|

با منطق و تدبیر باید موانع را برطرف کرد من امیدوارم...

گفتگو: صلاح الدین باقری موسوی

دکتر حسن فرهودی نیا - رییس کانون وکلای استان آذربایجان شرقی

با عرض سلام و احترام جناب آقای دکتر گفتگو را اینطور شروع کنیم که سالروز حماسه سیاسی را پشت سر گذاشتیم و در آستانه اولین سالگرد ریاست جمهوری دکتر روحانی هستیم. یکی از وعده‌های ایشان، تاکید بر قانون‌گرایی بوده است. با توجه اینکه شما رئیس کانون وکلای استان هستید، میزان قانون‌گرایی دولت‌ها در تاریخ معاصر ایران از مشروطه تا امروز را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بنده پیگیر مناظرات انتخابات بودم و در نتیجه شناختم از دکتر روحانی کامل‌تر شد. در استان همراه با تعدادی از وکلای عضو کانون به صفت حقیقی در ایام تبلیغات انتخاباتی با درج آگهی در روزنامه «مهد آزادی» حمایت خود را از دکتر روحانی اعلام کردیم. بنده باز به صفت حقیقی از همه وکلای دادگستری خواستم از میان کاندیداها به روحانی رأی دهند که باز‌خوردی مثبت داشت و اقدام مؤثری بود. شاید برخی تحلیل‌ها در آن مقطع چنین بود که ایشان مورد اقبال نمی‌گیرد اما تاکید ایشان بر «قانون» و اینکه «من حقوقدان هستم، نه سرهنگ» برایشان منزلتی خاص در میان رای دهندگان ایجاد کرد. تحلیل تمایل مردم به شعارهای دکتر روحانی، ما را به این نتیجه می‌رساند که در بین مردم ما طرفداری از قانون ریشه دوانده است و این امر را در ادامه روند قانون‌گرایی در تاریخ معاصرمان می‌بینم. امیدوارم این آرمان و خواست تاکید بر قانون به سرانجامی مطلوب برسد که قطعاً بخشی در دوره اصلاحات به ثمر نشست و خوشبختانه دولت یازدهم هم در روال قانون حرکت می‌کند. گزارش مجلس هم موید قانون‌مندتر عمل کردن رئیس جمهور است. اگر در جامعه‌ای قانون حاکم باشد حتی قانون بد، امکان زیست بهتر بیشتر خواهد بود و نتیجه بی‌قانونی، هرج و مرج می‌باشد. قانون‌گرایی آرزوی دیرینه ملت ایران است از مشروطه تا امروز. بدون قانون نمی‌توان داوری کرد و به تدریج ان شاء الله جامعه به سمت نهادینه شدن قانون‌گرایی حرکت کند به گونه‌ای که رقابت در چارچوب قانون باشد.
آقای دکتر! در کشور ما قوانین مکتوب بسیار است آنچنان که در بسیاری از کشور‌های توسعه یافته قانون نوشته شده به اندازه ایران نیست. اما در رفتار دولت‌ها اقدامات فرا‌قانونی و دور زدن قانون و توجیه این گونه رفتار دیده می شود، علت را در چه مواردی می‌بینید؟
بعضی دولت‌ها به قانون اعتقادی نداشتند و کاری می کردند تا مجلس به ناچار تبعیت کند و حرف‌های فریبکارانه می زدند وضعیت بد امروز هم ناشی از همین قانون‌گریزی است از جمله رانت‌ها. البته شعار قانونگرايی کافی نیست . دولت تدبیر و اميد در چارچوب قانون عمل می کند بدون ایجاد بحران. در بحث تعدد قوانین نیز باید در مجلس حقوقدانان باید دنبال ناسخ، منسوخ قوانین باشند، که امری دیگر است. نباید آنرا با قانونگرایی اشتباه گرفت، ما یک قانون مادر داریم که وظایف قوا مشخص شده و وظیفه همه مشخص است. این برای مردم مهم است و عملکرد در این چارجوب اهمیت دارد، البته این مشکل هست که قوانین متناقصی هست که قانونگذاران گاهی دقت نکرده‌اند که باید اصلاح کرد که امر دیگری است.
باید قوای حاکم خودسر عمل نکنند این معنای اصلی قانونگرایی است. قانون هم که وحی منزل نیست اشکالاتی هم که در عمل پدید می آید کم‌کم رفع می شود. مثلاً ماده10 احزاب هست، باید اجازه داد احزاب رشد کنند، این باعث می شود همه زیر یک پرچم عمل کنند و همین احزاب هستند که درانتخابات جلو می‌آیند و موج‌سواران کنار می‌روند وقتی هم برنامه‌هایشان ناموفق بود در دوره بعدی احزاب دیگر بالا می‌آیند. عملی که در جوامع دموکراتیک صورت می‌گیرد باید تلاش کرد قوانین مربوط به احزاب کامل اجرا شود و نیز اعتماد مردم را جلب کرد به احزاب تا افراد بتوانند خود را در تشکل‌ها جای بدهند این رمز موفقیت خواهد بود.
یکی از مدعیات آقایان قانون‌گریز در دولت قبل این بود باعث اتلاف وقت می‌شود و خدمت رسانی را دچار مشکل می کند و بعضاً روند قانونی چنان طولانی می‌شود که در مردم این ذهن قانون گریزی را ایجاد می‌کند؟ مردم وقتی از پناه قانون سرخورده می شوند، با شعار های عوامفریبانه مواجه می‌شوند که ما بدون قانون هم خدمت می کنیم، به نظر شما ایراد از کجاست از قانون بد یا نحوه اجرا؟
من معتقدم اگر قانونمندی باشد چنین مسائلی ایجاد نمی‌شود، اگر ما این امکان قانونی را فراهم کنیم که آحاد جامعه در تشکل‌های مورد نظر خود جا بگیرند، با این حرکات توام با هیجان مواجه نخواهیم بود. وقتی می‌گویند تحزب باطل است و احتیاج به NGO نداریم موج سواری از همین جا پدید می آید. اگر دولت تدبیر و امید با استفاده از تجربه تلخ سال‌های اخیر بحث احزاب را دامن بزند چه اشکالی دارد.
وقتی حزب هست مردم در چارچوب معیارهای حزبی عمل می کنند، نظام مند می شود جامعه. وقتی صحبت از قانون می شود در سطح کلان یعنی همه آحاد شناسنامه داشته باشند، اگر این جوری بود برای حفظ تشکل دست از پا خطا نمی کنند و جامعه قانونمند می شود، وقتی اینطوری نشد موج سواری پدید می‌آید. ما راهی جز این نداریم برای نهادینه شدن دموکراسی. برخورد با تشکلها هم باید قانونی باشد و بررسی قانونی شود، احیانا در برخورد با برخی احزاب رعایت قانون هم نمی شود و در نتیجه مردم راغب نمی شوند و عضویت در احزاب هم مورد انکار قرار می گیرد، چرا که عضویت به اتهام تبدیل می‌شود و افراد به عدم عضویت افتخار می کنند که این خطرناک است. مسؤولان باید احزاب را تشویق کنند در برخورد با تشکل‌ها تا حدی قانون رعایت نمی شود.
یکی از اهداف دولت تدبیر و امید حمایت از حقوق شهروندی است که در این رابطه منشور حقوق شهروندی تدوین و منتشر شده است نظرتان چیست؟
ما نظر جمع بندی شده را در سایت کانون قرار داده ایم. خود این امر خوبی است همین که دولت از حقوق شهروندی صحبت می کند بسیار قابل احترام است. دولت می خواهد بگوید من علاقمند به این مسئله هستم ما از نظر خودمان آن را نقد کرده ایم.
به عنوان سؤال آخر دولت در آستانه یک سالگی است، آقای دکتر در ابتدا شکل گیری این دولت غیر منتظره بود شما پس از یک سال را چگونه می بینید؟ دولت را چگونه ارزیابی می کنید و چشم اندار را چگونه می بینید؟
من اولاً خوشحالم که پارسال قبل از انتخابات از دکتر روحانی رسماً و علناً حمایت کردیم. من یک شباهت‌سازی از منظر وکالت با دکتر مصدق می‌کنم آقای روحانی را. لایحه استقلال در زمان مرحوم مصدق تصویب شده یک رئیس دولت حقوقدان در اوج قدرت به یک نهاد مدنی مستقل از خود رأی داد، این خیلی مهم است در این مقطع باز تصادفاً یک وکیل و حقوقدان در رأس دولت قرار گرفته است باید تلاش کرد تا این نهاد مدنی استقلال خود را حفظ کند. من عملکرد ایشان در یکسال اخیر را موفق می‌دانم. یک آرامشی در کشور پدید آمده است از منظر اقتصادی، بین المللی و داخلی. الان شرمنده نیستم که ایرانی هستم. من آینده را روشن می بینم، باید زمینه را فراهم کنیم تا در مجلس بعدی نیرو‌های بالقوه خوبی بفرستیم که از آن طرف کمک بیشتری به دولت بشود، حضور در عرصه نشان داد قهر اصلا خوب نیست مردم باید حضور داشته باشند، احتمالاً تعدادی از نمایندگان عوض خواهند شد وچقدر خوب است که کسانی پیروز شوند که حامی دولت باشند. وظیفه ما این است که هر کسی در خود توان می‌بیند خود را عرضه کند و تحریم و در خانه نشستن را باید کنار گذاشت. ملت ایران راهی جز اتکا به درون ندارد و اصلاح از درون مشکل ما را حل خواهد کرد. موانع زیاد است اما با منطق و تدبیر باید موانع را برطرف کرد و من امیدوارم.
دکتر حسن فرهودی نیا - رییس کانون وکلای استان آذربایجان شرقی

با عرض سلام و احترام جناب آقای دکتر گفتگو را اینطور شروع کنیم که سالروز حماسه سیاسی را پشت سر گذاشتیم و در آستانه اولین سالگرد ریاست جمهوری دکتر روحانی هستیم. یکی از وعده‌های ایشان، تاکید بر قانون‌گرایی بوده است. با توجه اینکه شما رئیس کانون وکلای استان هستید، میزان قانون‌گرایی دولت‌ها در تاریخ معاصر ایران از مشروطه تا امروز را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بنده پیگیر مناظرات انتخابات بودم و در نتیجه شناختم از دکتر روحانی کامل‌تر شد. در استان همراه با تعدادی از وکلای عضو کانون به صفت حقیقی در ایام تبلیغات انتخاباتی با درج آگهی در روزنامه «مهد آزادی» حمایت خود را از دکتر روحانی اعلام کردیم. بنده باز به صفت حقیقی از همه وکلای دادگستری خواستم از میان کاندیداها به روحانی رأی دهند که باز‌خوردی مثبت داشت و اقدام مؤثری بود. شاید برخی تحلیل‌ها در آن مقطع چنین بود که ایشان مورد اقبال نمی‌گیرد اما تاکید ایشان بر «قانون» و اینکه «من حقوقدان هستم، نه سرهنگ» برایشان منزلتی خاص در میان رای دهندگان ایجاد کرد. تحلیل تمایل مردم به شعارهای دکتر روحانی، ما را به این نتیجه می‌رساند که در بین مردم ما طرفداری از قانون ریشه دوانده است و این امر را در ادامه روند قانون‌گرایی در تاریخ معاصرمان می‌بینم. امیدوارم این آرمان و خواست تاکید بر قانون به سرانجامی مطلوب برسد که قطعاً بخشی در دوره اصلاحات به ثمر نشست و خوشبختانه دولت یازدهم هم در روال قانون حرکت می‌کند. گزارش مجلس هم موید قانون‌مندتر عمل کردن رئیس جمهور است. اگر در جامعه‌ای قانون حاکم باشد حتی قانون بد، امکان زیست بهتر بیشتر خواهد بود و نتیجه بی‌قانونی، هرج و مرج می‌باشد. قانون‌گرایی آرزوی دیرینه ملت ایران است از مشروطه تا امروز. بدون قانون نمی‌توان داوری کرد و به تدریج ان شاء الله جامعه به سمت نهادینه شدن قانون‌گرایی حرکت کند به گونه‌ای که رقابت در چارچوب قانون باشد.
آقای دکتر! در کشور ما قوانین مکتوب بسیار است آنچنان که در بسیاری از کشور‌های توسعه یافته قانون نوشته شده به اندازه ایران نیست. اما در رفتار دولت‌ها اقدامات فرا‌قانونی و دور زدن قانون و توجیه این گونه رفتار دیده می شود، علت را در چه مواردی می‌بینید؟
بعضی دولت‌ها به قانون اعتقادی نداشتند و کاری می کردند تا مجلس به ناچار تبعیت کند و حرف‌های فریبکارانه می زدند وضعیت بد امروز هم ناشی از همین قانون‌گریزی است از جمله رانت‌ها. البته شعار قانونگرايی کافی نیست . دولت تدبیر و اميد در چارچوب قانون عمل می کند بدون ایجاد بحران. در بحث تعدد قوانین نیز باید در مجلس حقوقدانان باید دنبال ناسخ، منسوخ قوانین باشند، که امری دیگر است. نباید آنرا با قانونگرایی اشتباه گرفت، ما یک قانون مادر داریم که وظایف قوا مشخص شده و وظیفه همه مشخص است. این برای مردم مهم است و عملکرد در این چارجوب اهمیت دارد، البته این مشکل هست که قوانین متناقصی هست که قانونگذاران گاهی دقت نکرده‌اند که باید اصلاح کرد که امر دیگری است.
باید قوای حاکم خودسر عمل نکنند این معنای اصلی قانونگرایی است. قانون هم که وحی منزل نیست اشکالاتی هم که در عمل پدید می آید کم‌کم رفع می شود. مثلاً ماده10 احزاب هست، باید اجازه داد احزاب رشد کنند، این باعث می شود همه زیر یک پرچم عمل کنند و همین احزاب هستند که درانتخابات جلو می‌آیند و موج‌سواران کنار می‌روند وقتی هم برنامه‌هایشان ناموفق بود در دوره بعدی احزاب دیگر بالا می‌آیند. عملی که در جوامع دموکراتیک صورت می‌گیرد باید تلاش کرد قوانین مربوط به احزاب کامل اجرا شود و نیز اعتماد مردم را جلب کرد به احزاب تا افراد بتوانند خود را در تشکل‌ها جای بدهند این رمز موفقیت خواهد بود.
یکی از مدعیات آقایان قانون‌گریز در دولت قبل این بود باعث اتلاف وقت می‌شود و خدمت رسانی را دچار مشکل می کند و بعضاً روند قانونی چنان طولانی می‌شود که در مردم این ذهن قانون گریزی را ایجاد می‌کند؟ مردم وقتی از پناه قانون سرخورده می شوند، با شعار های عوامفریبانه مواجه می‌شوند که ما بدون قانون هم خدمت می کنیم، به نظر شما ایراد از کجاست از قانون بد یا نحوه اجرا؟
من معتقدم اگر قانونمندی باشد چنین مسائلی ایجاد نمی‌شود، اگر ما این امکان قانونی را فراهم کنیم که آحاد جامعه در تشکل‌های مورد نظر خود جا بگیرند، با این حرکات توام با هیجان مواجه نخواهیم بود. وقتی می‌گویند تحزب باطل است و احتیاج به NGO نداریم موج سواری از همین جا پدید می آید. اگر دولت تدبیر و امید با استفاده از تجربه تلخ سال‌های اخیر بحث احزاب را دامن بزند چه اشکالی دارد.
وقتی حزب هست مردم در چارچوب معیارهای حزبی عمل می کنند، نظام مند می شود جامعه. وقتی صحبت از قانون می شود در سطح کلان یعنی همه آحاد شناسنامه داشته باشند، اگر این جوری بود برای حفظ تشکل دست از پا خطا نمی کنند و جامعه قانونمند می شود، وقتی اینطوری نشد موج سواری پدید می‌آید. ما راهی جز این نداریم برای نهادینه شدن دموکراسی. برخورد با تشکلها هم باید قانونی باشد و بررسی قانونی شود، احیانا در برخورد با برخی احزاب رعایت قانون هم نمی شود و در نتیجه مردم راغب نمی شوند و عضویت در احزاب هم مورد انکار قرار می گیرد، چرا که عضویت به اتهام تبدیل می‌شود و افراد به عدم عضویت افتخار می کنند که این خطرناک است. مسؤولان باید احزاب را تشویق کنند در برخورد با تشکل‌ها تا حدی قانون رعایت نمی شود.
یکی از اهداف دولت تدبیر و امید حمایت از حقوق شهروندی است که در این رابطه منشور حقوق شهروندی تدوین و منتشر شده است نظرتان چیست؟
ما نظر جمع بندی شده را در سایت کانون قرار داده ایم. خود این امر خوبی است همین که دولت از حقوق شهروندی صحبت می کند بسیار قابل احترام است. دولت می خواهد بگوید من علاقمند به این مسئله هستم ما از نظر خودمان آن را نقد کرده ایم.
به عنوان سؤال آخر دولت در آستانه یک سالگی است، آقای دکتر در ابتدا شکل گیری این دولت غیر منتظره بود شما پس از یک سال را چگونه می بینید؟ دولت را چگونه ارزیابی می کنید و چشم اندار را چگونه می بینید؟
من اولاً خوشحالم که پارسال قبل از انتخابات از دکتر روحانی رسماً و علناً حمایت کردیم. من یک شباهت‌سازی از منظر وکالت با دکتر مصدق می‌کنم آقای روحانی را. لایحه استقلال در زمان مرحوم مصدق تصویب شده یک رئیس دولت حقوقدان در اوج قدرت به یک نهاد مدنی مستقل از خود رأی داد، این خیلی مهم است در این مقطع باز تصادفاً یک وکیل و حقوقدان در رأس دولت قرار گرفته است باید تلاش کرد تا این نهاد مدنی استقلال خود را حفظ کند. من عملکرد ایشان در یکسال اخیر را موفق می‌دانم. یک آرامشی در کشور پدید آمده است از منظر اقتصادی، بین المللی و داخلی. الان شرمنده نیستم که ایرانی هستم. من آینده را روشن می بینم، باید زمینه را فراهم کنیم تا در مجلس بعدی نیرو‌های بالقوه خوبی بفرستیم که از آن طرف کمک بیشتری به دولت بشود، حضور در عرصه نشان داد قهر اصلا خوب نیست مردم باید حضور داشته باشند، احتمالاً تعدادی از نمایندگان عوض خواهند شد وچقدر خوب است که کسانی پیروز شوند که حامی دولت باشند. وظیفه ما این است که هر کسی در خود توان می‌بیند خود را عرضه کند و تحریم و در خانه نشستن را باید کنار گذاشت. ملت ایران راهی جز اتکا به درون ندارد و اصلاح از درون مشکل ما را حل خواهد کرد. موانع زیاد است اما با منطق و تدبیر باید موانع را برطرف کرد و من امیدوارم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.