم تا به طور مختصر وجوه اشتراک و افتراق این دو طیف سیاسی را تبیین کنم:
نخستین وجه اشتراک این دو طیف، گرایش دینی است. هر دو طیف دین را امری مؤثر در سیاست می‌دانند البته میزان نقش دین در فعالیت سیاسی محل اختلاف این دو طیف است. همچنین میزان و توقع کارکرد نهاد دین محل بحث و گفت وگو است اما نفس حضوردین در سیاست محل اختلاف نیست.
نکته دوم اعتقاد به اصل نظام جمهوری اسلامی است؛ حفظ نظام مورد اتفاق دو طیف سیاسی است و با تفاوت قرائت‌های مختلفی که از دارند هر دو در اصل دفاع از نظام مشترک هستند. مرزبندی جناح اصلاح‌طلب با طرفداران تغییر سیستم این است که اصلاح‌طلبان به هیچ روی معتقد به کنار گذاشتن نظام جمهوری اسلامی نیستند. نه به دلیل کارکردی بلکه به دلیل تئوریک یعنی اگر بار دیگر بحث تعیین نوع نظام پیش آید و اگر به فرض بار دیگر به آغاز انقلاب اسلامی بازگردیم باز هم اصلاح طلبان نظام مطلوب خود را جمهوری اسلامی می‌دانند حالا ممکن است در نحوه تنظیم برخی نهادها و حدود اختیارات آنها بحثی باشد اما در مورد اصل نظام تردیدی نیست.
قانون اساسی سومین محور وفاق دو طیف سیاسی است اصول بنیادین قانون اساسی مورد وفاق هر دو طیف است اما اختلافات در قرائت‌های متفاوت از آن است. همچنین منعی نیست که بعضی از جناح ها با بعضی اصول قانون اساسی از لحاظ تئوریک مخالف باشند اما ملاک عمل قانون اساسی است. اما نخستین اختلاف و بنیادیترین محل چالش قرائت دو طیف سیاسی از برداشت‌های فقهی است.
اصلاح‌طلبان فقه را بخش عملی دین می‌دانند که اجتهاد در فقه باید حلال مشکلات عمومی جامعه باشد و نباید فتاوای فقهی به گونه‌ای باشد که با آموزه‌های اخلاقی در تعارض افتد. البته دیدگاه دیگری هم در اصلاح طلبان وجود دارد که باید مبانی اخلاق را هم مورد تجدیدنظر قرارداد مثلا موضوعاتی مانند کرامت ذاتی انسان و حق انسان در جامعه و حق‌مداری در مقابل تکلیف‌گرایی در اخلاق دینی باید نقش مؤثری داشته باشد.
در همین راستا قرائت دو طیف از ولایت فقیه نیز متفاوت است.
در سیاست داخلی تفکر محافظه کار معتقد به حکومت آمرانه است؛ در حالی که اصلاح طلبان مردمسالاری را برنامه سیاسی خود می‌دانند در عرصه فرهنگ نیز اصلاح طلبان به تساهل و تسامح فرهنگی معتقد هستند. در برخورد با مدرنیته نیز اصلاح طلبان تعامل مثبت با مدرنیته را پذیرفته اند اما محافظه‌کاران در بهترین حالت برخی اختراعات مدرنیته و وسائل آنان را میپذیرند اما مبانی فکری آن را سمی مهلک در جامعه می دانند. در عرصه برخورد با زنان دیدگاه محافظه‌کاران در شعر معروف فردوسی متجلی است ازدید آنان وظیفه اصلی زنان آن است که نشینند و زایند شیران نر! حضور زنان در مشاغل اجتماعی امری اضطراری و به تعبیر بعضی از آنان مانند اکل میته است. اصلاح طلبان زن را بخشی از جامعه می دانند که با توجه به توانمندیهای آنان باید نقش خود را در جامعه ایفا کنند. در عرصه اقتصاد در اصلاح طلبان هر دو طیف لیبرال و سوسیالیست وجود دارد سنتگرایان بیشتر نوعی اقتصاد ناسیونالیستی را با تکیه به سرمایه‌داری تجاری می پذیرند و بنیادگرایان هیچ برنامه مشخصی در اقتصاد ارایه نداده اند. آنچه گفته شد وجوه اشتراک و افتراق دو طیف اصلی سیاسی کشور بود که جهت آشنائی بیشتر اذهان خوانندگان تقدیم شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.