|

مختصری از تاریخ اصفهان

عمر اصفهان به همان اندازه عمر ایران است.بناي اصفهان را به طهمورث، سومين پادشاه از سلسله پيشداديان نسبت می‌دهند، اصفهان در تاريخ قديم به نام (گي) در پارس عليا معرفي شده، اين شهر اقامتگاه سلطنتي پادشاهان هخامنشي بوده‌است.
استرابون جغرافيدان يوناني در 2000 سال قبل، از اصفهان به عنوان مرکز کشور ايران نام برد.مسلمانان اين شهر را (جي) و در طول تاريخ به نام‌هاي اسپاهان يا شهر سواران و همچنين صفاهان و صفاهون می‌خوانند. از مراجعه به منابع موجود تاريخي چنين بر مي‌آيد كه كلمه " اسپاران " بطلميوس, " سپاهان " پهلوي و"اصفهان" عرب و " اصفهان " امروز لفظي قديمي است و به احتمال قريب به يقين كلمه‌اي پهلوي است و ريشه قديمي تر از پهلوي آن مكشوف نيست .
در عهد اشكانيان اصفهان مركز و پايتخت يكي از ايالت‌هاي وسيعي بود كه تحت فرمان ملوك اشكاني قرار داشت . در دوره ساسانيان, اصفهان محل سكونت و قلمرو و نفوذ "اسپوهران" يا اعضاي هفت خانواده بزرگ ايراني كه مشاغل عمده و مناسب سلطنتي در اختيار داشتند, بود. بعد از اسلام, اصفهان مانند ديگر شهرهاي ايران تا اوايل قرن چهارم تحت سلطه اعراب بود و در زمان منصور خليفه عباسي, مورد توجه قرارگرفت و به حاكم اين شهر دستور داده‌شد در عمران و آباداني آن كوشا باشد. در سال 319 هـ. ق. مرداويج زياري اصفهان را متصرف شد و آن را به پايتختي برگزيد و جشن سده را هرچه باشكوه تر در اين شهر برپا كرد.
در سال 327 هـ .ق. اصفهان به تصرف ركن الدوله ديلمي در آمد و آن را به پايتختي انتخاب كرد و اصفهان دوباره رونق خود را گرفت. در سال 443 هـ . ق. اصفهان به دست طغرل پادشاه سلجوقي فتح شد. در سال 639 هـ. ق. تحت سلطه مغول‌ها قرار گرفت.
پس از بازگشت سپاه مغول شهر اصفهان مجدداُ رونق پیدا کرد. سقوط شهر اصفهان و انقراض سلسله صفويه كه پس از 6 ماه محاصره به دست محمود افغان, انجام گرفت . با سقوط شهر اصفهان سلسله صفوي نيز منقرض شد و اصفهان دچار انحطاط شد.
در دوران زنديه و قاجاريه پايتخت كشور به شيراز و تهران انتقال يافت در زمان قاجار پسر ناصرالدين شاه, ظل‌السطان زمين و مصالح و آثار تاريخي شهر را به مردم مي‌فروخت و مي‌خواست به هرترتيبي كه شده مخارج قشون خود را كه از واحدهاي بسيار قوي و منظم كشور بود, تامين كند .
از ويژگي‌هاي اقتصادي شهر اصفهان در دوره قاجار, درآمد ناچيز زمين و عدم امنيت ملاكين بود. در دوره پهلوي با توجه به شرايط تاريخي و جغرافيايي, شهر اصفهان موردتوجه قرار گرفت, دربازسازي آثار تاريخي آن كوشش‌هايي به عمل آمد و توسعه صنعتي شهر و منطقه آغاز شد. اصفهان يكي از شهرهاي بزرگ و سياحتي ايران است.
ورود اسلام و گسترش آن و تاثير عميق فرهنگ اسلامي در زير بناي ساخت شهر اصفهان و وجود هنرمندان ايراني باعث گرديد تا يکي از زيباترين شهرهاي مذهبي جهان که در ان نمودهاي فرهنگي با ارزش از جمله مساجد و مناره ها و مدارس علميه بود، شکل بگيرد. در دوره ديالمه، صاحب بن عباد که مردي کريم و فاضل بود، اصفهان را به مرکز علم و ادب و هنر تبديل کرد و فضلا و دانشمندان را به آنجا کشاند، در همان زمان بود که بارويي با بيست و يک هزار گام به دور اصفهان ساخته شد. در دوران سلجوقيان آباداني اصفهان با ساخت مساجد، کوشک‌ها، باغستان‌ها و عمارت‌هاي با شکوه رونق گرفت و مرکزيت يافت.با حمله مغول صدمات بسياري به اين شهر وارد شد، واز رونق و حشمت آن کاسته شد.
اصفهان در قلب ايران واقع شده و از نظر موقعيت جقرافيايي در 51 درجه 29 دقيقه طول شرقي و 32 درجه 38 دقيقه عرض شمالي در جلگه سبز و خرم زاينده رود و دامنه کوههاي زاگرس قرار دارد. اين شهر در فاصله 414 کيلومتري جنوب تهران واقع شده ، اب و هواي اصفهان معتدل و فصول چهار گانه آن منظم است، شمال اصفهان تا 90 کيلومتري باز و بادهاي خنک شمالي از اين طريق مي‌وزد. جنوب و مغرب اصفهان، کوهستاني وشمال و مشرق ان جلگه است به همين علت داراي اختلاف هوا و بارندگي است. استاد محمدمهریار بنای شهر را بدست آریایی‌ها که حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح به فلات مرکزی ایران آمده‌اند دانسته ودرباره قدمت شهر چنین می‌نویسد:
« شهراصفهان از جمله بلادی است که شاید تاریخ و سابقه آن به سابقه و قدمت کشور ایران می‌رسد. از مطالعه مدارک تاریخی و جغرافیایی قدیم چنین دریافت می‌شود که اصفهان در عهد ساسانیان اهمیتی به سزا داشتند و مخصوصاً جنبه دفاعی آن که مرکز تجمع سپاه بود. برارزش جغرافیایی آن افزوده است. و نکته دیگر اینکه فعلاً آثار تاریخی که زمان آنها به پیش از ساسانیان برسد در دست نیست و آثاری چون، آتشگاه و باروی آن درنصرآباد، دیوار خشتی درمسجدجامع و پل شهرستان از جمله نمونه‌هایی هستند که از دوره ساسانیان به‌جا مانده‌اند. اما بلحاظ، عناصری چون ویژگی‌های طبیعی منطقه اصفهان، گویش‌های باستانی موجود در نواحی اطراف شهر و نیز نام اصفهان و بسیاری از روستاها و شهرهای وابسته به آن مانند: سین، آدریان، آذرخواران، آذرمناباد، سروش آذران، خوزان و فرمان ویسنا و ... می توان به قدمت اصفهان به خیلی بیش از ساسانیان پی برد.
عمر اصفهان به همان اندازه عمر ایران است.بناي اصفهان را به طهمورث، سومين پادشاه از سلسله پيشداديان نسبت می‌دهند، اصفهان در تاريخ قديم به نام (گي) در پارس عليا معرفي شده، اين شهر اقامتگاه سلطنتي پادشاهان هخامنشي بوده‌است.
استرابون جغرافيدان يوناني در 2000 سال قبل، از اصفهان به عنوان مرکز کشور ايران نام برد.مسلمانان اين شهر را (جي) و در طول تاريخ به نام‌هاي اسپاهان يا شهر سواران و همچنين صفاهان و صفاهون می‌خوانند. از مراجعه به منابع موجود تاريخي چنين بر مي‌آيد كه كلمه " اسپاران " بطلميوس, " سپاهان " پهلوي و"اصفهان" عرب و " اصفهان " امروز لفظي قديمي است و به احتمال قريب به يقين كلمه‌اي پهلوي است و ريشه قديمي تر از پهلوي آن مكشوف نيست .
در عهد اشكانيان اصفهان مركز و پايتخت يكي از ايالت‌هاي وسيعي بود كه تحت فرمان ملوك اشكاني قرار داشت . در دوره ساسانيان, اصفهان محل سكونت و قلمرو و نفوذ "اسپوهران" يا اعضاي هفت خانواده بزرگ ايراني كه مشاغل عمده و مناسب سلطنتي در اختيار داشتند, بود. بعد از اسلام, اصفهان مانند ديگر شهرهاي ايران تا اوايل قرن چهارم تحت سلطه اعراب بود و در زمان منصور خليفه عباسي, مورد توجه قرارگرفت و به حاكم اين شهر دستور داده‌شد در عمران و آباداني آن كوشا باشد. در سال 319 هـ. ق. مرداويج زياري اصفهان را متصرف شد و آن را به پايتختي برگزيد و جشن سده را هرچه باشكوه تر در اين شهر برپا كرد.
در سال 327 هـ .ق. اصفهان به تصرف ركن الدوله ديلمي در آمد و آن را به پايتختي انتخاب كرد و اصفهان دوباره رونق خود را گرفت. در سال 443 هـ . ق. اصفهان به دست طغرل پادشاه سلجوقي فتح شد. در سال 639 هـ. ق. تحت سلطه مغول‌ها قرار گرفت.
پس از بازگشت سپاه مغول شهر اصفهان مجدداُ رونق پیدا کرد. سقوط شهر اصفهان و انقراض سلسله صفويه كه پس از 6 ماه محاصره به دست محمود افغان, انجام گرفت . با سقوط شهر اصفهان سلسله صفوي نيز منقرض شد و اصفهان دچار انحطاط شد.
در دوران زنديه و قاجاريه پايتخت كشور به شيراز و تهران انتقال يافت در زمان قاجار پسر ناصرالدين شاه, ظل‌السطان زمين و مصالح و آثار تاريخي شهر را به مردم مي‌فروخت و مي‌خواست به هرترتيبي كه شده مخارج قشون خود را كه از واحدهاي بسيار قوي و منظم كشور بود, تامين كند .
از ويژگي‌هاي اقتصادي شهر اصفهان در دوره قاجار, درآمد ناچيز زمين و عدم امنيت ملاكين بود. در دوره پهلوي با توجه به شرايط تاريخي و جغرافيايي, شهر اصفهان موردتوجه قرار گرفت, دربازسازي آثار تاريخي آن كوشش‌هايي به عمل آمد و توسعه صنعتي شهر و منطقه آغاز شد. اصفهان يكي از شهرهاي بزرگ و سياحتي ايران است.
ورود اسلام و گسترش آن و تاثير عميق فرهنگ اسلامي در زير بناي ساخت شهر اصفهان و وجود هنرمندان ايراني باعث گرديد تا يکي از زيباترين شهرهاي مذهبي جهان که در ان نمودهاي فرهنگي با ارزش از جمله مساجد و مناره ها و مدارس علميه بود، شکل بگيرد. در دوره ديالمه، صاحب بن عباد که مردي کريم و فاضل بود، اصفهان را به مرکز علم و ادب و هنر تبديل کرد و فضلا و دانشمندان را به آنجا کشاند، در همان زمان بود که بارويي با بيست و يک هزار گام به دور اصفهان ساخته شد. در دوران سلجوقيان آباداني اصفهان با ساخت مساجد، کوشک‌ها، باغستان‌ها و عمارت‌هاي با شکوه رونق گرفت و مرکزيت يافت.با حمله مغول صدمات بسياري به اين شهر وارد شد، واز رونق و حشمت آن کاسته شد.
اصفهان در قلب ايران واقع شده و از نظر موقعيت جقرافيايي در 51 درجه 29 دقيقه طول شرقي و 32 درجه 38 دقيقه عرض شمالي در جلگه سبز و خرم زاينده رود و دامنه کوههاي زاگرس قرار دارد. اين شهر در فاصله 414 کيلومتري جنوب تهران واقع شده ، اب و هواي اصفهان معتدل و فصول چهار گانه آن منظم است، شمال اصفهان تا 90 کيلومتري باز و بادهاي خنک شمالي از اين طريق مي‌وزد. جنوب و مغرب اصفهان، کوهستاني وشمال و مشرق ان جلگه است به همين علت داراي اختلاف هوا و بارندگي است. استاد محمدمهریار بنای شهر را بدست آریایی‌ها که حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح به فلات مرکزی ایران آمده‌اند دانسته ودرباره قدمت شهر چنین می‌نویسد:
« شهراصفهان از جمله بلادی است که شاید تاریخ و سابقه آن به سابقه و قدمت کشور ایران می‌رسد. از مطالعه مدارک تاریخی و جغرافیایی قدیم چنین دریافت می‌شود که اصفهان در عهد ساسانیان اهمیتی به سزا داشتند و مخصوصاً جنبه دفاعی آن که مرکز تجمع سپاه بود. برارزش جغرافیایی آن افزوده است. و نکته دیگر اینکه فعلاً آثار تاریخی که زمان آنها به پیش از ساسانیان برسد در دست نیست و آثاری چون، آتشگاه و باروی آن درنصرآباد، دیوار خشتی درمسجدجامع و پل شهرستان از جمله نمونه‌هایی هستند که از دوره ساسانیان به‌جا مانده‌اند. اما بلحاظ، عناصری چون ویژگی‌های طبیعی منطقه اصفهان، گویش‌های باستانی موجود در نواحی اطراف شهر و نیز نام اصفهان و بسیاری از روستاها و شهرهای وابسته به آن مانند: سین، آدریان، آذرخواران، آذرمناباد، سروش آذران، خوزان و فرمان ویسنا و ... می توان به قدمت اصفهان به خیلی بیش از ساسانیان پی برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.