|

کرکره‌های نیمه‌باز

محیا چاوشی

کرکره‌هایی که پایین هستند و مشتری‌هایی که سرگردان. آفتابِ بازار، در اینجا چندین ساعت پس از آفتابِ آسمان طلوع و کمی زودتر از غروب آن غروب می‌کند و قیلوله بازار، خیلی پیش از اذان ظهر است. مشتری‌ها می‌گویند ایراد از کاسب‌هاست و کاسب‌ها می‌گویند اشکال از نبود امنیت و انگیزه و صرفه اقتصادی است. زنی اینجاست که چندین‌بار است این خیابان را بالا و پایین می‌رود. با پاکتی که در دست دارد پیداست که با یکی از همین بوتیک‌ها کار دارد. می‌گوید: «دیروز از همین بوتیک برای دخترم لباسی خریدم و به صاحب‌مغازه گفتم که اگر اندازه‌اش مناسب نبود، می‌آورم تعویض کنید.» او هم گفت: «ایرادی ندارد فقط لطفا صبحِ اول وقت بیایید برای تعویض.» و ادامه می‌دهد: «نمی‌دانم اول وقت از نظر او چه بود، فقط همین را می‌دانم که از ساعت هشت صبح اینجا هستم و کاسه صبرم دارد لبریز می‌شود. اگر تا ساعت 10:30 نیامده لابد قصد ندارد امروز کاسبی کند، این‌طور نیست؟»
هرچه به ظهر نزدیک‌تر می‌شویم کم‌کم مغازه‌ها یکی پس از دیگری بازمی‌شوند. دیدن منظره بازبودن تمام مغازه‌های شهر دیری نمی‌پاید، چراکه از ساعت 12 به بعد، مغازه‌ها یکی پس از دیگری بسته می‌شوند! یعنی اگر یک روز صبح، قصد خرید چند قلم کالا از بازار داشته باشید حدود دو ساعت بیشتر زمان در اختیار ندارید!
محسن رحیمی، یکی از اعضای هیات‌مدیره پاساژ سریری به «شرق» می‌گوید: «پاساژ ساعت 9صبح باز می‌شود تا ساعت یک. واقعیت این است که اگر هم مغازه‌ها باز باشند، مشتری که سهل است، پرنده هم در خیابان پر نمی‌زند. آن‌وقت مگر عقلشان را از دست داده‌اند که مثلا ظهر در مغازه بمانند؟ بود و نبود مغازه‌داران ربطی به ساعت بازوبسته‌شدن در پاساژ ندارد، اگر در پاساژ را هم زودتر باز کنیم، مغازه‌داران نمی‌آیند. حتی دمِ عید که شلوغ‌ترین روزهای بازار است و پاساژ یکسره باز است اما بازهم مردم مایلند همین ساعت‌ها برای خرید بیرون‌ بیایند.»
یکی از مشتریان صحبت‌هایمان را که می‌شنود انگار داغِ دلش تازه شده باشد، می‌گوید: «من شاغل هستم، تا از سرکار برگردم و بخواهم غذایی درست کنم و بیایم بازار، تمام مغازه‌ها تعطیل می‌شوند. زیاد هم که نمی‌شود مرخصی گرفت. وقتی هم مردِ بیرون باشی هم زن‌ خانه، باید یک جورهایی خودت را فراموش کنی. کاش این بازاری‌ها کمی به مشتری احترام بگذارند و ببینند آنها چه می‌خواهند. باور کنید چندبار پیش آمده که نزدیک ظهر یا آخر وقت -که البته به‌نظر خودشان آخر وقت است! رفته‌ام داخل مغازه‌ای و صاحب‌مغازه گفته: ببخشید خانم تعطیلیم! یعنی مرا محترمانه از مغازه‌اش بیرون انداخته، آخر این چه کاسبی است؟ کاسب هم کاسب‌های قدیم، حداقل احترام مشتری را نگه می‌داشتند. حالا چه می‌شود اگر نیم ساعت بیشتر در مغازه بمانند و مشتری را بیرون نکنند؟
کارمند که باشی ناچاری عصر را برای خرید انتخاب کنی. این‌همه ترافیک در خیابان‌هایی که مرکز خرید شهر هستند و باوجود اجرای درازمدت طرح ترافیک که البته درمانی موضعی به‌نظر می‌رسد، بازهم عملا رفت‌وآمد با ماشین در این خیابان‌ها ممکن نیست. اگر زودتر از خانه بیرون بیایی که در دام ترافیک گرفتار نشوی، برمی‌خوری به درهای بسته و کرکره‌های نیمه‌باز. اگر هم بخواهی مطمئن شوی که بازار باز است، باید بلای ترافیک را به جان بخری و ای‌بسا تا وقتی که به مقصد برسی، زمان زیادی را از دست داده باشی.
مهدی پسری‌ است جوان با هیکلی نسبتا درشت که در خیابان دبیراعظم آبمیوه ‌و بستنی‌فروشی دارد. مغازه‌ای که به‌ندرت می‌توان بسته‌بودنش را دید. دلیلش را که می‌پرسم، می‌گوید: «راستش ما همیشه مشتری داریم، البته ظهرها مشتری چندانی نیست اما باید بمانیم و مغازه را برای عصر آماده کنیم، بوتیک‌ها مجبور نیستند این کار را انجام دهند و فقط کافیست کرکره مغازه را بالا ببرند. شب‌ها هم که تا ساعت یک‌ودو هستیم، مغازه‌دارانِ دیگر بهانه می‌آورند که مشتری نداریم یا امنیت نداریم اما شما این حرف‌ها را باور نکنید، من سال‌هاست اینجا هستم و تا دیروقت در مغازه می‌مانم. تا به‌حال نشده مشکل امنیتی پیش بیاید، این را هم بگویم دزدها و خراب‌کارها به قیافه آدم نگاه می‌کنند و بعد می‌آیند برای دزدی. هیکل مرا که می‌بینند، می‌ترسند و بی‌خیال می‌شوند. ماها مجوز اسپری فلفل نداریم، البته شانس هم نداریم، یکهو می‌بینی می‌خواهی به دزد اسپری بزنی، باد برعکس می‌وزد و خودت را گرفتار می‌کند. پس بهتر است سرت را بیندازی پایین و به زورِ بازویت اکتفا کنی. اما هیچ‌کدام از اینها دلیل نمی‌شود که کاسبی‌ات را تعطیل کنی.»
غلامی، رییس مرکز فرماندهی و کنترل کلانتری 13 فردوسی به «شرق» می‌گوید: «ما امنیت را تا بتوانیم با گشت‌زنی در محدوده خودمان برقرار می‌کنیم، اما مغازه‌داران هم باید از کارهای خطرناک دوری کنند. وقتی می‌بینند تمام مغازه‌های دوروبرشان بسته‌اند، آنها هم مغازه را تعطیل کنند و خود را در معرض خطر قرار ندهند. البته ما محدودیت ساعتی که برای آنها گذاشته‌ایم فقط 12شب تا شش‌صبح است که اجازه ندارند مغازه را باز کنند. غیر از آن مختارند هروقت خواستند بیایند و هروقت هم خواستند بروند.»
اگرچه امنیت، بحث مهمی در ساعت کار بازار است؛ اما می‌توان گفت این رابطه، کاملا دوسویه است، تا جایی‌که اگر بازاریان همه زود بیایند و دیر بروند، این امنیت به نوعی برقرار خواهد شد؛ یعنی طبیعی است که با حضور جمعیت، امنیت نیز به نحوی برقرار می‌شود. در این میان فروشگاه ارزان‌تعاون کاری شبیه این انجام می‌دهد، با مجوزی که از پلیس دارد تا ساعت دو بعد از نیمه‌شب باز است و ساعت شش‌صبح نیز، فروشگاه را باز می‌کند. یکی از فروشندگان آن به «شرق» می‌گوید: «تا وقتی مشتری هست، چرا ما نباشیم؟ نمی‌توان گفت اینجا همیشه امن است، اما به هرحال با نصب دوربین مداربسته و حضور تعداد زیاد کارکنان، می‌توان از دزدی و زورگیری جلوگیری کرد.»
می‌توان گفت ساعت کار بازار را تقریبا نه نیروی انتظامی محدود می‌کند و نه صنف بازاریان. حشمتیان، رییس صنف کفش‌فروشان کرمانشاه به «شرق» می‌گوید: «همین ساعاتی که بازار باز است، مشتری هم هست. غیر از آن اگر هم باز باشد مشتری نیست. اینجا مثل تهران و شهرهای بزرگ نیست که آنقدر مسیر رفتن به خانه دور باشد که مغازه‌دار ترجیح بدهد در مغازه بماند. به‌جای اینکه 10‌هزارتومان پول غذا بدهد، دوهزارتومان کرایه تاکسی می‌دهد می‌رود خانه، ناهار گرم می‌خورد و برمی‌گردد. تازه اگر هم بخواهی فروشنده‌ای بیاوری که این‌همه ساعت داخل مغازه‌ات کار کند، دست‌کم ماهی 700هزارتومان باید به او حقوق بدهی. درصورتی‌که فروشنده‌های معمولی، 250هزارتومان بیشتر نمی‌گیرند... .»
هوا تاریک شده و مردی حیران پشتِ درِ بسته یک فروشگاه با نگرانی دوروبرش را نگاه می‌کند. می‌گوید: «پدرآمرزیده ازش لپ‌تاپ خریدم، به من گفت برو یک ساعت دیگر بیا تا ویندوز و برنامه برایت نصب کنم، بعد از یک ساعت رفتم، کارش تمام نشده بود، گفتم آخروقت می‌آیم، حالا آمده‌ام می‌بینم تعطیل شده ‌است. فردا هم جمعه است و من هم مسافر هستم، نمی‌دانم باید چه‌کار کنم... .»
کرکره‌هایی که پایین هستند و مشتری‌هایی که سرگردان. آفتابِ بازار، در اینجا چندین ساعت پس از آفتابِ آسمان طلوع و کمی زودتر از غروب آن غروب می‌کند و قیلوله بازار، خیلی پیش از اذان ظهر است. مشتری‌ها می‌گویند ایراد از کاسب‌هاست و کاسب‌ها می‌گویند اشکال از نبود امنیت و انگیزه و صرفه اقتصادی است. زنی اینجاست که چندین‌بار است این خیابان را بالا و پایین می‌رود. با پاکتی که در دست دارد پیداست که با یکی از همین بوتیک‌ها کار دارد. می‌گوید: «دیروز از همین بوتیک برای دخترم لباسی خریدم و به صاحب‌مغازه گفتم که اگر اندازه‌اش مناسب نبود، می‌آورم تعویض کنید.» او هم گفت: «ایرادی ندارد فقط لطفا صبحِ اول وقت بیایید برای تعویض.» و ادامه می‌دهد: «نمی‌دانم اول وقت از نظر او چه بود، فقط همین را می‌دانم که از ساعت هشت صبح اینجا هستم و کاسه صبرم دارد لبریز می‌شود. اگر تا ساعت 10:30 نیامده لابد قصد ندارد امروز کاسبی کند، این‌طور نیست؟»
هرچه به ظهر نزدیک‌تر می‌شویم کم‌کم مغازه‌ها یکی پس از دیگری بازمی‌شوند. دیدن منظره بازبودن تمام مغازه‌های شهر دیری نمی‌پاید، چراکه از ساعت 12 به بعد، مغازه‌ها یکی پس از دیگری بسته می‌شوند! یعنی اگر یک روز صبح، قصد خرید چند قلم کالا از بازار داشته باشید حدود دو ساعت بیشتر زمان در اختیار ندارید!
محسن رحیمی، یکی از اعضای هیات‌مدیره پاساژ سریری به «شرق» می‌گوید: «پاساژ ساعت 9صبح باز می‌شود تا ساعت یک. واقعیت این است که اگر هم مغازه‌ها باز باشند، مشتری که سهل است، پرنده هم در خیابان پر نمی‌زند. آن‌وقت مگر عقلشان را از دست داده‌اند که مثلا ظهر در مغازه بمانند؟ بود و نبود مغازه‌داران ربطی به ساعت بازوبسته‌شدن در پاساژ ندارد، اگر در پاساژ را هم زودتر باز کنیم، مغازه‌داران نمی‌آیند. حتی دمِ عید که شلوغ‌ترین روزهای بازار است و پاساژ یکسره باز است اما بازهم مردم مایلند همین ساعت‌ها برای خرید بیرون‌ بیایند.»
یکی از مشتریان صحبت‌هایمان را که می‌شنود انگار داغِ دلش تازه شده باشد، می‌گوید: «من شاغل هستم، تا از سرکار برگردم و بخواهم غذایی درست کنم و بیایم بازار، تمام مغازه‌ها تعطیل می‌شوند. زیاد هم که نمی‌شود مرخصی گرفت. وقتی هم مردِ بیرون باشی هم زن‌ خانه، باید یک جورهایی خودت را فراموش کنی. کاش این بازاری‌ها کمی به مشتری احترام بگذارند و ببینند آنها چه می‌خواهند. باور کنید چندبار پیش آمده که نزدیک ظهر یا آخر وقت -که البته به‌نظر خودشان آخر وقت است! رفته‌ام داخل مغازه‌ای و صاحب‌مغازه گفته: ببخشید خانم تعطیلیم! یعنی مرا محترمانه از مغازه‌اش بیرون انداخته، آخر این چه کاسبی است؟ کاسب هم کاسب‌های قدیم، حداقل احترام مشتری را نگه می‌داشتند. حالا چه می‌شود اگر نیم ساعت بیشتر در مغازه بمانند و مشتری را بیرون نکنند؟
کارمند که باشی ناچاری عصر را برای خرید انتخاب کنی. این‌همه ترافیک در خیابان‌هایی که مرکز خرید شهر هستند و باوجود اجرای درازمدت طرح ترافیک که البته درمانی موضعی به‌نظر می‌رسد، بازهم عملا رفت‌وآمد با ماشین در این خیابان‌ها ممکن نیست. اگر زودتر از خانه بیرون بیایی که در دام ترافیک گرفتار نشوی، برمی‌خوری به درهای بسته و کرکره‌های نیمه‌باز. اگر هم بخواهی مطمئن شوی که بازار باز است، باید بلای ترافیک را به جان بخری و ای‌بسا تا وقتی که به مقصد برسی، زمان زیادی را از دست داده باشی.
مهدی پسری‌ است جوان با هیکلی نسبتا درشت که در خیابان دبیراعظم آبمیوه ‌و بستنی‌فروشی دارد. مغازه‌ای که به‌ندرت می‌توان بسته‌بودنش را دید. دلیلش را که می‌پرسم، می‌گوید: «راستش ما همیشه مشتری داریم، البته ظهرها مشتری چندانی نیست اما باید بمانیم و مغازه را برای عصر آماده کنیم، بوتیک‌ها مجبور نیستند این کار را انجام دهند و فقط کافیست کرکره مغازه را بالا ببرند. شب‌ها هم که تا ساعت یک‌ودو هستیم، مغازه‌دارانِ دیگر بهانه می‌آورند که مشتری نداریم یا امنیت نداریم اما شما این حرف‌ها را باور نکنید، من سال‌هاست اینجا هستم و تا دیروقت در مغازه می‌مانم. تا به‌حال نشده مشکل امنیتی پیش بیاید، این را هم بگویم دزدها و خراب‌کارها به قیافه آدم نگاه می‌کنند و بعد می‌آیند برای دزدی. هیکل مرا که می‌بینند، می‌ترسند و بی‌خیال می‌شوند. ماها مجوز اسپری فلفل نداریم، البته شانس هم نداریم، یکهو می‌بینی می‌خواهی به دزد اسپری بزنی، باد برعکس می‌وزد و خودت را گرفتار می‌کند. پس بهتر است سرت را بیندازی پایین و به زورِ بازویت اکتفا کنی. اما هیچ‌کدام از اینها دلیل نمی‌شود که کاسبی‌ات را تعطیل کنی.»
غلامی، رییس مرکز فرماندهی و کنترل کلانتری 13 فردوسی به «شرق» می‌گوید: «ما امنیت را تا بتوانیم با گشت‌زنی در محدوده خودمان برقرار می‌کنیم، اما مغازه‌داران هم باید از کارهای خطرناک دوری کنند. وقتی می‌بینند تمام مغازه‌های دوروبرشان بسته‌اند، آنها هم مغازه را تعطیل کنند و خود را در معرض خطر قرار ندهند. البته ما محدودیت ساعتی که برای آنها گذاشته‌ایم فقط 12شب تا شش‌صبح است که اجازه ندارند مغازه را باز کنند. غیر از آن مختارند هروقت خواستند بیایند و هروقت هم خواستند بروند.»
اگرچه امنیت، بحث مهمی در ساعت کار بازار است؛ اما می‌توان گفت این رابطه، کاملا دوسویه است، تا جایی‌که اگر بازاریان همه زود بیایند و دیر بروند، این امنیت به نوعی برقرار خواهد شد؛ یعنی طبیعی است که با حضور جمعیت، امنیت نیز به نحوی برقرار می‌شود. در این میان فروشگاه ارزان‌تعاون کاری شبیه این انجام می‌دهد، با مجوزی که از پلیس دارد تا ساعت دو بعد از نیمه‌شب باز است و ساعت شش‌صبح نیز، فروشگاه را باز می‌کند. یکی از فروشندگان آن به «شرق» می‌گوید: «تا وقتی مشتری هست، چرا ما نباشیم؟ نمی‌توان گفت اینجا همیشه امن است، اما به هرحال با نصب دوربین مداربسته و حضور تعداد زیاد کارکنان، می‌توان از دزدی و زورگیری جلوگیری کرد.»
می‌توان گفت ساعت کار بازار را تقریبا نه نیروی انتظامی محدود می‌کند و نه صنف بازاریان. حشمتیان، رییس صنف کفش‌فروشان کرمانشاه به «شرق» می‌گوید: «همین ساعاتی که بازار باز است، مشتری هم هست. غیر از آن اگر هم باز باشد مشتری نیست. اینجا مثل تهران و شهرهای بزرگ نیست که آنقدر مسیر رفتن به خانه دور باشد که مغازه‌دار ترجیح بدهد در مغازه بماند. به‌جای اینکه 10‌هزارتومان پول غذا بدهد، دوهزارتومان کرایه تاکسی می‌دهد می‌رود خانه، ناهار گرم می‌خورد و برمی‌گردد. تازه اگر هم بخواهی فروشنده‌ای بیاوری که این‌همه ساعت داخل مغازه‌ات کار کند، دست‌کم ماهی 700هزارتومان باید به او حقوق بدهی. درصورتی‌که فروشنده‌های معمولی، 250هزارتومان بیشتر نمی‌گیرند... .»
هوا تاریک شده و مردی حیران پشتِ درِ بسته یک فروشگاه با نگرانی دوروبرش را نگاه می‌کند. می‌گوید: «پدرآمرزیده ازش لپ‌تاپ خریدم، به من گفت برو یک ساعت دیگر بیا تا ویندوز و برنامه برایت نصب کنم، بعد از یک ساعت رفتم، کارش تمام نشده بود، گفتم آخروقت می‌آیم، حالا آمده‌ام می‌بینم تعطیل شده ‌است. فردا هم جمعه است و من هم مسافر هستم، نمی‌دانم باید چه‌کار کنم... .»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.