|

گزارش عملکرد دولت یازدهم در پرونده هسته‌ای توافق ژنو؛

الگوی موفق دولت در اعتمادسازي متقابل

علیرضا عبدالعلی زاده. فعال دانشجویی دانشگاه پیام نور تبریز

توافق‌نامه ژنو یا به عبارت دقیق‌تر توافق‌نامه اقدام مشترک ژنو بی‌شک مهم‌ترین دستاورد دولت تدبیر و امید در عرصه سیاست خارجی و یا به بیانی بزرگ‌ترین دستاورد دولت آقای روحانی تا به امروز است. متنی که چارچوب و شروط اولیه برای رسیدن به توافق بزرگ را مشخص می‌کند. این موضوع نه تنها برای ایران که برای کل منطقه و حتی جهان حائز اهمیت ویژه است .
برطبق توافق ژنو، ایران به صورت داوطلبانه اقدام زیر را در دستور کار قرار خواهد داد:
«نیمی از ذخیره اورانیوم 20درصد غنی شده موجود، به اکسید اورانیوم 20درصد تبدیل می‌شود تا به منظور تولید سوخت برای راکتور پژوهشی تهران مورد استفاده قرار گیرد. مابقی یو‌اف‌6 (UF6) 20درصد به اورانیوم با غنای کمتر از 5 درصد تبدیل می‌شود. هیچ‌گونه برنامه‌ای هم برای بازگشت این فرایند در کار نخواهد بود.»
غنی‌سازی اورانیوم در ایران برای تولید رادیو دارو استفاده می‌شود. باید گفت اورانیوم غنی شده برای مصارف نظامی باید به غنای حدود 80 تا 90 درصد برسد. بنابراین ایران در صورتی می‌تواند خطری برای منطقه تلقی شود که بتواند غنی‌سازی اورانیوم را به حد 80 الی 90درصد برساند، در حالی که اکنون ایران برای رآکتور تحقیقاتی تهران نیاز به اورانیوم 20درصد غنی شده دارد.
تهران ابتدا درصدد خرید اورانیوم 20درصد غنی شده در بازارهای جهانی برآمد، اما اعمال فشار غرب بر این روند باعث شد تا تهیه سوخت رآکتور تهران با مشکل مواجه شود. به‌این‌گونه که غرب خواستار مبادله اورانیوم‌های غنی شده ضعیف ایران با اورانیوم 20درصد شد.
این طرح ابتدا با مخالفت تهران مواجه شد زیرا براساس آن تهران باید بیش از 1000کیلوگرم اورانیوم 3/5درصد غنی شده خود را به روسیه منتقل می‌کرد تا یک سال بعد، 120کیلوگرم اورانیوم 20درصد غنی شده را از گروه وین (‌شامل فرانسه، ‌روسیه و آمریکا) دریافت کند. ایران با این طرح مخالفت کرد و در نهایت با تغییراتی که پیشنهاد شد و با پا در میانی برزیل و ترکیه، قرار شد ایران اورانیوم خود را با درصد غنای پایین در قبال دریافت اورانیوم با درصد غنای 20درصد به ترکیه ارسال کند.
3برابر شدن تولیدات غنی‌سازی اورانیوم با غنای 20درصد،‌ طرحی است که ایران آن را اعلام کرد و پاسخی است به اعضای گروه وین یعنی کشورهای فرانسه، روسیه و آمریکا که با ایجاد دست‌انداز در مسیر برنامه‌های هسته‌ای ایران، نشان داده‌اند که نمی‌خواهند بن‌بست ایجاد شده در این مسیر را رفع کنند.
البته ایران گفته است اگر بتواند سوخت این نیروگاه را خریداری کند از غنی‌سازی 20درصدی اورانیوم دست خواهد کشید، چرا که صرفه اقتصادی با خرید اورانیوم 20درصد به عنوان سوخت رآکتور تهران است. در حال حاضر کشورهای انگلستان، آلمان و هلند را باید از مهم‌ترین استفاده کنندگان غنی‌سازی اورانیوم به وسیله سانتریفوژ به حساب آورد. البته روسیه و امریکا هم از استفاده کنندگان بزرگ این روش هستند.
باید دانست که چرخه تولید سوخت هسته‌ای دارای 15مرحله است که غنی‌سازی اورانیوم پنجمین مرحله آن است. حال اگر ما در اورانیوم طبیعی، به وسیله غنی‌سازی غلظت اورانیوم 235 را تا 5 درصد برسانیم می‌تواند به عنوان سوخت در رآکتورهای هسته‌ای آب سبک استفاده شود، اما اگر این غنی‌سازی تا 90درصد افزایش یابد از آن برای ساخت تسلیحات هسته ای استفاده می‌شود.
غربی‌ها اعتقاد دارند ایران که تاکنون توانسته به غنی‌سازی 20 درصد دست یابد، قطعا می‌تواند به شیوه غنی‌سازی اورانیوم تا 90 درصد نیز دست یابد. این موضوع تبدیل به زنگ خطری برای غربی‌ها شد تا بنا بر ادعای خود از دستیابی ایران به سلاح اتمی جلوگیری کنند. از این رو در نشست ژنو خواستار کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران شدند.
حال باتوجه به قرارداد ژنو، ایران متعهد شد که داوطلبانه (و نه به وسیله فشار غرب توسط تحریم و ...) سطح غنی‌سازی اورانیوم در ایران را از 20درصد به 5درصد که به عنوان سوخت در رآکتورهای هسته‌ای آب سبک مورد استفاده قرار می‌گیرد، کاهش دهد.
همچنین ایران اعلام می‌کند که فعالیت‌های خود در تاسیسات سوخت هسته‌ای نطنز، فوردو و یا راکتور اراک را که توسط آژانس با نام IR-40 شناسائی می‌شود، بیش از این گسترش نخواهد داد.
- محل‌های جدید برای غنی سازی ایجاد نمی‌شود.
- ایران برنامه تحقیق و توسعه (R & D) تحت نظارت، از جمله برنامه تحقیق و توسعه جاری غنی سازی خود را که با هدف انباشت اورانیوم غنی شده صورت نمی‌گیرد، ادامه خواهد داد.
- عدم بازفرآوری یا ساخت تاسیساتی که توانایی بازفرآوری داشته باشند.
همچنین ایران تعهداتی نسبت به همکاری با آژانس برای اعمال نظارت‌های بیشتر می‌پذیرد.
در مقابل، 3+3، اقدامات داوطلبانه زیررا انجام خواهند داد:
- توقف تلاش برای کاهش خرید نفت خام ایران به نحوی که مشتریان فعلی بتوانند میانگین میزان کنونی خرید نفت خام خود از ایران را کماکان ادامه دهند. بازگشت مبالغ مشخص از عواید فروش نفت ایران در خارج از کشور به ایران. در مورد معاملات نفتی مذکور، تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا بر بیمه و خدمات حمل و نقل مرتبط، تعلیق می‌شوند.
- تعلیق تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا بر:
صادرات پتروشیمی ایران و نیز تعلیق تحریم خدمات مرتبط
طلا و فلزات گرانبها، وتعلیق تحریم خدمات مرتبط
- تعلیق تحریم‌های آمریکا بر صنعت خودرو و تعلیق تحریم‌های خدمات مرتبط
- صدور گواهی عرضه و نصب قطعات یدکی برای ایمنی پرواز هواپیماهای غیرنظامی ایران و خدمات مرتبط.
- صدور گواهی بازرسی‌های مرتبط با ایمنی و تعمیرات در ایران و همچنین خدمات مرتبط
- عدم صدور قطعنامه‌های جدیدتحریم هسته‌ای توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد
- عدم صدور قطعنامه‌های جدید تحریم هسته‌ای از سوی اتحادیه اروپا
دولت امریکا، در چارچوب اختیارات قانونی رئیس جمهور و کنگره از تحمیل تحریم‌های جدید هسته‌ای خودداری خواهد کرد
نتايج حاصل از اين مذاكرات زمينه را براي سفر مقامات عالي‌رتبه ديپلماتيك آمريكا و اروپا به وجود آورد. به اين ترتيب مذاكرات ژنو را مي‌توان همانند توافقات انجام شده در سعدآباد، گامي در جهت عادي‌سازي روابط ايران با كشورهاي بزرگ در نظام بين‌الملل دانست. بنابراين هيئت ديپلماتيك جمهوري اسلامي توانست از الگوهاي متقاعدسازي دوجانبه براي نيل به توافق استفاده كند.
مقامات وزارت خارجه ايران در بيان رويكرد جمهوري اسلامي بر اين موضوع تاكيد داشتند كه از الگوي اعتمادسازي متقابل و توازن مرحله‌اي در ارتباط با فعاليت هسته‌اي بهره خواهند گرفت.
توافق‌نامه ژنو یا به عبارت دقیق‌تر توافق‌نامه اقدام مشترک ژنو بی‌شک مهم‌ترین دستاورد دولت تدبیر و امید در عرصه سیاست خارجی و یا به بیانی بزرگ‌ترین دستاورد دولت آقای روحانی تا به امروز است. متنی که چارچوب و شروط اولیه برای رسیدن به توافق بزرگ را مشخص می‌کند. این موضوع نه تنها برای ایران که برای کل منطقه و حتی جهان حائز اهمیت ویژه است .
برطبق توافق ژنو، ایران به صورت داوطلبانه اقدام زیر را در دستور کار قرار خواهد داد:
«نیمی از ذخیره اورانیوم 20درصد غنی شده موجود، به اکسید اورانیوم 20درصد تبدیل می‌شود تا به منظور تولید سوخت برای راکتور پژوهشی تهران مورد استفاده قرار گیرد. مابقی یو‌اف‌6 (UF6) 20درصد به اورانیوم با غنای کمتر از 5 درصد تبدیل می‌شود. هیچ‌گونه برنامه‌ای هم برای بازگشت این فرایند در کار نخواهد بود.»
غنی‌سازی اورانیوم در ایران برای تولید رادیو دارو استفاده می‌شود. باید گفت اورانیوم غنی شده برای مصارف نظامی باید به غنای حدود 80 تا 90 درصد برسد. بنابراین ایران در صورتی می‌تواند خطری برای منطقه تلقی شود که بتواند غنی‌سازی اورانیوم را به حد 80 الی 90درصد برساند، در حالی که اکنون ایران برای رآکتور تحقیقاتی تهران نیاز به اورانیوم 20درصد غنی شده دارد.
تهران ابتدا درصدد خرید اورانیوم 20درصد غنی شده در بازارهای جهانی برآمد، اما اعمال فشار غرب بر این روند باعث شد تا تهیه سوخت رآکتور تهران با مشکل مواجه شود. به‌این‌گونه که غرب خواستار مبادله اورانیوم‌های غنی شده ضعیف ایران با اورانیوم 20درصد شد.
این طرح ابتدا با مخالفت تهران مواجه شد زیرا براساس آن تهران باید بیش از 1000کیلوگرم اورانیوم 3/5درصد غنی شده خود را به روسیه منتقل می‌کرد تا یک سال بعد، 120کیلوگرم اورانیوم 20درصد غنی شده را از گروه وین (‌شامل فرانسه، ‌روسیه و آمریکا) دریافت کند. ایران با این طرح مخالفت کرد و در نهایت با تغییراتی که پیشنهاد شد و با پا در میانی برزیل و ترکیه، قرار شد ایران اورانیوم خود را با درصد غنای پایین در قبال دریافت اورانیوم با درصد غنای 20درصد به ترکیه ارسال کند.
3برابر شدن تولیدات غنی‌سازی اورانیوم با غنای 20درصد،‌ طرحی است که ایران آن را اعلام کرد و پاسخی است به اعضای گروه وین یعنی کشورهای فرانسه، روسیه و آمریکا که با ایجاد دست‌انداز در مسیر برنامه‌های هسته‌ای ایران، نشان داده‌اند که نمی‌خواهند بن‌بست ایجاد شده در این مسیر را رفع کنند.
البته ایران گفته است اگر بتواند سوخت این نیروگاه را خریداری کند از غنی‌سازی 20درصدی اورانیوم دست خواهد کشید، چرا که صرفه اقتصادی با خرید اورانیوم 20درصد به عنوان سوخت رآکتور تهران است. در حال حاضر کشورهای انگلستان، آلمان و هلند را باید از مهم‌ترین استفاده کنندگان غنی‌سازی اورانیوم به وسیله سانتریفوژ به حساب آورد. البته روسیه و امریکا هم از استفاده کنندگان بزرگ این روش هستند.
باید دانست که چرخه تولید سوخت هسته‌ای دارای 15مرحله است که غنی‌سازی اورانیوم پنجمین مرحله آن است. حال اگر ما در اورانیوم طبیعی، به وسیله غنی‌سازی غلظت اورانیوم 235 را تا 5 درصد برسانیم می‌تواند به عنوان سوخت در رآکتورهای هسته‌ای آب سبک استفاده شود، اما اگر این غنی‌سازی تا 90درصد افزایش یابد از آن برای ساخت تسلیحات هسته ای استفاده می‌شود.
غربی‌ها اعتقاد دارند ایران که تاکنون توانسته به غنی‌سازی 20 درصد دست یابد، قطعا می‌تواند به شیوه غنی‌سازی اورانیوم تا 90 درصد نیز دست یابد. این موضوع تبدیل به زنگ خطری برای غربی‌ها شد تا بنا بر ادعای خود از دستیابی ایران به سلاح اتمی جلوگیری کنند. از این رو در نشست ژنو خواستار کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران شدند.
حال باتوجه به قرارداد ژنو، ایران متعهد شد که داوطلبانه (و نه به وسیله فشار غرب توسط تحریم و ...) سطح غنی‌سازی اورانیوم در ایران را از 20درصد به 5درصد که به عنوان سوخت در رآکتورهای هسته‌ای آب سبک مورد استفاده قرار می‌گیرد، کاهش دهد.
همچنین ایران اعلام می‌کند که فعالیت‌های خود در تاسیسات سوخت هسته‌ای نطنز، فوردو و یا راکتور اراک را که توسط آژانس با نام IR-40 شناسائی می‌شود، بیش از این گسترش نخواهد داد.
- محل‌های جدید برای غنی سازی ایجاد نمی‌شود.
- ایران برنامه تحقیق و توسعه (R & D) تحت نظارت، از جمله برنامه تحقیق و توسعه جاری غنی سازی خود را که با هدف انباشت اورانیوم غنی شده صورت نمی‌گیرد، ادامه خواهد داد.
- عدم بازفرآوری یا ساخت تاسیساتی که توانایی بازفرآوری داشته باشند.
همچنین ایران تعهداتی نسبت به همکاری با آژانس برای اعمال نظارت‌های بیشتر می‌پذیرد.
در مقابل، 3+3، اقدامات داوطلبانه زیررا انجام خواهند داد:
- توقف تلاش برای کاهش خرید نفت خام ایران به نحوی که مشتریان فعلی بتوانند میانگین میزان کنونی خرید نفت خام خود از ایران را کماکان ادامه دهند. بازگشت مبالغ مشخص از عواید فروش نفت ایران در خارج از کشور به ایران. در مورد معاملات نفتی مذکور، تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا بر بیمه و خدمات حمل و نقل مرتبط، تعلیق می‌شوند.
- تعلیق تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا بر:
صادرات پتروشیمی ایران و نیز تعلیق تحریم خدمات مرتبط
طلا و فلزات گرانبها، وتعلیق تحریم خدمات مرتبط
- تعلیق تحریم‌های آمریکا بر صنعت خودرو و تعلیق تحریم‌های خدمات مرتبط
- صدور گواهی عرضه و نصب قطعات یدکی برای ایمنی پرواز هواپیماهای غیرنظامی ایران و خدمات مرتبط.
- صدور گواهی بازرسی‌های مرتبط با ایمنی و تعمیرات در ایران و همچنین خدمات مرتبط
- عدم صدور قطعنامه‌های جدیدتحریم هسته‌ای توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد
- عدم صدور قطعنامه‌های جدید تحریم هسته‌ای از سوی اتحادیه اروپا
دولت امریکا، در چارچوب اختیارات قانونی رئیس جمهور و کنگره از تحمیل تحریم‌های جدید هسته‌ای خودداری خواهد کرد
نتايج حاصل از اين مذاكرات زمينه را براي سفر مقامات عالي‌رتبه ديپلماتيك آمريكا و اروپا به وجود آورد. به اين ترتيب مذاكرات ژنو را مي‌توان همانند توافقات انجام شده در سعدآباد، گامي در جهت عادي‌سازي روابط ايران با كشورهاي بزرگ در نظام بين‌الملل دانست. بنابراين هيئت ديپلماتيك جمهوري اسلامي توانست از الگوهاي متقاعدسازي دوجانبه براي نيل به توافق استفاده كند.
مقامات وزارت خارجه ايران در بيان رويكرد جمهوري اسلامي بر اين موضوع تاكيد داشتند كه از الگوي اعتمادسازي متقابل و توازن مرحله‌اي در ارتباط با فعاليت هسته‌اي بهره خواهند گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.