|

نداشتن «مجری ملی» عمده ترین مانع احیای دریاچه ارومیه در سال های گذشته بود

گفتگو: امیر قربانی

شهربانو امانی - نماینده دوره پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی - مشاور امور زنان رئیس سازمان حفاظت محیط زیست دولت تدبیر و امید

سلام خانم مهندس. ممنون که این فرصت را در اختیار ما قرار دادید که به یکی از معضلات اصلی محیط زیست کشور بپردازیم. خانم مهندس کشور ما با مشکلات بسیار زیست محیطی دست و پنجه نرم می کند و یکی از دغدغه های دولت تدبیر و امید، حل بحران های زیست محیطی کشور است. با توجه با سمتی که در سازمان محیط زیست دارید لطفاً ابعاد بحران های محیط زیستی کشور را تشریح فرمایید.
با سلام و آرزوی توفیق، همانطوریکه شما فرمودید چالش های محیط زیست کشور بسیار جدی است مانند سایر بخش های کشور که باتلاق های بسیاری در پیش پای دولت است. در نگاه به مسئله محیط زیست کشور بایستی به تغییرات آب و هوا در جهان علی الخصوص در کشور ما و همچنین به قرار گرفتن ایران در یک منطقه بسیار خشک و کم آب توجه نماییم. در سه منبع پایه کشور یعنی آب، خاک و هوا در کشور با چالش های محیط زیستی بسیار جدی مواجه هستیم. بحران آب در کشور بسیار جدی است و انکار چالش های محیط زیستی دردی را دوا نمی کند و کتمان مشکلات اساسی و کلیدی زیست محیطی کشور چاره ساز نیست. بخشی از مشکلات محیط زیست ها، از بحران آب و مصرف بی رویه و برداشت های غیر اصولی و غیر کارشناسی نشأت می گیرد. در بخش آب، ما بیشتر از اندازه نیاز از آب های زیرزمینی برداشت می کنیم تا جایی که در بعضی از استان ها حتی 400 متر سطح آب زیرزمینی افت پیدا کرده است. بر اساس گزارش سازمان ملل، خشکسالی در ایران تا سال 2035 استمرار خواهد داشت. آلودگی خاک و استفاده بی رویه از کود و سموم آفت زدا و همچنین آلودگی هوا از دیگر مسائل زیست محیطی کشور است. بر اساس همین موارد و شعار امسال محیط زیست سازمان ملل که به جای اینکه سطح آب دریاهایتان را بالا ببرید که لازم است تلاش کنیم که اگر می توانیم بالا ببریم، صدایتان را بالا ببرید، سازمان محیط زیست به عنوان یک دستگاه حاکمیتی بر اساس اصل پنجم قانون اساسی، صدای آب، خاک و هوای کشور است. خانم دکتر ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست در اوایل قبولی این سمت در دولت دکتر روحانی می گفتند هر جا که می خواهم پایم را بردارم و جای دیگر بگذارم بیشتر فرو می روم. بر اساس شاخص های اعلام شده سازمان ملل، در این چند سال، محیط زیست کشور، سقوط آزاد 60 رتبه ای داشته است و اینها شاهد عرائض من است . خشک شدن تالاب ها و دریاچه ها از عوارض و مشکلات ناشی از توسعه استراتژیک استان ها می باشد. زمانی که خودکفایی تولیدات کشاورزی، استراتژی کشور می شود، بر اساس آن جهت توسعه استان ها شکل می گیرد. نه تنها دریاچه ارومیه، که دریاچه بختگان، دریاچه پریشان و دریاچه نمک استان فارس هم خشک شده اند. خشک شدن یک تالاب و یا در لیست مونترو قرار گرفتن یک تالاب یا یک دریاچه، تنها خشک شدن بخشی از اکولوژی یا اکوسیستم یک استان و کشور نیست؛ در واقع این خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها سبب از بین رفتن فرهنگ منطقه هم می شود
به بحران ها و چالش های اساسی و عمده محیط زیستی اشاره کردید که در این میان، خشک شدن دریاچه ارومیه دارای عوارض مملکتی خواهد بود. در چند سال گذشته، با توجه به شواهد و قرائن، دلواپسان دریاچه ارومیه، وضعیت بحرانی آن را فریاد زدند. به نظر می رسد که اقدامات انجام گرفته از سوی دولت در حل بحران خشک شدن دریاچه ارومیه متناسب با حجم بحران نیست به گونه ای که می توان گفت قسمت اعظم دریاچه عملا خشک شده است و بادهای نمکی، توسعه منطقه و زندگی مردم را تهدید می کند. از آغاز بحران دریاچه ارومیه تا امروز چه کارهایی از سوی دولت انجام گرفته شده است؟
خوشبختانه دولت یازدهم، چالش های محیط زیستی را جدی گرفته است. اصولاً توجه به محیط زیست کشور، همواره در قوانین برنامه توسعه کشور مورد تایید بوده است ولی متاسفانه دولت نهم و دهم توجه خاص و ویژه ای به این موضوع نداشتند و در بسیاری مواقع قانون را دور زدند و به نظرات کارشناسی اعتنایی نکردند و پیش تر کسانی که به دنبال توسعه کشور بودند می گفتند که حامیان محیط زیست در واقع «موانع» و «ایست های» توسعه هستند. با یستی توجه کرد که در سطح جهانی هم تنها توسعه مطرح بود. با گذشت زمان و آشکار شدن عوارض زیست محیطی توسعه، عنوان شد که توسعه بدون توجه به محیط زیست، ناپایدار است. لذا آنهایی که توسعه را مطرح می کردند- ما که خودمان توسعه را کشف نکرده ایم، توسعه یک الگو است- از توسعه پایدار سخن گفتند؛ یعنی شما هم توسعه ای بخواهید انجام دهید باید توجه کنید که چه بخشی از منابع پایه را مصرف می کنید. در واقع محیط زیست، سرمایه نسل های آینده است؛ ما حق نداریم سرمایه نسل های آینده را به یغما ببریم. خوشبختانه دولت یازدهم و شخص رئیس جمهور به محیط زیست کشور، یعنی اجرای قوانینی که حافظ محیط زیست باشد، بسیار حساس هستند؛ لذا در این دولت، مسائل و مشکلات و بحران های زیست محیطی از حاشیه به متن آمده است و شما می بینید که دغدغه امروز دولت، محیط زیست است. یادم هست در سال 1375 که تازه وارد مجلس شده بودم، شاهد دوره پر آب دریاچه ارومیه بودیم؛ به گونه ای که این نگرانی وجود داشت که روستاهای حاشیه زیر آب روند. در سالیان بعد آب دریاچه کمترو کمتر شد و علتش هم تنها یک عامل نیست؛ اساسی ترین و چالش برانگیزترین علت، توسعه استان های حوضه آبریز دریاچه ارومیه، علی الخصوص در آذربایجان غربی، در زمینه کشاورزی و صنایع تبدیلی است. عامل دیگر هم سد سازی ها می باشد؛ اما باید تامل کنیم چنان که سدها را هم احداث نمی کردند در سایر قسمت ها مشکل پدید می آمد. قرار بود سدها را بسازند و در کنار آن، سرانه آب دریاچه را هم تامین کنند، در صورتیکه چنین نشد؛ یک گوشه کار را گرفتند و بخش های دیگر را رها کردند. دریاچه ارومیه با خشونت و بی مهری که انسان بر طبیعت کرد، خشک شد. تغییر میزان بارش و کاهش نزولات آسمانی از عوامل دیگر خشک شدن دریاچه است. زمستان های پر بارش برف در استان های آذربایجان شرقی و غربی و کردستان را هنوز در خاطر داریم؛ لکن دیگر چند سالی است که بارش برف به آن میزان گذشته نیست، یعنی می بایست در ریشه یابی بحران دریاچه ارومیه، تغییرات آب و هوایی منطقه را در نظر بگیریم. همه این عوامل دست به دست هم داده است تا امروزه شاهد باشیم که دریاچه ارومیه تنها 10 درصد زندگی خود را حفظ کرده است.
یکی از وعده های انتخاباتی دکتر روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته، احیای دریاچه ارومیه بود. منصفانه است که بگوییم ایشان موضوع دریاچه را به صورت جدی دنبال می کنند و به وعده خویش پای بند هستند، چنان که طرح احیای دریاچه ارومیه در اولین جلسه هیئت دولت مطرح شد.
در دولت گذشته برای نجات دریاچه ارومیه، شوراها و کارگروههایی  تشکیل یافته بود که ماحصل فعالیت آنها ارائه 19 راه کار و یک کتابچه است. در دولت گذشته از نظر برخی از کارشناسان نیز استفاده شده بود ولی می توان گفت هیچ عملیات جدی برای نجات دریاچه ارومیه انجام نگرفته بود. در دولت یازدهم با بررسی همه جانبه مشکلات و موانع عمده در احیای دریاچه ارومیه، نداشتن «مجری ملی» به عنوان خلا مشخص شد.
با توجه اینکه استان های درگیر بحران دریاچه ارومیه، با هزاران مشکل دیگر مواجه هستند و وضعیت دریاچه یکی از مسائل بسیار آنها می باشد، از این رو با انتخاب مدیر اجرایی ملی، شکل گیری دبیرخانه مستقیم و ایجاد ستاد احیای دریاچه ارومیه و در واقع با تفویض اختیارات هیئت وزیران به معاون اول رئیس جمهور بر اساس اصل 138 قانون اساسی، روند احیای دریاچه ارومیه در دولت یازدهم، روند بسیار جدی گرفت.
می دانید بی اعتمادی عمومی بین مردم و دولت یک بحث بسیار جدی است که بخش مهمی از این بی اعتمادی به سبب رفتار دولتمردان می باشد. اعتماد عمومی به دولت در طول سال های گذشته آسیب دیده است و چنانچه مردم به صدق گفتار دولتمردان یقین پیدا نکنند، این اعتماد باز نخواهد گشت.
در ستاد احیای دریاچه ارومیه، کمیته راهبری تعریف شد که دانشگاه های استان های درگیر این بحران و سایر دانشگاه ها و مراکز پژوهشی حضور دارند. به منظور جمع بندی نظرات و پیشنهادات، دبیرخانه کمیته راهبری در دانشگاه صنعتی شریف، شکل گرفت. در این مدت، نزدیک به پانصد کارشناس و صاحب نظر در رشته های مختلف بدون دریافت حق الزحمه و حق الجلسه همکاری کردند؛ در نتیجه از 19 راهکاری که در دولت گذشته ارائه شده بود، 5 مورد حذف گردید و 14 راهکار عملی و اجرایی به تصویب ستاد احیاء رسید. 4 راهکار دیگر در کمیته راهبری تایید شده است و برای تصویب در دستور کار ستاد احیا قرار دارد. مکانیسم ارائه راهکارها بدین صورت است که کمیته راهبری، راهکارها را از کمیته های زیر مجموعه اش می گیرد و پس از بررسی و تصویب، برای تایید نهایی به ستاد احیا می فرستند.
مسئله اول این است که چگونه می توان پیکره موجود دریاچه ارومیه را که تنها 10 درصد از حالت نرمال دریاچه است، حفظ کرد و سپس در گام های بعد، راهکارهای تصویب شده توسط دستگاه های ذیربط عملیاتی گردد.
یکی از مشکلات اساسی در احیای دریاچه ارومیه این است که 90 درصد آب سفره های زیرزمینی و آب استحصالی حوضه دریاچه در بخش کشاورزی مصرف می شود. باید توجه کرد که راندمان آب در کشاورزی ما 33 درصد است در حالیکه استاندارد جهانی 70 درصد می باشد، ازاینرو صرفه جویی 40 درصدی در مصرف آب کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ضروری است تا سفره های آب زیرزمینی حوضه آبریز دریاچه تقویت گردند و لازمه چنین صرفه جویی هم تغییر الگوی کشت، عدم کشت و به آیش گذاشتن زمین های کشاورزی است. و دولت هم همه خسارات را پرداخت کند، یعنی هر کس نکارد دولت بایستی جبران خسارت کند. از سوی دیگر صنعتی کردن بخش کشاورزی و آبیاری، آموزش جوامع محلی برای تغییر الگوی کشت از دیگر راهکارهای صرفه جویی در مصرف آب است. همان طور که عرض کردیم در کمیته راهبری، 4 راهکار جدید به تصویب رسیده است که با تصویب نهایی ستاد احیاء به 14 راهکار اولیه اضافه خواهد شد. در این 4 راهکار جدید، تثبیت کانون-های ریزگرد و شناسایی کانون های جدید، مطالعه و اجرای برنامه حفاظت اکولوژی دریاچه ارومیه با اولویت بخش جنوبی است. یکی از موارد مهم در حفاظت اکولوژی دریاچه ارومیه، انتقال آب به پیکر اصلی آن می باشد؛ آب سدها پس از آزاد سازی به پیکره اصلی دریاچه نمی رسد و در مبان راه هدر می رود. در این زمینه آب زرینه رود بایستی پس از تامین آب اراضی کشاورزی و حق آبه تالاب قره قشلاق به سیمینه وصل گردد تا با سرعت و دبی زیاد به پیکره اصلی دریاچه برسد. همچنین خسارت عدم کشت در کنار رودخانه «نوروزلو» به مدت سه سال به کشاورزان پرداخت شود یکی از موارد مهمی که در کمیته راهبری ستاد احیاء مورد توجه بوده و به تصویب رسیده است. طراحی و استقرار «سیستم تصمیم یار» یک نرم افزار مدیریت جامع حوزه آبریز دریاچه ارومیه است.
همه ما نگران و دلواپس دریاچه ارومیه هستیم، این دلواپسی برای دریاچه ارومیه با دلواپسی هایی که دیگران به خاطر از دست دادن منافع شخصی شان دارند و چوب لای چرخ دولت می گذارند متفاوت است. من از فعالین محیط زیست و نهادهای مردمی خواهش می کنم که نظرات صدها کارشناس علاقمند و دلسوز کشور را نادیده نگیرند؛ اعتماد کنند و صبور باشند. درست است که این چند سال اعتماد کردند و منتظر بودند و داد زدند اما کسی ندید و نشنید که وضعیت دریاچه ارومیه بدین شکل بحرانی شد اما دولت تدبیر و امید، صدای شما را شنیده است، کارشناسان صدای شما را شنیده اند.
از فعالین محیط زیست خواهش می کنم بحث احیای دریاچه ارومیه را به هیچ وجه سیاسی نکنند؛ به عبارت دیگر سیاسیون ما باید محیط زیستی شوند ولی حامیان محیط زیست نباید سیاسی شوند که در غیر این صورت، فعالین محیط زیست، مارک امنیتی می خورند و اجازه فعالیت از آنها گرفته می شود. دریاچه ارومیه مختص به ارومیه و تبریز نیست. موضوع دریاچه ارومیه بین المللی است و سازمان ملل هم به درستی ابعاد بحران را متوجه شده و به یاری دولت آمده است. بی اعتمادی بیش از اندازه موجب عدم به نتیجه رسیدن راه است. خواهش می کنم به دولت اعتماد کنند کمااینکه به روحانی و برنامه های روحانی اعتماد کردند و رای دادند. از نمایندگان محترم هم درخواست دارم که حتما گزارش دولت را بشنوند، گزارش ستاد احیاء و کمیته راهبری را بشنوند و با یک کلمه یا جمله، زحمت ساعت ها کار کارشناسی را نادیده نگیرند. بی اعتمادی یک شبه به وجود نیامده است که یک شبه هم بگوییم دوباره با این واکسن اعتماد کنید. منتهی همانطوریکه دریاچه ارومیه یک شبه خشک نشده است یک شبه و یک ساله احیا نخواهد شد. حداقل حفظ وضعیت ممکن، سه سال زمان لازم دارد.
انشاا... با اطلاع رسانی درست و به موقع و شفاف به مردم این اعتماد را ایجاد کرد یعنی زمانی می شود این رابطه دولت و مردم را اصلاح کرد که صادقانه هم مشکل را با مردم در میان بگذارند و از مردم کمک بگیرند، مردم همان خودشان نظاره گر خواهند شد و هم نظارت خواهند کرد و هم همکاری خواهند نمود و هم حمایت خواهند کرد به شرطی که انشاا... شفاف و روشن با مردم صحبت شود و این اعتماد جلب شود و من مطمئنم این اتفاق خواهد افتاد.
شهربانو امانی - نماینده دوره پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی - مشاور امور زنان رئیس سازمان حفاظت محیط زیست دولت تدبیر و امید

سلام خانم مهندس. ممنون که این فرصت را در اختیار ما قرار دادید که به یکی از معضلات اصلی محیط زیست کشور بپردازیم. خانم مهندس کشور ما با مشکلات بسیار زیست محیطی دست و پنجه نرم می کند و یکی از دغدغه های دولت تدبیر و امید، حل بحران های زیست محیطی کشور است. با توجه با سمتی که در سازمان محیط زیست دارید لطفاً ابعاد بحران های محیط زیستی کشور را تشریح فرمایید.
با سلام و آرزوی توفیق، همانطوریکه شما فرمودید چالش های محیط زیست کشور بسیار جدی است مانند سایر بخش های کشور که باتلاق های بسیاری در پیش پای دولت است. در نگاه به مسئله محیط زیست کشور بایستی به تغییرات آب و هوا در جهان علی الخصوص در کشور ما و همچنین به قرار گرفتن ایران در یک منطقه بسیار خشک و کم آب توجه نماییم. در سه منبع پایه کشور یعنی آب، خاک و هوا در کشور با چالش های محیط زیستی بسیار جدی مواجه هستیم. بحران آب در کشور بسیار جدی است و انکار چالش های محیط زیستی دردی را دوا نمی کند و کتمان مشکلات اساسی و کلیدی زیست محیطی کشور چاره ساز نیست. بخشی از مشکلات محیط زیست ها، از بحران آب و مصرف بی رویه و برداشت های غیر اصولی و غیر کارشناسی نشأت می گیرد. در بخش آب، ما بیشتر از اندازه نیاز از آب های زیرزمینی برداشت می کنیم تا جایی که در بعضی از استان ها حتی 400 متر سطح آب زیرزمینی افت پیدا کرده است. بر اساس گزارش سازمان ملل، خشکسالی در ایران تا سال 2035 استمرار خواهد داشت. آلودگی خاک و استفاده بی رویه از کود و سموم آفت زدا و همچنین آلودگی هوا از دیگر مسائل زیست محیطی کشور است. بر اساس همین موارد و شعار امسال محیط زیست سازمان ملل که به جای اینکه سطح آب دریاهایتان را بالا ببرید که لازم است تلاش کنیم که اگر می توانیم بالا ببریم، صدایتان را بالا ببرید، سازمان محیط زیست به عنوان یک دستگاه حاکمیتی بر اساس اصل پنجم قانون اساسی، صدای آب، خاک و هوای کشور است. خانم دکتر ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست در اوایل قبولی این سمت در دولت دکتر روحانی می گفتند هر جا که می خواهم پایم را بردارم و جای دیگر بگذارم بیشتر فرو می روم. بر اساس شاخص های اعلام شده سازمان ملل، در این چند سال، محیط زیست کشور، سقوط آزاد 60 رتبه ای داشته است و اینها شاهد عرائض من است . خشک شدن تالاب ها و دریاچه ها از عوارض و مشکلات ناشی از توسعه استراتژیک استان ها می باشد. زمانی که خودکفایی تولیدات کشاورزی، استراتژی کشور می شود، بر اساس آن جهت توسعه استان ها شکل می گیرد. نه تنها دریاچه ارومیه، که دریاچه بختگان، دریاچه پریشان و دریاچه نمک استان فارس هم خشک شده اند. خشک شدن یک تالاب و یا در لیست مونترو قرار گرفتن یک تالاب یا یک دریاچه، تنها خشک شدن بخشی از اکولوژی یا اکوسیستم یک استان و کشور نیست؛ در واقع این خشک شدن دریاچه ها و تالاب ها سبب از بین رفتن فرهنگ منطقه هم می شود
به بحران ها و چالش های اساسی و عمده محیط زیستی اشاره کردید که در این میان، خشک شدن دریاچه ارومیه دارای عوارض مملکتی خواهد بود. در چند سال گذشته، با توجه به شواهد و قرائن، دلواپسان دریاچه ارومیه، وضعیت بحرانی آن را فریاد زدند. به نظر می رسد که اقدامات انجام گرفته از سوی دولت در حل بحران خشک شدن دریاچه ارومیه متناسب با حجم بحران نیست به گونه ای که می توان گفت قسمت اعظم دریاچه عملا خشک شده است و بادهای نمکی، توسعه منطقه و زندگی مردم را تهدید می کند. از آغاز بحران دریاچه ارومیه تا امروز چه کارهایی از سوی دولت انجام گرفته شده است؟
خوشبختانه دولت یازدهم، چالش های محیط زیستی را جدی گرفته است. اصولاً توجه به محیط زیست کشور، همواره در قوانین برنامه توسعه کشور مورد تایید بوده است ولی متاسفانه دولت نهم و دهم توجه خاص و ویژه ای به این موضوع نداشتند و در بسیاری مواقع قانون را دور زدند و به نظرات کارشناسی اعتنایی نکردند و پیش تر کسانی که به دنبال توسعه کشور بودند می گفتند که حامیان محیط زیست در واقع «موانع» و «ایست های» توسعه هستند. با یستی توجه کرد که در سطح جهانی هم تنها توسعه مطرح بود. با گذشت زمان و آشکار شدن عوارض زیست محیطی توسعه، عنوان شد که توسعه بدون توجه به محیط زیست، ناپایدار است. لذا آنهایی که توسعه را مطرح می کردند- ما که خودمان توسعه را کشف نکرده ایم، توسعه یک الگو است- از توسعه پایدار سخن گفتند؛ یعنی شما هم توسعه ای بخواهید انجام دهید باید توجه کنید که چه بخشی از منابع پایه را مصرف می کنید. در واقع محیط زیست، سرمایه نسل های آینده است؛ ما حق نداریم سرمایه نسل های آینده را به یغما ببریم. خوشبختانه دولت یازدهم و شخص رئیس جمهور به محیط زیست کشور، یعنی اجرای قوانینی که حافظ محیط زیست باشد، بسیار حساس هستند؛ لذا در این دولت، مسائل و مشکلات و بحران های زیست محیطی از حاشیه به متن آمده است و شما می بینید که دغدغه امروز دولت، محیط زیست است. یادم هست در سال 1375 که تازه وارد مجلس شده بودم، شاهد دوره پر آب دریاچه ارومیه بودیم؛ به گونه ای که این نگرانی وجود داشت که روستاهای حاشیه زیر آب روند. در سالیان بعد آب دریاچه کمترو کمتر شد و علتش هم تنها یک عامل نیست؛ اساسی ترین و چالش برانگیزترین علت، توسعه استان های حوضه آبریز دریاچه ارومیه، علی الخصوص در آذربایجان غربی، در زمینه کشاورزی و صنایع تبدیلی است. عامل دیگر هم سد سازی ها می باشد؛ اما باید تامل کنیم چنان که سدها را هم احداث نمی کردند در سایر قسمت ها مشکل پدید می آمد. قرار بود سدها را بسازند و در کنار آن، سرانه آب دریاچه را هم تامین کنند، در صورتیکه چنین نشد؛ یک گوشه کار را گرفتند و بخش های دیگر را رها کردند. دریاچه ارومیه با خشونت و بی مهری که انسان بر طبیعت کرد، خشک شد. تغییر میزان بارش و کاهش نزولات آسمانی از عوامل دیگر خشک شدن دریاچه است. زمستان های پر بارش برف در استان های آذربایجان شرقی و غربی و کردستان را هنوز در خاطر داریم؛ لکن دیگر چند سالی است که بارش برف به آن میزان گذشته نیست، یعنی می بایست در ریشه یابی بحران دریاچه ارومیه، تغییرات آب و هوایی منطقه را در نظر بگیریم. همه این عوامل دست به دست هم داده است تا امروزه شاهد باشیم که دریاچه ارومیه تنها 10 درصد زندگی خود را حفظ کرده است.
یکی از وعده های انتخاباتی دکتر روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته، احیای دریاچه ارومیه بود. منصفانه است که بگوییم ایشان موضوع دریاچه را به صورت جدی دنبال می کنند و به وعده خویش پای بند هستند، چنان که طرح احیای دریاچه ارومیه در اولین جلسه هیئت دولت مطرح شد.
در دولت گذشته برای نجات دریاچه ارومیه، شوراها و کارگروههایی  تشکیل یافته بود که ماحصل فعالیت آنها ارائه 19 راه کار و یک کتابچه است. در دولت گذشته از نظر برخی از کارشناسان نیز استفاده شده بود ولی می توان گفت هیچ عملیات جدی برای نجات دریاچه ارومیه انجام نگرفته بود. در دولت یازدهم با بررسی همه جانبه مشکلات و موانع عمده در احیای دریاچه ارومیه، نداشتن «مجری ملی» به عنوان خلا مشخص شد.
با توجه اینکه استان های درگیر بحران دریاچه ارومیه، با هزاران مشکل دیگر مواجه هستند و وضعیت دریاچه یکی از مسائل بسیار آنها می باشد، از این رو با انتخاب مدیر اجرایی ملی، شکل گیری دبیرخانه مستقیم و ایجاد ستاد احیای دریاچه ارومیه و در واقع با تفویض اختیارات هیئت وزیران به معاون اول رئیس جمهور بر اساس اصل 138 قانون اساسی، روند احیای دریاچه ارومیه در دولت یازدهم، روند بسیار جدی گرفت.
می دانید بی اعتمادی عمومی بین مردم و دولت یک بحث بسیار جدی است که بخش مهمی از این بی اعتمادی به سبب رفتار دولتمردان می باشد. اعتماد عمومی به دولت در طول سال های گذشته آسیب دیده است و چنانچه مردم به صدق گفتار دولتمردان یقین پیدا نکنند، این اعتماد باز نخواهد گشت.
در ستاد احیای دریاچه ارومیه، کمیته راهبری تعریف شد که دانشگاه های استان های درگیر این بحران و سایر دانشگاه ها و مراکز پژوهشی حضور دارند. به منظور جمع بندی نظرات و پیشنهادات، دبیرخانه کمیته راهبری در دانشگاه صنعتی شریف، شکل گرفت. در این مدت، نزدیک به پانصد کارشناس و صاحب نظر در رشته های مختلف بدون دریافت حق الزحمه و حق الجلسه همکاری کردند؛ در نتیجه از 19 راهکاری که در دولت گذشته ارائه شده بود، 5 مورد حذف گردید و 14 راهکار عملی و اجرایی به تصویب ستاد احیاء رسید. 4 راهکار دیگر در کمیته راهبری تایید شده است و برای تصویب در دستور کار ستاد احیا قرار دارد. مکانیسم ارائه راهکارها بدین صورت است که کمیته راهبری، راهکارها را از کمیته های زیر مجموعه اش می گیرد و پس از بررسی و تصویب، برای تایید نهایی به ستاد احیا می فرستند.
مسئله اول این است که چگونه می توان پیکره موجود دریاچه ارومیه را که تنها 10 درصد از حالت نرمال دریاچه است، حفظ کرد و سپس در گام های بعد، راهکارهای تصویب شده توسط دستگاه های ذیربط عملیاتی گردد.
یکی از مشکلات اساسی در احیای دریاچه ارومیه این است که 90 درصد آب سفره های زیرزمینی و آب استحصالی حوضه دریاچه در بخش کشاورزی مصرف می شود. باید توجه کرد که راندمان آب در کشاورزی ما 33 درصد است در حالیکه استاندارد جهانی 70 درصد می باشد، ازاینرو صرفه جویی 40 درصدی در مصرف آب کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ضروری است تا سفره های آب زیرزمینی حوضه آبریز دریاچه تقویت گردند و لازمه چنین صرفه جویی هم تغییر الگوی کشت، عدم کشت و به آیش گذاشتن زمین های کشاورزی است. و دولت هم همه خسارات را پرداخت کند، یعنی هر کس نکارد دولت بایستی جبران خسارت کند. از سوی دیگر صنعتی کردن بخش کشاورزی و آبیاری، آموزش جوامع محلی برای تغییر الگوی کشت از دیگر راهکارهای صرفه جویی در مصرف آب است. همان طور که عرض کردیم در کمیته راهبری، 4 راهکار جدید به تصویب رسیده است که با تصویب نهایی ستاد احیاء به 14 راهکار اولیه اضافه خواهد شد. در این 4 راهکار جدید، تثبیت کانون-های ریزگرد و شناسایی کانون های جدید، مطالعه و اجرای برنامه حفاظت اکولوژی دریاچه ارومیه با اولویت بخش جنوبی است. یکی از موارد مهم در حفاظت اکولوژی دریاچه ارومیه، انتقال آب به پیکر اصلی آن می باشد؛ آب سدها پس از آزاد سازی به پیکره اصلی دریاچه نمی رسد و در مبان راه هدر می رود. در این زمینه آب زرینه رود بایستی پس از تامین آب اراضی کشاورزی و حق آبه تالاب قره قشلاق به سیمینه وصل گردد تا با سرعت و دبی زیاد به پیکره اصلی دریاچه برسد. همچنین خسارت عدم کشت در کنار رودخانه «نوروزلو» به مدت سه سال به کشاورزان پرداخت شود یکی از موارد مهمی که در کمیته راهبری ستاد احیاء مورد توجه بوده و به تصویب رسیده است. طراحی و استقرار «سیستم تصمیم یار» یک نرم افزار مدیریت جامع حوزه آبریز دریاچه ارومیه است.
همه ما نگران و دلواپس دریاچه ارومیه هستیم، این دلواپسی برای دریاچه ارومیه با دلواپسی هایی که دیگران به خاطر از دست دادن منافع شخصی شان دارند و چوب لای چرخ دولت می گذارند متفاوت است. من از فعالین محیط زیست و نهادهای مردمی خواهش می کنم که نظرات صدها کارشناس علاقمند و دلسوز کشور را نادیده نگیرند؛ اعتماد کنند و صبور باشند. درست است که این چند سال اعتماد کردند و منتظر بودند و داد زدند اما کسی ندید و نشنید که وضعیت دریاچه ارومیه بدین شکل بحرانی شد اما دولت تدبیر و امید، صدای شما را شنیده است، کارشناسان صدای شما را شنیده اند.
از فعالین محیط زیست خواهش می کنم بحث احیای دریاچه ارومیه را به هیچ وجه سیاسی نکنند؛ به عبارت دیگر سیاسیون ما باید محیط زیستی شوند ولی حامیان محیط زیست نباید سیاسی شوند که در غیر این صورت، فعالین محیط زیست، مارک امنیتی می خورند و اجازه فعالیت از آنها گرفته می شود. دریاچه ارومیه مختص به ارومیه و تبریز نیست. موضوع دریاچه ارومیه بین المللی است و سازمان ملل هم به درستی ابعاد بحران را متوجه شده و به یاری دولت آمده است. بی اعتمادی بیش از اندازه موجب عدم به نتیجه رسیدن راه است. خواهش می کنم به دولت اعتماد کنند کمااینکه به روحانی و برنامه های روحانی اعتماد کردند و رای دادند. از نمایندگان محترم هم درخواست دارم که حتما گزارش دولت را بشنوند، گزارش ستاد احیاء و کمیته راهبری را بشنوند و با یک کلمه یا جمله، زحمت ساعت ها کار کارشناسی را نادیده نگیرند. بی اعتمادی یک شبه به وجود نیامده است که یک شبه هم بگوییم دوباره با این واکسن اعتماد کنید. منتهی همانطوریکه دریاچه ارومیه یک شبه خشک نشده است یک شبه و یک ساله احیا نخواهد شد. حداقل حفظ وضعیت ممکن، سه سال زمان لازم دارد.
انشاا... با اطلاع رسانی درست و به موقع و شفاف به مردم این اعتماد را ایجاد کرد یعنی زمانی می شود این رابطه دولت و مردم را اصلاح کرد که صادقانه هم مشکل را با مردم در میان بگذارند و از مردم کمک بگیرند، مردم همان خودشان نظاره گر خواهند شد و هم نظارت خواهند کرد و هم همکاری خواهند نمود و هم حمایت خواهند کرد به شرطی که انشاا... شفاف و روشن با مردم صحبت شود و این اعتماد جلب شود و من مطمئنم این اتفاق خواهد افتاد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.