|

مروری بر آثار ناصر خاورزاده

پیکرتراش شهر فرهاد

سحر رنجبر

مجسمه‌ میدان فردوسی، کوهنورد اول طاق‌بستان، مشاهیر خیابان شورا، نیم‌تنه‌ میرزا رضا کلهر پارک معلم، پیرمرد و بچه‌ بتنی پارک گل‌ها و ورودی شهر با مجسمه‌ آزادگان، تداعی‌گر دست‌هایی هستند که در سکوت می‌‌سازند تا چشم‌های پرسشگر ما کرمانشاه را به‌گونه‌ای دیگر ببیند.ناصر خاورزاده متولد ۱۳۴۵ در محله چنانی کرمانشاه است که علاقه به نقاشی و طراحی او را به سمت مجسمه‌سازی کشاند. خاور زاده در ابتدا نقاشی و طراحی را از برادر بزرگ‌ترش، جمشید خاور زاده یاد گرفت و در سال ۷۰در سنندج از محضر استاد ضیاءالدینی بهره برد، کسی که در ورودی شهر مجسمه آزادگانش همیشه توجه ما را به خود جلب می‌‌کند و همین اثر تلنگری می‌‌شود برای مصاحبه با او.

بیشتر مردم شما را با مجسمه آزادگان می‌‌شناسند، ایده طرح و ساخت این اثر چطوری شکل گرفت؟
شهرداری در سال ۷۴ در زمان آقای خشنودی تصمیم به طراحی و ساخت اثری برای میدان‌‌ها گرفت که من و مسعود رنگرزان به‌طور مشترک این طرح را ارائه دادیم، این کار طرحی رئالیستی با گرایش رمانتیک است، انسانی روی موج‌سوار شده و در حال اوج گرفتن به سمت بالا است و در کنارش اسبی که تداعی‌کننده‌ رهایی و آزادی است، انتخاب اسب به دلیل هم پایی همیشگی‌اش با انسان برای آزادی در همه دوره‌‌ها بوده، در ابتدا این تندیس رهایی نام داشت اما به آزادگان تغییر نام داد، کار در همان سال در حیاط آموزشگاه فجر که آن موقع در چهارراه هلال‌احمر بود ساخته شد و یک سال طول کشید، این اثر آن زمان با دوازده متر ارتفاع (با پایه‌ی پنج متری) و 36 تن وزن بزرگ‌ترین مجسمه بتنی کشور محسوب می‌‌شد.
تعریف خاورزاده به‌عنوان یک هنرمند از مجسمه چگونه است؟
حجمی ریتمیک با هارمونی است که موسیقی بصری به وجود می‌‌آورد، اما برای من این تعریف با مردم کامل می‌‌شود مخصوصاً آن‌هایی که با دردآشنایند، هنرمندی که مردم از هنرش حذف شوند هنرمند نیست.
شما فضای بصری کرمانشاه را چطور می‌‌بینید؟
از فضا‌ها راضی نیستم متأسفانه کسانی در کرمانشاه شروع به مجسمه‌سازی کرده‌اند که از سواد و توانایی کافی برخوردار نیستند و باقیمت‌های پایین و کارهای نامطلوب به فضای محیطی شهر آسیب‌زده‌اند زمانی آثار از کمیته زیباسازی می‌‌گذشت کارهای فاخرتری وارد فضای محیطی می‌‌شد.
مجسمه‌های امروز چه ارتباطی بافرهنگ کرمانشاه دارد؟ چرا رنگ و بوی بومی - ویژگی که آثار را به شاخصه‌ای برای کرمانشاه تبدیل می‌‌کند -در آن دیده نمی‌‌شود؟
در کرمانشاه از طرف مسئولین محدودیت‌هایی در خصوص استفاده از طرح لباس‌های محلی و بهره‌گیری از فرهنگ کردی منطقه وجود دارد به‌طوری‌که من بار‌ها مصمم به ساخت مجسمه‌های مشاهیر کرد بوده‌ام که تابه‌حال به دلیل این محدودیت‌‌ها محقق نشده نه‌تنها ساخت مجسمه بزرگانی که در قید حیات هستند با عدم توافق روبه‌رو است بلکه استفاده از چهره نام‌آوران کهن به این آسانی نیست سطح سواد انتخاب‌کنندگان و سفارش‌دهندگان آثار باید به حدی بالا رود که خود جای خالی فرهنگ بومی را حس کنند.
شما با چه محدودیت‌هایی دراین‌باره روبه‌رو بوده‌اید؟
بار‌ها طرح استفاده از شلوار کردی را مطرح کرده‌ام اما به خاطر تنگ‌نظری با مخالفت روبرو شد، حتی در خصوص مجسمه‌های مشاهیر کرد مجسمه‌ یارمحمد خان ساخته شد که بعد‌ها به دلایلی از نصب آن خودداری کردند و جالب اینکه بعد از مدتی که از شکسته شدن مجسمه می‌‌گذشت اعلام کردند نصب آن مشکلی ندارد درحالی‌که دیگر مجسمه‌ای وجود نداشت.
فکر می‌‌کنید این‌گونه آثار چطور می‌‌توانند در سطح سواد بصری مردم تأثیرگذار باشند؟
اگر چشم مردم به دیدن کارهای متوسط به پایین عادت کند به‌تدریج چنین کارهایی دیگر اذیتش نمی‌‌کند اما آثاری که از لحاظ بصری و مفهومی قوی باشند نه‌تنها سواد مردم را بالا می‌‌برند بلکه آن‌‌ها به‌سادگی پذیرای هر کاری نمی‌‌شوند و نسبت به کار بد اعتراض می‌‌کنند.
راجع به کارهای فلزی که در سطح شهر دیده می‌‌شوند چه نظری دارید؟
در ابتدا کارهای خوبی بودند تازگی و تفاوت قابل‌توجهی داشتند اما متأسفانه با تولید انبوه کار‌ها نه‌تنها کیفیت پایین آمد بلکه تکرار از ارزش اولیه آن‌‌ها کم کرد شاید بهتر بود این‌گونه آثار گزیده‌تر و با تأمل بیشتری عرضه می‌‌شد.
در مورد محل نصب آثار چه نظری دارید؟
اگر جای نصب کار مشخص باشد کار‌ها با دید بهتری ساخته می‌‌شوند، این مسأله که هنرمند نمی‌‌تواند محل نصب کارش را تعیین کند، جای گفتگو دارد درحالی‌که نظر صاحب اثر و هم‌اندیشی با او به جلوه‌های ارزشی کار اضافه می‌‌کند مثلاً از جای نصب مجسمه‌ پیرمرد و بچه‌ بتنی در پارک گل هل راضی نیستم چراکه فضای دیگری را می‌‌طلبید.
به‌جز آثاری که از شما در سطح شهر دیده می‌‌شود کار دیگری در دست‌ساخت دارید؟
از طرف آقای احمدی شهردار بیستون سفارشی برای فرهاد داشته‌ام که قرار است به‌جای مجسمه فرهاد کنونی نصب شود و طرح آن آماده است.
و در آخر دغدغه‌‌ها و انتظارهای شما از سفارش‌دهندگان؟
باید کارشناسانی ناظر بر طرح‌‌ها و آثار باشند که یا خود هنرمند باشند یا هنر را بشناسند ممکن است کسی مدیر خوبی باشد اما این دال بر هنرمند خوب بودن نیست متأسفانه امروز این مسأله در نظر گرفته نمی‌‌شود هزینه‌هایی که به هنرمندان پرداخت می‌‌شود در مقایسه با تهران بسیار ناچیز است و با توجه به شرایط کنونی هنرمند قادر به ارائه‌ی کار درخور توجهی نیست من گاهی مجبور بودم به دلیل عدم وجود محیط کاری مناسب برای کارم خانه‌ غیرقابل‌سکونتی را اجاره کنم که با شکستن قالب‌‌ها و نبود امکانات لازم در شرایط کاری سختی قرارگرفته‌ام پس ما با انتخاب افرادی که سر جایشان باشند و فراهم آوردن امکانات برای هنرمندان بدون شک فضای محیطی بهتری خواهیم داشت.
مجسمه‌ میدان فردوسی، کوهنورد اول طاق‌بستان، مشاهیر خیابان شورا، نیم‌تنه‌ میرزا رضا کلهر پارک معلم، پیرمرد و بچه‌ بتنی پارک گل‌ها و ورودی شهر با مجسمه‌ آزادگان، تداعی‌گر دست‌هایی هستند که در سکوت می‌‌سازند تا چشم‌های پرسشگر ما کرمانشاه را به‌گونه‌ای دیگر ببیند.ناصر خاورزاده متولد ۱۳۴۵ در محله چنانی کرمانشاه است که علاقه به نقاشی و طراحی او را به سمت مجسمه‌سازی کشاند. خاور زاده در ابتدا نقاشی و طراحی را از برادر بزرگ‌ترش، جمشید خاور زاده یاد گرفت و در سال ۷۰در سنندج از محضر استاد ضیاءالدینی بهره برد، کسی که در ورودی شهر مجسمه آزادگانش همیشه توجه ما را به خود جلب می‌‌کند و همین اثر تلنگری می‌‌شود برای مصاحبه با او.

بیشتر مردم شما را با مجسمه آزادگان می‌‌شناسند، ایده طرح و ساخت این اثر چطوری شکل گرفت؟
شهرداری در سال ۷۴ در زمان آقای خشنودی تصمیم به طراحی و ساخت اثری برای میدان‌‌ها گرفت که من و مسعود رنگرزان به‌طور مشترک این طرح را ارائه دادیم، این کار طرحی رئالیستی با گرایش رمانتیک است، انسانی روی موج‌سوار شده و در حال اوج گرفتن به سمت بالا است و در کنارش اسبی که تداعی‌کننده‌ رهایی و آزادی است، انتخاب اسب به دلیل هم پایی همیشگی‌اش با انسان برای آزادی در همه دوره‌‌ها بوده، در ابتدا این تندیس رهایی نام داشت اما به آزادگان تغییر نام داد، کار در همان سال در حیاط آموزشگاه فجر که آن موقع در چهارراه هلال‌احمر بود ساخته شد و یک سال طول کشید، این اثر آن زمان با دوازده متر ارتفاع (با پایه‌ی پنج متری) و 36 تن وزن بزرگ‌ترین مجسمه بتنی کشور محسوب می‌‌شد.
تعریف خاورزاده به‌عنوان یک هنرمند از مجسمه چگونه است؟
حجمی ریتمیک با هارمونی است که موسیقی بصری به وجود می‌‌آورد، اما برای من این تعریف با مردم کامل می‌‌شود مخصوصاً آن‌هایی که با دردآشنایند، هنرمندی که مردم از هنرش حذف شوند هنرمند نیست.
شما فضای بصری کرمانشاه را چطور می‌‌بینید؟
از فضا‌ها راضی نیستم متأسفانه کسانی در کرمانشاه شروع به مجسمه‌سازی کرده‌اند که از سواد و توانایی کافی برخوردار نیستند و باقیمت‌های پایین و کارهای نامطلوب به فضای محیطی شهر آسیب‌زده‌اند زمانی آثار از کمیته زیباسازی می‌‌گذشت کارهای فاخرتری وارد فضای محیطی می‌‌شد.
مجسمه‌های امروز چه ارتباطی بافرهنگ کرمانشاه دارد؟ چرا رنگ و بوی بومی - ویژگی که آثار را به شاخصه‌ای برای کرمانشاه تبدیل می‌‌کند -در آن دیده نمی‌‌شود؟
در کرمانشاه از طرف مسئولین محدودیت‌هایی در خصوص استفاده از طرح لباس‌های محلی و بهره‌گیری از فرهنگ کردی منطقه وجود دارد به‌طوری‌که من بار‌ها مصمم به ساخت مجسمه‌های مشاهیر کرد بوده‌ام که تابه‌حال به دلیل این محدودیت‌‌ها محقق نشده نه‌تنها ساخت مجسمه بزرگانی که در قید حیات هستند با عدم توافق روبه‌رو است بلکه استفاده از چهره نام‌آوران کهن به این آسانی نیست سطح سواد انتخاب‌کنندگان و سفارش‌دهندگان آثار باید به حدی بالا رود که خود جای خالی فرهنگ بومی را حس کنند.
شما با چه محدودیت‌هایی دراین‌باره روبه‌رو بوده‌اید؟
بار‌ها طرح استفاده از شلوار کردی را مطرح کرده‌ام اما به خاطر تنگ‌نظری با مخالفت روبرو شد، حتی در خصوص مجسمه‌های مشاهیر کرد مجسمه‌ یارمحمد خان ساخته شد که بعد‌ها به دلایلی از نصب آن خودداری کردند و جالب اینکه بعد از مدتی که از شکسته شدن مجسمه می‌‌گذشت اعلام کردند نصب آن مشکلی ندارد درحالی‌که دیگر مجسمه‌ای وجود نداشت.
فکر می‌‌کنید این‌گونه آثار چطور می‌‌توانند در سطح سواد بصری مردم تأثیرگذار باشند؟
اگر چشم مردم به دیدن کارهای متوسط به پایین عادت کند به‌تدریج چنین کارهایی دیگر اذیتش نمی‌‌کند اما آثاری که از لحاظ بصری و مفهومی قوی باشند نه‌تنها سواد مردم را بالا می‌‌برند بلکه آن‌‌ها به‌سادگی پذیرای هر کاری نمی‌‌شوند و نسبت به کار بد اعتراض می‌‌کنند.
راجع به کارهای فلزی که در سطح شهر دیده می‌‌شوند چه نظری دارید؟
در ابتدا کارهای خوبی بودند تازگی و تفاوت قابل‌توجهی داشتند اما متأسفانه با تولید انبوه کار‌ها نه‌تنها کیفیت پایین آمد بلکه تکرار از ارزش اولیه آن‌‌ها کم کرد شاید بهتر بود این‌گونه آثار گزیده‌تر و با تأمل بیشتری عرضه می‌‌شد.
در مورد محل نصب آثار چه نظری دارید؟
اگر جای نصب کار مشخص باشد کار‌ها با دید بهتری ساخته می‌‌شوند، این مسأله که هنرمند نمی‌‌تواند محل نصب کارش را تعیین کند، جای گفتگو دارد درحالی‌که نظر صاحب اثر و هم‌اندیشی با او به جلوه‌های ارزشی کار اضافه می‌‌کند مثلاً از جای نصب مجسمه‌ پیرمرد و بچه‌ بتنی در پارک گل هل راضی نیستم چراکه فضای دیگری را می‌‌طلبید.
به‌جز آثاری که از شما در سطح شهر دیده می‌‌شود کار دیگری در دست‌ساخت دارید؟
از طرف آقای احمدی شهردار بیستون سفارشی برای فرهاد داشته‌ام که قرار است به‌جای مجسمه فرهاد کنونی نصب شود و طرح آن آماده است.
و در آخر دغدغه‌‌ها و انتظارهای شما از سفارش‌دهندگان؟
باید کارشناسانی ناظر بر طرح‌‌ها و آثار باشند که یا خود هنرمند باشند یا هنر را بشناسند ممکن است کسی مدیر خوبی باشد اما این دال بر هنرمند خوب بودن نیست متأسفانه امروز این مسأله در نظر گرفته نمی‌‌شود هزینه‌هایی که به هنرمندان پرداخت می‌‌شود در مقایسه با تهران بسیار ناچیز است و با توجه به شرایط کنونی هنرمند قادر به ارائه‌ی کار درخور توجهی نیست من گاهی مجبور بودم به دلیل عدم وجود محیط کاری مناسب برای کارم خانه‌ غیرقابل‌سکونتی را اجاره کنم که با شکستن قالب‌‌ها و نبود امکانات لازم در شرایط کاری سختی قرارگرفته‌ام پس ما با انتخاب افرادی که سر جایشان باشند و فراهم آوردن امکانات برای هنرمندان بدون شک فضای محیطی بهتری خواهیم داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.