|

روحانی مقابل احمدی‌نژاد

باربارا اسلاوین .خبرنگار «المانیتور»

فکر می‌کنم به‌عنوان یک روزنامه‌نگار آمریکایی باید دلم برای احمدی‌نژاد تنگ شود. مصاحبه‌هایی که با او داشتم همیشه خبر صفحه یک می‌شد. حتی بعد از اینکه رفتارهای عجیب‌وغریبش در عرصه جهانی شناخته شد، هنوز می‌شد روی احمدی‌نژاد برای تیترشدن با گفته‌ای نامعقول یا پیشنهادی عجیب، حساب باز کرد.
اما به‌عنوان شخصی که با علاقه‌ای واقعی به مردم ایران بزرگ شده‌ام، از رفتن احمدی‌نژاد خرسند شدم. حسن روحانی کمتر خبرساز است اما شایسته‌تر و سیاست‌مدارتر است. او از نظر احساسی در مقایسه با احمدی‌نژاد جاافتاده‌تر است و به نظر نمی‌رسد نیازمند توجه - منفی یا مثبت - پیوسته باشد، آن‌گونه که احمدی‌نژاد بود.
اینکه تغییر دولت برای رفاه ایرانی‌ها و رابطه آمریکا- ایران چه تاثیری خواهد داشت، چیزی است که باید نشست و دید. پاییز گذشته گفت‌وگوهای هسته‌ای با آمریکا و دیگر اعضای دایم شواری امنیت سازمان‌ملل به علاوه آلمان، به توافق موقتی منجر شد که قسمتی از فشار اقتصادی را از روی ایران برداشت. اما تورم و بیکاری همچنان بیش‌ازحد بالاست و تجار خارجی و حتی ایرانی نسبت به آغاز شروع سرمایه‌گذاری‌های کلان تردید دارند. به همین دلیل، توافق بلندمدت هسته‌ای ضروری است.
روحانی تیم مذاکره‌کننده توانایی را منصوب کرده است که توسط وزیر خارجه، جواد ظریف، هدایت می‌شود و مقامات آمریکایی تحت‌تاثیر حرفه‌ای‌‎گری آنها قرار گرفته‌اند. این حقیقت که تماس‌های آمریکا و ایران - حضوری، از طریق تلفن یا ایمیل - از زمان رییس‌جمهورشدن روحانی عادی شده است، گامی بزرگ و رو به جلوست و دستیابی به یک توافق را تسهیل می‌کند. اما موضوعات پیچیده هستند و شکاف‌ها همچنان گسترده به‌نظر می‌رسند. من نمی‌دانم ظریف و تیمش چقدر «نرمش قهرمانانه» دارند و آیا آمریکایی‌ها و شرکای مذاکره‌شان به همان اندازه می‌توانند منعطف باشند یا نه. ممکن است لازم باشد توافق موقت، که در 20 جولای (29 تیر) پایان می‌یابد، برای شش ماه دیگر تمدید شود که این اتفاق به تندروها در هر دو طرف اجازه می‌دهد تلاش‌شان را برای تضعیف گفت‌وگوها بیشتر کنند. من از زمان تحلیف روحانی در آگوست گذشته (مرداد 1392) ایران نبوده‌ام و نمی‌توانم با تجربه دست اول بگویم که اکنون مردم چه حسی نسبت به او دارند. تابستان گذشته، با رفتن احمدی‌نژاد و بهترشدن جو، با حس تسکینی مواجه شدم. اما بدبینی بسیاری در مورد اینکه آیا روحانی می‌تواند قول‌های کمپین انتخاباتی‌اش را عملی کند، همچنان وجود داشت.
با قضاوت در مورد چیزهایی که از افرادی که به تازگی از ایران دیدن کرده‌اند، شنیده‌ام و چیزهایی که از مطبوعات ایران - که مطمئنا در وضعیت بهتری در مقایسه با دوران احمدی‌نژاد به سر می‌برند - خوانده‌ام، روحانی قسمتی از فضای عمومی را برای آزادی بیان بیشتر، باز کرده است. او افراد فاقد صلاحیت را از دانشگاه‌ها کنار گذاشته، استادان شایسته را به دانشگاه‌ها بازگردانده، اندیشکده‌های دولتی ایران را احیا و از حقوق زنان و جوانان دفاع کرده است.
بنابراین، همانند ایرانی‌ها، من هم امیدوار و محتاط هستم. درحالی‌که ما منتظر نتایج دور جدید گفت‌وگوها در وین هستیم، من مایلم آمریکایی‌های بیشتری از ایران دیدن ‌کنند تا بتوانند واقعیت این کشور را تجربه کنند؛ اینکه بیشتر ایرانی‌ها چقدر مهربان، خونگرم و بافرهنگ هستند. می‌خواهم آنها بزرگراه‌های درختکاری‌شده، ساختمان‌های مرتفع و خیابان‌های پاکیزه [ایران] را ببیند و همچنین در بازارها خرید کنند و غذاهای محشر آنها را بچشند. من همچنین می‌خواهم ایرانیان بیشتری به آمریکا بیایند. گروه ایرانی که من در شورای آتلانتیک میزبان آنها بودم [۹ طلبه زن ایرانی درآمریکا] پیشنهاد داده‌اند تا گروهی از دیپلمات‌های آمریکایی به ایران بازگردند و در بخش حفاظت منافع [آمریکا در ایران] مشغول‌به‌کار شوند تا مراحل صدور ویزا در ایران انجام شود. این کار بسیار مفید خواهد بود و در این صورت ایرانیان برای گرفتن ویزای آمریکا مجبور نیستند به کشورهای همسایه بروند. من از رییس‌جمهور روحانی در مورد این پیشنهاد چندین‌بار - که اولین آنها به نخستین نشست خبری او به‌عنوان رییس‌جمهور بازمی‌گردد - سوال کردم اما او همیشه لبخند زده و از دادن پاسخی روشن طفره رفته است. اگر ما به توافق بلندمدت دست یابیم، شاید ایران اجازه دهد دیپلمات‌های آمریکایی به تهران بازگردند. این اتفاق می‌تواند راه را برای گفت‌وگو در مورد موضوعات غیرهسته‌ای، مانند افغانستان، باز کند. در گذشته نیز در بحث نابودسازی رژیم طالبان، ایران با آمریکا همسو بود. با نزدیک‌شدن زمان خروج نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان در اواخر سال 2016، رسیدن به درک مشترکی در مورد چگونگی تقویت ثبات، حداقل در قسمت غربی افغانستان، مطلوب خواهد بود. همچنین، آمریکا باید تقسیم بهتر منابع آبی افغانستان با ایران و پروژه‌های مشترک بیشتر برای بهبود محیط‌زیست و پایان‌دادن به قاچاق موادمخدر را ترویج کند.
البته اختلافات بسیاری باقی می‌ماند. دولت ایران به حمایت از گروه‌هایی مانند حزب‌الله در لبنان و حماس در فلسطین، ادامه خواهد داد... . روحانی و ظریف هولوکاست را تایید کرده‌اند و به نظر می‌رسد که می‌دانند آن موضوع چقدر بر نحوه تفکر اسراییل تاثیر دارد. سوریه یک حوزه دیگر احتمالی برای دیپلماسی مشترک [میان ایران و آمریکا] است. ایران باید منتقد اعمال بشار اسد... علیه سوری‌ها باشد گرچه ایرانی‌ها نمی‌خواهند گروه‌های جهادی جای اسد را بگیرند. رییس‌جمهوری اوباما با این موضوع که مقابله با تروریست‌ها در سوریه اولویت دارد، موافق است.
ایرانی‌ها و آمریکایی‌ها نیاز دارند در مورد این موضوعات گفت‌وگو کنند، نه اینکه فقط از راه دور به هم چشم غره بروند. جوامع ما بیش از آنکه بیشتر آمریکایی‌ها بدانند، نقاط مشترک دارند، با احترام بسیاری که برای آموزش و ارزش‌های خانوادگی قایل هستند. در کتابی که چند سال پیش نوشتم، آمریکا و ایران را به یک زن و شوهر تشبیه کردم که طلاق تلخی بین آنها رخ داده است. در آن کتاب نوشتم، ممکن است دو کشور با صمیمیت سابق به سوی یکدیگر بازنگردند، اما ممکن است آنها اعتراف کنند که در حق یکدیگر خوبی نکرده‌اند و یاد بگیرند که به صورت کمتر مخربی با هم تعامل داشته باشند. به نظر می‌رسد 35سال بیگانگی کافی باشد.
فکر می‌کنم به‌عنوان یک روزنامه‌نگار آمریکایی باید دلم برای احمدی‌نژاد تنگ شود. مصاحبه‌هایی که با او داشتم همیشه خبر صفحه یک می‌شد. حتی بعد از اینکه رفتارهای عجیب‌وغریبش در عرصه جهانی شناخته شد، هنوز می‌شد روی احمدی‌نژاد برای تیترشدن با گفته‌ای نامعقول یا پیشنهادی عجیب، حساب باز کرد.
اما به‌عنوان شخصی که با علاقه‌ای واقعی به مردم ایران بزرگ شده‌ام، از رفتن احمدی‌نژاد خرسند شدم. حسن روحانی کمتر خبرساز است اما شایسته‌تر و سیاست‌مدارتر است. او از نظر احساسی در مقایسه با احمدی‌نژاد جاافتاده‌تر است و به نظر نمی‌رسد نیازمند توجه - منفی یا مثبت - پیوسته باشد، آن‌گونه که احمدی‌نژاد بود.
اینکه تغییر دولت برای رفاه ایرانی‌ها و رابطه آمریکا- ایران چه تاثیری خواهد داشت، چیزی است که باید نشست و دید. پاییز گذشته گفت‌وگوهای هسته‌ای با آمریکا و دیگر اعضای دایم شواری امنیت سازمان‌ملل به علاوه آلمان، به توافق موقتی منجر شد که قسمتی از فشار اقتصادی را از روی ایران برداشت. اما تورم و بیکاری همچنان بیش‌ازحد بالاست و تجار خارجی و حتی ایرانی نسبت به آغاز شروع سرمایه‌گذاری‌های کلان تردید دارند. به همین دلیل، توافق بلندمدت هسته‌ای ضروری است.
روحانی تیم مذاکره‌کننده توانایی را منصوب کرده است که توسط وزیر خارجه، جواد ظریف، هدایت می‌شود و مقامات آمریکایی تحت‌تاثیر حرفه‌ای‌‎گری آنها قرار گرفته‌اند. این حقیقت که تماس‌های آمریکا و ایران - حضوری، از طریق تلفن یا ایمیل - از زمان رییس‌جمهورشدن روحانی عادی شده است، گامی بزرگ و رو به جلوست و دستیابی به یک توافق را تسهیل می‌کند. اما موضوعات پیچیده هستند و شکاف‌ها همچنان گسترده به‌نظر می‌رسند. من نمی‌دانم ظریف و تیمش چقدر «نرمش قهرمانانه» دارند و آیا آمریکایی‌ها و شرکای مذاکره‌شان به همان اندازه می‌توانند منعطف باشند یا نه. ممکن است لازم باشد توافق موقت، که در 20 جولای (29 تیر) پایان می‌یابد، برای شش ماه دیگر تمدید شود که این اتفاق به تندروها در هر دو طرف اجازه می‌دهد تلاش‌شان را برای تضعیف گفت‌وگوها بیشتر کنند. من از زمان تحلیف روحانی در آگوست گذشته (مرداد 1392) ایران نبوده‌ام و نمی‌توانم با تجربه دست اول بگویم که اکنون مردم چه حسی نسبت به او دارند. تابستان گذشته، با رفتن احمدی‌نژاد و بهترشدن جو، با حس تسکینی مواجه شدم. اما بدبینی بسیاری در مورد اینکه آیا روحانی می‌تواند قول‌های کمپین انتخاباتی‌اش را عملی کند، همچنان وجود داشت.
با قضاوت در مورد چیزهایی که از افرادی که به تازگی از ایران دیدن کرده‌اند، شنیده‌ام و چیزهایی که از مطبوعات ایران - که مطمئنا در وضعیت بهتری در مقایسه با دوران احمدی‌نژاد به سر می‌برند - خوانده‌ام، روحانی قسمتی از فضای عمومی را برای آزادی بیان بیشتر، باز کرده است. او افراد فاقد صلاحیت را از دانشگاه‌ها کنار گذاشته، استادان شایسته را به دانشگاه‌ها بازگردانده، اندیشکده‌های دولتی ایران را احیا و از حقوق زنان و جوانان دفاع کرده است.
بنابراین، همانند ایرانی‌ها، من هم امیدوار و محتاط هستم. درحالی‌که ما منتظر نتایج دور جدید گفت‌وگوها در وین هستیم، من مایلم آمریکایی‌های بیشتری از ایران دیدن ‌کنند تا بتوانند واقعیت این کشور را تجربه کنند؛ اینکه بیشتر ایرانی‌ها چقدر مهربان، خونگرم و بافرهنگ هستند. می‌خواهم آنها بزرگراه‌های درختکاری‌شده، ساختمان‌های مرتفع و خیابان‌های پاکیزه [ایران] را ببیند و همچنین در بازارها خرید کنند و غذاهای محشر آنها را بچشند. من همچنین می‌خواهم ایرانیان بیشتری به آمریکا بیایند. گروه ایرانی که من در شورای آتلانتیک میزبان آنها بودم [۹ طلبه زن ایرانی درآمریکا] پیشنهاد داده‌اند تا گروهی از دیپلمات‌های آمریکایی به ایران بازگردند و در بخش حفاظت منافع [آمریکا در ایران] مشغول‌به‌کار شوند تا مراحل صدور ویزا در ایران انجام شود. این کار بسیار مفید خواهد بود و در این صورت ایرانیان برای گرفتن ویزای آمریکا مجبور نیستند به کشورهای همسایه بروند. من از رییس‌جمهور روحانی در مورد این پیشنهاد چندین‌بار - که اولین آنها به نخستین نشست خبری او به‌عنوان رییس‌جمهور بازمی‌گردد - سوال کردم اما او همیشه لبخند زده و از دادن پاسخی روشن طفره رفته است. اگر ما به توافق بلندمدت دست یابیم، شاید ایران اجازه دهد دیپلمات‌های آمریکایی به تهران بازگردند. این اتفاق می‌تواند راه را برای گفت‌وگو در مورد موضوعات غیرهسته‌ای، مانند افغانستان، باز کند. در گذشته نیز در بحث نابودسازی رژیم طالبان، ایران با آمریکا همسو بود. با نزدیک‌شدن زمان خروج نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان در اواخر سال 2016، رسیدن به درک مشترکی در مورد چگونگی تقویت ثبات، حداقل در قسمت غربی افغانستان، مطلوب خواهد بود. همچنین، آمریکا باید تقسیم بهتر منابع آبی افغانستان با ایران و پروژه‌های مشترک بیشتر برای بهبود محیط‌زیست و پایان‌دادن به قاچاق موادمخدر را ترویج کند.
البته اختلافات بسیاری باقی می‌ماند. دولت ایران به حمایت از گروه‌هایی مانند حزب‌الله در لبنان و حماس در فلسطین، ادامه خواهد داد... . روحانی و ظریف هولوکاست را تایید کرده‌اند و به نظر می‌رسد که می‌دانند آن موضوع چقدر بر نحوه تفکر اسراییل تاثیر دارد. سوریه یک حوزه دیگر احتمالی برای دیپلماسی مشترک [میان ایران و آمریکا] است. ایران باید منتقد اعمال بشار اسد... علیه سوری‌ها باشد گرچه ایرانی‌ها نمی‌خواهند گروه‌های جهادی جای اسد را بگیرند. رییس‌جمهوری اوباما با این موضوع که مقابله با تروریست‌ها در سوریه اولویت دارد، موافق است.
ایرانی‌ها و آمریکایی‌ها نیاز دارند در مورد این موضوعات گفت‌وگو کنند، نه اینکه فقط از راه دور به هم چشم غره بروند. جوامع ما بیش از آنکه بیشتر آمریکایی‌ها بدانند، نقاط مشترک دارند، با احترام بسیاری که برای آموزش و ارزش‌های خانوادگی قایل هستند. در کتابی که چند سال پیش نوشتم، آمریکا و ایران را به یک زن و شوهر تشبیه کردم که طلاق تلخی بین آنها رخ داده است. در آن کتاب نوشتم، ممکن است دو کشور با صمیمیت سابق به سوی یکدیگر بازنگردند، اما ممکن است آنها اعتراف کنند که در حق یکدیگر خوبی نکرده‌اند و یاد بگیرند که به صورت کمتر مخربی با هم تعامل داشته باشند. به نظر می‌رسد 35سال بیگانگی کافی باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.