پرونده موسیقی بانوان اصفهانی روی خط آزاد
تصنیفخوانی پوران در دستگاه شور
عکس: فرزان
جمال نوروزباقری: بعد از ممانعت حضور بانوان در ورزشگاهها، بخشنامه شهرداری تهران درباره تفکیک اتاقهای زنان و مردان کارمند در ادارات زیر نظر این نهاد، و پس از بالا گرفتن زمزمهها درباره تفکیک جنسیتی در برخی از ادارات و نهادهای دیگر و حتی میان تماشاگران سینما و کنسرتهای موسیقی، خبرها از کنار گذاشتن نوازندگان زن از کنسرتهای موسیقی حکایت میکند.
پیش از این، اینجا و آنجا در برخی از کنسرتها از حضور بانوان نوازنده در کنار آقایان جلوگیری به عمل میآمد. اما به نظر میرسید که در یک سال اخیر روند چنینکاری کند شده باشد.
در سالهای اخیر بارها برای کنار گذاشتن زنان از صحنه اجرای موسیقی تلاشهایی شدهاست. برای نمونه در شهر اصفهان و بنا به گفته مدیر کل ارشاد این استان، ده سالی است که این رویه جریان دارد.
علیرضا قربانی که بهارگذشته برای کنسرتی خیریه به اصفهان آمده بود، شش نوازنده زن گروه را حذف کرد و سالار عقیلی نیز سال گذشته برای کنسرتی در این شهر مجبور به حذف زنان نوازنده شد.سالار عقیلی که با گروه قمر به اصفهان رفته بود در توضیح این کار گفت: «ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻢ ﮔﺮوهم را ﮐﺎﻣﻞ در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ. ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﻮان نمیتوانند در اصفهان روی ﺳﻦ، ﺑﻨﻮازﻧﺪ.»
براساس یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجرای زنده موسیقی در بعضی شهرها از قبیل اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... ممنوع است و گروههای موسیقی اجازه استفاده از هیچ نوازنده زن یا همخوان زنی را در گروه ندارند.
از طرف دیگر دفتر امور موسیقی ارشاد از وجود چنین قانون نانوشتهای اصل موضوع در چند شهر ایران از جمله اصفهان را تایید کرد و گفت: «این نوع تفکیک جنسیتی و مستثناکردن زنان، با سیاستهای وزارت ارشاد منافات دارد و اگر در شهرستانها زنان برای حضور روی سن مشکل دارند، مربوط به دیدگاه وزارت ارشاد نیست بلکه در ارتباط با نهادهای دیگر است.»
بر اساس قوانین موجود اگر مشخص شود که ارگانی فشارهایی این چنینی را خلاف قانون وارد میکند، میتوان با شکایت به دیوان عدالت اداری نسبت به مجازات آن ارگانها اقدام کرد، اما طبیعی است که هزینههای این کار چه برای افراد و یا نهادهایی چون خانه موسیقی و دفتر امور موسیقی وزارت ارشاد، بسیار زیاد است و آنها ترجیح میدهند به سیاق سابق با لابی و رایزنی با افراد و گروههای فشار در شهرستانها مشکلات را حل کنند.
برای بررسی بیشتر بر آن شدیم تا با یکی از اساتید به نام این هنر در استان اصفهان به گفت وگو بنشینیم ،لطفا تا پایان همراه ما باشید.
لطفا در ابتدا یک اتوبیوگرافی از خودتان برای خوانندگان شرق ارایه کنید.
پوران احمدی رام. به واسطه شغل شوهر به اصفهان مهاجرت کردم اما اصلیت تهرانی هستم. فعالیت هنری خود را از دبستان در گروههای سرود و خواندن قرآن شروع کردم. در دبیرستان، در گروههای مسابقات آواز شرکت کرده وبرای جشنهای مدرسه با ساز، خوانندگی میکردم. در مسابقه آواز، مقام دوم را آوردم که در برنامه جوانان آن موقع پخش میکردند ولی متاسفانه مدرکی نمانده که ارایه بدهم، اما عشق خواندن در من بوده است. در آن زمان ، موقعیت اینکه بروم خواننده شوم، در برنامه گلهای رنگارنگ برای من بود .توصیه اقوام که هنرمند بودند از جمله آقای اکبر گلپایگانی که پسر عمه مادر میشدند و عده ای دیگرکه هنرمندان سینما وتلویزیون، به پدر میگفتند که بروم، اما به خاطر موقعیت ایشان وهمینطور علاقه شخصی نمیرفتم. چون نمیخواستم در آن شرایط خواننده شوم. تازمانی که ازدواج کرده، جنگ شد ویک وقفه ای بین آن افتاد.
همسرم نظامی بودند وخیلی استرس داشتم ولی برای آرامش خودم از موسیقی استفاده میکردم. بهترین راه برای یک انسان این است که خلوت خود را با موسیقی پرکند یعنی از افکار منفی بیرون میآید. استرس جنگ برای من خیلی سخت بود. دوتا پسر هم داشتم که اینها را به راه موسیقی آوردم که یکی امروز آهنگساز است و دیگری در رشته ورزشی و صنعت، البته به موسیقی نیز علاقه دارد.
در تصنیف خوانندگان قدیمی از پاپ سنتی آغاز کردم و از سال 78 شروع به تخصصی کار کردن در ردیفهای موسیقی آواز که مدتی خدمت استاد دایی جواد بودم که استاد پیشکسوت ما هستند وسالهاست خدمت استاد شاهزیدی ردیف و آواز یاد میگیرم. باید تشکر کنم از خسرو چناریان استاد ویولن و مجتبی عسگری که همیشه نسبت به من لطف داشتند. در جایگاه تصنیف با ساز اساتید خوانده و دارای مدرک وتایید استاد هستم.
از سال 82 به طور رسمی آموزشگاههایی مثل تاج اصفهان، پایور، نغمه گشایش، از من خواستند در رابطه با تصنیف تدریس کنم. چون بیشتر خانمها به تصنیف علاقه دارند و تصنیف انگیزه آواز را تقویت میکند.
امروز در جامعه موسیقی زنان چه جایگاهی دارند؟
جایگاه خوبی دارند، اما به خصوص در اصفهان این کار به صورت پنهانی صورت میگیرد در حالیکه باید ظاهر باشد تا مردم استفاده کنند. از طریق من و همکاران، باید موسیقی گذشته، اشعار زیبای شعرا و زحمت خوانندگان وآهنگسازان را باید از زبان ما بشنوند تا اینکه بخواهند به سمت موسیقی مبتذل بروند. من فکر میکنم اجحاف است. چرا نباید ما مردم و خودمان به خصوص بانوان را با موسیقی آشنا کنیم؟
به صورت علنی یک اجرا داشته باشیم که، همه استفاده کنند. موسیقی و آواز خواندن یک نوع فرار از بیماری و نوعی درمان است. که من بیشتر به صورت درمانی کار میکنم. آواز خواندن تخلیه روح انسان است. به خصوص خانمها که با مشکلات زیادی هم روبهرو هستند.
تفکیک جنسیتی و مستثنی کردن زنان در برنامههای موسیقی مربوط به دیدگاه ارشاد میشود یا فشار نهادهای دیگر؟
هردو باهم. در تهران اما اینگونه نیست و بانوان اجرای موسیقی دارند در تالار وحدت. من نمیدانم چرا تفاوت دوتا شهر که اینقدر بههم نزدیک هستند، زیاد است.
شهر اصفهان مذهبی است ولی تمام هنرمندان ما از اصفهان به تهران رفته و معروف شده اند. چرا اصفهان قدر خودش و هنرمندان آن را نمیداند؟
من فکر میکنم ارشاد تحت نظرارگانهای دیگر پیش میرود و دست آنها باز نیست که بخواهند کاری را انجام دهند.
در اصفهان مسوولان با بانوان در اجرای موسیقی چگونه برخورد میکنند؟
من تا حالا اقدام نکردهام برای مجوز گرفتن ، بوده که اداره آموزش وپرورش، شهرداری و.. برای باغ بانوان آن موقعی که تاسیس شد اجرا گذاشتند وبازبینی کار را انجام دادند. این شناسنامه را در ارشاد دارم و سابق گروهی به نام نغمه سرایان را رهبری میکردم.
در سالهای 81 و 82 راحتتر بود، از آن به بعد دیگر سختگیری صورت گرفت. الان فکر میکنم ، احتمال اینکه شاید یک اجازهای داده شود ،که گروه آموزشی داشته باشیم و بانوان استفاده کنند، هست.
آیا امکانات آموزشی برای بانوان در عرصه موسیقی وجود دارد؟
من فکر میکنم در همان زمان قبل از انقلاب، هرکسی نمیتوانست برود آموزشگاه، ساز یاد بگیرد یا آواز بخواند . در ارتباط با موسیقی بعد از انقلاب شاهد هستیم که قدم به قدم آموزشگاه موسیقی ایجاد شده است و بانوان درصد بیشترآن را تشکیل میدهند. ولی چرا نباید این همه زحمت وهزینه در این تفریح وسرگرمی سالم علنی شود که همه استفاده کنند .هنر در اختیار بانوان است، اما استفاده از این هنر ممنوعیت دارد.
مسوولان در این رابطه فکر میکنید بیشتر طرف هنرمند را میگیرند یا طرف نهادهایی که به آنها فشار میآورند؟
شاید افرادی بین آنها باشد در ارشاد ،خب دفاعی هم میکنند. چون بالاخره میدانند که یک آموزشگاهی باز شده و این همه هنرجوی خانم هستند که هزینه کرده و بالاخره میخواهند یک بهرهبرداری نیز بکنند. اصلا میخواهد پولی را که خرج کرده درآورد. الان درآمد اکثر هنرمندان از موسیقی است. اگر این هزینه را بکند ولی نتیجه نگیرد چه فایده داره؟ من فکر میکنم، که دفاع میکنند اما در اصفهان بهخاطر شرایط مذهبی این امکان وجود ندارد.
فکر میکنید امروز بزرگترین مشکل در اجرای تکخوانی خانمها چیست؟
باز این مساله فقط در اصفهان است وگرنه تکخوانی درتهران با مشکلی روبهرو نیست. ما امروز می شنویم که خانمها تک خوانی کرده وتصاویر آنها نیز دیده میشود.
اما میگویند: آنها از کشور خارج شدهاند. حالا اگر یک خواننده برود آنطرف آب به قول معروف یک اجرایی کند، بعد بیاید اینجا، میگویند که اشکال ندارد. چرا باید اینطور باشد ؟
اصلا دوست نداشتم هیچ موقع، بروم آنطرف آب اجرا بگذارم. مگر خانمها در ایران چه گناهی کردهاند که از موسیقی خودشان نمیتوانند، استفاده کنند . افرادی که نمیخواهند و نمیتوانندکه بروند، باید اینجا با دهان بسته بنشینند ، چرا؟
شما فکر میکنید که این به خاطر افراط است یا نفوذ برخی افراد در سازمانهای مختلف استان؟
من مهمتر از همه اینها دیدگاه مردم نسبت به آواز بانوان به خصوص؛ رقص وآواز. را مرتبط میدانم. متاسفانه این دیدگاه گذشته باعث شده که الان ممانعت شود. ولی مثلا اگر من بیایم یک موسیقی سنگین را با وقار خاص خود اجرا کرده و تدریس کنم. اینها آگاهی پیدا میکنند که این موسیقی فرق میکند. تر وخشک دارند با هم میسوزند. دیدگاه گذشته الان تاثیر خود را به خصوص در اصفهان گذاشته است.
آیا اصفهان توانسته در تغییر این دیدگاه کاری انجام دهد؟
فکر میکنم، تغییراتی در حال انجام است.
وضعیت امروز موسیقی بانوان را در استان چطور ارزیابی میکنید؟
من امیدوارم بهتر شود. بگذارند فعالیت انجام شود. حالا من در زمینه خودم نمیگویم، شاید بعد از من باشند کسانی که کار موسیقی انجام دهند و باید نتیجه آن را بگیرند، نمیدانیم چه خواهد شد، اما من مثبت نگاه میکنم.
راه حل این هرج ومرج در استان نسبت به موسیقی بانوان چیست؟
من راه کار را ، فقط درتغییر دیدگاه میدانم.
دیدگاه ابتدا باید در کجا شکل بگیرد ؟
من خودم اهل موسیقی هستم وآواز میخوانم وهم به احکام دینی واقعا اعتقاد دارم. باید همه چیز در کنار هم باشد. به عنوان مثال میگویند: فلانی خواننده است.پس اهل دین نیست، فقط سرخوش است و میخواند.
واقعا اگر صدای درون یک خواننده بیرون میآید، به نظر من صدا یک نعمت خدادادی است که باید استفاده شود ولی به راه خود. فروخته نشود و به فروش گذاشته نشود. هنر را نباید فروخت.
فکر میکنید طبق چه شرایطی میتوان صدای زنها را در سطح گسترده پخش کرد؟
وقار یک خانم در کلام، رفتار و پوشش. اگر اینها باشد، من فکر نکنم کسی دیدگاه بدی داشته باشد و نخواهد استفاده کند.گروههای عرفانی سنتی چه اشکالی دارد.
فکر میکنید شرایط برای موسیقی بانوان در دولت جدید بهتر شده است؟
فکر میکنم بهتر شده است، من مثبت فکر میکنم وآینده خوبی میبینم.
چه چیزی مشاهده کردید، که فکر میکنید آینده خوبی داریم؟
من می بینم درتهران، دارند میخوانند و تک خوانی میکنند. چون بالاخره اثر میگذارد و در شهر اصفهان هم آثار پخش ومنتشر میشود. در اصفهان هم هستند بانوانی که مجموعه آثار خود را ضبط و به بازار ارایه میدهند. ولی تبلیغات نمیکنند. اما خودم هیچوقت این کار را نکرده ونخواهم کرد. دلم میخواهد با یک اجازه رسمی باشد، یعنی رسما موسیقی مورد نظر شخصی را ارایه کنم.
الان در حوزه موسیقی بانوان در شهر اصفهان بزرگترین مشکل چیست؟
مساله بومی بودن. شهر بومی، شهری است که همه همدیگر را میشناسند. با همه بزرگی خیلی کوچک است، اما در تهران اینگونه نیست فضا و درخواست در ایجاد دیدگاههای مثبت به هم کمک میکنند. در اصفهان تا میآیند بههم کمک کنند، یک سری دیدگاه منفی در کار ایجاد میشود. به خاطر این که همدیگر را میشناسند.
فکر میکنید سختگیریهایی که امروز در موسیقی اصفهان هست فقط بخشی از بانوان را شامل میشود یا همه در گیر آن هستند؟
من میبینم خیلی از خانمها؛ چه نوازنده، چه خواننده. مثلا به فلان باغ بیرون از اصفهان میروند، یک مجوز میگیرند و اجرا میکنند .اما در خود اصفهان نمیتوانند اینکار را انجام دهند. پس من فکر میکنم، دوستان برای مجوز گرفتن بالاخره یک راهی پیدا کردهاند ولی خود من شخصا تن به این کار نمیدهم. موسیقی در اصفهان سلیقهای و پنهانی است.
چه شرایطی ایجاد شد که موسیقی اصفهان به این سمت برود؟
چون یکی که زحمت کشیده، دلش میخواهد از هنر خود استفاده کند و اجازه ندارد. مردم میخواهند این هنررا، سالها صدای خانمها را نشنیدهاند و نوازنده خانم ندیدهاند. این خودش یک لذت، سرگرمی و تفریح سالم است. اما نمیدانم در این ارتباط چی بگویم.
آیاشرایط میتواند زن را از حق طبیعی خودش محروم کند؟
نه. قبل از انقلاب آزاد بود خانمها بخوا نند ولی یکی انتخاب میشد، چون هرکسی اجازه اجرای موسیقی در آن زمان را نداشت. ولی من میگویم، خدارا شکر که در این موقعیت بعد از انقلاب قدم به قدم آموزشگاه ایجاد شد و خانمها در حال فعالیت هستند.
خانمهایی که بازنشسته و تنها شدهاند من بیشتر با این هنرجوها مواجه هستم. برای دل خودشان و برای اینکه از آلزایمر جلوگیری کنند به موسیقی روی میآورند.
من خوشحالم که اینکار را اجازه دارند انجام بدهند.یک طور ثواب وکمک به هم نوع خودم است که میبینم در زمان کلاس، ذهن خودشان را در ارتباط با موسیقی به کار میاندازند .
پیشنهادتان برای مسوولان اصفهان در ارتباط با موسیقی بانوان چیست؟
من خواهش میکنم اجازه بدهند؛ موسیقی سنگین را با وقار زنانه، به مردم معرفی کنیم.
پیش از این، اینجا و آنجا در برخی از کنسرتها از حضور بانوان نوازنده در کنار آقایان جلوگیری به عمل میآمد. اما به نظر میرسید که در یک سال اخیر روند چنینکاری کند شده باشد.
در سالهای اخیر بارها برای کنار گذاشتن زنان از صحنه اجرای موسیقی تلاشهایی شدهاست. برای نمونه در شهر اصفهان و بنا به گفته مدیر کل ارشاد این استان، ده سالی است که این رویه جریان دارد.
علیرضا قربانی که بهارگذشته برای کنسرتی خیریه به اصفهان آمده بود، شش نوازنده زن گروه را حذف کرد و سالار عقیلی نیز سال گذشته برای کنسرتی در این شهر مجبور به حذف زنان نوازنده شد.سالار عقیلی که با گروه قمر به اصفهان رفته بود در توضیح این کار گفت: «ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻢ ﮔﺮوهم را ﮐﺎﻣﻞ در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ. ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﻮان نمیتوانند در اصفهان روی ﺳﻦ، ﺑﻨﻮازﻧﺪ.»
براساس یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجرای زنده موسیقی در بعضی شهرها از قبیل اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... ممنوع است و گروههای موسیقی اجازه استفاده از هیچ نوازنده زن یا همخوان زنی را در گروه ندارند.
از طرف دیگر دفتر امور موسیقی ارشاد از وجود چنین قانون نانوشتهای اصل موضوع در چند شهر ایران از جمله اصفهان را تایید کرد و گفت: «این نوع تفکیک جنسیتی و مستثناکردن زنان، با سیاستهای وزارت ارشاد منافات دارد و اگر در شهرستانها زنان برای حضور روی سن مشکل دارند، مربوط به دیدگاه وزارت ارشاد نیست بلکه در ارتباط با نهادهای دیگر است.»
بر اساس قوانین موجود اگر مشخص شود که ارگانی فشارهایی این چنینی را خلاف قانون وارد میکند، میتوان با شکایت به دیوان عدالت اداری نسبت به مجازات آن ارگانها اقدام کرد، اما طبیعی است که هزینههای این کار چه برای افراد و یا نهادهایی چون خانه موسیقی و دفتر امور موسیقی وزارت ارشاد، بسیار زیاد است و آنها ترجیح میدهند به سیاق سابق با لابی و رایزنی با افراد و گروههای فشار در شهرستانها مشکلات را حل کنند.
برای بررسی بیشتر بر آن شدیم تا با یکی از اساتید به نام این هنر در استان اصفهان به گفت وگو بنشینیم ،لطفا تا پایان همراه ما باشید.
لطفا در ابتدا یک اتوبیوگرافی از خودتان برای خوانندگان شرق ارایه کنید.
پوران احمدی رام. به واسطه شغل شوهر به اصفهان مهاجرت کردم اما اصلیت تهرانی هستم. فعالیت هنری خود را از دبستان در گروههای سرود و خواندن قرآن شروع کردم. در دبیرستان، در گروههای مسابقات آواز شرکت کرده وبرای جشنهای مدرسه با ساز، خوانندگی میکردم. در مسابقه آواز، مقام دوم را آوردم که در برنامه جوانان آن موقع پخش میکردند ولی متاسفانه مدرکی نمانده که ارایه بدهم، اما عشق خواندن در من بوده است. در آن زمان ، موقعیت اینکه بروم خواننده شوم، در برنامه گلهای رنگارنگ برای من بود .توصیه اقوام که هنرمند بودند از جمله آقای اکبر گلپایگانی که پسر عمه مادر میشدند و عده ای دیگرکه هنرمندان سینما وتلویزیون، به پدر میگفتند که بروم، اما به خاطر موقعیت ایشان وهمینطور علاقه شخصی نمیرفتم. چون نمیخواستم در آن شرایط خواننده شوم. تازمانی که ازدواج کرده، جنگ شد ویک وقفه ای بین آن افتاد.
همسرم نظامی بودند وخیلی استرس داشتم ولی برای آرامش خودم از موسیقی استفاده میکردم. بهترین راه برای یک انسان این است که خلوت خود را با موسیقی پرکند یعنی از افکار منفی بیرون میآید. استرس جنگ برای من خیلی سخت بود. دوتا پسر هم داشتم که اینها را به راه موسیقی آوردم که یکی امروز آهنگساز است و دیگری در رشته ورزشی و صنعت، البته به موسیقی نیز علاقه دارد.
در تصنیف خوانندگان قدیمی از پاپ سنتی آغاز کردم و از سال 78 شروع به تخصصی کار کردن در ردیفهای موسیقی آواز که مدتی خدمت استاد دایی جواد بودم که استاد پیشکسوت ما هستند وسالهاست خدمت استاد شاهزیدی ردیف و آواز یاد میگیرم. باید تشکر کنم از خسرو چناریان استاد ویولن و مجتبی عسگری که همیشه نسبت به من لطف داشتند. در جایگاه تصنیف با ساز اساتید خوانده و دارای مدرک وتایید استاد هستم.
از سال 82 به طور رسمی آموزشگاههایی مثل تاج اصفهان، پایور، نغمه گشایش، از من خواستند در رابطه با تصنیف تدریس کنم. چون بیشتر خانمها به تصنیف علاقه دارند و تصنیف انگیزه آواز را تقویت میکند.
امروز در جامعه موسیقی زنان چه جایگاهی دارند؟
جایگاه خوبی دارند، اما به خصوص در اصفهان این کار به صورت پنهانی صورت میگیرد در حالیکه باید ظاهر باشد تا مردم استفاده کنند. از طریق من و همکاران، باید موسیقی گذشته، اشعار زیبای شعرا و زحمت خوانندگان وآهنگسازان را باید از زبان ما بشنوند تا اینکه بخواهند به سمت موسیقی مبتذل بروند. من فکر میکنم اجحاف است. چرا نباید ما مردم و خودمان به خصوص بانوان را با موسیقی آشنا کنیم؟
به صورت علنی یک اجرا داشته باشیم که، همه استفاده کنند. موسیقی و آواز خواندن یک نوع فرار از بیماری و نوعی درمان است. که من بیشتر به صورت درمانی کار میکنم. آواز خواندن تخلیه روح انسان است. به خصوص خانمها که با مشکلات زیادی هم روبهرو هستند.
تفکیک جنسیتی و مستثنی کردن زنان در برنامههای موسیقی مربوط به دیدگاه ارشاد میشود یا فشار نهادهای دیگر؟
هردو باهم. در تهران اما اینگونه نیست و بانوان اجرای موسیقی دارند در تالار وحدت. من نمیدانم چرا تفاوت دوتا شهر که اینقدر بههم نزدیک هستند، زیاد است.
شهر اصفهان مذهبی است ولی تمام هنرمندان ما از اصفهان به تهران رفته و معروف شده اند. چرا اصفهان قدر خودش و هنرمندان آن را نمیداند؟
من فکر میکنم ارشاد تحت نظرارگانهای دیگر پیش میرود و دست آنها باز نیست که بخواهند کاری را انجام دهند.
در اصفهان مسوولان با بانوان در اجرای موسیقی چگونه برخورد میکنند؟
من تا حالا اقدام نکردهام برای مجوز گرفتن ، بوده که اداره آموزش وپرورش، شهرداری و.. برای باغ بانوان آن موقعی که تاسیس شد اجرا گذاشتند وبازبینی کار را انجام دادند. این شناسنامه را در ارشاد دارم و سابق گروهی به نام نغمه سرایان را رهبری میکردم.
در سالهای 81 و 82 راحتتر بود، از آن به بعد دیگر سختگیری صورت گرفت. الان فکر میکنم ، احتمال اینکه شاید یک اجازهای داده شود ،که گروه آموزشی داشته باشیم و بانوان استفاده کنند، هست.
آیا امکانات آموزشی برای بانوان در عرصه موسیقی وجود دارد؟
من فکر میکنم در همان زمان قبل از انقلاب، هرکسی نمیتوانست برود آموزشگاه، ساز یاد بگیرد یا آواز بخواند . در ارتباط با موسیقی بعد از انقلاب شاهد هستیم که قدم به قدم آموزشگاه موسیقی ایجاد شده است و بانوان درصد بیشترآن را تشکیل میدهند. ولی چرا نباید این همه زحمت وهزینه در این تفریح وسرگرمی سالم علنی شود که همه استفاده کنند .هنر در اختیار بانوان است، اما استفاده از این هنر ممنوعیت دارد.
مسوولان در این رابطه فکر میکنید بیشتر طرف هنرمند را میگیرند یا طرف نهادهایی که به آنها فشار میآورند؟
شاید افرادی بین آنها باشد در ارشاد ،خب دفاعی هم میکنند. چون بالاخره میدانند که یک آموزشگاهی باز شده و این همه هنرجوی خانم هستند که هزینه کرده و بالاخره میخواهند یک بهرهبرداری نیز بکنند. اصلا میخواهد پولی را که خرج کرده درآورد. الان درآمد اکثر هنرمندان از موسیقی است. اگر این هزینه را بکند ولی نتیجه نگیرد چه فایده داره؟ من فکر میکنم، که دفاع میکنند اما در اصفهان بهخاطر شرایط مذهبی این امکان وجود ندارد.
فکر میکنید امروز بزرگترین مشکل در اجرای تکخوانی خانمها چیست؟
باز این مساله فقط در اصفهان است وگرنه تکخوانی درتهران با مشکلی روبهرو نیست. ما امروز می شنویم که خانمها تک خوانی کرده وتصاویر آنها نیز دیده میشود.
اما میگویند: آنها از کشور خارج شدهاند. حالا اگر یک خواننده برود آنطرف آب به قول معروف یک اجرایی کند، بعد بیاید اینجا، میگویند که اشکال ندارد. چرا باید اینطور باشد ؟
اصلا دوست نداشتم هیچ موقع، بروم آنطرف آب اجرا بگذارم. مگر خانمها در ایران چه گناهی کردهاند که از موسیقی خودشان نمیتوانند، استفاده کنند . افرادی که نمیخواهند و نمیتوانندکه بروند، باید اینجا با دهان بسته بنشینند ، چرا؟
شما فکر میکنید که این به خاطر افراط است یا نفوذ برخی افراد در سازمانهای مختلف استان؟
من مهمتر از همه اینها دیدگاه مردم نسبت به آواز بانوان به خصوص؛ رقص وآواز. را مرتبط میدانم. متاسفانه این دیدگاه گذشته باعث شده که الان ممانعت شود. ولی مثلا اگر من بیایم یک موسیقی سنگین را با وقار خاص خود اجرا کرده و تدریس کنم. اینها آگاهی پیدا میکنند که این موسیقی فرق میکند. تر وخشک دارند با هم میسوزند. دیدگاه گذشته الان تاثیر خود را به خصوص در اصفهان گذاشته است.
آیا اصفهان توانسته در تغییر این دیدگاه کاری انجام دهد؟
فکر میکنم، تغییراتی در حال انجام است.
وضعیت امروز موسیقی بانوان را در استان چطور ارزیابی میکنید؟
من امیدوارم بهتر شود. بگذارند فعالیت انجام شود. حالا من در زمینه خودم نمیگویم، شاید بعد از من باشند کسانی که کار موسیقی انجام دهند و باید نتیجه آن را بگیرند، نمیدانیم چه خواهد شد، اما من مثبت نگاه میکنم.
راه حل این هرج ومرج در استان نسبت به موسیقی بانوان چیست؟
من راه کار را ، فقط درتغییر دیدگاه میدانم.
دیدگاه ابتدا باید در کجا شکل بگیرد ؟
من خودم اهل موسیقی هستم وآواز میخوانم وهم به احکام دینی واقعا اعتقاد دارم. باید همه چیز در کنار هم باشد. به عنوان مثال میگویند: فلانی خواننده است.پس اهل دین نیست، فقط سرخوش است و میخواند.
واقعا اگر صدای درون یک خواننده بیرون میآید، به نظر من صدا یک نعمت خدادادی است که باید استفاده شود ولی به راه خود. فروخته نشود و به فروش گذاشته نشود. هنر را نباید فروخت.
فکر میکنید طبق چه شرایطی میتوان صدای زنها را در سطح گسترده پخش کرد؟
وقار یک خانم در کلام، رفتار و پوشش. اگر اینها باشد، من فکر نکنم کسی دیدگاه بدی داشته باشد و نخواهد استفاده کند.گروههای عرفانی سنتی چه اشکالی دارد.
فکر میکنید شرایط برای موسیقی بانوان در دولت جدید بهتر شده است؟
فکر میکنم بهتر شده است، من مثبت فکر میکنم وآینده خوبی میبینم.
چه چیزی مشاهده کردید، که فکر میکنید آینده خوبی داریم؟
من می بینم درتهران، دارند میخوانند و تک خوانی میکنند. چون بالاخره اثر میگذارد و در شهر اصفهان هم آثار پخش ومنتشر میشود. در اصفهان هم هستند بانوانی که مجموعه آثار خود را ضبط و به بازار ارایه میدهند. ولی تبلیغات نمیکنند. اما خودم هیچوقت این کار را نکرده ونخواهم کرد. دلم میخواهد با یک اجازه رسمی باشد، یعنی رسما موسیقی مورد نظر شخصی را ارایه کنم.
الان در حوزه موسیقی بانوان در شهر اصفهان بزرگترین مشکل چیست؟
مساله بومی بودن. شهر بومی، شهری است که همه همدیگر را میشناسند. با همه بزرگی خیلی کوچک است، اما در تهران اینگونه نیست فضا و درخواست در ایجاد دیدگاههای مثبت به هم کمک میکنند. در اصفهان تا میآیند بههم کمک کنند، یک سری دیدگاه منفی در کار ایجاد میشود. به خاطر این که همدیگر را میشناسند.
فکر میکنید سختگیریهایی که امروز در موسیقی اصفهان هست فقط بخشی از بانوان را شامل میشود یا همه در گیر آن هستند؟
من میبینم خیلی از خانمها؛ چه نوازنده، چه خواننده. مثلا به فلان باغ بیرون از اصفهان میروند، یک مجوز میگیرند و اجرا میکنند .اما در خود اصفهان نمیتوانند اینکار را انجام دهند. پس من فکر میکنم، دوستان برای مجوز گرفتن بالاخره یک راهی پیدا کردهاند ولی خود من شخصا تن به این کار نمیدهم. موسیقی در اصفهان سلیقهای و پنهانی است.
چه شرایطی ایجاد شد که موسیقی اصفهان به این سمت برود؟
چون یکی که زحمت کشیده، دلش میخواهد از هنر خود استفاده کند و اجازه ندارد. مردم میخواهند این هنررا، سالها صدای خانمها را نشنیدهاند و نوازنده خانم ندیدهاند. این خودش یک لذت، سرگرمی و تفریح سالم است. اما نمیدانم در این ارتباط چی بگویم.
آیاشرایط میتواند زن را از حق طبیعی خودش محروم کند؟
نه. قبل از انقلاب آزاد بود خانمها بخوا نند ولی یکی انتخاب میشد، چون هرکسی اجازه اجرای موسیقی در آن زمان را نداشت. ولی من میگویم، خدارا شکر که در این موقعیت بعد از انقلاب قدم به قدم آموزشگاه ایجاد شد و خانمها در حال فعالیت هستند.
خانمهایی که بازنشسته و تنها شدهاند من بیشتر با این هنرجوها مواجه هستم. برای دل خودشان و برای اینکه از آلزایمر جلوگیری کنند به موسیقی روی میآورند.
من خوشحالم که اینکار را اجازه دارند انجام بدهند.یک طور ثواب وکمک به هم نوع خودم است که میبینم در زمان کلاس، ذهن خودشان را در ارتباط با موسیقی به کار میاندازند .
پیشنهادتان برای مسوولان اصفهان در ارتباط با موسیقی بانوان چیست؟
من خواهش میکنم اجازه بدهند؛ موسیقی سنگین را با وقار زنانه، به مردم معرفی کنیم.
جمال نوروزباقری: بعد از ممانعت حضور بانوان در ورزشگاهها، بخشنامه شهرداری تهران درباره تفکیک اتاقهای زنان و مردان کارمند در ادارات زیر نظر این نهاد، و پس از بالا گرفتن زمزمهها درباره تفکیک جنسیتی در برخی از ادارات و نهادهای دیگر و حتی میان تماشاگران سینما و کنسرتهای موسیقی، خبرها از کنار گذاشتن نوازندگان زن از کنسرتهای موسیقی حکایت میکند.
پیش از این، اینجا و آنجا در برخی از کنسرتها از حضور بانوان نوازنده در کنار آقایان جلوگیری به عمل میآمد. اما به نظر میرسید که در یک سال اخیر روند چنینکاری کند شده باشد.
در سالهای اخیر بارها برای کنار گذاشتن زنان از صحنه اجرای موسیقی تلاشهایی شدهاست. برای نمونه در شهر اصفهان و بنا به گفته مدیر کل ارشاد این استان، ده سالی است که این رویه جریان دارد.
علیرضا قربانی که بهارگذشته برای کنسرتی خیریه به اصفهان آمده بود، شش نوازنده زن گروه را حذف کرد و سالار عقیلی نیز سال گذشته برای کنسرتی در این شهر مجبور به حذف زنان نوازنده شد.سالار عقیلی که با گروه قمر به اصفهان رفته بود در توضیح این کار گفت: «ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻢ ﮔﺮوهم را ﮐﺎﻣﻞ در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ. ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﻮان نمیتوانند در اصفهان روی ﺳﻦ، ﺑﻨﻮازﻧﺪ.»
براساس یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجرای زنده موسیقی در بعضی شهرها از قبیل اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... ممنوع است و گروههای موسیقی اجازه استفاده از هیچ نوازنده زن یا همخوان زنی را در گروه ندارند.
از طرف دیگر دفتر امور موسیقی ارشاد از وجود چنین قانون نانوشتهای اصل موضوع در چند شهر ایران از جمله اصفهان را تایید کرد و گفت: «این نوع تفکیک جنسیتی و مستثناکردن زنان، با سیاستهای وزارت ارشاد منافات دارد و اگر در شهرستانها زنان برای حضور روی سن مشکل دارند، مربوط به دیدگاه وزارت ارشاد نیست بلکه در ارتباط با نهادهای دیگر است.»
بر اساس قوانین موجود اگر مشخص شود که ارگانی فشارهایی این چنینی را خلاف قانون وارد میکند، میتوان با شکایت به دیوان عدالت اداری نسبت به مجازات آن ارگانها اقدام کرد، اما طبیعی است که هزینههای این کار چه برای افراد و یا نهادهایی چون خانه موسیقی و دفتر امور موسیقی وزارت ارشاد، بسیار زیاد است و آنها ترجیح میدهند به سیاق سابق با لابی و رایزنی با افراد و گروههای فشار در شهرستانها مشکلات را حل کنند.
برای بررسی بیشتر بر آن شدیم تا با یکی از اساتید به نام این هنر در استان اصفهان به گفت وگو بنشینیم ،لطفا تا پایان همراه ما باشید.
لطفا در ابتدا یک اتوبیوگرافی از خودتان برای خوانندگان شرق ارایه کنید.
پوران احمدی رام. به واسطه شغل شوهر به اصفهان مهاجرت کردم اما اصلیت تهرانی هستم. فعالیت هنری خود را از دبستان در گروههای سرود و خواندن قرآن شروع کردم. در دبیرستان، در گروههای مسابقات آواز شرکت کرده وبرای جشنهای مدرسه با ساز، خوانندگی میکردم. در مسابقه آواز، مقام دوم را آوردم که در برنامه جوانان آن موقع پخش میکردند ولی متاسفانه مدرکی نمانده که ارایه بدهم، اما عشق خواندن در من بوده است. در آن زمان ، موقعیت اینکه بروم خواننده شوم، در برنامه گلهای رنگارنگ برای من بود .توصیه اقوام که هنرمند بودند از جمله آقای اکبر گلپایگانی که پسر عمه مادر میشدند و عده ای دیگرکه هنرمندان سینما وتلویزیون، به پدر میگفتند که بروم، اما به خاطر موقعیت ایشان وهمینطور علاقه شخصی نمیرفتم. چون نمیخواستم در آن شرایط خواننده شوم. تازمانی که ازدواج کرده، جنگ شد ویک وقفه ای بین آن افتاد.
همسرم نظامی بودند وخیلی استرس داشتم ولی برای آرامش خودم از موسیقی استفاده میکردم. بهترین راه برای یک انسان این است که خلوت خود را با موسیقی پرکند یعنی از افکار منفی بیرون میآید. استرس جنگ برای من خیلی سخت بود. دوتا پسر هم داشتم که اینها را به راه موسیقی آوردم که یکی امروز آهنگساز است و دیگری در رشته ورزشی و صنعت، البته به موسیقی نیز علاقه دارد.
در تصنیف خوانندگان قدیمی از پاپ سنتی آغاز کردم و از سال 78 شروع به تخصصی کار کردن در ردیفهای موسیقی آواز که مدتی خدمت استاد دایی جواد بودم که استاد پیشکسوت ما هستند وسالهاست خدمت استاد شاهزیدی ردیف و آواز یاد میگیرم. باید تشکر کنم از خسرو چناریان استاد ویولن و مجتبی عسگری که همیشه نسبت به من لطف داشتند. در جایگاه تصنیف با ساز اساتید خوانده و دارای مدرک وتایید استاد هستم.
از سال 82 به طور رسمی آموزشگاههایی مثل تاج اصفهان، پایور، نغمه گشایش، از من خواستند در رابطه با تصنیف تدریس کنم. چون بیشتر خانمها به تصنیف علاقه دارند و تصنیف انگیزه آواز را تقویت میکند.
امروز در جامعه موسیقی زنان چه جایگاهی دارند؟
جایگاه خوبی دارند، اما به خصوص در اصفهان این کار به صورت پنهانی صورت میگیرد در حالیکه باید ظاهر باشد تا مردم استفاده کنند. از طریق من و همکاران، باید موسیقی گذشته، اشعار زیبای شعرا و زحمت خوانندگان وآهنگسازان را باید از زبان ما بشنوند تا اینکه بخواهند به سمت موسیقی مبتذل بروند. من فکر میکنم اجحاف است. چرا نباید ما مردم و خودمان به خصوص بانوان را با موسیقی آشنا کنیم؟
به صورت علنی یک اجرا داشته باشیم که، همه استفاده کنند. موسیقی و آواز خواندن یک نوع فرار از بیماری و نوعی درمان است. که من بیشتر به صورت درمانی کار میکنم. آواز خواندن تخلیه روح انسان است. به خصوص خانمها که با مشکلات زیادی هم روبهرو هستند.
تفکیک جنسیتی و مستثنی کردن زنان در برنامههای موسیقی مربوط به دیدگاه ارشاد میشود یا فشار نهادهای دیگر؟
هردو باهم. در تهران اما اینگونه نیست و بانوان اجرای موسیقی دارند در تالار وحدت. من نمیدانم چرا تفاوت دوتا شهر که اینقدر بههم نزدیک هستند، زیاد است.
شهر اصفهان مذهبی است ولی تمام هنرمندان ما از اصفهان به تهران رفته و معروف شده اند. چرا اصفهان قدر خودش و هنرمندان آن را نمیداند؟
من فکر میکنم ارشاد تحت نظرارگانهای دیگر پیش میرود و دست آنها باز نیست که بخواهند کاری را انجام دهند.
در اصفهان مسوولان با بانوان در اجرای موسیقی چگونه برخورد میکنند؟
من تا حالا اقدام نکردهام برای مجوز گرفتن ، بوده که اداره آموزش وپرورش، شهرداری و.. برای باغ بانوان آن موقعی که تاسیس شد اجرا گذاشتند وبازبینی کار را انجام دادند. این شناسنامه را در ارشاد دارم و سابق گروهی به نام نغمه سرایان را رهبری میکردم.
در سالهای 81 و 82 راحتتر بود، از آن به بعد دیگر سختگیری صورت گرفت. الان فکر میکنم ، احتمال اینکه شاید یک اجازهای داده شود ،که گروه آموزشی داشته باشیم و بانوان استفاده کنند، هست.
آیا امکانات آموزشی برای بانوان در عرصه موسیقی وجود دارد؟
من فکر میکنم در همان زمان قبل از انقلاب، هرکسی نمیتوانست برود آموزشگاه، ساز یاد بگیرد یا آواز بخواند . در ارتباط با موسیقی بعد از انقلاب شاهد هستیم که قدم به قدم آموزشگاه موسیقی ایجاد شده است و بانوان درصد بیشترآن را تشکیل میدهند. ولی چرا نباید این همه زحمت وهزینه در این تفریح وسرگرمی سالم علنی شود که همه استفاده کنند .هنر در اختیار بانوان است، اما استفاده از این هنر ممنوعیت دارد.
مسوولان در این رابطه فکر میکنید بیشتر طرف هنرمند را میگیرند یا طرف نهادهایی که به آنها فشار میآورند؟
شاید افرادی بین آنها باشد در ارشاد ،خب دفاعی هم میکنند. چون بالاخره میدانند که یک آموزشگاهی باز شده و این همه هنرجوی خانم هستند که هزینه کرده و بالاخره میخواهند یک بهرهبرداری نیز بکنند. اصلا میخواهد پولی را که خرج کرده درآورد. الان درآمد اکثر هنرمندان از موسیقی است. اگر این هزینه را بکند ولی نتیجه نگیرد چه فایده داره؟ من فکر میکنم، که دفاع میکنند اما در اصفهان بهخاطر شرایط مذهبی این امکان وجود ندارد.
فکر میکنید امروز بزرگترین مشکل در اجرای تکخوانی خانمها چیست؟
باز این مساله فقط در اصفهان است وگرنه تکخوانی درتهران با مشکلی روبهرو نیست. ما امروز می شنویم که خانمها تک خوانی کرده وتصاویر آنها نیز دیده میشود.
اما میگویند: آنها از کشور خارج شدهاند. حالا اگر یک خواننده برود آنطرف آب به قول معروف یک اجرایی کند، بعد بیاید اینجا، میگویند که اشکال ندارد. چرا باید اینطور باشد ؟
اصلا دوست نداشتم هیچ موقع، بروم آنطرف آب اجرا بگذارم. مگر خانمها در ایران چه گناهی کردهاند که از موسیقی خودشان نمیتوانند، استفاده کنند . افرادی که نمیخواهند و نمیتوانندکه بروند، باید اینجا با دهان بسته بنشینند ، چرا؟
شما فکر میکنید که این به خاطر افراط است یا نفوذ برخی افراد در سازمانهای مختلف استان؟
من مهمتر از همه اینها دیدگاه مردم نسبت به آواز بانوان به خصوص؛ رقص وآواز. را مرتبط میدانم. متاسفانه این دیدگاه گذشته باعث شده که الان ممانعت شود. ولی مثلا اگر من بیایم یک موسیقی سنگین را با وقار خاص خود اجرا کرده و تدریس کنم. اینها آگاهی پیدا میکنند که این موسیقی فرق میکند. تر وخشک دارند با هم میسوزند. دیدگاه گذشته الان تاثیر خود را به خصوص در اصفهان گذاشته است.
آیا اصفهان توانسته در تغییر این دیدگاه کاری انجام دهد؟
فکر میکنم، تغییراتی در حال انجام است.
وضعیت امروز موسیقی بانوان را در استان چطور ارزیابی میکنید؟
من امیدوارم بهتر شود. بگذارند فعالیت انجام شود. حالا من در زمینه خودم نمیگویم، شاید بعد از من باشند کسانی که کار موسیقی انجام دهند و باید نتیجه آن را بگیرند، نمیدانیم چه خواهد شد، اما من مثبت نگاه میکنم.
راه حل این هرج ومرج در استان نسبت به موسیقی بانوان چیست؟
من راه کار را ، فقط درتغییر دیدگاه میدانم.
دیدگاه ابتدا باید در کجا شکل بگیرد ؟
من خودم اهل موسیقی هستم وآواز میخوانم وهم به احکام دینی واقعا اعتقاد دارم. باید همه چیز در کنار هم باشد. به عنوان مثال میگویند: فلانی خواننده است.پس اهل دین نیست، فقط سرخوش است و میخواند.
واقعا اگر صدای درون یک خواننده بیرون میآید، به نظر من صدا یک نعمت خدادادی است که باید استفاده شود ولی به راه خود. فروخته نشود و به فروش گذاشته نشود. هنر را نباید فروخت.
فکر میکنید طبق چه شرایطی میتوان صدای زنها را در سطح گسترده پخش کرد؟
وقار یک خانم در کلام، رفتار و پوشش. اگر اینها باشد، من فکر نکنم کسی دیدگاه بدی داشته باشد و نخواهد استفاده کند.گروههای عرفانی سنتی چه اشکالی دارد.
فکر میکنید شرایط برای موسیقی بانوان در دولت جدید بهتر شده است؟
فکر میکنم بهتر شده است، من مثبت فکر میکنم وآینده خوبی میبینم.
چه چیزی مشاهده کردید، که فکر میکنید آینده خوبی داریم؟
من می بینم درتهران، دارند میخوانند و تک خوانی میکنند. چون بالاخره اثر میگذارد و در شهر اصفهان هم آثار پخش ومنتشر میشود. در اصفهان هم هستند بانوانی که مجموعه آثار خود را ضبط و به بازار ارایه میدهند. ولی تبلیغات نمیکنند. اما خودم هیچوقت این کار را نکرده ونخواهم کرد. دلم میخواهد با یک اجازه رسمی باشد، یعنی رسما موسیقی مورد نظر شخصی را ارایه کنم.
الان در حوزه موسیقی بانوان در شهر اصفهان بزرگترین مشکل چیست؟
مساله بومی بودن. شهر بومی، شهری است که همه همدیگر را میشناسند. با همه بزرگی خیلی کوچک است، اما در تهران اینگونه نیست فضا و درخواست در ایجاد دیدگاههای مثبت به هم کمک میکنند. در اصفهان تا میآیند بههم کمک کنند، یک سری دیدگاه منفی در کار ایجاد میشود. به خاطر این که همدیگر را میشناسند.
فکر میکنید سختگیریهایی که امروز در موسیقی اصفهان هست فقط بخشی از بانوان را شامل میشود یا همه در گیر آن هستند؟
من میبینم خیلی از خانمها؛ چه نوازنده، چه خواننده. مثلا به فلان باغ بیرون از اصفهان میروند، یک مجوز میگیرند و اجرا میکنند .اما در خود اصفهان نمیتوانند اینکار را انجام دهند. پس من فکر میکنم، دوستان برای مجوز گرفتن بالاخره یک راهی پیدا کردهاند ولی خود من شخصا تن به این کار نمیدهم. موسیقی در اصفهان سلیقهای و پنهانی است.
چه شرایطی ایجاد شد که موسیقی اصفهان به این سمت برود؟
چون یکی که زحمت کشیده، دلش میخواهد از هنر خود استفاده کند و اجازه ندارد. مردم میخواهند این هنررا، سالها صدای خانمها را نشنیدهاند و نوازنده خانم ندیدهاند. این خودش یک لذت، سرگرمی و تفریح سالم است. اما نمیدانم در این ارتباط چی بگویم.
آیاشرایط میتواند زن را از حق طبیعی خودش محروم کند؟
نه. قبل از انقلاب آزاد بود خانمها بخوا نند ولی یکی انتخاب میشد، چون هرکسی اجازه اجرای موسیقی در آن زمان را نداشت. ولی من میگویم، خدارا شکر که در این موقعیت بعد از انقلاب قدم به قدم آموزشگاه ایجاد شد و خانمها در حال فعالیت هستند.
خانمهایی که بازنشسته و تنها شدهاند من بیشتر با این هنرجوها مواجه هستم. برای دل خودشان و برای اینکه از آلزایمر جلوگیری کنند به موسیقی روی میآورند.
من خوشحالم که اینکار را اجازه دارند انجام بدهند.یک طور ثواب وکمک به هم نوع خودم است که میبینم در زمان کلاس، ذهن خودشان را در ارتباط با موسیقی به کار میاندازند .
پیشنهادتان برای مسوولان اصفهان در ارتباط با موسیقی بانوان چیست؟
من خواهش میکنم اجازه بدهند؛ موسیقی سنگین را با وقار زنانه، به مردم معرفی کنیم.
پیش از این، اینجا و آنجا در برخی از کنسرتها از حضور بانوان نوازنده در کنار آقایان جلوگیری به عمل میآمد. اما به نظر میرسید که در یک سال اخیر روند چنینکاری کند شده باشد.
در سالهای اخیر بارها برای کنار گذاشتن زنان از صحنه اجرای موسیقی تلاشهایی شدهاست. برای نمونه در شهر اصفهان و بنا به گفته مدیر کل ارشاد این استان، ده سالی است که این رویه جریان دارد.
علیرضا قربانی که بهارگذشته برای کنسرتی خیریه به اصفهان آمده بود، شش نوازنده زن گروه را حذف کرد و سالار عقیلی نیز سال گذشته برای کنسرتی در این شهر مجبور به حذف زنان نوازنده شد.سالار عقیلی که با گروه قمر به اصفهان رفته بود در توضیح این کار گفت: «ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻢ ﮔﺮوهم را ﮐﺎﻣﻞ در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ. ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﻮان نمیتوانند در اصفهان روی ﺳﻦ، ﺑﻨﻮازﻧﺪ.»
براساس یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجرای زنده موسیقی در بعضی شهرها از قبیل اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... ممنوع است و گروههای موسیقی اجازه استفاده از هیچ نوازنده زن یا همخوان زنی را در گروه ندارند.
از طرف دیگر دفتر امور موسیقی ارشاد از وجود چنین قانون نانوشتهای اصل موضوع در چند شهر ایران از جمله اصفهان را تایید کرد و گفت: «این نوع تفکیک جنسیتی و مستثناکردن زنان، با سیاستهای وزارت ارشاد منافات دارد و اگر در شهرستانها زنان برای حضور روی سن مشکل دارند، مربوط به دیدگاه وزارت ارشاد نیست بلکه در ارتباط با نهادهای دیگر است.»
بر اساس قوانین موجود اگر مشخص شود که ارگانی فشارهایی این چنینی را خلاف قانون وارد میکند، میتوان با شکایت به دیوان عدالت اداری نسبت به مجازات آن ارگانها اقدام کرد، اما طبیعی است که هزینههای این کار چه برای افراد و یا نهادهایی چون خانه موسیقی و دفتر امور موسیقی وزارت ارشاد، بسیار زیاد است و آنها ترجیح میدهند به سیاق سابق با لابی و رایزنی با افراد و گروههای فشار در شهرستانها مشکلات را حل کنند.
برای بررسی بیشتر بر آن شدیم تا با یکی از اساتید به نام این هنر در استان اصفهان به گفت وگو بنشینیم ،لطفا تا پایان همراه ما باشید.
لطفا در ابتدا یک اتوبیوگرافی از خودتان برای خوانندگان شرق ارایه کنید.
پوران احمدی رام. به واسطه شغل شوهر به اصفهان مهاجرت کردم اما اصلیت تهرانی هستم. فعالیت هنری خود را از دبستان در گروههای سرود و خواندن قرآن شروع کردم. در دبیرستان، در گروههای مسابقات آواز شرکت کرده وبرای جشنهای مدرسه با ساز، خوانندگی میکردم. در مسابقه آواز، مقام دوم را آوردم که در برنامه جوانان آن موقع پخش میکردند ولی متاسفانه مدرکی نمانده که ارایه بدهم، اما عشق خواندن در من بوده است. در آن زمان ، موقعیت اینکه بروم خواننده شوم، در برنامه گلهای رنگارنگ برای من بود .توصیه اقوام که هنرمند بودند از جمله آقای اکبر گلپایگانی که پسر عمه مادر میشدند و عده ای دیگرکه هنرمندان سینما وتلویزیون، به پدر میگفتند که بروم، اما به خاطر موقعیت ایشان وهمینطور علاقه شخصی نمیرفتم. چون نمیخواستم در آن شرایط خواننده شوم. تازمانی که ازدواج کرده، جنگ شد ویک وقفه ای بین آن افتاد.
همسرم نظامی بودند وخیلی استرس داشتم ولی برای آرامش خودم از موسیقی استفاده میکردم. بهترین راه برای یک انسان این است که خلوت خود را با موسیقی پرکند یعنی از افکار منفی بیرون میآید. استرس جنگ برای من خیلی سخت بود. دوتا پسر هم داشتم که اینها را به راه موسیقی آوردم که یکی امروز آهنگساز است و دیگری در رشته ورزشی و صنعت، البته به موسیقی نیز علاقه دارد.
در تصنیف خوانندگان قدیمی از پاپ سنتی آغاز کردم و از سال 78 شروع به تخصصی کار کردن در ردیفهای موسیقی آواز که مدتی خدمت استاد دایی جواد بودم که استاد پیشکسوت ما هستند وسالهاست خدمت استاد شاهزیدی ردیف و آواز یاد میگیرم. باید تشکر کنم از خسرو چناریان استاد ویولن و مجتبی عسگری که همیشه نسبت به من لطف داشتند. در جایگاه تصنیف با ساز اساتید خوانده و دارای مدرک وتایید استاد هستم.
از سال 82 به طور رسمی آموزشگاههایی مثل تاج اصفهان، پایور، نغمه گشایش، از من خواستند در رابطه با تصنیف تدریس کنم. چون بیشتر خانمها به تصنیف علاقه دارند و تصنیف انگیزه آواز را تقویت میکند.
امروز در جامعه موسیقی زنان چه جایگاهی دارند؟
جایگاه خوبی دارند، اما به خصوص در اصفهان این کار به صورت پنهانی صورت میگیرد در حالیکه باید ظاهر باشد تا مردم استفاده کنند. از طریق من و همکاران، باید موسیقی گذشته، اشعار زیبای شعرا و زحمت خوانندگان وآهنگسازان را باید از زبان ما بشنوند تا اینکه بخواهند به سمت موسیقی مبتذل بروند. من فکر میکنم اجحاف است. چرا نباید ما مردم و خودمان به خصوص بانوان را با موسیقی آشنا کنیم؟
به صورت علنی یک اجرا داشته باشیم که، همه استفاده کنند. موسیقی و آواز خواندن یک نوع فرار از بیماری و نوعی درمان است. که من بیشتر به صورت درمانی کار میکنم. آواز خواندن تخلیه روح انسان است. به خصوص خانمها که با مشکلات زیادی هم روبهرو هستند.
تفکیک جنسیتی و مستثنی کردن زنان در برنامههای موسیقی مربوط به دیدگاه ارشاد میشود یا فشار نهادهای دیگر؟
هردو باهم. در تهران اما اینگونه نیست و بانوان اجرای موسیقی دارند در تالار وحدت. من نمیدانم چرا تفاوت دوتا شهر که اینقدر بههم نزدیک هستند، زیاد است.
شهر اصفهان مذهبی است ولی تمام هنرمندان ما از اصفهان به تهران رفته و معروف شده اند. چرا اصفهان قدر خودش و هنرمندان آن را نمیداند؟
من فکر میکنم ارشاد تحت نظرارگانهای دیگر پیش میرود و دست آنها باز نیست که بخواهند کاری را انجام دهند.
در اصفهان مسوولان با بانوان در اجرای موسیقی چگونه برخورد میکنند؟
من تا حالا اقدام نکردهام برای مجوز گرفتن ، بوده که اداره آموزش وپرورش، شهرداری و.. برای باغ بانوان آن موقعی که تاسیس شد اجرا گذاشتند وبازبینی کار را انجام دادند. این شناسنامه را در ارشاد دارم و سابق گروهی به نام نغمه سرایان را رهبری میکردم.
در سالهای 81 و 82 راحتتر بود، از آن به بعد دیگر سختگیری صورت گرفت. الان فکر میکنم ، احتمال اینکه شاید یک اجازهای داده شود ،که گروه آموزشی داشته باشیم و بانوان استفاده کنند، هست.
آیا امکانات آموزشی برای بانوان در عرصه موسیقی وجود دارد؟
من فکر میکنم در همان زمان قبل از انقلاب، هرکسی نمیتوانست برود آموزشگاه، ساز یاد بگیرد یا آواز بخواند . در ارتباط با موسیقی بعد از انقلاب شاهد هستیم که قدم به قدم آموزشگاه موسیقی ایجاد شده است و بانوان درصد بیشترآن را تشکیل میدهند. ولی چرا نباید این همه زحمت وهزینه در این تفریح وسرگرمی سالم علنی شود که همه استفاده کنند .هنر در اختیار بانوان است، اما استفاده از این هنر ممنوعیت دارد.
مسوولان در این رابطه فکر میکنید بیشتر طرف هنرمند را میگیرند یا طرف نهادهایی که به آنها فشار میآورند؟
شاید افرادی بین آنها باشد در ارشاد ،خب دفاعی هم میکنند. چون بالاخره میدانند که یک آموزشگاهی باز شده و این همه هنرجوی خانم هستند که هزینه کرده و بالاخره میخواهند یک بهرهبرداری نیز بکنند. اصلا میخواهد پولی را که خرج کرده درآورد. الان درآمد اکثر هنرمندان از موسیقی است. اگر این هزینه را بکند ولی نتیجه نگیرد چه فایده داره؟ من فکر میکنم، که دفاع میکنند اما در اصفهان بهخاطر شرایط مذهبی این امکان وجود ندارد.
فکر میکنید امروز بزرگترین مشکل در اجرای تکخوانی خانمها چیست؟
باز این مساله فقط در اصفهان است وگرنه تکخوانی درتهران با مشکلی روبهرو نیست. ما امروز می شنویم که خانمها تک خوانی کرده وتصاویر آنها نیز دیده میشود.
اما میگویند: آنها از کشور خارج شدهاند. حالا اگر یک خواننده برود آنطرف آب به قول معروف یک اجرایی کند، بعد بیاید اینجا، میگویند که اشکال ندارد. چرا باید اینطور باشد ؟
اصلا دوست نداشتم هیچ موقع، بروم آنطرف آب اجرا بگذارم. مگر خانمها در ایران چه گناهی کردهاند که از موسیقی خودشان نمیتوانند، استفاده کنند . افرادی که نمیخواهند و نمیتوانندکه بروند، باید اینجا با دهان بسته بنشینند ، چرا؟
شما فکر میکنید که این به خاطر افراط است یا نفوذ برخی افراد در سازمانهای مختلف استان؟
من مهمتر از همه اینها دیدگاه مردم نسبت به آواز بانوان به خصوص؛ رقص وآواز. را مرتبط میدانم. متاسفانه این دیدگاه گذشته باعث شده که الان ممانعت شود. ولی مثلا اگر من بیایم یک موسیقی سنگین را با وقار خاص خود اجرا کرده و تدریس کنم. اینها آگاهی پیدا میکنند که این موسیقی فرق میکند. تر وخشک دارند با هم میسوزند. دیدگاه گذشته الان تاثیر خود را به خصوص در اصفهان گذاشته است.
آیا اصفهان توانسته در تغییر این دیدگاه کاری انجام دهد؟
فکر میکنم، تغییراتی در حال انجام است.
وضعیت امروز موسیقی بانوان را در استان چطور ارزیابی میکنید؟
من امیدوارم بهتر شود. بگذارند فعالیت انجام شود. حالا من در زمینه خودم نمیگویم، شاید بعد از من باشند کسانی که کار موسیقی انجام دهند و باید نتیجه آن را بگیرند، نمیدانیم چه خواهد شد، اما من مثبت نگاه میکنم.
راه حل این هرج ومرج در استان نسبت به موسیقی بانوان چیست؟
من راه کار را ، فقط درتغییر دیدگاه میدانم.
دیدگاه ابتدا باید در کجا شکل بگیرد ؟
من خودم اهل موسیقی هستم وآواز میخوانم وهم به احکام دینی واقعا اعتقاد دارم. باید همه چیز در کنار هم باشد. به عنوان مثال میگویند: فلانی خواننده است.پس اهل دین نیست، فقط سرخوش است و میخواند.
واقعا اگر صدای درون یک خواننده بیرون میآید، به نظر من صدا یک نعمت خدادادی است که باید استفاده شود ولی به راه خود. فروخته نشود و به فروش گذاشته نشود. هنر را نباید فروخت.
فکر میکنید طبق چه شرایطی میتوان صدای زنها را در سطح گسترده پخش کرد؟
وقار یک خانم در کلام، رفتار و پوشش. اگر اینها باشد، من فکر نکنم کسی دیدگاه بدی داشته باشد و نخواهد استفاده کند.گروههای عرفانی سنتی چه اشکالی دارد.
فکر میکنید شرایط برای موسیقی بانوان در دولت جدید بهتر شده است؟
فکر میکنم بهتر شده است، من مثبت فکر میکنم وآینده خوبی میبینم.
چه چیزی مشاهده کردید، که فکر میکنید آینده خوبی داریم؟
من می بینم درتهران، دارند میخوانند و تک خوانی میکنند. چون بالاخره اثر میگذارد و در شهر اصفهان هم آثار پخش ومنتشر میشود. در اصفهان هم هستند بانوانی که مجموعه آثار خود را ضبط و به بازار ارایه میدهند. ولی تبلیغات نمیکنند. اما خودم هیچوقت این کار را نکرده ونخواهم کرد. دلم میخواهد با یک اجازه رسمی باشد، یعنی رسما موسیقی مورد نظر شخصی را ارایه کنم.
الان در حوزه موسیقی بانوان در شهر اصفهان بزرگترین مشکل چیست؟
مساله بومی بودن. شهر بومی، شهری است که همه همدیگر را میشناسند. با همه بزرگی خیلی کوچک است، اما در تهران اینگونه نیست فضا و درخواست در ایجاد دیدگاههای مثبت به هم کمک میکنند. در اصفهان تا میآیند بههم کمک کنند، یک سری دیدگاه منفی در کار ایجاد میشود. به خاطر این که همدیگر را میشناسند.
فکر میکنید سختگیریهایی که امروز در موسیقی اصفهان هست فقط بخشی از بانوان را شامل میشود یا همه در گیر آن هستند؟
من میبینم خیلی از خانمها؛ چه نوازنده، چه خواننده. مثلا به فلان باغ بیرون از اصفهان میروند، یک مجوز میگیرند و اجرا میکنند .اما در خود اصفهان نمیتوانند اینکار را انجام دهند. پس من فکر میکنم، دوستان برای مجوز گرفتن بالاخره یک راهی پیدا کردهاند ولی خود من شخصا تن به این کار نمیدهم. موسیقی در اصفهان سلیقهای و پنهانی است.
چه شرایطی ایجاد شد که موسیقی اصفهان به این سمت برود؟
چون یکی که زحمت کشیده، دلش میخواهد از هنر خود استفاده کند و اجازه ندارد. مردم میخواهند این هنررا، سالها صدای خانمها را نشنیدهاند و نوازنده خانم ندیدهاند. این خودش یک لذت، سرگرمی و تفریح سالم است. اما نمیدانم در این ارتباط چی بگویم.
آیاشرایط میتواند زن را از حق طبیعی خودش محروم کند؟
نه. قبل از انقلاب آزاد بود خانمها بخوا نند ولی یکی انتخاب میشد، چون هرکسی اجازه اجرای موسیقی در آن زمان را نداشت. ولی من میگویم، خدارا شکر که در این موقعیت بعد از انقلاب قدم به قدم آموزشگاه ایجاد شد و خانمها در حال فعالیت هستند.
خانمهایی که بازنشسته و تنها شدهاند من بیشتر با این هنرجوها مواجه هستم. برای دل خودشان و برای اینکه از آلزایمر جلوگیری کنند به موسیقی روی میآورند.
من خوشحالم که اینکار را اجازه دارند انجام بدهند.یک طور ثواب وکمک به هم نوع خودم است که میبینم در زمان کلاس، ذهن خودشان را در ارتباط با موسیقی به کار میاندازند .
پیشنهادتان برای مسوولان اصفهان در ارتباط با موسیقی بانوان چیست؟
من خواهش میکنم اجازه بدهند؛ موسیقی سنگین را با وقار زنانه، به مردم معرفی کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.