|

واقعیت های جامعه سرگردان در رویاهای کودکانه

بیکاری در مسیر آموزش تا کسب مهارت

جمال نوروزباقری

آموزش هاي فني و حرفه اي و کار دانش و ايجاد هنرستان ها و مراکز فني و حرفه اي از سال ها قبل، با هدف تربيت و تامين نيروي انساني ماهر از يک سو و جذب دانش آموزاني که به هر دليلي جذب رشته هاي نظري (علوم انساني، رياضي و علوم تجربي) نمي شوند از سوي ديگر، صورت گرفت. براساس قانون برنامه چهارم، آموزش و پرورش طي ۵ سال مي بايست به سمت و سويي مي رفت که تا پايان اين برنامه ۶۴ درصد دانش آموزان دوره متوسطه جذب آموزش‌هاي کار دانش و فني و حرفه اي شوند. ناکافي بودن منابع مالي، نبود سرمايه گزاري بخش خصوصي، فراهم نبودن زمينه اشتغال دانش آموختگان، کاهش ظرفيت آموزشکده ها، کمبود نيروي انساني متخصص و کارآمد، تناسب نداشتن تجهيزات کارگاهي با فناوري و دانش روز و ضعف بنيه علمي دانش آموختگان از جمله مشکلات سازمان آموزش و پرورش در اين زمينه است.نيازهاي شغلي و نيروي انساني مورد نياز آينده مشخص نيست که طبق آن و در رشته هاي مورد نظر نيروها را تربيت کنيم؛ هم چنين در هدايت تحصيلي و مشاوره دانش آموزان ضعف وجود دارد. اطلاع رساني مناسبي در خصوص معرفي شاخه هاي کاردانش و فني وحرفه اي از سوي رسانه ها انجام نشده است، آگاهي والدين و دانش آموزان از اين شاخه هاي تحصيلي کم است و آن ها تصور مي کنند در صورت ناتواني در رشته ديگري بايد در اين رشته ها ثبت نام کنند. ضعف در این موارد سبب شده تا برای بررسی بیشتر با مهیلاانصاری-کارشناس کارودانش استان- و همین طور بهزاد ساطعی -کارشناس مسوول کارودانش اداره کل آموزش وپرورش استان اصفهان- به گفت وگو بنشینیم.

برای شروع بحث، ابتدا مشخص کنید تفاوت ها و ویژگی های فنی وحرفه ای، هنرستان و کارو دانش در چیست؟
ساطعی: هنرستان وکار ودانش، مراکزی هستند که از لحاظ کار عملی فعالیت بیشتری انجام می دهند وهنرستان های فنی وحرفه ای بیشتر مباحث تئوری را تدریس می کنند.
در هنرستان های کارودانش کار کارگاهی عملی انجام می شود و برای ورود به بازار کار نیرو تربیت می شود. در آموزش فنی وحرفه یک آموزش کلی به هنرجو داده می شود وبعد از کسب مدرک دیپلم، ادامه تحصیل می‌دهد. هرچند که ادامه تحصیل درشاخه کارودانش و فنی وحرفه‌ای کاربسیار راحتی شده است.
ما کمتر سراغ داریم که پس از کسب مدرک وارد دانشگاه نشده باشد مگر اینکه خود هنرجو مایل نباشد.
انگیزش اصلی در هنرجویان کار ودانش به عواملی مثل: دانشگاه، خانواده و فرد بستگی دارد. تا چه میزان سعی شده این عوامل تقویت شود؟
انصاری: ما مشکلی که داریم در حال حاضر،همین مساله است. متاسفانه با حذف مردودی از پایه اول، این دیدگاه در جامعه ایجاد شد که فقط بچه های تنبل هستند که می روند کار ودانش واین اشتباه است.
در کار ودانش همان طور که گفتند، ما در قسمت تئوری زیاد مانور نمی دهیم به این خاطر که امروز دنیا عصر مهارت است. کسی که می خواهد برای کار مراجعه کند حتی اگر لیسانس داشته باشد بیش از اینکه به مدرک او توجه کنند به مهارتی که در کار دارد توجه می شود.
سعی شده تا با فعالیت های مشاوره ای در این زمینه دیدگاه وانگیزه هنرجویان تغییر کند. همین طورمعرفی افراد برتردر رشته های مختلف و برپایی نمایشگاه ها توانسته در این زمینه کمک کند.
باور غلطی که امروز وجود دارد از گذشته؛ که درس خواندن آینده ای بهتری دارد، آیا امروز نیز بدین صورت است؟
ساطعی: اگر بخواهیم وضعیت جوان ها را در نظر بگیریم اکثر آنها متاسفانه امروز دوست دارند راحت ترین راه را انتخاب کنند.
مثلا در آموزش های نظری اگر می روند به خاطر اینکه کار عملی کمتر انجام می شود و ذهنیت مردم جامعه از قدیم بدین صورت بوده که به عنوان مثال:دانش آموزی که برود رشته علوم تجربی ، دکتر می شود.
از آن طرف ما احتیاج داریم جوان ها کارانجام بدهند.وقتی جسم عادت کرد به کار عملی، بعد از کسب مدارک تحصیلی در مقاطع گوناگون بهتر کار انجام می دهد و بیشتر فعالیت می کند.
سیاست وزارتخانه ودولت به این سمت است که دانش آموزان بیشتربه سمت فنی وحرفه ای وکاردانش بروند، به این خاطر که نتیجه در این شاخه ها بیشتر است.
رشته هایی که سازمان تعیین کرده آیا بر اساس نیاز جامعه، شناسایی شده یا مثل رشته های نظری فقط یک عنوان رشته است ومثل آن ، هیچ گونه بازار کار وهدفی تعیین نشده است؟
انصاری: امتیاز شاخه کارودانش این است که با توجه به نیاز جامعه رشته های آن به روز رسانی می شود. هم اکنون 104 عنوان رشته را در استان اصفهان داریم و اجرا می کنیم.
بسته به ظرفیت منطقه ونیازمنطقه ای که مجری آن هست رشته ها انتخاب می شود. به محضی که مهارت احساس شود،چون ما دستگاه متولی زیادی داریم . آموزش هایی که ارایه می شود؛ زیر نظر سازمان فنی وحرفه ای ، وزارت ارشاد، وزارت صنعت ومعدن وتجارت است. اینها اگر تغییراتی احساس کنند در بازار کار ونیاز جامعه، استاندارهای آموزشی خود را تغییرو بروزرسانی انجام می دهند وبه این ترتیب رشته ها تغییر می کند.
خانواده ها دربرنامه ریزی و نقش پذیری فرزندان خود، چه تاثیری می توانند داشته باشند؟
ساطعی: متاسفانه چه امروز وچه گذشته،اولیای محترم جامعه برنامه ریزی بلند مدتی انجام نمی دهند برای دانش آموزان. یعنی از پایه دوم که انتخاب رشته است به آینده او نگاه نمی کنند که در آینده چه کاری می خواهد انجام دهد. به عنوان مثال: اگر رفت دبیرستان وبعد بیکار شد، چه اتفاقی می افتد وهمین طور در فنی وحرفه ای وکار ودانش.
خیلی از اولیا که با آنها صحبت کنید، می گویند: بچه هایی که از لحاظ انضباطی در درجه پایین تری قرار دارند، وارد هنرستان فنی وحرفه ای یا کارودانش شده اند.
ما هیچ وقت نمی توانیم فرزندان خود را در محیطی قرار دهیم که به صورت مطلق، پاک وهیچ ناهمگونی در محیط آموزش آن وجود نداشته باشد.
ما باید به فرزندان خود آموزش بدهیم که چگونه در جامعه ومحیط های مختلف عمل بکنند و کار خود را انجام دهند. باید سعی کنیم آنها را مستقل پرورش دهیم تا بتوانند در آینده متکی به خودشان باشند. این قدر نگران آنها نباشیم، نگرانی خوب است اما جاهایی ضربه می زند.
عواملی که فرزندان امروز را جهت کار وتلاش در آینده دلسرد می کنند، چیست؟
ساطعی: خانواده وجامعه. متاسفانه فرزندان ما زمانی وارد می شوند که تاثیر گروه همسالان بر آنها فوق العاده زیاداست.
اینکه خانواده ما در انتخاب رشته فرزند خود ، نگران این است که همسایه چه حرفی می زند، اطرافیان واقوام چه حرفی می زند واین گونه مقایسه ها باعث می شود فرد نگران شود.
ما الان درصد زیادی از افراد داریم که آمار آن در مناطق هست، دوسال رشته نظری خواندن وحالا آمدند تغییر رشته بدهند وبرگردند از ابتدا تا رشته کار ودانش بروند.
علت به این خاطر است که، دانش آموز شاید علاقه واستعداد خود را سنجیده بوده اما به خاطر فشارهای بیرونی جرات گفتن آن را نداشته ویک سال ازعمر طلایی خود را از دست داده، فقط به خاطر فشارهای بیرونی واطرافیان خود.
به عنوان سخن آخر، چگونه خانواده می تواند فرزند خود را در مسیر درست قرار دهد؟
انصاری: بهترین توصیه به والدین محترم این است که واقعیت ها وشرایط جامعه را در نظر بگیرند ودر انتخاب رشته واقع بینانه عمل کنند.
ساطعی: دوست داریم خانواده ، این طور نگاه بکنند که کار ودانش یک فرصت است که می تواند هم نقاط ضعفی را که دانش آموز در دوره های قبلی درس خود داشته تقویت کند وهم یک مسیر صاف و درست را روبه روی فرزندان خود قرار بدهند.
آموزش هاي فني و حرفه اي و کار دانش و ايجاد هنرستان ها و مراکز فني و حرفه اي از سال ها قبل، با هدف تربيت و تامين نيروي انساني ماهر از يک سو و جذب دانش آموزاني که به هر دليلي جذب رشته هاي نظري (علوم انساني، رياضي و علوم تجربي) نمي شوند از سوي ديگر، صورت گرفت. براساس قانون برنامه چهارم، آموزش و پرورش طي ۵ سال مي بايست به سمت و سويي مي رفت که تا پايان اين برنامه ۶۴ درصد دانش آموزان دوره متوسطه جذب آموزش‌هاي کار دانش و فني و حرفه اي شوند. ناکافي بودن منابع مالي، نبود سرمايه گزاري بخش خصوصي، فراهم نبودن زمينه اشتغال دانش آموختگان، کاهش ظرفيت آموزشکده ها، کمبود نيروي انساني متخصص و کارآمد، تناسب نداشتن تجهيزات کارگاهي با فناوري و دانش روز و ضعف بنيه علمي دانش آموختگان از جمله مشکلات سازمان آموزش و پرورش در اين زمينه است.نيازهاي شغلي و نيروي انساني مورد نياز آينده مشخص نيست که طبق آن و در رشته هاي مورد نظر نيروها را تربيت کنيم؛ هم چنين در هدايت تحصيلي و مشاوره دانش آموزان ضعف وجود دارد. اطلاع رساني مناسبي در خصوص معرفي شاخه هاي کاردانش و فني وحرفه اي از سوي رسانه ها انجام نشده است، آگاهي والدين و دانش آموزان از اين شاخه هاي تحصيلي کم است و آن ها تصور مي کنند در صورت ناتواني در رشته ديگري بايد در اين رشته ها ثبت نام کنند. ضعف در این موارد سبب شده تا برای بررسی بیشتر با مهیلاانصاری-کارشناس کارودانش استان- و همین طور بهزاد ساطعی -کارشناس مسوول کارودانش اداره کل آموزش وپرورش استان اصفهان- به گفت وگو بنشینیم.

برای شروع بحث، ابتدا مشخص کنید تفاوت ها و ویژگی های فنی وحرفه ای، هنرستان و کارو دانش در چیست؟
ساطعی: هنرستان وکار ودانش، مراکزی هستند که از لحاظ کار عملی فعالیت بیشتری انجام می دهند وهنرستان های فنی وحرفه ای بیشتر مباحث تئوری را تدریس می کنند.
در هنرستان های کارودانش کار کارگاهی عملی انجام می شود و برای ورود به بازار کار نیرو تربیت می شود. در آموزش فنی وحرفه یک آموزش کلی به هنرجو داده می شود وبعد از کسب مدرک دیپلم، ادامه تحصیل می‌دهد. هرچند که ادامه تحصیل درشاخه کارودانش و فنی وحرفه‌ای کاربسیار راحتی شده است.
ما کمتر سراغ داریم که پس از کسب مدرک وارد دانشگاه نشده باشد مگر اینکه خود هنرجو مایل نباشد.
انگیزش اصلی در هنرجویان کار ودانش به عواملی مثل: دانشگاه، خانواده و فرد بستگی دارد. تا چه میزان سعی شده این عوامل تقویت شود؟
انصاری: ما مشکلی که داریم در حال حاضر،همین مساله است. متاسفانه با حذف مردودی از پایه اول، این دیدگاه در جامعه ایجاد شد که فقط بچه های تنبل هستند که می روند کار ودانش واین اشتباه است.
در کار ودانش همان طور که گفتند، ما در قسمت تئوری زیاد مانور نمی دهیم به این خاطر که امروز دنیا عصر مهارت است. کسی که می خواهد برای کار مراجعه کند حتی اگر لیسانس داشته باشد بیش از اینکه به مدرک او توجه کنند به مهارتی که در کار دارد توجه می شود.
سعی شده تا با فعالیت های مشاوره ای در این زمینه دیدگاه وانگیزه هنرجویان تغییر کند. همین طورمعرفی افراد برتردر رشته های مختلف و برپایی نمایشگاه ها توانسته در این زمینه کمک کند.
باور غلطی که امروز وجود دارد از گذشته؛ که درس خواندن آینده ای بهتری دارد، آیا امروز نیز بدین صورت است؟
ساطعی: اگر بخواهیم وضعیت جوان ها را در نظر بگیریم اکثر آنها متاسفانه امروز دوست دارند راحت ترین راه را انتخاب کنند.
مثلا در آموزش های نظری اگر می روند به خاطر اینکه کار عملی کمتر انجام می شود و ذهنیت مردم جامعه از قدیم بدین صورت بوده که به عنوان مثال:دانش آموزی که برود رشته علوم تجربی ، دکتر می شود.
از آن طرف ما احتیاج داریم جوان ها کارانجام بدهند.وقتی جسم عادت کرد به کار عملی، بعد از کسب مدارک تحصیلی در مقاطع گوناگون بهتر کار انجام می دهد و بیشتر فعالیت می کند.
سیاست وزارتخانه ودولت به این سمت است که دانش آموزان بیشتربه سمت فنی وحرفه ای وکاردانش بروند، به این خاطر که نتیجه در این شاخه ها بیشتر است.
رشته هایی که سازمان تعیین کرده آیا بر اساس نیاز جامعه، شناسایی شده یا مثل رشته های نظری فقط یک عنوان رشته است ومثل آن ، هیچ گونه بازار کار وهدفی تعیین نشده است؟
انصاری: امتیاز شاخه کارودانش این است که با توجه به نیاز جامعه رشته های آن به روز رسانی می شود. هم اکنون 104 عنوان رشته را در استان اصفهان داریم و اجرا می کنیم.
بسته به ظرفیت منطقه ونیازمنطقه ای که مجری آن هست رشته ها انتخاب می شود. به محضی که مهارت احساس شود،چون ما دستگاه متولی زیادی داریم . آموزش هایی که ارایه می شود؛ زیر نظر سازمان فنی وحرفه ای ، وزارت ارشاد، وزارت صنعت ومعدن وتجارت است. اینها اگر تغییراتی احساس کنند در بازار کار ونیاز جامعه، استاندارهای آموزشی خود را تغییرو بروزرسانی انجام می دهند وبه این ترتیب رشته ها تغییر می کند.
خانواده ها دربرنامه ریزی و نقش پذیری فرزندان خود، چه تاثیری می توانند داشته باشند؟
ساطعی: متاسفانه چه امروز وچه گذشته،اولیای محترم جامعه برنامه ریزی بلند مدتی انجام نمی دهند برای دانش آموزان. یعنی از پایه دوم که انتخاب رشته است به آینده او نگاه نمی کنند که در آینده چه کاری می خواهد انجام دهد. به عنوان مثال: اگر رفت دبیرستان وبعد بیکار شد، چه اتفاقی می افتد وهمین طور در فنی وحرفه ای وکار ودانش.
خیلی از اولیا که با آنها صحبت کنید، می گویند: بچه هایی که از لحاظ انضباطی در درجه پایین تری قرار دارند، وارد هنرستان فنی وحرفه ای یا کارودانش شده اند.
ما هیچ وقت نمی توانیم فرزندان خود را در محیطی قرار دهیم که به صورت مطلق، پاک وهیچ ناهمگونی در محیط آموزش آن وجود نداشته باشد.
ما باید به فرزندان خود آموزش بدهیم که چگونه در جامعه ومحیط های مختلف عمل بکنند و کار خود را انجام دهند. باید سعی کنیم آنها را مستقل پرورش دهیم تا بتوانند در آینده متکی به خودشان باشند. این قدر نگران آنها نباشیم، نگرانی خوب است اما جاهایی ضربه می زند.
عواملی که فرزندان امروز را جهت کار وتلاش در آینده دلسرد می کنند، چیست؟
ساطعی: خانواده وجامعه. متاسفانه فرزندان ما زمانی وارد می شوند که تاثیر گروه همسالان بر آنها فوق العاده زیاداست.
اینکه خانواده ما در انتخاب رشته فرزند خود ، نگران این است که همسایه چه حرفی می زند، اطرافیان واقوام چه حرفی می زند واین گونه مقایسه ها باعث می شود فرد نگران شود.
ما الان درصد زیادی از افراد داریم که آمار آن در مناطق هست، دوسال رشته نظری خواندن وحالا آمدند تغییر رشته بدهند وبرگردند از ابتدا تا رشته کار ودانش بروند.
علت به این خاطر است که، دانش آموز شاید علاقه واستعداد خود را سنجیده بوده اما به خاطر فشارهای بیرونی جرات گفتن آن را نداشته ویک سال ازعمر طلایی خود را از دست داده، فقط به خاطر فشارهای بیرونی واطرافیان خود.
به عنوان سخن آخر، چگونه خانواده می تواند فرزند خود را در مسیر درست قرار دهد؟
انصاری: بهترین توصیه به والدین محترم این است که واقعیت ها وشرایط جامعه را در نظر بگیرند ودر انتخاب رشته واقع بینانه عمل کنند.
ساطعی: دوست داریم خانواده ، این طور نگاه بکنند که کار ودانش یک فرصت است که می تواند هم نقاط ضعفی را که دانش آموز در دوره های قبلی درس خود داشته تقویت کند وهم یک مسیر صاف و درست را روبه روی فرزندان خود قرار بدهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.