گزارش « شرق» از قیمت مسکن در کرمانشاه
تو فکر یک سقفم
محیا چاوشی
«گیرم که چاپ کردید، مردم هم خواندند، اصلاً مسئولین هم خواندند، مگر کسی به فولادیِ کارمند اهمیتی می دهد؟ مسئولین نگران رساندن کرایهخانه و خرج همسر و فرزندان من نیستند و نخواهند بود! همین آپارتمان ۸۵ متری در خیابان شریعتی را پارسال با دوازده میلیون تومان رهن و سیصد هزار تومان اجاره گرفتم، حالا صاحبخانه آپارتمانش را میخواهد و من خانهای با همین شرایط را در همان حوالی باید با بیستوپنج میلیون تومان رهن و ماهی چهارصد هزار تومان اجاره بگیرم. خوش به حال صاحبخانهها که مابه تفاوت گرانی و تورم را از مستاجرین میگیرند، اما امسال فقط بیست درصد به حقوق من اضافه شد و اینهمه گرانی ... بهعلاوه اینکه امسال قسط وامی را که برای خرید جهیزیه دخترم گرفته بودم، به خرج ماهیانه ام اضافهشده. قبلاً هم بسیار نوشته اند و چاپ کردهاند، اما انگار کسی دنبال چاره ای برای این درد نیست!»
این را که میگوید صدای آقای لطفی، صاحب مشاور املاک هم درمیآید: «وقتی هیچ نظارتی بر قیمت مصالح نیست چه توقعی داریم که قیمت مسکن ثابت بماند؟ خودم دارم آپارتمان میسازم، قیمت ماسه و سیمان و گچ و دستمزد کاشیکار و بنا نسبت به سال گذشته دو برابر شده، وسط کار گیر افتادهام، متری دو میلیون تومان برای خودم تمام میشود اما گیرم تمام شد، کی پول خریدنش را دارد؟ روی دستم باد میکند»! راست هم میگوید، هیچ مشاور املاکی پیدا نمیشود که از عید به اینطرف، به شماره انگشتان یکدستش خانه فروخته باشد. مدت زیادی است که خریدوفروش خانه در این شهر راکد شده است، این در حالی است که فقط در ششماهه اول سال ۹۲ در شهر کرمانشاه، درخواست 7هزار و 294 عدد پروانه ساخت شده است؛ اما فروخته شدن تمام این خانهها با این شرایط کمی بعید به نظر میرسد.
اینجا خیابان شریعتی کرمانشاه است. تابستان است و قاعدتاً باید بازار خریدوفروش مسکن و رهن و اجاره داغ باشد، اما انگار گران تمام شدن ساخت یکخانه برای بسازبفروشها تنور را داغکرده ولی قدرت خرید پایین مشتریان، نانی برای چسباندن باقی نگذاشته است. از کوچهها که به سمت خیابان برویم، قیمت آپارتمان نوساز از متری یک و نیم میلیون تومان به متری دو و نیم میلیون تومان تغییر میکند. برای رهن یک آپارتمان نود متری همدست کم باید چهلوپنج میلیون تومان پول داشت. پول پیش هم که نداشته باشی ماهی 900هزار تومان آب میخورد. این رقمها اما برای کسانی که اینجا آمدهاند تا لوکسترین آپارتمان کرمانشاه را برای اقامت موقتشان در این شهر بگیرند، اصلاً بهحساب نمیآید...
گشته خزان نو بهار من
نوبهار، صاحب گرانترین خانهها و زمینها، بهترین مکان برای کسانی که میخواهند با ساختوساز آپارتمان، پولشان را دو یا سه برابر کنند. آپارتمانهای نوساز را در این اطراف بسته به کیفیتش، از متری یکمیلیون و هشتصد هزار تومان میتوان خرید تا متری سه میلیون تومان. ویلاییها هم اگر موقعیت خوبی داشته باشند، به خاطر ارزش زمینش کمتر از متری چهار میلیون تومان نخواهند بود. صاحب یکی از مشاوران املاک این منطقه، گرانترین آپارتمان را متری شش و نیم میلیون تومان برای فروش معرفی میکند؛ اما برای دانستن اینکه این بنا، گرانترین ساختمان اینجا است، لازم نیست اسم آن را از اینطرف و آنطرف شنیده باشی، کافی است بهطور اتفاقی از کنار آن رد شوی! نمای ساختمان دست هر رهگذری را میگیرد و میبرد به عصر رنسانس، شهر رم؛ زادگاه آفرینندگان بناهای ماندگار. شاید اگر یک معمار ایرانی از کنار ساختمان رد شود، قلبش به درد بیاید که چرا معماری سنتی و زیبای بناهای ایرانی جای خود را به الگوبرداری از بناهای کلاسیک رومی داده است و اساساً این ساختمانی که طراحش سعی کرده آن را به معماری رومی نزدیک کند، در کرمانشاه چهکار میکند، اما دستکم مردم عادی که رد میشوند، مقهور ابهت و استواری این بنا میشوند. ظاهرش مجلل است اما داخلش را خدا میداند. چراکه صاحب آپارتمان نمیخواهد داخل آن را به من نشان دهد و به قول خودش این جنجالهای خبری به مذاقش خوش نمیآید. میگوید: آپارتمان مجلل میخواهی؟ برو آپارتمان های خیابان کسری را ببین! اینیکی اتفاقاً اصلاً هم مجلل نیست! دیگر مجال آن نیست که سؤال کنم متری شش و نیم میلیون تومان برای آپارتمانی که از نظر خودتان چندان هم تعریفی نیست زیاد به نظر نمیآید؟ پایم را که از مشاور املاک بیرون می گذارم، تاکسی جلوی پایم ترمز میکند.
بالا شهر در جنوب شهر
کسری می روید؟ - دربست؟ - میتونید در رو باز بذارید، مسافر هم سوار کنید! - حالا سوار شو باهم کنار میایم!
گرما طاقتم را برده و بیهیچ بحث اضافی سوار میشوم. میخندد و میگوید: لابد خدا میلیون تومن برای اجاره یکخانه این دوروبرها داده ای، آن وقت برای من صنار سی شاهی می کنی! سه روز است علاف در این بنگاه و آن بنگاه ام. صاحبخانهام پسرش رفته دانشگاه، پدرآمرزیده شهریه دانشگاه پسرش را کشیده روی اجاره خانه من، آنوقت من با درآمد ماهی ششصد هزار تومان، آدم نیستم که بچهام دانشگاه برود! پارسال همین موقع شش میلیون تومن رهن بود، دویست و هشتاد هزار تومان اجازه، الآن میگوید 13 میلیون تومن رهن و سیصد و پنجاههزار تومان اجاره. آنوقت چه می ماند برای خوردن و پوشیدن؟ برو خیابان مسکن را ببین؛ قدمبهقدم بنگاه زده اند که هیچ، دیگر داخل هر کوچه هم یک بنگاه دارد، آنوقت تمام این بنگاهها نمیتوانند یکخانه با قیمت مناسب برایم پیدا کنند، فقط یاد گرفته اند بگویند بازار کساد است و از نان خوردن افتاده اند! شگرد جدیدشان است!
آقا جهانبخش درد دلش آن چنان باز میشود که یادش میرود مسافر سوار کند، خلاصه چه بخواهم چه نخواهم می شود همان دربستی که گفته بود. بازهم از آن خنده های از سردرد تحویلم میدهد و می گوید دختر جان رسیدیم، کجای کسری می روی؟
پیاده میشوم. با کمی پرسوجو از مشاورین املاک دستگیرم میشود که بهترین آپارتمان در خیابان کسری اگر مبله باشد را متری شش میلیون تومان میتوان خرید. پولی که برای خرید فقط یک متر از این ساختمان ها پرداخته می شود، می تواند یکخانه صد متری در منطقه جعفرآباد را به مدت یک سال به رهن کامل درآورد. البته شرایط آنقدرها هم خوب نیست چون همین خانه صدمتری در جعفرآباد را کمتر از هفتاد میلیون تومان نمی توان خرید! البته برای یکخانه با تمام امکانات. داستان اما همین جا تمام نمی شود وقتیکه تازه می فهمی تمام امکانات یعنی مثلاً آشپزخانه هم داشته باشد، بماند که عمر این ساختمانها از بیستوپنج سال هم کمتر نمیشود. اگر ارزش زمین است که هیچ، اما دیوارهایی که هرلحظه بیم آن میرود که بر سر آدم خراب شوند و چیزی جز آوار از آن باقی نمانده آنقدرها نمی ارزند. بعید نیست که این دیوارهای نمور بعدها خرج دوا و دکتر زیادی همروی دست آدم بگذارند و خدا نکند که باران هم ببارد.
یکی خشت از زر، یکی خشت سیم
از هر خیابانی که رد شوی، آنقدر ساختمان در حال ساخت می بینی که اگر هم بخواهی نمی توانی از فکر مسکن درآیی. حرفهای یکی از بسازبفروشها و گلایههایش از اینکه مصالح خیلی نسبت به سال گذشته گران شده است، آدم را به کنجکاوی وامیدارد.
فارغ از اینکه قیمت سیمان از کیسهای ۵۵۰۰ به کیسهای ۷۵۰۰ و گچ از کیسهای 13هزار به کیسهای 15هزار افزایش پیداکرده، جالبترین افزایش قیمتی که در مواد اولیه ساختمان به چشم میخورد، قیر است! سال گذشته هر بشکه صد هزار تومان و امسال هر بشکه دویست هزار تومان! شاید قیر استفاده چندانی در یک ساختمان نداشته باشد، اما کارگران و استادکارانی که وجببهوجب ساختمان با یاری آنها ساخته میشود را نمیشود نادیده گرفت. کافی است دستمزد آنها 20 درصد اضافه شود، میتوان تصور کرد که چه تأثیری در هزینه کل ساختمان خواهد گذاشت؛ اما صیادی، کارشناس مسکن در اداره مسکن و شهرسازی عقیده دیگری دارد.
میگوید: ناپایداری وضع اقتصادی ازیکطرف و انتظار متقاضیان برای اینکه ببیند آیا قیمتها پایینتر خواهد آمد یا نه ساختمانسازها را به سود کمتر قانع کرده و این باعث شده قیمت خریدوفروش آپارتمان نسبت به سال گذشته نهتنها افزایش پیدا نکند، بلکه کمتر هم بشود.
به گفته او آنها ساختمانهایشان را ارزانتر میفروشند چراکه دریافتهاند برگشت سریع سرمایه و به دنبال آن شروع پروژه بعد، درنهایت برای آنها بهتر است تا بلوکه شدن سرمایه. مردم هم که منتظر هستند تا ببینند چه خواهد شد، از سوی دیگر باعث تعلیق بازار شدهاند؛ بنابراین آنها هرچقدر هم کمتر بفروشند، بازهم بازار خریدوفروش راکد است. به عقیده این کارشناس تنها کلید این قفل اما میتواند سیاستهای انبساطی بانکها باشد که با اجراشدن آن، قدرت خرید اقتصادی مردم بالا میرود و تقاضاهای بالقوه ، به فعلیت درمیآید و اینجاست که هجوم به سمت خانهدار شدن آغاز میشود.
لبه دیگر این تیغ اما به گفته صیادی، اتفاق زیانبار دیگری است که اقتصاددانان نیز نگران وقوع آن هستند، کافی است تنها کمی قیمت مسکن بالا برود، آنهایی که چشمانتظار کاهش قیمت مسکن بودند، از ترس گرانتر نشدن، هجوم میبرند به سمت خرید خانه و این میتواند موج شدید افزایش قیمت مسکن را به دنبال داشته باشد.
او از داستان خرید خانه میگذرد و روایت دیگری را بیان میکند: عدهای نیز هستند که رهن و اجاره مسکن، منبع درآمد آنهاست، مثلاً همان صاحبان ملک که هرساله باقیمتی مشخص خانههایشان را به مستاجرین میدهند، این عده برای جبران تورم ناشی از اوضاع نابسامان اقتصادی، اجارهبها را بالا میبرند و مستاجرین غالباً ناچار به پرداخت آن میشوند؛ بنابراین همانطور که میبینیم، اقتصاد ایران و بهتبع آن اقتصاد مسکن در شرایط رکود تورمی واقعشده است، به این معنا که از طرفی قیمت مصالح و دستمزدها و پرداختهای شهرداری و هزینههای اجتنابناپذیر ساخت یک ساختمان، در حال افزایش است و از طرف دیگر، به علت قدرت خرید پایین و یا دشواری تصمیمگیری برای خرید مسکن از سوی متقاضیان، بازار مسکن راکد است. این رکود تورمی بدترین وضعیت در اقتصاد است»
نقطه؛ سر خط
آقای فولادی اما هنوز نتوانسته با پولی نزدیک به پول سال گذشته آپارتمان مناسبی پیدا کند. شاید کسی که تجربهی اجارهنشینی ندارد تصویری از این خانه و آن خانه گشتن در این گرمای طاقتفرسا نداشته باشد، آقا فولادی اما آنقدر به این کار عادت دارد که پسربچه نوجوانش را نیز با خود همراه کرده است. شاید هم به این دلیل است که به او یاد دهد که چگونه باید در آینده این کار را انجام دهد تا نه سرش را کلاه بگذارند و نه همسر آیندهاش ناراضی باشد. با دیدن من میگوید: چه شده بازهم سؤالی داری؟ نگران گم کردن من نباش، اگر خواستی مرا پیدا کنی، هرسال، همین موقع، همینجا ...
این را که میگوید صدای آقای لطفی، صاحب مشاور املاک هم درمیآید: «وقتی هیچ نظارتی بر قیمت مصالح نیست چه توقعی داریم که قیمت مسکن ثابت بماند؟ خودم دارم آپارتمان میسازم، قیمت ماسه و سیمان و گچ و دستمزد کاشیکار و بنا نسبت به سال گذشته دو برابر شده، وسط کار گیر افتادهام، متری دو میلیون تومان برای خودم تمام میشود اما گیرم تمام شد، کی پول خریدنش را دارد؟ روی دستم باد میکند»! راست هم میگوید، هیچ مشاور املاکی پیدا نمیشود که از عید به اینطرف، به شماره انگشتان یکدستش خانه فروخته باشد. مدت زیادی است که خریدوفروش خانه در این شهر راکد شده است، این در حالی است که فقط در ششماهه اول سال ۹۲ در شهر کرمانشاه، درخواست 7هزار و 294 عدد پروانه ساخت شده است؛ اما فروخته شدن تمام این خانهها با این شرایط کمی بعید به نظر میرسد.
اینجا خیابان شریعتی کرمانشاه است. تابستان است و قاعدتاً باید بازار خریدوفروش مسکن و رهن و اجاره داغ باشد، اما انگار گران تمام شدن ساخت یکخانه برای بسازبفروشها تنور را داغکرده ولی قدرت خرید پایین مشتریان، نانی برای چسباندن باقی نگذاشته است. از کوچهها که به سمت خیابان برویم، قیمت آپارتمان نوساز از متری یک و نیم میلیون تومان به متری دو و نیم میلیون تومان تغییر میکند. برای رهن یک آپارتمان نود متری همدست کم باید چهلوپنج میلیون تومان پول داشت. پول پیش هم که نداشته باشی ماهی 900هزار تومان آب میخورد. این رقمها اما برای کسانی که اینجا آمدهاند تا لوکسترین آپارتمان کرمانشاه را برای اقامت موقتشان در این شهر بگیرند، اصلاً بهحساب نمیآید...
گشته خزان نو بهار من
نوبهار، صاحب گرانترین خانهها و زمینها، بهترین مکان برای کسانی که میخواهند با ساختوساز آپارتمان، پولشان را دو یا سه برابر کنند. آپارتمانهای نوساز را در این اطراف بسته به کیفیتش، از متری یکمیلیون و هشتصد هزار تومان میتوان خرید تا متری سه میلیون تومان. ویلاییها هم اگر موقعیت خوبی داشته باشند، به خاطر ارزش زمینش کمتر از متری چهار میلیون تومان نخواهند بود. صاحب یکی از مشاوران املاک این منطقه، گرانترین آپارتمان را متری شش و نیم میلیون تومان برای فروش معرفی میکند؛ اما برای دانستن اینکه این بنا، گرانترین ساختمان اینجا است، لازم نیست اسم آن را از اینطرف و آنطرف شنیده باشی، کافی است بهطور اتفاقی از کنار آن رد شوی! نمای ساختمان دست هر رهگذری را میگیرد و میبرد به عصر رنسانس، شهر رم؛ زادگاه آفرینندگان بناهای ماندگار. شاید اگر یک معمار ایرانی از کنار ساختمان رد شود، قلبش به درد بیاید که چرا معماری سنتی و زیبای بناهای ایرانی جای خود را به الگوبرداری از بناهای کلاسیک رومی داده است و اساساً این ساختمانی که طراحش سعی کرده آن را به معماری رومی نزدیک کند، در کرمانشاه چهکار میکند، اما دستکم مردم عادی که رد میشوند، مقهور ابهت و استواری این بنا میشوند. ظاهرش مجلل است اما داخلش را خدا میداند. چراکه صاحب آپارتمان نمیخواهد داخل آن را به من نشان دهد و به قول خودش این جنجالهای خبری به مذاقش خوش نمیآید. میگوید: آپارتمان مجلل میخواهی؟ برو آپارتمان های خیابان کسری را ببین! اینیکی اتفاقاً اصلاً هم مجلل نیست! دیگر مجال آن نیست که سؤال کنم متری شش و نیم میلیون تومان برای آپارتمانی که از نظر خودتان چندان هم تعریفی نیست زیاد به نظر نمیآید؟ پایم را که از مشاور املاک بیرون می گذارم، تاکسی جلوی پایم ترمز میکند.
بالا شهر در جنوب شهر
کسری می روید؟ - دربست؟ - میتونید در رو باز بذارید، مسافر هم سوار کنید! - حالا سوار شو باهم کنار میایم!
گرما طاقتم را برده و بیهیچ بحث اضافی سوار میشوم. میخندد و میگوید: لابد خدا میلیون تومن برای اجاره یکخانه این دوروبرها داده ای، آن وقت برای من صنار سی شاهی می کنی! سه روز است علاف در این بنگاه و آن بنگاه ام. صاحبخانهام پسرش رفته دانشگاه، پدرآمرزیده شهریه دانشگاه پسرش را کشیده روی اجاره خانه من، آنوقت من با درآمد ماهی ششصد هزار تومان، آدم نیستم که بچهام دانشگاه برود! پارسال همین موقع شش میلیون تومن رهن بود، دویست و هشتاد هزار تومان اجازه، الآن میگوید 13 میلیون تومن رهن و سیصد و پنجاههزار تومان اجاره. آنوقت چه می ماند برای خوردن و پوشیدن؟ برو خیابان مسکن را ببین؛ قدمبهقدم بنگاه زده اند که هیچ، دیگر داخل هر کوچه هم یک بنگاه دارد، آنوقت تمام این بنگاهها نمیتوانند یکخانه با قیمت مناسب برایم پیدا کنند، فقط یاد گرفته اند بگویند بازار کساد است و از نان خوردن افتاده اند! شگرد جدیدشان است!
آقا جهانبخش درد دلش آن چنان باز میشود که یادش میرود مسافر سوار کند، خلاصه چه بخواهم چه نخواهم می شود همان دربستی که گفته بود. بازهم از آن خنده های از سردرد تحویلم میدهد و می گوید دختر جان رسیدیم، کجای کسری می روی؟
پیاده میشوم. با کمی پرسوجو از مشاورین املاک دستگیرم میشود که بهترین آپارتمان در خیابان کسری اگر مبله باشد را متری شش میلیون تومان میتوان خرید. پولی که برای خرید فقط یک متر از این ساختمان ها پرداخته می شود، می تواند یکخانه صد متری در منطقه جعفرآباد را به مدت یک سال به رهن کامل درآورد. البته شرایط آنقدرها هم خوب نیست چون همین خانه صدمتری در جعفرآباد را کمتر از هفتاد میلیون تومان نمی توان خرید! البته برای یکخانه با تمام امکانات. داستان اما همین جا تمام نمی شود وقتیکه تازه می فهمی تمام امکانات یعنی مثلاً آشپزخانه هم داشته باشد، بماند که عمر این ساختمانها از بیستوپنج سال هم کمتر نمیشود. اگر ارزش زمین است که هیچ، اما دیوارهایی که هرلحظه بیم آن میرود که بر سر آدم خراب شوند و چیزی جز آوار از آن باقی نمانده آنقدرها نمی ارزند. بعید نیست که این دیوارهای نمور بعدها خرج دوا و دکتر زیادی همروی دست آدم بگذارند و خدا نکند که باران هم ببارد.
یکی خشت از زر، یکی خشت سیم
از هر خیابانی که رد شوی، آنقدر ساختمان در حال ساخت می بینی که اگر هم بخواهی نمی توانی از فکر مسکن درآیی. حرفهای یکی از بسازبفروشها و گلایههایش از اینکه مصالح خیلی نسبت به سال گذشته گران شده است، آدم را به کنجکاوی وامیدارد.
فارغ از اینکه قیمت سیمان از کیسهای ۵۵۰۰ به کیسهای ۷۵۰۰ و گچ از کیسهای 13هزار به کیسهای 15هزار افزایش پیداکرده، جالبترین افزایش قیمتی که در مواد اولیه ساختمان به چشم میخورد، قیر است! سال گذشته هر بشکه صد هزار تومان و امسال هر بشکه دویست هزار تومان! شاید قیر استفاده چندانی در یک ساختمان نداشته باشد، اما کارگران و استادکارانی که وجببهوجب ساختمان با یاری آنها ساخته میشود را نمیشود نادیده گرفت. کافی است دستمزد آنها 20 درصد اضافه شود، میتوان تصور کرد که چه تأثیری در هزینه کل ساختمان خواهد گذاشت؛ اما صیادی، کارشناس مسکن در اداره مسکن و شهرسازی عقیده دیگری دارد.
میگوید: ناپایداری وضع اقتصادی ازیکطرف و انتظار متقاضیان برای اینکه ببیند آیا قیمتها پایینتر خواهد آمد یا نه ساختمانسازها را به سود کمتر قانع کرده و این باعث شده قیمت خریدوفروش آپارتمان نسبت به سال گذشته نهتنها افزایش پیدا نکند، بلکه کمتر هم بشود.
به گفته او آنها ساختمانهایشان را ارزانتر میفروشند چراکه دریافتهاند برگشت سریع سرمایه و به دنبال آن شروع پروژه بعد، درنهایت برای آنها بهتر است تا بلوکه شدن سرمایه. مردم هم که منتظر هستند تا ببینند چه خواهد شد، از سوی دیگر باعث تعلیق بازار شدهاند؛ بنابراین آنها هرچقدر هم کمتر بفروشند، بازهم بازار خریدوفروش راکد است. به عقیده این کارشناس تنها کلید این قفل اما میتواند سیاستهای انبساطی بانکها باشد که با اجراشدن آن، قدرت خرید اقتصادی مردم بالا میرود و تقاضاهای بالقوه ، به فعلیت درمیآید و اینجاست که هجوم به سمت خانهدار شدن آغاز میشود.
لبه دیگر این تیغ اما به گفته صیادی، اتفاق زیانبار دیگری است که اقتصاددانان نیز نگران وقوع آن هستند، کافی است تنها کمی قیمت مسکن بالا برود، آنهایی که چشمانتظار کاهش قیمت مسکن بودند، از ترس گرانتر نشدن، هجوم میبرند به سمت خرید خانه و این میتواند موج شدید افزایش قیمت مسکن را به دنبال داشته باشد.
او از داستان خرید خانه میگذرد و روایت دیگری را بیان میکند: عدهای نیز هستند که رهن و اجاره مسکن، منبع درآمد آنهاست، مثلاً همان صاحبان ملک که هرساله باقیمتی مشخص خانههایشان را به مستاجرین میدهند، این عده برای جبران تورم ناشی از اوضاع نابسامان اقتصادی، اجارهبها را بالا میبرند و مستاجرین غالباً ناچار به پرداخت آن میشوند؛ بنابراین همانطور که میبینیم، اقتصاد ایران و بهتبع آن اقتصاد مسکن در شرایط رکود تورمی واقعشده است، به این معنا که از طرفی قیمت مصالح و دستمزدها و پرداختهای شهرداری و هزینههای اجتنابناپذیر ساخت یک ساختمان، در حال افزایش است و از طرف دیگر، به علت قدرت خرید پایین و یا دشواری تصمیمگیری برای خرید مسکن از سوی متقاضیان، بازار مسکن راکد است. این رکود تورمی بدترین وضعیت در اقتصاد است»
نقطه؛ سر خط
آقای فولادی اما هنوز نتوانسته با پولی نزدیک به پول سال گذشته آپارتمان مناسبی پیدا کند. شاید کسی که تجربهی اجارهنشینی ندارد تصویری از این خانه و آن خانه گشتن در این گرمای طاقتفرسا نداشته باشد، آقا فولادی اما آنقدر به این کار عادت دارد که پسربچه نوجوانش را نیز با خود همراه کرده است. شاید هم به این دلیل است که به او یاد دهد که چگونه باید در آینده این کار را انجام دهد تا نه سرش را کلاه بگذارند و نه همسر آیندهاش ناراضی باشد. با دیدن من میگوید: چه شده بازهم سؤالی داری؟ نگران گم کردن من نباش، اگر خواستی مرا پیدا کنی، هرسال، همین موقع، همینجا ...
«گیرم که چاپ کردید، مردم هم خواندند، اصلاً مسئولین هم خواندند، مگر کسی به فولادیِ کارمند اهمیتی می دهد؟ مسئولین نگران رساندن کرایهخانه و خرج همسر و فرزندان من نیستند و نخواهند بود! همین آپارتمان ۸۵ متری در خیابان شریعتی را پارسال با دوازده میلیون تومان رهن و سیصد هزار تومان اجاره گرفتم، حالا صاحبخانه آپارتمانش را میخواهد و من خانهای با همین شرایط را در همان حوالی باید با بیستوپنج میلیون تومان رهن و ماهی چهارصد هزار تومان اجاره بگیرم. خوش به حال صاحبخانهها که مابه تفاوت گرانی و تورم را از مستاجرین میگیرند، اما امسال فقط بیست درصد به حقوق من اضافه شد و اینهمه گرانی ... بهعلاوه اینکه امسال قسط وامی را که برای خرید جهیزیه دخترم گرفته بودم، به خرج ماهیانه ام اضافهشده. قبلاً هم بسیار نوشته اند و چاپ کردهاند، اما انگار کسی دنبال چاره ای برای این درد نیست!»
این را که میگوید صدای آقای لطفی، صاحب مشاور املاک هم درمیآید: «وقتی هیچ نظارتی بر قیمت مصالح نیست چه توقعی داریم که قیمت مسکن ثابت بماند؟ خودم دارم آپارتمان میسازم، قیمت ماسه و سیمان و گچ و دستمزد کاشیکار و بنا نسبت به سال گذشته دو برابر شده، وسط کار گیر افتادهام، متری دو میلیون تومان برای خودم تمام میشود اما گیرم تمام شد، کی پول خریدنش را دارد؟ روی دستم باد میکند»! راست هم میگوید، هیچ مشاور املاکی پیدا نمیشود که از عید به اینطرف، به شماره انگشتان یکدستش خانه فروخته باشد. مدت زیادی است که خریدوفروش خانه در این شهر راکد شده است، این در حالی است که فقط در ششماهه اول سال ۹۲ در شهر کرمانشاه، درخواست 7هزار و 294 عدد پروانه ساخت شده است؛ اما فروخته شدن تمام این خانهها با این شرایط کمی بعید به نظر میرسد.
اینجا خیابان شریعتی کرمانشاه است. تابستان است و قاعدتاً باید بازار خریدوفروش مسکن و رهن و اجاره داغ باشد، اما انگار گران تمام شدن ساخت یکخانه برای بسازبفروشها تنور را داغکرده ولی قدرت خرید پایین مشتریان، نانی برای چسباندن باقی نگذاشته است. از کوچهها که به سمت خیابان برویم، قیمت آپارتمان نوساز از متری یک و نیم میلیون تومان به متری دو و نیم میلیون تومان تغییر میکند. برای رهن یک آپارتمان نود متری همدست کم باید چهلوپنج میلیون تومان پول داشت. پول پیش هم که نداشته باشی ماهی 900هزار تومان آب میخورد. این رقمها اما برای کسانی که اینجا آمدهاند تا لوکسترین آپارتمان کرمانشاه را برای اقامت موقتشان در این شهر بگیرند، اصلاً بهحساب نمیآید...
گشته خزان نو بهار من
نوبهار، صاحب گرانترین خانهها و زمینها، بهترین مکان برای کسانی که میخواهند با ساختوساز آپارتمان، پولشان را دو یا سه برابر کنند. آپارتمانهای نوساز را در این اطراف بسته به کیفیتش، از متری یکمیلیون و هشتصد هزار تومان میتوان خرید تا متری سه میلیون تومان. ویلاییها هم اگر موقعیت خوبی داشته باشند، به خاطر ارزش زمینش کمتر از متری چهار میلیون تومان نخواهند بود. صاحب یکی از مشاوران املاک این منطقه، گرانترین آپارتمان را متری شش و نیم میلیون تومان برای فروش معرفی میکند؛ اما برای دانستن اینکه این بنا، گرانترین ساختمان اینجا است، لازم نیست اسم آن را از اینطرف و آنطرف شنیده باشی، کافی است بهطور اتفاقی از کنار آن رد شوی! نمای ساختمان دست هر رهگذری را میگیرد و میبرد به عصر رنسانس، شهر رم؛ زادگاه آفرینندگان بناهای ماندگار. شاید اگر یک معمار ایرانی از کنار ساختمان رد شود، قلبش به درد بیاید که چرا معماری سنتی و زیبای بناهای ایرانی جای خود را به الگوبرداری از بناهای کلاسیک رومی داده است و اساساً این ساختمانی که طراحش سعی کرده آن را به معماری رومی نزدیک کند، در کرمانشاه چهکار میکند، اما دستکم مردم عادی که رد میشوند، مقهور ابهت و استواری این بنا میشوند. ظاهرش مجلل است اما داخلش را خدا میداند. چراکه صاحب آپارتمان نمیخواهد داخل آن را به من نشان دهد و به قول خودش این جنجالهای خبری به مذاقش خوش نمیآید. میگوید: آپارتمان مجلل میخواهی؟ برو آپارتمان های خیابان کسری را ببین! اینیکی اتفاقاً اصلاً هم مجلل نیست! دیگر مجال آن نیست که سؤال کنم متری شش و نیم میلیون تومان برای آپارتمانی که از نظر خودتان چندان هم تعریفی نیست زیاد به نظر نمیآید؟ پایم را که از مشاور املاک بیرون می گذارم، تاکسی جلوی پایم ترمز میکند.
بالا شهر در جنوب شهر
کسری می روید؟ - دربست؟ - میتونید در رو باز بذارید، مسافر هم سوار کنید! - حالا سوار شو باهم کنار میایم!
گرما طاقتم را برده و بیهیچ بحث اضافی سوار میشوم. میخندد و میگوید: لابد خدا میلیون تومن برای اجاره یکخانه این دوروبرها داده ای، آن وقت برای من صنار سی شاهی می کنی! سه روز است علاف در این بنگاه و آن بنگاه ام. صاحبخانهام پسرش رفته دانشگاه، پدرآمرزیده شهریه دانشگاه پسرش را کشیده روی اجاره خانه من، آنوقت من با درآمد ماهی ششصد هزار تومان، آدم نیستم که بچهام دانشگاه برود! پارسال همین موقع شش میلیون تومن رهن بود، دویست و هشتاد هزار تومان اجازه، الآن میگوید 13 میلیون تومن رهن و سیصد و پنجاههزار تومان اجاره. آنوقت چه می ماند برای خوردن و پوشیدن؟ برو خیابان مسکن را ببین؛ قدمبهقدم بنگاه زده اند که هیچ، دیگر داخل هر کوچه هم یک بنگاه دارد، آنوقت تمام این بنگاهها نمیتوانند یکخانه با قیمت مناسب برایم پیدا کنند، فقط یاد گرفته اند بگویند بازار کساد است و از نان خوردن افتاده اند! شگرد جدیدشان است!
آقا جهانبخش درد دلش آن چنان باز میشود که یادش میرود مسافر سوار کند، خلاصه چه بخواهم چه نخواهم می شود همان دربستی که گفته بود. بازهم از آن خنده های از سردرد تحویلم میدهد و می گوید دختر جان رسیدیم، کجای کسری می روی؟
پیاده میشوم. با کمی پرسوجو از مشاورین املاک دستگیرم میشود که بهترین آپارتمان در خیابان کسری اگر مبله باشد را متری شش میلیون تومان میتوان خرید. پولی که برای خرید فقط یک متر از این ساختمان ها پرداخته می شود، می تواند یکخانه صد متری در منطقه جعفرآباد را به مدت یک سال به رهن کامل درآورد. البته شرایط آنقدرها هم خوب نیست چون همین خانه صدمتری در جعفرآباد را کمتر از هفتاد میلیون تومان نمی توان خرید! البته برای یکخانه با تمام امکانات. داستان اما همین جا تمام نمی شود وقتیکه تازه می فهمی تمام امکانات یعنی مثلاً آشپزخانه هم داشته باشد، بماند که عمر این ساختمانها از بیستوپنج سال هم کمتر نمیشود. اگر ارزش زمین است که هیچ، اما دیوارهایی که هرلحظه بیم آن میرود که بر سر آدم خراب شوند و چیزی جز آوار از آن باقی نمانده آنقدرها نمی ارزند. بعید نیست که این دیوارهای نمور بعدها خرج دوا و دکتر زیادی همروی دست آدم بگذارند و خدا نکند که باران هم ببارد.
یکی خشت از زر، یکی خشت سیم
از هر خیابانی که رد شوی، آنقدر ساختمان در حال ساخت می بینی که اگر هم بخواهی نمی توانی از فکر مسکن درآیی. حرفهای یکی از بسازبفروشها و گلایههایش از اینکه مصالح خیلی نسبت به سال گذشته گران شده است، آدم را به کنجکاوی وامیدارد.
فارغ از اینکه قیمت سیمان از کیسهای ۵۵۰۰ به کیسهای ۷۵۰۰ و گچ از کیسهای 13هزار به کیسهای 15هزار افزایش پیداکرده، جالبترین افزایش قیمتی که در مواد اولیه ساختمان به چشم میخورد، قیر است! سال گذشته هر بشکه صد هزار تومان و امسال هر بشکه دویست هزار تومان! شاید قیر استفاده چندانی در یک ساختمان نداشته باشد، اما کارگران و استادکارانی که وجببهوجب ساختمان با یاری آنها ساخته میشود را نمیشود نادیده گرفت. کافی است دستمزد آنها 20 درصد اضافه شود، میتوان تصور کرد که چه تأثیری در هزینه کل ساختمان خواهد گذاشت؛ اما صیادی، کارشناس مسکن در اداره مسکن و شهرسازی عقیده دیگری دارد.
میگوید: ناپایداری وضع اقتصادی ازیکطرف و انتظار متقاضیان برای اینکه ببیند آیا قیمتها پایینتر خواهد آمد یا نه ساختمانسازها را به سود کمتر قانع کرده و این باعث شده قیمت خریدوفروش آپارتمان نسبت به سال گذشته نهتنها افزایش پیدا نکند، بلکه کمتر هم بشود.
به گفته او آنها ساختمانهایشان را ارزانتر میفروشند چراکه دریافتهاند برگشت سریع سرمایه و به دنبال آن شروع پروژه بعد، درنهایت برای آنها بهتر است تا بلوکه شدن سرمایه. مردم هم که منتظر هستند تا ببینند چه خواهد شد، از سوی دیگر باعث تعلیق بازار شدهاند؛ بنابراین آنها هرچقدر هم کمتر بفروشند، بازهم بازار خریدوفروش راکد است. به عقیده این کارشناس تنها کلید این قفل اما میتواند سیاستهای انبساطی بانکها باشد که با اجراشدن آن، قدرت خرید اقتصادی مردم بالا میرود و تقاضاهای بالقوه ، به فعلیت درمیآید و اینجاست که هجوم به سمت خانهدار شدن آغاز میشود.
لبه دیگر این تیغ اما به گفته صیادی، اتفاق زیانبار دیگری است که اقتصاددانان نیز نگران وقوع آن هستند، کافی است تنها کمی قیمت مسکن بالا برود، آنهایی که چشمانتظار کاهش قیمت مسکن بودند، از ترس گرانتر نشدن، هجوم میبرند به سمت خرید خانه و این میتواند موج شدید افزایش قیمت مسکن را به دنبال داشته باشد.
او از داستان خرید خانه میگذرد و روایت دیگری را بیان میکند: عدهای نیز هستند که رهن و اجاره مسکن، منبع درآمد آنهاست، مثلاً همان صاحبان ملک که هرساله باقیمتی مشخص خانههایشان را به مستاجرین میدهند، این عده برای جبران تورم ناشی از اوضاع نابسامان اقتصادی، اجارهبها را بالا میبرند و مستاجرین غالباً ناچار به پرداخت آن میشوند؛ بنابراین همانطور که میبینیم، اقتصاد ایران و بهتبع آن اقتصاد مسکن در شرایط رکود تورمی واقعشده است، به این معنا که از طرفی قیمت مصالح و دستمزدها و پرداختهای شهرداری و هزینههای اجتنابناپذیر ساخت یک ساختمان، در حال افزایش است و از طرف دیگر، به علت قدرت خرید پایین و یا دشواری تصمیمگیری برای خرید مسکن از سوی متقاضیان، بازار مسکن راکد است. این رکود تورمی بدترین وضعیت در اقتصاد است»
نقطه؛ سر خط
آقای فولادی اما هنوز نتوانسته با پولی نزدیک به پول سال گذشته آپارتمان مناسبی پیدا کند. شاید کسی که تجربهی اجارهنشینی ندارد تصویری از این خانه و آن خانه گشتن در این گرمای طاقتفرسا نداشته باشد، آقا فولادی اما آنقدر به این کار عادت دارد که پسربچه نوجوانش را نیز با خود همراه کرده است. شاید هم به این دلیل است که به او یاد دهد که چگونه باید در آینده این کار را انجام دهد تا نه سرش را کلاه بگذارند و نه همسر آیندهاش ناراضی باشد. با دیدن من میگوید: چه شده بازهم سؤالی داری؟ نگران گم کردن من نباش، اگر خواستی مرا پیدا کنی، هرسال، همین موقع، همینجا ...
این را که میگوید صدای آقای لطفی، صاحب مشاور املاک هم درمیآید: «وقتی هیچ نظارتی بر قیمت مصالح نیست چه توقعی داریم که قیمت مسکن ثابت بماند؟ خودم دارم آپارتمان میسازم، قیمت ماسه و سیمان و گچ و دستمزد کاشیکار و بنا نسبت به سال گذشته دو برابر شده، وسط کار گیر افتادهام، متری دو میلیون تومان برای خودم تمام میشود اما گیرم تمام شد، کی پول خریدنش را دارد؟ روی دستم باد میکند»! راست هم میگوید، هیچ مشاور املاکی پیدا نمیشود که از عید به اینطرف، به شماره انگشتان یکدستش خانه فروخته باشد. مدت زیادی است که خریدوفروش خانه در این شهر راکد شده است، این در حالی است که فقط در ششماهه اول سال ۹۲ در شهر کرمانشاه، درخواست 7هزار و 294 عدد پروانه ساخت شده است؛ اما فروخته شدن تمام این خانهها با این شرایط کمی بعید به نظر میرسد.
اینجا خیابان شریعتی کرمانشاه است. تابستان است و قاعدتاً باید بازار خریدوفروش مسکن و رهن و اجاره داغ باشد، اما انگار گران تمام شدن ساخت یکخانه برای بسازبفروشها تنور را داغکرده ولی قدرت خرید پایین مشتریان، نانی برای چسباندن باقی نگذاشته است. از کوچهها که به سمت خیابان برویم، قیمت آپارتمان نوساز از متری یک و نیم میلیون تومان به متری دو و نیم میلیون تومان تغییر میکند. برای رهن یک آپارتمان نود متری همدست کم باید چهلوپنج میلیون تومان پول داشت. پول پیش هم که نداشته باشی ماهی 900هزار تومان آب میخورد. این رقمها اما برای کسانی که اینجا آمدهاند تا لوکسترین آپارتمان کرمانشاه را برای اقامت موقتشان در این شهر بگیرند، اصلاً بهحساب نمیآید...
گشته خزان نو بهار من
نوبهار، صاحب گرانترین خانهها و زمینها، بهترین مکان برای کسانی که میخواهند با ساختوساز آپارتمان، پولشان را دو یا سه برابر کنند. آپارتمانهای نوساز را در این اطراف بسته به کیفیتش، از متری یکمیلیون و هشتصد هزار تومان میتوان خرید تا متری سه میلیون تومان. ویلاییها هم اگر موقعیت خوبی داشته باشند، به خاطر ارزش زمینش کمتر از متری چهار میلیون تومان نخواهند بود. صاحب یکی از مشاوران املاک این منطقه، گرانترین آپارتمان را متری شش و نیم میلیون تومان برای فروش معرفی میکند؛ اما برای دانستن اینکه این بنا، گرانترین ساختمان اینجا است، لازم نیست اسم آن را از اینطرف و آنطرف شنیده باشی، کافی است بهطور اتفاقی از کنار آن رد شوی! نمای ساختمان دست هر رهگذری را میگیرد و میبرد به عصر رنسانس، شهر رم؛ زادگاه آفرینندگان بناهای ماندگار. شاید اگر یک معمار ایرانی از کنار ساختمان رد شود، قلبش به درد بیاید که چرا معماری سنتی و زیبای بناهای ایرانی جای خود را به الگوبرداری از بناهای کلاسیک رومی داده است و اساساً این ساختمانی که طراحش سعی کرده آن را به معماری رومی نزدیک کند، در کرمانشاه چهکار میکند، اما دستکم مردم عادی که رد میشوند، مقهور ابهت و استواری این بنا میشوند. ظاهرش مجلل است اما داخلش را خدا میداند. چراکه صاحب آپارتمان نمیخواهد داخل آن را به من نشان دهد و به قول خودش این جنجالهای خبری به مذاقش خوش نمیآید. میگوید: آپارتمان مجلل میخواهی؟ برو آپارتمان های خیابان کسری را ببین! اینیکی اتفاقاً اصلاً هم مجلل نیست! دیگر مجال آن نیست که سؤال کنم متری شش و نیم میلیون تومان برای آپارتمانی که از نظر خودتان چندان هم تعریفی نیست زیاد به نظر نمیآید؟ پایم را که از مشاور املاک بیرون می گذارم، تاکسی جلوی پایم ترمز میکند.
بالا شهر در جنوب شهر
کسری می روید؟ - دربست؟ - میتونید در رو باز بذارید، مسافر هم سوار کنید! - حالا سوار شو باهم کنار میایم!
گرما طاقتم را برده و بیهیچ بحث اضافی سوار میشوم. میخندد و میگوید: لابد خدا میلیون تومن برای اجاره یکخانه این دوروبرها داده ای، آن وقت برای من صنار سی شاهی می کنی! سه روز است علاف در این بنگاه و آن بنگاه ام. صاحبخانهام پسرش رفته دانشگاه، پدرآمرزیده شهریه دانشگاه پسرش را کشیده روی اجاره خانه من، آنوقت من با درآمد ماهی ششصد هزار تومان، آدم نیستم که بچهام دانشگاه برود! پارسال همین موقع شش میلیون تومن رهن بود، دویست و هشتاد هزار تومان اجازه، الآن میگوید 13 میلیون تومن رهن و سیصد و پنجاههزار تومان اجاره. آنوقت چه می ماند برای خوردن و پوشیدن؟ برو خیابان مسکن را ببین؛ قدمبهقدم بنگاه زده اند که هیچ، دیگر داخل هر کوچه هم یک بنگاه دارد، آنوقت تمام این بنگاهها نمیتوانند یکخانه با قیمت مناسب برایم پیدا کنند، فقط یاد گرفته اند بگویند بازار کساد است و از نان خوردن افتاده اند! شگرد جدیدشان است!
آقا جهانبخش درد دلش آن چنان باز میشود که یادش میرود مسافر سوار کند، خلاصه چه بخواهم چه نخواهم می شود همان دربستی که گفته بود. بازهم از آن خنده های از سردرد تحویلم میدهد و می گوید دختر جان رسیدیم، کجای کسری می روی؟
پیاده میشوم. با کمی پرسوجو از مشاورین املاک دستگیرم میشود که بهترین آپارتمان در خیابان کسری اگر مبله باشد را متری شش میلیون تومان میتوان خرید. پولی که برای خرید فقط یک متر از این ساختمان ها پرداخته می شود، می تواند یکخانه صد متری در منطقه جعفرآباد را به مدت یک سال به رهن کامل درآورد. البته شرایط آنقدرها هم خوب نیست چون همین خانه صدمتری در جعفرآباد را کمتر از هفتاد میلیون تومان نمی توان خرید! البته برای یکخانه با تمام امکانات. داستان اما همین جا تمام نمی شود وقتیکه تازه می فهمی تمام امکانات یعنی مثلاً آشپزخانه هم داشته باشد، بماند که عمر این ساختمانها از بیستوپنج سال هم کمتر نمیشود. اگر ارزش زمین است که هیچ، اما دیوارهایی که هرلحظه بیم آن میرود که بر سر آدم خراب شوند و چیزی جز آوار از آن باقی نمانده آنقدرها نمی ارزند. بعید نیست که این دیوارهای نمور بعدها خرج دوا و دکتر زیادی همروی دست آدم بگذارند و خدا نکند که باران هم ببارد.
یکی خشت از زر، یکی خشت سیم
از هر خیابانی که رد شوی، آنقدر ساختمان در حال ساخت می بینی که اگر هم بخواهی نمی توانی از فکر مسکن درآیی. حرفهای یکی از بسازبفروشها و گلایههایش از اینکه مصالح خیلی نسبت به سال گذشته گران شده است، آدم را به کنجکاوی وامیدارد.
فارغ از اینکه قیمت سیمان از کیسهای ۵۵۰۰ به کیسهای ۷۵۰۰ و گچ از کیسهای 13هزار به کیسهای 15هزار افزایش پیداکرده، جالبترین افزایش قیمتی که در مواد اولیه ساختمان به چشم میخورد، قیر است! سال گذشته هر بشکه صد هزار تومان و امسال هر بشکه دویست هزار تومان! شاید قیر استفاده چندانی در یک ساختمان نداشته باشد، اما کارگران و استادکارانی که وجببهوجب ساختمان با یاری آنها ساخته میشود را نمیشود نادیده گرفت. کافی است دستمزد آنها 20 درصد اضافه شود، میتوان تصور کرد که چه تأثیری در هزینه کل ساختمان خواهد گذاشت؛ اما صیادی، کارشناس مسکن در اداره مسکن و شهرسازی عقیده دیگری دارد.
میگوید: ناپایداری وضع اقتصادی ازیکطرف و انتظار متقاضیان برای اینکه ببیند آیا قیمتها پایینتر خواهد آمد یا نه ساختمانسازها را به سود کمتر قانع کرده و این باعث شده قیمت خریدوفروش آپارتمان نسبت به سال گذشته نهتنها افزایش پیدا نکند، بلکه کمتر هم بشود.
به گفته او آنها ساختمانهایشان را ارزانتر میفروشند چراکه دریافتهاند برگشت سریع سرمایه و به دنبال آن شروع پروژه بعد، درنهایت برای آنها بهتر است تا بلوکه شدن سرمایه. مردم هم که منتظر هستند تا ببینند چه خواهد شد، از سوی دیگر باعث تعلیق بازار شدهاند؛ بنابراین آنها هرچقدر هم کمتر بفروشند، بازهم بازار خریدوفروش راکد است. به عقیده این کارشناس تنها کلید این قفل اما میتواند سیاستهای انبساطی بانکها باشد که با اجراشدن آن، قدرت خرید اقتصادی مردم بالا میرود و تقاضاهای بالقوه ، به فعلیت درمیآید و اینجاست که هجوم به سمت خانهدار شدن آغاز میشود.
لبه دیگر این تیغ اما به گفته صیادی، اتفاق زیانبار دیگری است که اقتصاددانان نیز نگران وقوع آن هستند، کافی است تنها کمی قیمت مسکن بالا برود، آنهایی که چشمانتظار کاهش قیمت مسکن بودند، از ترس گرانتر نشدن، هجوم میبرند به سمت خرید خانه و این میتواند موج شدید افزایش قیمت مسکن را به دنبال داشته باشد.
او از داستان خرید خانه میگذرد و روایت دیگری را بیان میکند: عدهای نیز هستند که رهن و اجاره مسکن، منبع درآمد آنهاست، مثلاً همان صاحبان ملک که هرساله باقیمتی مشخص خانههایشان را به مستاجرین میدهند، این عده برای جبران تورم ناشی از اوضاع نابسامان اقتصادی، اجارهبها را بالا میبرند و مستاجرین غالباً ناچار به پرداخت آن میشوند؛ بنابراین همانطور که میبینیم، اقتصاد ایران و بهتبع آن اقتصاد مسکن در شرایط رکود تورمی واقعشده است، به این معنا که از طرفی قیمت مصالح و دستمزدها و پرداختهای شهرداری و هزینههای اجتنابناپذیر ساخت یک ساختمان، در حال افزایش است و از طرف دیگر، به علت قدرت خرید پایین و یا دشواری تصمیمگیری برای خرید مسکن از سوی متقاضیان، بازار مسکن راکد است. این رکود تورمی بدترین وضعیت در اقتصاد است»
نقطه؛ سر خط
آقای فولادی اما هنوز نتوانسته با پولی نزدیک به پول سال گذشته آپارتمان مناسبی پیدا کند. شاید کسی که تجربهی اجارهنشینی ندارد تصویری از این خانه و آن خانه گشتن در این گرمای طاقتفرسا نداشته باشد، آقا فولادی اما آنقدر به این کار عادت دارد که پسربچه نوجوانش را نیز با خود همراه کرده است. شاید هم به این دلیل است که به او یاد دهد که چگونه باید در آینده این کار را انجام دهد تا نه سرش را کلاه بگذارند و نه همسر آیندهاش ناراضی باشد. با دیدن من میگوید: چه شده بازهم سؤالی داری؟ نگران گم کردن من نباش، اگر خواستی مرا پیدا کنی، هرسال، همین موقع، همینجا ...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.