|

عراق همچنان قربانی می‌ گیرد

نفس كشيدن سخته!

هانیه خرمی

سال‌‌ها از آن روز‌ها که در کرمانشاه صدای آژیر شنیده می‌‌شد می‌‌گذرد و مردم دیگر از ترس موشک‌‌ها دوان‌دوان به سمت پناهگاه‌‌ها نمی‌‌روند. مدت‌‌ها است که خانه‌ای مورد هجوم قرار نگرفته و موشک‌‌ها قربانی نگرفته‌اند. حالا 25 سال از آن زمان می‌‌گذرد، اما همچنان عراق از این سرزمین قربانی می‌‌گیرد؛ بمبارانی که البته آژیر ندارد، وضعیت قرمز ندارد و پناهگاهی هم در کار نیست؛ اما همچنان قربانی دارد. این بار خبری از صدای وحشتناک موشک‌‌ها نیست خانه‌ای ویران نمی‌‌شود، کسی پناه نمی‌‌گیرد و همه‌چیز خاموش اتفاق می‌‌افتد. ریزگرد‌ها از آسمان عراق می‌‌آیند و قربانی می‌‌گیرند. از سال 84 کرمانشاه بهار باطراوتی به خود ندیده و آسمانی که باید آبی باشد با هجوم ریزگرد‌ها خاکستری و تیره شده است. ریزگردهایی که در هوا شناورند و نفس کشیدن را مشکل می‌‌کنند و موجب می‌‌شوند تا اینجا بهار بوی بهار ندهد؛ اما آمدن ریزگرد‌ها تنها به بهار ختم نمی‌‌شود و از اوایل بهار تا اواسط پاییز ماندگارند تا نه آسمان آبی باشد و نه هوا پاک.
حکایت آلودگی هوا در کرمانشاه در این سال‌‌ها بی‌شباهت به آلودگی در پایتخت نیست. تهران که از آلوده‌ترین شهرهای دنیا محسوب می‌‌شود با حذف بنزین خطرناک و توزیع سوخت استاندارد برای خودروها، از ابتدای سال جاری تاکنون در شرایط ناسالم قرار نگرفته است. تا آنجا که «یوسف رشیدی» رئیس مرکز هوا و اقلیم سازمان حفاظت از محیط‌زیست به خبرگزاری «ایرنا» گفته بود که از ابتدای سال جاری تاکنون هوای تهران 6 روز در شرایط پاک و بقیه روز‌ها سالم بوده و روز ناسالمی هم گزارش نشده است. او همچنین عنوان کرده بود که در تهران داشتن هوای ناسالم در سه سال گذشته در مدت مشابه سابقه نداشته است. این در حالی است که کرمانشاه که سابقه آلودگی هوایی مانند تهران را هرگز تجربه نکرده است، از ابتدای سال جاری تاکنون 9 روز وضعیت هشدار و 2 روز وضعیت بحران را پشت سر گذاشته است.
خشک‌سالی عامل اصلی ریز گردها
«رضا کبودی» کارشناس سازمان محیط‌زیست دراین‌باره به «شرق» می‌‌گوید: «از اوایل سال 93 تاکنون ما 9 روز با وضعیت هشدار و 2 روز با وضعیت بحران روبه‌رو بوده‌ایم».
این در حالی است که سال 92 با هشت روز وضعیت هشدار کمترین و سال 88 با پشت سر گذاشتن صد و چهار روز وضعیت هشدار بیشترین تعداد روزهای آلوده را تجربه کرده‌ایم.
او با اشاره به شکل متفاوت ریزگرد‌ها می‌‌افزاید: «بیشتر ریزگردهایی که به کرمانشاه می‌‌آیند از سوی عراق است و عامل اصلی ایجاد ریزگرد‌ها خشک‌سالی است. به دلیل گرم شدن کره زمین میزان بارندگی در ایران و عراق و سوریه کم شده است، کشاورزی از بین رفته و زمین‌های کشاورزی تبدیل به بیابان شده‌اند. علاوه بر این دو رودخانه مهم عراق به نام دجله و فرات که سرچشمه‌شان در ایران، ترکیه و سوریه است، به دلیل سدسازی‌های این سه کشور خشک‌شده و دیگر آبی از آن‌‌ها برای کشاورزی به عراق نمی‌‌رسد».
کبودی در ادامه اشاره می‌‌کند: «که عامل دیگر ایجاد ریزگرد‌ها این است که در جنوب عراق تالابی به نام هورالعظیم وجود دارد که بخشی از آن به نام هورالهویزه در کشور ما است». او در ادامه توضیح می‌‌دهد که در جنگ اول آمریکا و عراق بعد از شکست عراق شیعیان علیه صدام قیام کردند و شکست خوردند و در تالاب هورالعظیم مخفی شدند، صدام نیز دستور داد ورودی تالاب را ببندند و آن را آتش بزنند به همین دلیل تالاب خشک شد و همین باعث شد تا هورالعظیم به یکی از عوامل ایجاد ریزگرد‌ها تبدیل شود.
این کارشناس محیط‌زیست همچنین می‌‌افزاید: «ریز گرد‌ها هرچه مسافت بیشتری را طی کنند ذرات آن‌‌ها شکسته و ریزتر می‌‌شوند، به همین دلیل معمولاً ذراتی که وارد ایران می‌‌شوند قطرشان حدود دو و نیم میکرون است که توسط مخاط بینی و دهان گرفته نمی‌‌شوند و در داخل شش نشسته و رسوب می‌‌کنند و ماسک‌های معمولی از نفوذ آن‌‌ها به بدن جلوگیری نمی‌‌کنند، در این موارد استفاده از ماسک‌های مخصوص توصیه می‌‌شود.» او اما می‌‌گوید که به‌صورت قطعی نمی‌‌شود این گفته را که قطر ذراتی که به ایران می‌‌آیند دو و نیم می‌کرون است را تأیید کرد.کبودی با اشاره به اینکه «در حال حاضر در استان کرمانشاه 9 ایستگاه سنجش آلاینده هوا داریم.» می‌‌گوید: «شهرستان‌های قصرشیرین، سرپل ذهاب، اسلام آباد غرب، کنگاور و پاوه هرکدام یک ایستگاه سنجش آلاینده هوا دارند که ایستگاه‌های قصر شیرین و سرپل ذهاب به دلیل نیاز به اعتبارات برای تعمیر و راه‌اندازی، تازه تأسیس هستند و چهار ایستگاه سنجش آلاینده هوا هم در کرمانشاه موجود است.»کبودی همچنین می‌‌افزاید: «برای از بین بردن ریزگرد‌ها باید از کشاورزهای عراقی حمایت شود تا کشاورزی دوباره رونق بگیرد، پوشش گیاهی را در نقاط مرزی افزایش دهیم، بیابان‌های عراق را مالچ پاشی کنیم و گیاهانی را که تثبیت‌کننده خاک هستند و نیاز به آب کمتری دارند را در آنجا بکاریم تا مانع حرکت ریزگرد‌ها شوند.» اما او معتقد است که این اعمال نیازمند هزینه‌های زیادی هستند که به دلیل عدم وجود امنیت و ثبات در عراق اقدامات در این راستا روند کندی گرفته است تا جایی که رایزنی‌های دیپلماتیک هم کمکی به بهبود وضعیت نکرده است.
ریزگردهای سرطان زا
«تورج احمدی جویباری» متخصص بیماری‌های داخلی هم در خصوص ریزگرد‌ها به «شرق» می‌‌گوید: «ریزگرد‌ها هرچقدر ریزتر شوند اثرات مخرب‌تری دارند». او درباره ریزگردهای درشت‌تر می‌‌افزاید: «این دسته از ریزگرد‌ها در حلق و بینی و سینوس‌‌ها گیر می‌‌افتند اما ریزگردهایی که خیلی ریز هستند به راه‌های هوایی ریه هم نفوذ می‌‌کنند. ریزگرد‌ها مشکلات بهداشتی، اقتصادی و زیست‌محیطی ایجاد می‌‌کنند. این ریزگرد‌ها بیماری‌های آسم، قلبی عروقی، برونشیت، بیماری‌های پوستی، آلرژی و حتی سرطان‌های حنجره، ریه و حلق، سرفه‌های مزمن، بیماری‌های تنفسی مخصوصاً آلرژی‌های تنفسی شیوع پیدا می‌‌کنند.»
او دراین‌باره می‌‌گوید: «که این بیماران از اوایل بهار تا اواسط پاییز دچار مشکل هستند که عمده مشکلات آن‌‌ها در فصل تابستان است. به ازای هر یک درصد افزایش آلودگی هوا یک درصد افزایش شیوع بیماری‌های قلبی عروقی و سه و نیم درصد هم افزایش شیوع بیماری‌های تنفسی داریم و وقتی‌که آلودگی به صد در صد می‌‌رسد افزایش مرگ‌ومیر بیماری‌های قلبی عروقی و تنفسی به 29 درصد افزایش پیدا می‌‌کند.»این متخصص داخلی می‌‌گوید: «زمانی که آلودگی به بحران می‌‌رسد باید سعی کنیم تا گروه‌های آسیب‌پذیر که شامل کودکان، زنان باردار، افراد سالخورده، افرادی که زمینه بیماری‌های قلبی عروقی و تنفسی یا بیماری‌های کلیوی مزمن دارند، از منزل خارج نشوند.» او در پایان تأکید می‌‌کند: «این افراد باید در این روز‌ها از ماسک‌های N95 استفاده کنند که ماسک باید هر دو یا چهار ساعت شست‌وشو و برای استفاده مجدد آماده شود.»همچنین «علی کرامتی» متخصص اطفال با بیان اینکه با ورود ریزگرد‌ها تعداد مراجعه‌کننده‌هایش افزایش‌یافته است به «شرق» می‌‌گوید: «ریزگرد‌ها باعث کاهش دید، عفونت چشم، آلرژی‌های تنفسی و پوستی، آسم، خشکی پوست، ضایعات قارچی پوستی می‌‌شوند.»
ماجرای نگران‌کننده ریزگرد‌ها در کرمانشاه تا آنجا پیش رفته که یکی از شهروندان مبتلا به آسم درزمینهٔ آلودگی هوا به «شرق» می‌‌گوید که پزشکان به او توصیه کرده‌اند با توجه به وضعیت آب و هوایی کرمانشاه بهتر است شهری دیگر را به‌جای کرمانشاه برای سکونت انتخاب کند که هوای آن آلودگی کمتری داشته باشد.
به نظر می‌‌رسد بهبود وضعیت آب و هوایی و کنترل ریزگرد‌ها منوط به همکاری نهاد‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی و محیط‌زیست عراق است.
شاید برای پایان دادن به حمله ریزگرد‌ها لازم باشد دو کشور تفاهم‌نامه‌هایی قابل‌اجرا را به امضا برسانند و برای خروج از وضعیت قرمز گام‌هایی محکم‌تر بردارند.
سال‌‌ها از آن روز‌ها که در کرمانشاه صدای آژیر شنیده می‌‌شد می‌‌گذرد و مردم دیگر از ترس موشک‌‌ها دوان‌دوان به سمت پناهگاه‌‌ها نمی‌‌روند. مدت‌‌ها است که خانه‌ای مورد هجوم قرار نگرفته و موشک‌‌ها قربانی نگرفته‌اند. حالا 25 سال از آن زمان می‌‌گذرد، اما همچنان عراق از این سرزمین قربانی می‌‌گیرد؛ بمبارانی که البته آژیر ندارد، وضعیت قرمز ندارد و پناهگاهی هم در کار نیست؛ اما همچنان قربانی دارد. این بار خبری از صدای وحشتناک موشک‌‌ها نیست خانه‌ای ویران نمی‌‌شود، کسی پناه نمی‌‌گیرد و همه‌چیز خاموش اتفاق می‌‌افتد. ریزگرد‌ها از آسمان عراق می‌‌آیند و قربانی می‌‌گیرند. از سال 84 کرمانشاه بهار باطراوتی به خود ندیده و آسمانی که باید آبی باشد با هجوم ریزگرد‌ها خاکستری و تیره شده است. ریزگردهایی که در هوا شناورند و نفس کشیدن را مشکل می‌‌کنند و موجب می‌‌شوند تا اینجا بهار بوی بهار ندهد؛ اما آمدن ریزگرد‌ها تنها به بهار ختم نمی‌‌شود و از اوایل بهار تا اواسط پاییز ماندگارند تا نه آسمان آبی باشد و نه هوا پاک.
حکایت آلودگی هوا در کرمانشاه در این سال‌‌ها بی‌شباهت به آلودگی در پایتخت نیست. تهران که از آلوده‌ترین شهرهای دنیا محسوب می‌‌شود با حذف بنزین خطرناک و توزیع سوخت استاندارد برای خودروها، از ابتدای سال جاری تاکنون در شرایط ناسالم قرار نگرفته است. تا آنجا که «یوسف رشیدی» رئیس مرکز هوا و اقلیم سازمان حفاظت از محیط‌زیست به خبرگزاری «ایرنا» گفته بود که از ابتدای سال جاری تاکنون هوای تهران 6 روز در شرایط پاک و بقیه روز‌ها سالم بوده و روز ناسالمی هم گزارش نشده است. او همچنین عنوان کرده بود که در تهران داشتن هوای ناسالم در سه سال گذشته در مدت مشابه سابقه نداشته است. این در حالی است که کرمانشاه که سابقه آلودگی هوایی مانند تهران را هرگز تجربه نکرده است، از ابتدای سال جاری تاکنون 9 روز وضعیت هشدار و 2 روز وضعیت بحران را پشت سر گذاشته است.
خشک‌سالی عامل اصلی ریز گردها
«رضا کبودی» کارشناس سازمان محیط‌زیست دراین‌باره به «شرق» می‌‌گوید: «از اوایل سال 93 تاکنون ما 9 روز با وضعیت هشدار و 2 روز با وضعیت بحران روبه‌رو بوده‌ایم».
این در حالی است که سال 92 با هشت روز وضعیت هشدار کمترین و سال 88 با پشت سر گذاشتن صد و چهار روز وضعیت هشدار بیشترین تعداد روزهای آلوده را تجربه کرده‌ایم.
او با اشاره به شکل متفاوت ریزگرد‌ها می‌‌افزاید: «بیشتر ریزگردهایی که به کرمانشاه می‌‌آیند از سوی عراق است و عامل اصلی ایجاد ریزگرد‌ها خشک‌سالی است. به دلیل گرم شدن کره زمین میزان بارندگی در ایران و عراق و سوریه کم شده است، کشاورزی از بین رفته و زمین‌های کشاورزی تبدیل به بیابان شده‌اند. علاوه بر این دو رودخانه مهم عراق به نام دجله و فرات که سرچشمه‌شان در ایران، ترکیه و سوریه است، به دلیل سدسازی‌های این سه کشور خشک‌شده و دیگر آبی از آن‌‌ها برای کشاورزی به عراق نمی‌‌رسد».
کبودی در ادامه اشاره می‌‌کند: «که عامل دیگر ایجاد ریزگرد‌ها این است که در جنوب عراق تالابی به نام هورالعظیم وجود دارد که بخشی از آن به نام هورالهویزه در کشور ما است». او در ادامه توضیح می‌‌دهد که در جنگ اول آمریکا و عراق بعد از شکست عراق شیعیان علیه صدام قیام کردند و شکست خوردند و در تالاب هورالعظیم مخفی شدند، صدام نیز دستور داد ورودی تالاب را ببندند و آن را آتش بزنند به همین دلیل تالاب خشک شد و همین باعث شد تا هورالعظیم به یکی از عوامل ایجاد ریزگرد‌ها تبدیل شود.
این کارشناس محیط‌زیست همچنین می‌‌افزاید: «ریز گرد‌ها هرچه مسافت بیشتری را طی کنند ذرات آن‌‌ها شکسته و ریزتر می‌‌شوند، به همین دلیل معمولاً ذراتی که وارد ایران می‌‌شوند قطرشان حدود دو و نیم میکرون است که توسط مخاط بینی و دهان گرفته نمی‌‌شوند و در داخل شش نشسته و رسوب می‌‌کنند و ماسک‌های معمولی از نفوذ آن‌‌ها به بدن جلوگیری نمی‌‌کنند، در این موارد استفاده از ماسک‌های مخصوص توصیه می‌‌شود.» او اما می‌‌گوید که به‌صورت قطعی نمی‌‌شود این گفته را که قطر ذراتی که به ایران می‌‌آیند دو و نیم می‌کرون است را تأیید کرد.کبودی با اشاره به اینکه «در حال حاضر در استان کرمانشاه 9 ایستگاه سنجش آلاینده هوا داریم.» می‌‌گوید: «شهرستان‌های قصرشیرین، سرپل ذهاب، اسلام آباد غرب، کنگاور و پاوه هرکدام یک ایستگاه سنجش آلاینده هوا دارند که ایستگاه‌های قصر شیرین و سرپل ذهاب به دلیل نیاز به اعتبارات برای تعمیر و راه‌اندازی، تازه تأسیس هستند و چهار ایستگاه سنجش آلاینده هوا هم در کرمانشاه موجود است.»کبودی همچنین می‌‌افزاید: «برای از بین بردن ریزگرد‌ها باید از کشاورزهای عراقی حمایت شود تا کشاورزی دوباره رونق بگیرد، پوشش گیاهی را در نقاط مرزی افزایش دهیم، بیابان‌های عراق را مالچ پاشی کنیم و گیاهانی را که تثبیت‌کننده خاک هستند و نیاز به آب کمتری دارند را در آنجا بکاریم تا مانع حرکت ریزگرد‌ها شوند.» اما او معتقد است که این اعمال نیازمند هزینه‌های زیادی هستند که به دلیل عدم وجود امنیت و ثبات در عراق اقدامات در این راستا روند کندی گرفته است تا جایی که رایزنی‌های دیپلماتیک هم کمکی به بهبود وضعیت نکرده است.
ریزگردهای سرطان زا
«تورج احمدی جویباری» متخصص بیماری‌های داخلی هم در خصوص ریزگرد‌ها به «شرق» می‌‌گوید: «ریزگرد‌ها هرچقدر ریزتر شوند اثرات مخرب‌تری دارند». او درباره ریزگردهای درشت‌تر می‌‌افزاید: «این دسته از ریزگرد‌ها در حلق و بینی و سینوس‌‌ها گیر می‌‌افتند اما ریزگردهایی که خیلی ریز هستند به راه‌های هوایی ریه هم نفوذ می‌‌کنند. ریزگرد‌ها مشکلات بهداشتی، اقتصادی و زیست‌محیطی ایجاد می‌‌کنند. این ریزگرد‌ها بیماری‌های آسم، قلبی عروقی، برونشیت، بیماری‌های پوستی، آلرژی و حتی سرطان‌های حنجره، ریه و حلق، سرفه‌های مزمن، بیماری‌های تنفسی مخصوصاً آلرژی‌های تنفسی شیوع پیدا می‌‌کنند.»
او دراین‌باره می‌‌گوید: «که این بیماران از اوایل بهار تا اواسط پاییز دچار مشکل هستند که عمده مشکلات آن‌‌ها در فصل تابستان است. به ازای هر یک درصد افزایش آلودگی هوا یک درصد افزایش شیوع بیماری‌های قلبی عروقی و سه و نیم درصد هم افزایش شیوع بیماری‌های تنفسی داریم و وقتی‌که آلودگی به صد در صد می‌‌رسد افزایش مرگ‌ومیر بیماری‌های قلبی عروقی و تنفسی به 29 درصد افزایش پیدا می‌‌کند.»این متخصص داخلی می‌‌گوید: «زمانی که آلودگی به بحران می‌‌رسد باید سعی کنیم تا گروه‌های آسیب‌پذیر که شامل کودکان، زنان باردار، افراد سالخورده، افرادی که زمینه بیماری‌های قلبی عروقی و تنفسی یا بیماری‌های کلیوی مزمن دارند، از منزل خارج نشوند.» او در پایان تأکید می‌‌کند: «این افراد باید در این روز‌ها از ماسک‌های N95 استفاده کنند که ماسک باید هر دو یا چهار ساعت شست‌وشو و برای استفاده مجدد آماده شود.»همچنین «علی کرامتی» متخصص اطفال با بیان اینکه با ورود ریزگرد‌ها تعداد مراجعه‌کننده‌هایش افزایش‌یافته است به «شرق» می‌‌گوید: «ریزگرد‌ها باعث کاهش دید، عفونت چشم، آلرژی‌های تنفسی و پوستی، آسم، خشکی پوست، ضایعات قارچی پوستی می‌‌شوند.»
ماجرای نگران‌کننده ریزگرد‌ها در کرمانشاه تا آنجا پیش رفته که یکی از شهروندان مبتلا به آسم درزمینهٔ آلودگی هوا به «شرق» می‌‌گوید که پزشکان به او توصیه کرده‌اند با توجه به وضعیت آب و هوایی کرمانشاه بهتر است شهری دیگر را به‌جای کرمانشاه برای سکونت انتخاب کند که هوای آن آلودگی کمتری داشته باشد.
به نظر می‌‌رسد بهبود وضعیت آب و هوایی و کنترل ریزگرد‌ها منوط به همکاری نهاد‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی و محیط‌زیست عراق است.
شاید برای پایان دادن به حمله ریزگرد‌ها لازم باشد دو کشور تفاهم‌نامه‌هایی قابل‌اجرا را به امضا برسانند و برای خروج از وضعیت قرمز گام‌هایی محکم‌تر بردارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.