تیرهای در چله
شرق: نیروی هوایی عراق اولین نیرو از میان نیروهای رزمی این کشور بود که اقدام به حمله به ایران و شروع به جنگی کرد که هشتسال طول کشید. اولین استراتژی رسمی عراق ضربهزدن به ایران و بمباران شهرها بود که با وجود پایگاههای هوایی ایران در طول هشتسال جنگ مداوم، نیروی هوایی عراق، هیچگاه نتوانست قدرت رزمی نیروی هوایی ایران را حتی برای مدتیکوتاه مختل کند. اما کاملا برعکس در اینسو، «آرش»های ایران، با تیرهایی که در چله کمان داشتند، توانستند در دو عملیات کمنظیر «کمان 99» و «اچ 3»، نیروی هوایی عراق را برای مدتی طولانی زمینگیر کنند.
عملیات «کمان 99»
آغاز خوب، رفتن نصف راه است. شاید با همین تصور عراق تصمیم به حمله هوایی به ایران گرفت. عراق دارای 607 هواپیمای شکاری و بمبافکن و 169 بالگرد بود. با اتکا به همین توانایی صدام به تقلید از نیروی هوایی رژیم صهیونیستی که در 1967 در جنگ با اعراب، با حملهای برقآسا نیروی هوایی مصر را از کار انداخت، بعدازظهر روز 31 شهریور سال1359 به پایگاههای هوایی ایران حمله کرد، با این تصور که از این طریق نیروی هوایی ایران را مختل کند.
ساعت 13:45دقیقه ششفروند «میگ23»، فرودگاه اهواز را مورد هدف قرار دادند. 30دقیقه بعد سه فروند «میگ23» دیگر به فرودگاه تهران یورش بردند. 30دقیقه دوم چهارفروند «میگ 21» به فرودگاه همدان، سه فروند میگ به فرودگاه سنندج و هشت فروند به فرودگاه تبریز حمله کردند و در پی اینها فرودگاههای بوشهر، کرمانشاه و اسلامآباد نیز مورد هدف نیروی هوایی عراق قرار گرفتند.
عراق، گام اول خود را بهعنوان کشور مهاجم برداشته بود. نیروی هوایی ارتش ایران به فرماندهی «شهید فکوری» به فکر پاسخ به این حمله بود. شبانه، طرح عملیات ریخته شد.
پایگاههای هوایی تهران، همدان و بوشهر با جنگندههای اف4 (فانتوم)، پایگاههای تبریز و دزفول با جنگندههای اف5 (تایگر) برای اجرای عملیات و پایگاههای هفتم و هشتم شکاری با یگان اف14 (تامکت) برای پشتیبانی انتخاب شدند.
موشکها بر روی جنگندهها «لود» شدند. خلبانان در هر پایگاه به فرماندهی فراخوانده شدند و هماهنگی بر روی برنامه پروازی، نوع ماموریت، اهداف، مسیر رفتوبرگشت، باندهای فرعی برای فرود اضطراری، محلهای سوختگیری در آسمان و نقاط عبور از مرز عراق مشخص شد. طرح عملیات به 99 صفحه روی کاغذ رسید.
زمان عملیات، طلوع آفتاب در سرزمین عراق و منطقه عملیات، سرتاسر خاک عراق (شامل تمام پایگاههای هوایی، برجهای مراقبت، رادارهای پدافندی، پالایشگاهها، مخازن سوخت و مهمات و...) انتخاب شد.
بامداد روز یکم مهرماه سال1359 درحالی که بیش از 10ساعت از هجوم هواپیماهای دشمن نمیگذشت، با ابلاغ رمز «کمان99» به پایگاههای هوایی، عملیات آغاز شد. پایگاه بوشهر با 40فروند فانتوم حمله به بغداد را آغاز کرد. پس از آن پرندههای ایران از پایگاه تهران به قصد بمباران پایگاه هوایی الرشید در جنوب بغداد و فرودگاه بینالمللی بغداد به پرواز درآمدند.
380نفر از پرسنل نیروی هوایی در عملیات «کمان 99» حضور داشتند. این عملیات از نظر تعداد هواپیماهای شرکتکننده در آن یکی از منحصربهفردترین نبردهای هوایی جهان پس از جنگ جهانی دوم بود. 200 فروند جنگنده بمبافکن در این عملیات به پرواز درآمدند که 140 فروند آنها توانست از مرز عبور کنند.
همه اهداف از پیش تعیینشده شامل پایگاههای هوایی الرشید بغداد، کوت در استان العماره، موصل در استان نینوا، ناصریه در استان ذیقار، شعیبه در استان بصره، پایگاه هوایی کرکوک، پایگاههای هوایی حبانیه شامل دو پایگاه تموز و هضبه در غرب بغداد، پایگاه هواییامالقصر، فرودگاه بینالمللی بغداد و فرودگاه المثنی، پالایشگاههای نفت کرکوک و بصره، پلهای ارتباطی تنومه، بصره و چاههای نفت باباگرگر و مخازن نفت موصل و تاسیسات گازی کرکوک، آماج حملات بمبافکنهای نیروی هوایی ایران قرار گرفت.
این عملیات موجب شد نیروی هوایی عراق بخش عمدهای از توان خود را از دست دهد و تا مدتها پایگاههای هوایی دشمن قادر به استفاده از این امکانات نبود.
عملیات «اچ 3»
شاید بیشتر، شبیه فیلمهای تخیلی هالیوودی به نظر برسد اما «اچ 3» واقعیت دارد. حدود ششماه از آغاز تهاجم عراق میگذشت و جنگ در مرز ایران و عراق جریان داشت. نیروی هوایی ایران که در آغاز جنگ یکی از بزرگترین عملیات جهان یعنی عملیات «کمان 99» را با شرکت بیش از 140هواپیمای جنگی بهنام خود ثبت کرد، تمامی پایگاههای هوایی دشمن را مورد هدف قرار داده بود جز یکی؛ پایگاه هوایی «الولید».
چند ماهی که از عملیات «کمان 99» گذشته بود، منابع اطلاعاتی ایران دریافتند نیروی هوایی عراق تعداد زیادی از بمبافکنهای خود را برای دورماندن از حملات هواپیماهای ایرانی و جلوگیری از نابودی آنها بر روی باند فرودگاه، به پایگاهی در دورترین نقطه غرب این کشور منتقل کرده است؛ به یکی از پایگاههای سهگانه اچ 3 به نام الولید. صدام و هیچیک از کارشناسان نظامی او تصور نمیکردند این پایگاه که در غربیترین نقطه خاک عراق و در نزدیکی مرز این کشور با اردن قرار داشت، مورد هدف جنگندههای ایرانی قرار گیرد.
جنگندههای ایرانی برای بمباران این پایگاه باید از مرزهای شرقی عراق وارد شده و پس از گذشتن از آسمان بغداد و بسیاری از شهرهای دیگر که تاسیسات پدافندی موثری داشتند به اچ3 میرسیدند و پس از انجام عملیات دوباره از همین مسیر بازمیگشتند. در تمام طول مسیر جدای از موشکهای زمینبههوا و توپهای ضدهوایی، هواپیماهای رهگیر عراقی نیز وجود داشتند. عبور جنگندههای ایرانی از عرض کشور عراق و رسیدن به دورترین نقطه خاک این کشور مسالهای نبود که از چشم رادارهای عراقی پنهان بماند. با تکیه بر همین امکانات بود که عراق احتمال حمله به این پایگاه را منتفی و غیرممکن میدانست اما افسران نیروی هوایی ایران باور دیگری داشتند. خلبانان نیروی هوایی مصمم بودند این عملیات را انجام دهند. به این ترتیب پایگاه هوایی «نوژه» همدان، آبستن یکی از رویدادهای بزرگ جنگ شد.
قرار شد هشتفانتوم، از فرودگاهی در شمالغرب کشور به پرواز درآیند. این هواپیماها باید از کوهستانهای مرزی عراق و ترکیه و در ارتفاعی پایین پرواز میکردند و پس از طی مسافتی طولانی برروی خط مرزی عراق و ترکیه، خود را به پایگاه اچ3 برسانند. فانتومها پس از فروریختن بمب بر سر جنگندههای عراقی میبایست از راه رفته برمیگشتند. در تمام طول مسیر جنگندهها برای پنهانماندن از دید رادارهای عراقی بر فراز مناطق کوهستانی، در ارتفاع پایین پرواز میکردند، ارتفاعی به اندازه 20 تا 30متر. به دشواری پرواز در این ارتفاع ضرورت سوختگیری جنگندهها برای امکان طی مسیر و بازگشت از آن توسط یک هواپیمای بویینگ را هم اضافه کنید اما عملیات بهاندازهای برای نیروی هوایی اهمیت داشت که هیچیک از اینها نمیتوانست مانع اجرای آن شود.
فانتومها روز قبل از عملیات، از پایگاه نوژه به پایگاهی در ارومیه پرواز کرده بودند. روز عملیات هر هشتهواپیما در دو گروه چهار تیمی از باند فرودگاه برخاستند و از شمالشرق و از فراز کوههای آرارات وارد منطقه مشترک مرزی عراق و ترکیه شدند. در جایی بسیار دورتر در فرودگاه «لارناکا» در قبرس یک هواپیمای بویینگ 707 متعلق به هواپیمایی ملی ایران (هما) وارد فرودگاه شده بود و طبق برنامهریزی قبلی آماده میشد تا بدون مسافر به تهران بازگردد. قبل از آنکه هواپیما، باند فرودگاه را ترک کند دو مامور اطلاعاتی ایران که همراه مسافران این پرواز همانروز وارد قبرس شده بودند به داخل کابین خلبان رفتند و با خلبان هواپیما به گفتوگو نشستند. خلبان نمیتوانست چیزی را که میشنود باور کند. انجام چنین کاری دیوانگی محض بود.
برنامهریزی عملیات بهطرز دقیقی صورت گرفته بود و در ساعتی مشخص هواپیمای بویینگ میباید بر فراز کوهستانهای مرزی ترکیه و عراق با فانتومها ملاقات میکرد. هواپیمای سوخترسان در تماس با فرودگاههای قبرس و آنکارا وانمود کرد که مسیرش را گم کرده و در حال مسیریابی مجدد است. در ساعت مقرر تانکر سوخترسان با فانتومها در نقطه پیشبینیشده روبهرو شد. فانتومها توانسته بودند با سکوت رادیویی و پرواز در ارتفاع پایین خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کنند. هر هشت هواپیما که سوختشان پس از طی مسیری طولانی در حال اتمام بود بهطور منظم عملیات سوختگیری هوایی را انجام دادند و با شتاب به سوی هدفی رهسپار شدند که بیصبرانه انتظارشان را میکشید. هواپیمای بویینگ نیز با احتیاط کامل مشغول گشتزنی در طول مسیر شد تا در بازگشت، دوباره عملیات سوخترسانی به فانتومها را انجام دهد.
فانتومها در ارتفاعی پایین به سمت اچ 3 ادامه مسیر دادند. ساعتی بعد هر هشت هواپیما بر فراز پایگاه ظاهر شدند. بر فراز پایگاه، فانتومها ارتفاعشان را افزایش دادند و پس از تقسیمشدن به دو گروه چهارتایی به سمت هدف شیرجه رفتند. بمبها یکی پس از دیگری بر سر اچ 3 فرود آمد و پایگاه اچ 3 با تمامی نفوذناپذیریاش در زیر آتش فانتومهای ایرانی نابود شد و بیش از 48هواپیمای عراقی که بیشتر آنها بمبافکنهای روسی (میگ23، سوخو20، تییو16، تییو22) بودند، در این عملیات از بین رفتند.
فانتومها پس از انجام موفقیتآمیز عملیات باز به همان شیوه پیشین، خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کرده و در نقطه برنامهریزی شده پس از سوختگیری دوباره، پرواز خود را به سمت ایران ادامه دادند. قبل از عبور فانتومها از مرز عراق، یکی از جنگندهها مورد هدف پدافند هوایی عراق قرار گرفت اما برای تکمیل نمایش این عملیات، جنگنده آسیبدیده پیش از اینکه بخواهد سقوط کند در وسط جادهای در آذربایجانغربی به زمین نشست.
عراق که از نابودی کامل اصلیترین پایگاه هوایی خود غافلگیر شده بود، ابتدا تصور میکرد که حمله از جانب اسراییل صورت گرفته است. با توجه به نزدیکی اسراییل به اردن و اینکه در سال 1967 نیز اسراییلیها فرودگاههای این کشور را بمباران کرده بودند احتمال اینکه حمله از جانب اسراییل بوده باشد برای آنان بسیار باورپذیرتر مینمود تا هواپیماهای ایرانی توانسته باشند چنین مسیر طولانی را طی کنند و باوجود پدافند هوایی عراق در دو نوبت بر فراز آسمان این کشور سوختگیری هوایی را انجام دهند اما اندکی بعد، عراقیها دریافتند که هدف یکی از جسورانهترین عملیاتهای هوایی تاریخ جهان قرار گرفتهاند؛ عملیات «اچ 3» که به نام فانتومها ثبت شد.
عملیات «کمان 99»
آغاز خوب، رفتن نصف راه است. شاید با همین تصور عراق تصمیم به حمله هوایی به ایران گرفت. عراق دارای 607 هواپیمای شکاری و بمبافکن و 169 بالگرد بود. با اتکا به همین توانایی صدام به تقلید از نیروی هوایی رژیم صهیونیستی که در 1967 در جنگ با اعراب، با حملهای برقآسا نیروی هوایی مصر را از کار انداخت، بعدازظهر روز 31 شهریور سال1359 به پایگاههای هوایی ایران حمله کرد، با این تصور که از این طریق نیروی هوایی ایران را مختل کند.
ساعت 13:45دقیقه ششفروند «میگ23»، فرودگاه اهواز را مورد هدف قرار دادند. 30دقیقه بعد سه فروند «میگ23» دیگر به فرودگاه تهران یورش بردند. 30دقیقه دوم چهارفروند «میگ 21» به فرودگاه همدان، سه فروند میگ به فرودگاه سنندج و هشت فروند به فرودگاه تبریز حمله کردند و در پی اینها فرودگاههای بوشهر، کرمانشاه و اسلامآباد نیز مورد هدف نیروی هوایی عراق قرار گرفتند.
عراق، گام اول خود را بهعنوان کشور مهاجم برداشته بود. نیروی هوایی ارتش ایران به فرماندهی «شهید فکوری» به فکر پاسخ به این حمله بود. شبانه، طرح عملیات ریخته شد.
پایگاههای هوایی تهران، همدان و بوشهر با جنگندههای اف4 (فانتوم)، پایگاههای تبریز و دزفول با جنگندههای اف5 (تایگر) برای اجرای عملیات و پایگاههای هفتم و هشتم شکاری با یگان اف14 (تامکت) برای پشتیبانی انتخاب شدند.
موشکها بر روی جنگندهها «لود» شدند. خلبانان در هر پایگاه به فرماندهی فراخوانده شدند و هماهنگی بر روی برنامه پروازی، نوع ماموریت، اهداف، مسیر رفتوبرگشت، باندهای فرعی برای فرود اضطراری، محلهای سوختگیری در آسمان و نقاط عبور از مرز عراق مشخص شد. طرح عملیات به 99 صفحه روی کاغذ رسید.
زمان عملیات، طلوع آفتاب در سرزمین عراق و منطقه عملیات، سرتاسر خاک عراق (شامل تمام پایگاههای هوایی، برجهای مراقبت، رادارهای پدافندی، پالایشگاهها، مخازن سوخت و مهمات و...) انتخاب شد.
بامداد روز یکم مهرماه سال1359 درحالی که بیش از 10ساعت از هجوم هواپیماهای دشمن نمیگذشت، با ابلاغ رمز «کمان99» به پایگاههای هوایی، عملیات آغاز شد. پایگاه بوشهر با 40فروند فانتوم حمله به بغداد را آغاز کرد. پس از آن پرندههای ایران از پایگاه تهران به قصد بمباران پایگاه هوایی الرشید در جنوب بغداد و فرودگاه بینالمللی بغداد به پرواز درآمدند.
380نفر از پرسنل نیروی هوایی در عملیات «کمان 99» حضور داشتند. این عملیات از نظر تعداد هواپیماهای شرکتکننده در آن یکی از منحصربهفردترین نبردهای هوایی جهان پس از جنگ جهانی دوم بود. 200 فروند جنگنده بمبافکن در این عملیات به پرواز درآمدند که 140 فروند آنها توانست از مرز عبور کنند.
همه اهداف از پیش تعیینشده شامل پایگاههای هوایی الرشید بغداد، کوت در استان العماره، موصل در استان نینوا، ناصریه در استان ذیقار، شعیبه در استان بصره، پایگاه هوایی کرکوک، پایگاههای هوایی حبانیه شامل دو پایگاه تموز و هضبه در غرب بغداد، پایگاه هواییامالقصر، فرودگاه بینالمللی بغداد و فرودگاه المثنی، پالایشگاههای نفت کرکوک و بصره، پلهای ارتباطی تنومه، بصره و چاههای نفت باباگرگر و مخازن نفت موصل و تاسیسات گازی کرکوک، آماج حملات بمبافکنهای نیروی هوایی ایران قرار گرفت.
این عملیات موجب شد نیروی هوایی عراق بخش عمدهای از توان خود را از دست دهد و تا مدتها پایگاههای هوایی دشمن قادر به استفاده از این امکانات نبود.
عملیات «اچ 3»
شاید بیشتر، شبیه فیلمهای تخیلی هالیوودی به نظر برسد اما «اچ 3» واقعیت دارد. حدود ششماه از آغاز تهاجم عراق میگذشت و جنگ در مرز ایران و عراق جریان داشت. نیروی هوایی ایران که در آغاز جنگ یکی از بزرگترین عملیات جهان یعنی عملیات «کمان 99» را با شرکت بیش از 140هواپیمای جنگی بهنام خود ثبت کرد، تمامی پایگاههای هوایی دشمن را مورد هدف قرار داده بود جز یکی؛ پایگاه هوایی «الولید».
چند ماهی که از عملیات «کمان 99» گذشته بود، منابع اطلاعاتی ایران دریافتند نیروی هوایی عراق تعداد زیادی از بمبافکنهای خود را برای دورماندن از حملات هواپیماهای ایرانی و جلوگیری از نابودی آنها بر روی باند فرودگاه، به پایگاهی در دورترین نقطه غرب این کشور منتقل کرده است؛ به یکی از پایگاههای سهگانه اچ 3 به نام الولید. صدام و هیچیک از کارشناسان نظامی او تصور نمیکردند این پایگاه که در غربیترین نقطه خاک عراق و در نزدیکی مرز این کشور با اردن قرار داشت، مورد هدف جنگندههای ایرانی قرار گیرد.
جنگندههای ایرانی برای بمباران این پایگاه باید از مرزهای شرقی عراق وارد شده و پس از گذشتن از آسمان بغداد و بسیاری از شهرهای دیگر که تاسیسات پدافندی موثری داشتند به اچ3 میرسیدند و پس از انجام عملیات دوباره از همین مسیر بازمیگشتند. در تمام طول مسیر جدای از موشکهای زمینبههوا و توپهای ضدهوایی، هواپیماهای رهگیر عراقی نیز وجود داشتند. عبور جنگندههای ایرانی از عرض کشور عراق و رسیدن به دورترین نقطه خاک این کشور مسالهای نبود که از چشم رادارهای عراقی پنهان بماند. با تکیه بر همین امکانات بود که عراق احتمال حمله به این پایگاه را منتفی و غیرممکن میدانست اما افسران نیروی هوایی ایران باور دیگری داشتند. خلبانان نیروی هوایی مصمم بودند این عملیات را انجام دهند. به این ترتیب پایگاه هوایی «نوژه» همدان، آبستن یکی از رویدادهای بزرگ جنگ شد.
قرار شد هشتفانتوم، از فرودگاهی در شمالغرب کشور به پرواز درآیند. این هواپیماها باید از کوهستانهای مرزی عراق و ترکیه و در ارتفاعی پایین پرواز میکردند و پس از طی مسافتی طولانی برروی خط مرزی عراق و ترکیه، خود را به پایگاه اچ3 برسانند. فانتومها پس از فروریختن بمب بر سر جنگندههای عراقی میبایست از راه رفته برمیگشتند. در تمام طول مسیر جنگندهها برای پنهانماندن از دید رادارهای عراقی بر فراز مناطق کوهستانی، در ارتفاع پایین پرواز میکردند، ارتفاعی به اندازه 20 تا 30متر. به دشواری پرواز در این ارتفاع ضرورت سوختگیری جنگندهها برای امکان طی مسیر و بازگشت از آن توسط یک هواپیمای بویینگ را هم اضافه کنید اما عملیات بهاندازهای برای نیروی هوایی اهمیت داشت که هیچیک از اینها نمیتوانست مانع اجرای آن شود.
فانتومها روز قبل از عملیات، از پایگاه نوژه به پایگاهی در ارومیه پرواز کرده بودند. روز عملیات هر هشتهواپیما در دو گروه چهار تیمی از باند فرودگاه برخاستند و از شمالشرق و از فراز کوههای آرارات وارد منطقه مشترک مرزی عراق و ترکیه شدند. در جایی بسیار دورتر در فرودگاه «لارناکا» در قبرس یک هواپیمای بویینگ 707 متعلق به هواپیمایی ملی ایران (هما) وارد فرودگاه شده بود و طبق برنامهریزی قبلی آماده میشد تا بدون مسافر به تهران بازگردد. قبل از آنکه هواپیما، باند فرودگاه را ترک کند دو مامور اطلاعاتی ایران که همراه مسافران این پرواز همانروز وارد قبرس شده بودند به داخل کابین خلبان رفتند و با خلبان هواپیما به گفتوگو نشستند. خلبان نمیتوانست چیزی را که میشنود باور کند. انجام چنین کاری دیوانگی محض بود.
برنامهریزی عملیات بهطرز دقیقی صورت گرفته بود و در ساعتی مشخص هواپیمای بویینگ میباید بر فراز کوهستانهای مرزی ترکیه و عراق با فانتومها ملاقات میکرد. هواپیمای سوخترسان در تماس با فرودگاههای قبرس و آنکارا وانمود کرد که مسیرش را گم کرده و در حال مسیریابی مجدد است. در ساعت مقرر تانکر سوخترسان با فانتومها در نقطه پیشبینیشده روبهرو شد. فانتومها توانسته بودند با سکوت رادیویی و پرواز در ارتفاع پایین خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کنند. هر هشت هواپیما که سوختشان پس از طی مسیری طولانی در حال اتمام بود بهطور منظم عملیات سوختگیری هوایی را انجام دادند و با شتاب به سوی هدفی رهسپار شدند که بیصبرانه انتظارشان را میکشید. هواپیمای بویینگ نیز با احتیاط کامل مشغول گشتزنی در طول مسیر شد تا در بازگشت، دوباره عملیات سوخترسانی به فانتومها را انجام دهد.
فانتومها در ارتفاعی پایین به سمت اچ 3 ادامه مسیر دادند. ساعتی بعد هر هشت هواپیما بر فراز پایگاه ظاهر شدند. بر فراز پایگاه، فانتومها ارتفاعشان را افزایش دادند و پس از تقسیمشدن به دو گروه چهارتایی به سمت هدف شیرجه رفتند. بمبها یکی پس از دیگری بر سر اچ 3 فرود آمد و پایگاه اچ 3 با تمامی نفوذناپذیریاش در زیر آتش فانتومهای ایرانی نابود شد و بیش از 48هواپیمای عراقی که بیشتر آنها بمبافکنهای روسی (میگ23، سوخو20، تییو16، تییو22) بودند، در این عملیات از بین رفتند.
فانتومها پس از انجام موفقیتآمیز عملیات باز به همان شیوه پیشین، خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کرده و در نقطه برنامهریزی شده پس از سوختگیری دوباره، پرواز خود را به سمت ایران ادامه دادند. قبل از عبور فانتومها از مرز عراق، یکی از جنگندهها مورد هدف پدافند هوایی عراق قرار گرفت اما برای تکمیل نمایش این عملیات، جنگنده آسیبدیده پیش از اینکه بخواهد سقوط کند در وسط جادهای در آذربایجانغربی به زمین نشست.
عراق که از نابودی کامل اصلیترین پایگاه هوایی خود غافلگیر شده بود، ابتدا تصور میکرد که حمله از جانب اسراییل صورت گرفته است. با توجه به نزدیکی اسراییل به اردن و اینکه در سال 1967 نیز اسراییلیها فرودگاههای این کشور را بمباران کرده بودند احتمال اینکه حمله از جانب اسراییل بوده باشد برای آنان بسیار باورپذیرتر مینمود تا هواپیماهای ایرانی توانسته باشند چنین مسیر طولانی را طی کنند و باوجود پدافند هوایی عراق در دو نوبت بر فراز آسمان این کشور سوختگیری هوایی را انجام دهند اما اندکی بعد، عراقیها دریافتند که هدف یکی از جسورانهترین عملیاتهای هوایی تاریخ جهان قرار گرفتهاند؛ عملیات «اچ 3» که به نام فانتومها ثبت شد.
شرق: نیروی هوایی عراق اولین نیرو از میان نیروهای رزمی این کشور بود که اقدام به حمله به ایران و شروع به جنگی کرد که هشتسال طول کشید. اولین استراتژی رسمی عراق ضربهزدن به ایران و بمباران شهرها بود که با وجود پایگاههای هوایی ایران در طول هشتسال جنگ مداوم، نیروی هوایی عراق، هیچگاه نتوانست قدرت رزمی نیروی هوایی ایران را حتی برای مدتیکوتاه مختل کند. اما کاملا برعکس در اینسو، «آرش»های ایران، با تیرهایی که در چله کمان داشتند، توانستند در دو عملیات کمنظیر «کمان 99» و «اچ 3»، نیروی هوایی عراق را برای مدتی طولانی زمینگیر کنند.
عملیات «کمان 99»
آغاز خوب، رفتن نصف راه است. شاید با همین تصور عراق تصمیم به حمله هوایی به ایران گرفت. عراق دارای 607 هواپیمای شکاری و بمبافکن و 169 بالگرد بود. با اتکا به همین توانایی صدام به تقلید از نیروی هوایی رژیم صهیونیستی که در 1967 در جنگ با اعراب، با حملهای برقآسا نیروی هوایی مصر را از کار انداخت، بعدازظهر روز 31 شهریور سال1359 به پایگاههای هوایی ایران حمله کرد، با این تصور که از این طریق نیروی هوایی ایران را مختل کند.
ساعت 13:45دقیقه ششفروند «میگ23»، فرودگاه اهواز را مورد هدف قرار دادند. 30دقیقه بعد سه فروند «میگ23» دیگر به فرودگاه تهران یورش بردند. 30دقیقه دوم چهارفروند «میگ 21» به فرودگاه همدان، سه فروند میگ به فرودگاه سنندج و هشت فروند به فرودگاه تبریز حمله کردند و در پی اینها فرودگاههای بوشهر، کرمانشاه و اسلامآباد نیز مورد هدف نیروی هوایی عراق قرار گرفتند.
عراق، گام اول خود را بهعنوان کشور مهاجم برداشته بود. نیروی هوایی ارتش ایران به فرماندهی «شهید فکوری» به فکر پاسخ به این حمله بود. شبانه، طرح عملیات ریخته شد.
پایگاههای هوایی تهران، همدان و بوشهر با جنگندههای اف4 (فانتوم)، پایگاههای تبریز و دزفول با جنگندههای اف5 (تایگر) برای اجرای عملیات و پایگاههای هفتم و هشتم شکاری با یگان اف14 (تامکت) برای پشتیبانی انتخاب شدند.
موشکها بر روی جنگندهها «لود» شدند. خلبانان در هر پایگاه به فرماندهی فراخوانده شدند و هماهنگی بر روی برنامه پروازی، نوع ماموریت، اهداف، مسیر رفتوبرگشت، باندهای فرعی برای فرود اضطراری، محلهای سوختگیری در آسمان و نقاط عبور از مرز عراق مشخص شد. طرح عملیات به 99 صفحه روی کاغذ رسید.
زمان عملیات، طلوع آفتاب در سرزمین عراق و منطقه عملیات، سرتاسر خاک عراق (شامل تمام پایگاههای هوایی، برجهای مراقبت، رادارهای پدافندی، پالایشگاهها، مخازن سوخت و مهمات و...) انتخاب شد.
بامداد روز یکم مهرماه سال1359 درحالی که بیش از 10ساعت از هجوم هواپیماهای دشمن نمیگذشت، با ابلاغ رمز «کمان99» به پایگاههای هوایی، عملیات آغاز شد. پایگاه بوشهر با 40فروند فانتوم حمله به بغداد را آغاز کرد. پس از آن پرندههای ایران از پایگاه تهران به قصد بمباران پایگاه هوایی الرشید در جنوب بغداد و فرودگاه بینالمللی بغداد به پرواز درآمدند.
380نفر از پرسنل نیروی هوایی در عملیات «کمان 99» حضور داشتند. این عملیات از نظر تعداد هواپیماهای شرکتکننده در آن یکی از منحصربهفردترین نبردهای هوایی جهان پس از جنگ جهانی دوم بود. 200 فروند جنگنده بمبافکن در این عملیات به پرواز درآمدند که 140 فروند آنها توانست از مرز عبور کنند.
همه اهداف از پیش تعیینشده شامل پایگاههای هوایی الرشید بغداد، کوت در استان العماره، موصل در استان نینوا، ناصریه در استان ذیقار، شعیبه در استان بصره، پایگاه هوایی کرکوک، پایگاههای هوایی حبانیه شامل دو پایگاه تموز و هضبه در غرب بغداد، پایگاه هواییامالقصر، فرودگاه بینالمللی بغداد و فرودگاه المثنی، پالایشگاههای نفت کرکوک و بصره، پلهای ارتباطی تنومه، بصره و چاههای نفت باباگرگر و مخازن نفت موصل و تاسیسات گازی کرکوک، آماج حملات بمبافکنهای نیروی هوایی ایران قرار گرفت.
این عملیات موجب شد نیروی هوایی عراق بخش عمدهای از توان خود را از دست دهد و تا مدتها پایگاههای هوایی دشمن قادر به استفاده از این امکانات نبود.
عملیات «اچ 3»
شاید بیشتر، شبیه فیلمهای تخیلی هالیوودی به نظر برسد اما «اچ 3» واقعیت دارد. حدود ششماه از آغاز تهاجم عراق میگذشت و جنگ در مرز ایران و عراق جریان داشت. نیروی هوایی ایران که در آغاز جنگ یکی از بزرگترین عملیات جهان یعنی عملیات «کمان 99» را با شرکت بیش از 140هواپیمای جنگی بهنام خود ثبت کرد، تمامی پایگاههای هوایی دشمن را مورد هدف قرار داده بود جز یکی؛ پایگاه هوایی «الولید».
چند ماهی که از عملیات «کمان 99» گذشته بود، منابع اطلاعاتی ایران دریافتند نیروی هوایی عراق تعداد زیادی از بمبافکنهای خود را برای دورماندن از حملات هواپیماهای ایرانی و جلوگیری از نابودی آنها بر روی باند فرودگاه، به پایگاهی در دورترین نقطه غرب این کشور منتقل کرده است؛ به یکی از پایگاههای سهگانه اچ 3 به نام الولید. صدام و هیچیک از کارشناسان نظامی او تصور نمیکردند این پایگاه که در غربیترین نقطه خاک عراق و در نزدیکی مرز این کشور با اردن قرار داشت، مورد هدف جنگندههای ایرانی قرار گیرد.
جنگندههای ایرانی برای بمباران این پایگاه باید از مرزهای شرقی عراق وارد شده و پس از گذشتن از آسمان بغداد و بسیاری از شهرهای دیگر که تاسیسات پدافندی موثری داشتند به اچ3 میرسیدند و پس از انجام عملیات دوباره از همین مسیر بازمیگشتند. در تمام طول مسیر جدای از موشکهای زمینبههوا و توپهای ضدهوایی، هواپیماهای رهگیر عراقی نیز وجود داشتند. عبور جنگندههای ایرانی از عرض کشور عراق و رسیدن به دورترین نقطه خاک این کشور مسالهای نبود که از چشم رادارهای عراقی پنهان بماند. با تکیه بر همین امکانات بود که عراق احتمال حمله به این پایگاه را منتفی و غیرممکن میدانست اما افسران نیروی هوایی ایران باور دیگری داشتند. خلبانان نیروی هوایی مصمم بودند این عملیات را انجام دهند. به این ترتیب پایگاه هوایی «نوژه» همدان، آبستن یکی از رویدادهای بزرگ جنگ شد.
قرار شد هشتفانتوم، از فرودگاهی در شمالغرب کشور به پرواز درآیند. این هواپیماها باید از کوهستانهای مرزی عراق و ترکیه و در ارتفاعی پایین پرواز میکردند و پس از طی مسافتی طولانی برروی خط مرزی عراق و ترکیه، خود را به پایگاه اچ3 برسانند. فانتومها پس از فروریختن بمب بر سر جنگندههای عراقی میبایست از راه رفته برمیگشتند. در تمام طول مسیر جنگندهها برای پنهانماندن از دید رادارهای عراقی بر فراز مناطق کوهستانی، در ارتفاع پایین پرواز میکردند، ارتفاعی به اندازه 20 تا 30متر. به دشواری پرواز در این ارتفاع ضرورت سوختگیری جنگندهها برای امکان طی مسیر و بازگشت از آن توسط یک هواپیمای بویینگ را هم اضافه کنید اما عملیات بهاندازهای برای نیروی هوایی اهمیت داشت که هیچیک از اینها نمیتوانست مانع اجرای آن شود.
فانتومها روز قبل از عملیات، از پایگاه نوژه به پایگاهی در ارومیه پرواز کرده بودند. روز عملیات هر هشتهواپیما در دو گروه چهار تیمی از باند فرودگاه برخاستند و از شمالشرق و از فراز کوههای آرارات وارد منطقه مشترک مرزی عراق و ترکیه شدند. در جایی بسیار دورتر در فرودگاه «لارناکا» در قبرس یک هواپیمای بویینگ 707 متعلق به هواپیمایی ملی ایران (هما) وارد فرودگاه شده بود و طبق برنامهریزی قبلی آماده میشد تا بدون مسافر به تهران بازگردد. قبل از آنکه هواپیما، باند فرودگاه را ترک کند دو مامور اطلاعاتی ایران که همراه مسافران این پرواز همانروز وارد قبرس شده بودند به داخل کابین خلبان رفتند و با خلبان هواپیما به گفتوگو نشستند. خلبان نمیتوانست چیزی را که میشنود باور کند. انجام چنین کاری دیوانگی محض بود.
برنامهریزی عملیات بهطرز دقیقی صورت گرفته بود و در ساعتی مشخص هواپیمای بویینگ میباید بر فراز کوهستانهای مرزی ترکیه و عراق با فانتومها ملاقات میکرد. هواپیمای سوخترسان در تماس با فرودگاههای قبرس و آنکارا وانمود کرد که مسیرش را گم کرده و در حال مسیریابی مجدد است. در ساعت مقرر تانکر سوخترسان با فانتومها در نقطه پیشبینیشده روبهرو شد. فانتومها توانسته بودند با سکوت رادیویی و پرواز در ارتفاع پایین خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کنند. هر هشت هواپیما که سوختشان پس از طی مسیری طولانی در حال اتمام بود بهطور منظم عملیات سوختگیری هوایی را انجام دادند و با شتاب به سوی هدفی رهسپار شدند که بیصبرانه انتظارشان را میکشید. هواپیمای بویینگ نیز با احتیاط کامل مشغول گشتزنی در طول مسیر شد تا در بازگشت، دوباره عملیات سوخترسانی به فانتومها را انجام دهد.
فانتومها در ارتفاعی پایین به سمت اچ 3 ادامه مسیر دادند. ساعتی بعد هر هشت هواپیما بر فراز پایگاه ظاهر شدند. بر فراز پایگاه، فانتومها ارتفاعشان را افزایش دادند و پس از تقسیمشدن به دو گروه چهارتایی به سمت هدف شیرجه رفتند. بمبها یکی پس از دیگری بر سر اچ 3 فرود آمد و پایگاه اچ 3 با تمامی نفوذناپذیریاش در زیر آتش فانتومهای ایرانی نابود شد و بیش از 48هواپیمای عراقی که بیشتر آنها بمبافکنهای روسی (میگ23، سوخو20، تییو16، تییو22) بودند، در این عملیات از بین رفتند.
فانتومها پس از انجام موفقیتآمیز عملیات باز به همان شیوه پیشین، خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کرده و در نقطه برنامهریزی شده پس از سوختگیری دوباره، پرواز خود را به سمت ایران ادامه دادند. قبل از عبور فانتومها از مرز عراق، یکی از جنگندهها مورد هدف پدافند هوایی عراق قرار گرفت اما برای تکمیل نمایش این عملیات، جنگنده آسیبدیده پیش از اینکه بخواهد سقوط کند در وسط جادهای در آذربایجانغربی به زمین نشست.
عراق که از نابودی کامل اصلیترین پایگاه هوایی خود غافلگیر شده بود، ابتدا تصور میکرد که حمله از جانب اسراییل صورت گرفته است. با توجه به نزدیکی اسراییل به اردن و اینکه در سال 1967 نیز اسراییلیها فرودگاههای این کشور را بمباران کرده بودند احتمال اینکه حمله از جانب اسراییل بوده باشد برای آنان بسیار باورپذیرتر مینمود تا هواپیماهای ایرانی توانسته باشند چنین مسیر طولانی را طی کنند و باوجود پدافند هوایی عراق در دو نوبت بر فراز آسمان این کشور سوختگیری هوایی را انجام دهند اما اندکی بعد، عراقیها دریافتند که هدف یکی از جسورانهترین عملیاتهای هوایی تاریخ جهان قرار گرفتهاند؛ عملیات «اچ 3» که به نام فانتومها ثبت شد.
عملیات «کمان 99»
آغاز خوب، رفتن نصف راه است. شاید با همین تصور عراق تصمیم به حمله هوایی به ایران گرفت. عراق دارای 607 هواپیمای شکاری و بمبافکن و 169 بالگرد بود. با اتکا به همین توانایی صدام به تقلید از نیروی هوایی رژیم صهیونیستی که در 1967 در جنگ با اعراب، با حملهای برقآسا نیروی هوایی مصر را از کار انداخت، بعدازظهر روز 31 شهریور سال1359 به پایگاههای هوایی ایران حمله کرد، با این تصور که از این طریق نیروی هوایی ایران را مختل کند.
ساعت 13:45دقیقه ششفروند «میگ23»، فرودگاه اهواز را مورد هدف قرار دادند. 30دقیقه بعد سه فروند «میگ23» دیگر به فرودگاه تهران یورش بردند. 30دقیقه دوم چهارفروند «میگ 21» به فرودگاه همدان، سه فروند میگ به فرودگاه سنندج و هشت فروند به فرودگاه تبریز حمله کردند و در پی اینها فرودگاههای بوشهر، کرمانشاه و اسلامآباد نیز مورد هدف نیروی هوایی عراق قرار گرفتند.
عراق، گام اول خود را بهعنوان کشور مهاجم برداشته بود. نیروی هوایی ارتش ایران به فرماندهی «شهید فکوری» به فکر پاسخ به این حمله بود. شبانه، طرح عملیات ریخته شد.
پایگاههای هوایی تهران، همدان و بوشهر با جنگندههای اف4 (فانتوم)، پایگاههای تبریز و دزفول با جنگندههای اف5 (تایگر) برای اجرای عملیات و پایگاههای هفتم و هشتم شکاری با یگان اف14 (تامکت) برای پشتیبانی انتخاب شدند.
موشکها بر روی جنگندهها «لود» شدند. خلبانان در هر پایگاه به فرماندهی فراخوانده شدند و هماهنگی بر روی برنامه پروازی، نوع ماموریت، اهداف، مسیر رفتوبرگشت، باندهای فرعی برای فرود اضطراری، محلهای سوختگیری در آسمان و نقاط عبور از مرز عراق مشخص شد. طرح عملیات به 99 صفحه روی کاغذ رسید.
زمان عملیات، طلوع آفتاب در سرزمین عراق و منطقه عملیات، سرتاسر خاک عراق (شامل تمام پایگاههای هوایی، برجهای مراقبت، رادارهای پدافندی، پالایشگاهها، مخازن سوخت و مهمات و...) انتخاب شد.
بامداد روز یکم مهرماه سال1359 درحالی که بیش از 10ساعت از هجوم هواپیماهای دشمن نمیگذشت، با ابلاغ رمز «کمان99» به پایگاههای هوایی، عملیات آغاز شد. پایگاه بوشهر با 40فروند فانتوم حمله به بغداد را آغاز کرد. پس از آن پرندههای ایران از پایگاه تهران به قصد بمباران پایگاه هوایی الرشید در جنوب بغداد و فرودگاه بینالمللی بغداد به پرواز درآمدند.
380نفر از پرسنل نیروی هوایی در عملیات «کمان 99» حضور داشتند. این عملیات از نظر تعداد هواپیماهای شرکتکننده در آن یکی از منحصربهفردترین نبردهای هوایی جهان پس از جنگ جهانی دوم بود. 200 فروند جنگنده بمبافکن در این عملیات به پرواز درآمدند که 140 فروند آنها توانست از مرز عبور کنند.
همه اهداف از پیش تعیینشده شامل پایگاههای هوایی الرشید بغداد، کوت در استان العماره، موصل در استان نینوا، ناصریه در استان ذیقار، شعیبه در استان بصره، پایگاه هوایی کرکوک، پایگاههای هوایی حبانیه شامل دو پایگاه تموز و هضبه در غرب بغداد، پایگاه هواییامالقصر، فرودگاه بینالمللی بغداد و فرودگاه المثنی، پالایشگاههای نفت کرکوک و بصره، پلهای ارتباطی تنومه، بصره و چاههای نفت باباگرگر و مخازن نفت موصل و تاسیسات گازی کرکوک، آماج حملات بمبافکنهای نیروی هوایی ایران قرار گرفت.
این عملیات موجب شد نیروی هوایی عراق بخش عمدهای از توان خود را از دست دهد و تا مدتها پایگاههای هوایی دشمن قادر به استفاده از این امکانات نبود.
عملیات «اچ 3»
شاید بیشتر، شبیه فیلمهای تخیلی هالیوودی به نظر برسد اما «اچ 3» واقعیت دارد. حدود ششماه از آغاز تهاجم عراق میگذشت و جنگ در مرز ایران و عراق جریان داشت. نیروی هوایی ایران که در آغاز جنگ یکی از بزرگترین عملیات جهان یعنی عملیات «کمان 99» را با شرکت بیش از 140هواپیمای جنگی بهنام خود ثبت کرد، تمامی پایگاههای هوایی دشمن را مورد هدف قرار داده بود جز یکی؛ پایگاه هوایی «الولید».
چند ماهی که از عملیات «کمان 99» گذشته بود، منابع اطلاعاتی ایران دریافتند نیروی هوایی عراق تعداد زیادی از بمبافکنهای خود را برای دورماندن از حملات هواپیماهای ایرانی و جلوگیری از نابودی آنها بر روی باند فرودگاه، به پایگاهی در دورترین نقطه غرب این کشور منتقل کرده است؛ به یکی از پایگاههای سهگانه اچ 3 به نام الولید. صدام و هیچیک از کارشناسان نظامی او تصور نمیکردند این پایگاه که در غربیترین نقطه خاک عراق و در نزدیکی مرز این کشور با اردن قرار داشت، مورد هدف جنگندههای ایرانی قرار گیرد.
جنگندههای ایرانی برای بمباران این پایگاه باید از مرزهای شرقی عراق وارد شده و پس از گذشتن از آسمان بغداد و بسیاری از شهرهای دیگر که تاسیسات پدافندی موثری داشتند به اچ3 میرسیدند و پس از انجام عملیات دوباره از همین مسیر بازمیگشتند. در تمام طول مسیر جدای از موشکهای زمینبههوا و توپهای ضدهوایی، هواپیماهای رهگیر عراقی نیز وجود داشتند. عبور جنگندههای ایرانی از عرض کشور عراق و رسیدن به دورترین نقطه خاک این کشور مسالهای نبود که از چشم رادارهای عراقی پنهان بماند. با تکیه بر همین امکانات بود که عراق احتمال حمله به این پایگاه را منتفی و غیرممکن میدانست اما افسران نیروی هوایی ایران باور دیگری داشتند. خلبانان نیروی هوایی مصمم بودند این عملیات را انجام دهند. به این ترتیب پایگاه هوایی «نوژه» همدان، آبستن یکی از رویدادهای بزرگ جنگ شد.
قرار شد هشتفانتوم، از فرودگاهی در شمالغرب کشور به پرواز درآیند. این هواپیماها باید از کوهستانهای مرزی عراق و ترکیه و در ارتفاعی پایین پرواز میکردند و پس از طی مسافتی طولانی برروی خط مرزی عراق و ترکیه، خود را به پایگاه اچ3 برسانند. فانتومها پس از فروریختن بمب بر سر جنگندههای عراقی میبایست از راه رفته برمیگشتند. در تمام طول مسیر جنگندهها برای پنهانماندن از دید رادارهای عراقی بر فراز مناطق کوهستانی، در ارتفاع پایین پرواز میکردند، ارتفاعی به اندازه 20 تا 30متر. به دشواری پرواز در این ارتفاع ضرورت سوختگیری جنگندهها برای امکان طی مسیر و بازگشت از آن توسط یک هواپیمای بویینگ را هم اضافه کنید اما عملیات بهاندازهای برای نیروی هوایی اهمیت داشت که هیچیک از اینها نمیتوانست مانع اجرای آن شود.
فانتومها روز قبل از عملیات، از پایگاه نوژه به پایگاهی در ارومیه پرواز کرده بودند. روز عملیات هر هشتهواپیما در دو گروه چهار تیمی از باند فرودگاه برخاستند و از شمالشرق و از فراز کوههای آرارات وارد منطقه مشترک مرزی عراق و ترکیه شدند. در جایی بسیار دورتر در فرودگاه «لارناکا» در قبرس یک هواپیمای بویینگ 707 متعلق به هواپیمایی ملی ایران (هما) وارد فرودگاه شده بود و طبق برنامهریزی قبلی آماده میشد تا بدون مسافر به تهران بازگردد. قبل از آنکه هواپیما، باند فرودگاه را ترک کند دو مامور اطلاعاتی ایران که همراه مسافران این پرواز همانروز وارد قبرس شده بودند به داخل کابین خلبان رفتند و با خلبان هواپیما به گفتوگو نشستند. خلبان نمیتوانست چیزی را که میشنود باور کند. انجام چنین کاری دیوانگی محض بود.
برنامهریزی عملیات بهطرز دقیقی صورت گرفته بود و در ساعتی مشخص هواپیمای بویینگ میباید بر فراز کوهستانهای مرزی ترکیه و عراق با فانتومها ملاقات میکرد. هواپیمای سوخترسان در تماس با فرودگاههای قبرس و آنکارا وانمود کرد که مسیرش را گم کرده و در حال مسیریابی مجدد است. در ساعت مقرر تانکر سوخترسان با فانتومها در نقطه پیشبینیشده روبهرو شد. فانتومها توانسته بودند با سکوت رادیویی و پرواز در ارتفاع پایین خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کنند. هر هشت هواپیما که سوختشان پس از طی مسیری طولانی در حال اتمام بود بهطور منظم عملیات سوختگیری هوایی را انجام دادند و با شتاب به سوی هدفی رهسپار شدند که بیصبرانه انتظارشان را میکشید. هواپیمای بویینگ نیز با احتیاط کامل مشغول گشتزنی در طول مسیر شد تا در بازگشت، دوباره عملیات سوخترسانی به فانتومها را انجام دهد.
فانتومها در ارتفاعی پایین به سمت اچ 3 ادامه مسیر دادند. ساعتی بعد هر هشت هواپیما بر فراز پایگاه ظاهر شدند. بر فراز پایگاه، فانتومها ارتفاعشان را افزایش دادند و پس از تقسیمشدن به دو گروه چهارتایی به سمت هدف شیرجه رفتند. بمبها یکی پس از دیگری بر سر اچ 3 فرود آمد و پایگاه اچ 3 با تمامی نفوذناپذیریاش در زیر آتش فانتومهای ایرانی نابود شد و بیش از 48هواپیمای عراقی که بیشتر آنها بمبافکنهای روسی (میگ23، سوخو20، تییو16، تییو22) بودند، در این عملیات از بین رفتند.
فانتومها پس از انجام موفقیتآمیز عملیات باز به همان شیوه پیشین، خود را از دید رادارهای عراقی پنهان کرده و در نقطه برنامهریزی شده پس از سوختگیری دوباره، پرواز خود را به سمت ایران ادامه دادند. قبل از عبور فانتومها از مرز عراق، یکی از جنگندهها مورد هدف پدافند هوایی عراق قرار گرفت اما برای تکمیل نمایش این عملیات، جنگنده آسیبدیده پیش از اینکه بخواهد سقوط کند در وسط جادهای در آذربایجانغربی به زمین نشست.
عراق که از نابودی کامل اصلیترین پایگاه هوایی خود غافلگیر شده بود، ابتدا تصور میکرد که حمله از جانب اسراییل صورت گرفته است. با توجه به نزدیکی اسراییل به اردن و اینکه در سال 1967 نیز اسراییلیها فرودگاههای این کشور را بمباران کرده بودند احتمال اینکه حمله از جانب اسراییل بوده باشد برای آنان بسیار باورپذیرتر مینمود تا هواپیماهای ایرانی توانسته باشند چنین مسیر طولانی را طی کنند و باوجود پدافند هوایی عراق در دو نوبت بر فراز آسمان این کشور سوختگیری هوایی را انجام دهند اما اندکی بعد، عراقیها دریافتند که هدف یکی از جسورانهترین عملیاتهای هوایی تاریخ جهان قرار گرفتهاند؛ عملیات «اچ 3» که به نام فانتومها ثبت شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.